ତିସ୍ରୋଷ୍ଟକାସ୍ତୁ କର୍ତଵ୍ଯା ମଧ୍ଯାଵର୍ତୀ ଚତୁର୍ଥିକା
ତିନିଟି ଅଷ୍ଟକ କରିବା ଦରକାର, ମଧ୍ୟରେ ଚତୁର୍ଥ ଅଷ୍ଟକ ହେବ।
ପ୍ରତିପଦି କ୍ରିଯତେ ଯତ୍ତୁ ଚତୁଷ୍ପାର୍ଵଣମୁଚ୍ଯତେ
ଯାହା ପ୍ରଥମ ଦିନ କରାଯାଏ, ତାହାକୁ ଚାରିପର୍ବ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ନିତ୍ଯଂ ନୈମିତ୍ତିକଂ କାମ୍ଯଂ ଵୃଦ୍ଧିଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ସପିଂଡନମ୍ କର୍ମାଂଗଂ ନଵମଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଵୈଦିକଂ ଦଶମଂ ସ୍ମୃତମ୍
ନିତ୍ୟ, ନୈମିତ୍ତିକ, କାମ୍ୟ, ବୃଦ୍ଧି ଶ୍ରାଦ୍ଧ, ସପିଣ୍ଡନ, ନବମ ହେଉଛି କାର୍ଯ୍ୟର ଅଂଶ, ଦଶମକୁ ବେଦିକ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ।
ଅନୂରୁରୁଵାଚ ଯଦେତଦ୍ଭଵତା ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ଦ୍ଵାଦଶଧା ଵିଭୋ
ଅନୂରୁରୁ କହିଲେ: ମହାପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ଯେଉଁ ଦ୍ୱାଦଶ ପ୍ରକାର ଶ୍ରାଦ୍ଧ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି—
ନିତ୍ଯଂ କିମୁଚ୍ଯତେ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ କିଂ ଵା ନୈମିତ୍ତିକଂ ଭଵେତ୍
କେଉଁଟିକୁ ନିତ୍ୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, କେଉଁଟିକୁ ନୈମିତ୍ତିକ ମନାଯାଏ?
ଵୈଶ୍ଵଦେଵଵିହୀନଂ ତୁ ଅଶକ୍ତାଵୁଦକେନ ତୁ
ଯଦି ବୈଶ୍ୱଦେବ କରିବାକୁ ସମର୍ଥ ନୁହନ୍ତି, ତେବେ ପାଣି ଦ୍ୱାରା ଏହା କରିବା ଉଚିତ।
ଏକୋଦ୍ଦିଷ୍ଟଂ ତୁ ଯଚ୍ଛ୍ରାଦ୍ଧଂ ତନ୍ନୈମିତ୍ତିକମୁଚ୍ଯତେ 1.183.
ଯେଉଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବ୍ୟକ୍ତି ପାଇଁ କରାଯାଏ, ସେଠିକୁ ନିମିତ୍ତିକ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
କାମଯୁକ୍ତଂ ହି ତତ୍କାମ୍ଯମଭିପ୍ରେତାର୍ଥସିଦ୍ଧଯେ
ଯେଉଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଇଚ୍ଛା ସହିତ କରାଯାଏ, ଅର୍ଥାତ୍ ନିଜ ଆଶା ପୂରଣ ପାଇଁ, ତାହାକୁ କାମ୍ୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କୁହାଯାଏ।
ଵୃଦ୍ଧୌ ଯତ୍କ୍ରିଯତେ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ଵୃଦ୍ଧିଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ତଦୁଚ୍ଯତେ
ଯେଉଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ବୃଦ୍ଧି ବେଳେ କରାଯାଏ, ସେଠିକୁ ବୃଦ୍ଧି ଶ୍ରାଦ୍ଧ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଗଂଧୋଦକତିଲୈର୍ଯୁକ୍ତଂ କୁର୍ଯାତ୍ପାତ୍ରଚତୁଷ୍ଟଯମ୍
ସୁଗନ୍ଧି ଜଳ ଓ ତିଳ ଭରା ଚାରିଟି ପାତ୍ର ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ।
ଯେ ସମାନା ଇତି ଦ୍ଵାଭ୍ଯାମେତଜ୍ଜ୍ଞେଯଂ ସପିଂଡନମ୍
ଯେଉଁଠି ସମାନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ସେଉଁଠି ଦୁଇଟି ଅବସ୍ଥାରେ ସପିଣ୍ଡନ ବୁଝିବା ଉଚିତ।
ଦର୍ଶେ ଵୈ କ୍ରିଯତେ ଯତ୍ତୁ ତତ୍ପାର୍ଵଣମୁଦାହୃତମ୍ ଗୋଭ୍ଯଶ୍ଚ କ୍ରିଯତେ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ତଦ୍ଗୋଷ୍ଠଶ୍ରାଦ୍ଧମୁଚ୍ଯତେ
ଅମାବାସ୍ୟା ଦିନରେ ଯେଉଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରାଯାଏ, ତାହାକୁ ପାର୍ବଣ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କୁହାଯାଏ। ଗାଈମାନେ ପାଇଁ ଯେଉଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରାଯାଏ, ତାହାକୁ ଗୋଷ୍ଠ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କୁହାଯାଏ।
ବହୂନାଂ ଵିଦୁଷାଂ ସଂପତ୍ସୁଖାର୍ଥଂ ପିତୃତୃପ୍ତଯେ ଶୁଦ୍ଯର୍ଥମିତି ତତ୍ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଵୈନତେଯ ମନୀଷିଭିଃ
ଅନେକ ଜ୍ଞାନୀଙ୍କର ମଙ୍ଗଳ ଓ ସୁଖ ପାଇଁ, ଏବଂ ପିତୃମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେବା ପାଇଁ, ଏହି ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପବିତ୍ରତା ପାଇଁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିଛନ୍ତି, ହେ ବିନତାନନ୍ଦନ।
ନିଷେକକାଲେ ସୋମେ ଚ ସୀମତୋନ୍ନଯନେ ତଥା
ଗର୍ଭଧାରଣ ସମୟରେ, ସୋମ ଯଜ୍ଞରେ ଓ ସୀମନ୍ତୋନ୍ନୟନ ଅବସରରେ,
କ୍ରିଯତେ ଦେଵମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ସପ୍ତମ୍ଯାଦିଷୁ ଯତ୍ନତଃ ତଦ୍ଯତ୍ନାର୍ଥମିତି ପ୍ରୋକ୍ତଂ ପ୍ରଦିଶେଚ୍ଚ ନ ସଂଶଯଃ
ସପ୍ତମୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦିନରେ ଦେବତାଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ସାବଧାନତାର ସହିତ କରାଯାଏ, ତାହାକୁ ଯତ୍ନାର୍ଥ କୁହାଯାଏ ଏବଂ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଦିଗରେ ଦେବା ଉଚିତ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଶରୀରୋପଚଯେ ଶ୍ରାଦ୍ଧମଶ୍ଵଵୃଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥମେଵ ଚ
ଦେହର ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଓ ଘୋଡାର ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରାଯାଏ।
ସର୍ଵେଷାମେଵ ଶ୍ରାଦ୍ଧାନାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ସାଂଵତ୍ସରଂ ମତମ୍ 1.183.
ସମସ୍ତ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ମଧ୍ୟରୁ ବାର୍ଷିକ ଶ୍ରାଦ୍ଧକୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି ମନାଯାଏ।
ମୃତେଽହନି ପୁନର୍ଯସ୍ତୁ ନ କୁର୍ଯାଚ୍ଛ୍ରାଦ୍ଧମାଦରାତ୍
ମୃତ୍ୟୁ ଦିନରେ ଯଦି କେହି ଆଦର ସହିତ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରନ୍ତି ନାହିଁ,
ନାହଂ ତସ୍ଯ ଖଗଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୂଜାଂ ଗୃହ୍ଣାମି ନୋ ହରିଃ
ହେ ପକ୍ଷୀମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ଓ ହରି, ତାଙ୍କର ପୂଜା ଗ୍ରହଣ କରେନାହିଁ।
ତସ୍ମାଦ୍ଯତ୍ନେନ କର୍ତଵ୍ଯଂ ଵର୍ଷେଵର୍ଷେ ମୃତେଽହନି
ସେଥିପାଇଁ, ପ୍ରତିବର୍ଷ ମୃତ୍ୟୁ ଦିନରେ ଯତ୍ନ ସହିତ ଏହା କରିବା ଉଚିତ।
ଭୋଜକୋ ଯସ୍ତୁ ଵୈ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ନ କରୋତି ଖଗାଧିପ
ହେ ପକ୍ଷୀମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯିଏ ଗୃହସ୍ୱାମୀ ହୋଇ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରେନାହିଁ—
ସ ଯାତି ନରକଂ ଘୋରଂ ତାମିସ୍ରଂ ନାମ ନାମତଃ
ସେ ଭୟଙ୍କର ତାମିସ୍ର ନାମକ ନରକକୁ ଯାଏ।
ଅନୂରୁରୁଵାଚ ନ ଜାନାତି ଦିନଂ ଯସ୍ତୁ ନ ମାସଂ ଵିବୁଧାଧିପ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ କରୋତୁ ଵୈ ତାଭ୍ଯାଂ ଵିଧିଵଦ୍ଵତ୍ସରାତ୍ମକମ୍
ଅନୂରୁରୁ କହିଲେ: ଯିଏ ଦିନ କିମ୍ବା ମାସ ଜାଣିନଥିବେ, ହେ ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କର ନାୟକ, ସେ ବର୍ଷ ଅନୁଯାୟୀ ନିୟମରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ।
ଯଥା କୁର୍ଯାତ୍ଖଗଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶୃଣୁ କୃତ୍ସ୍ନଂ ସମାସତଃ
ହେ ପକ୍ଷୀମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, କିପରି ଏହା କରିବା ଉଚିତ ତାହା ସଂକ୍ଷେପରେ ଶୁଣ।
ତେନ କାର୍ଯମମାଯାଂ ଚ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ସାଂଵତ୍ସରଂ ଖଗ
ଏହିପରି, ପକ୍ଷୀ, ବର୍ଷେକ୍ ଥର ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଓ ଅନ୍ୟ ନିୟମିତ କାର୍ଯ୍ୟ ନିଷ୍ଠାରେ କରିବା ଉଚିତ୍।
ଵିଶେଷତୋ ଭୋଜନେନ ଯୋ ମାଂ ପୂଜ୍ଯତେ ସଦା 1.183.
ଯିଏ ସଦା ମୋତେ ଭୋଜନ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରେ—
ମମେଷ୍ଟାଃ ପିତରୋ ନିତ୍ଯଂ ଗାଵୋ ଵିପ୍ରାଶ୍ଚ ସୁଵ୍ରତ
ମୋର ପ୍ରିୟ ପିତୃମାନେ ସଦା ଗାଈ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅଟୁଟ ରହନ୍ତି, ହେ ସୁବ୍ରତ।
ଇତି ଶ୍ରୀଭଵିଷ୍ଯେ ମହାପୁରାଣେ ବ୍ରାହ୍ମେ ପର୍ଵଣି ସପ୍ତମୀକଲ୍ପେ ସୌରଧର୍ମେ ଶ୍ରାଦ୍ଧଵିଧିକଥନଂ ନାମ ତ୍ର୍ଯଶୀତ୍ଯୁତ୍ତରଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀଭବିଷ୍ୟ ପୁରାଣର ବ୍ରହ୍ମ ପର୍ବରେ ସପ୍ତମୀ କଳ୍ପର ସୌରଧର୍ମ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ବିଧି ବିବର୍ଣ୍ତନ ନାମକ ଏକଶେ ଅଠାଈ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।
ବ୍ରାହ୍ମଣଧର୍ମଵିଧିଵର୍ଣନମ୍ ପ୍ରଖ୍ଯାତେ ପ୍ରତ୍ଯଯେନୈଵ ପ୍ରଶ୍ନପୂର୍ଵଂ ପ୍ରତିଗ୍ରହଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ବିବର୍ଣ୍ତନ: ନିଶ୍ଚିତ ତଦନ୍ତ ପରେ ମାତ୍ର ଦାନ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ୍।
ଵେଦ ଵିକ୍ରଯନିର୍ଦିଷ୍ଟଂ ସ୍ତ୍ରିଯା ଚାଵର୍ଜିତଂ ଧନମ୍
ଯେଉଁ ଧନ ବେଦ ବିକ୍ରୟ କିମ୍ବା ଜଣେ ନାରୀ ଦ୍ୱାରା ଅର୍ଜିତ, ସେଉଁଠି ଗ୍ରହଣ ଅନୁଚିତ।