ପ୍ରାପ୍ତେ ପୂର୍ଵଵିଵାହେ ତୁ ଵିଧିର୍ଵୈଵାହିକଃ ଶିଵଃ
ପୂର୍ବରୁ ବିବାହ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ବିବାହ ନିୟମ ପୂରଣ ହୁଏ।
ଦୋଷଵତ୍ଯାଃ ପ୍ରଦାନେ ତୁ ଦାତୁଃ ଷଣ୍ଣଵତିର୍ଦମଃ
ଅପରାଧ ଥିବା ନାରୀକୁ ଦେଲେ, ଦାତାଙ୍କୁ ଛଅନବେ ମୁଦ୍ରା ଦଣ୍ଡ ହୁଏ।
ମୋକ୍ଷୋପଵର୍ତନଂ ଦ୍ଵେଷଃ ସ୍ତ୍ରୀଧନସ୍ଯ ନିଵର୍ତନମ୍
ବିଚ୍ଛେଦ, ଘୃଣା ଓ ନାରୀର ସମ୍ପତ୍ତି ଫେରାଇ ଦେବା ହୁଏ।
ପରସ୍ପରସ୍ଯ ସଂବଂଧାନ୍ମୋକ୍ଷଃ ସ୍ତ୍ରୀପୁଂସଯୋଃ ସ୍ମୃତଃ
ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପର୍କ ଛିନାଯିବାକୁ ବିଚ୍ଛେଦ କୁହାଯାଏ।
ବାଧତେ ଚେତ୍ପତିର୍ଭାର୍ଯାଂ ସ ତୁ ଦ୍ଵେଷ ଇତି ସ୍ମୃତଃ
ପତି ଯଦି ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଛନ୍ତି, ଏହାକୁ ଘୃଣା କୁହାଯାଏ।
ଭୋକ୍ତୃସ୍ତୁ ସ୍ଵଯମେଵେଦଂ ପ୍ରତିଜ୍ଞାହନନଂ ଭଵେତ୍
କିନ୍ତୁ ପତି ନିଜେ ଉପଭୋଗ କଲେ, ଏହା ଚୁକ୍ତି ଭଙ୍ଗ ମନାଯାଏ।
ଆପତ୍ତିସମଯେ ଜାତେ ସ୍ତ୍ରୀଧନଂ ଭୋକ୍ତୁମର୍ହତି
କଷ୍ଟ ସମୟରେ ସେ ନାରୀର ସମ୍ପତ୍ତି ବ୍ୟବହାର କରିପାରିବେ।
ଜାଯନ୍ତେ ଯଦି ନୋ ପୁତ୍ରାସ୍ତସ୍ଯାଂ ଯତ୍ନେ ମହତ୍ଯପି 1.182.
ଯଦି ବହୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନ ହୁଏ—
ପୁତ୍ରଲାଭାତ୍ପରଂ ଲୋକେ ନାସ୍ତି ହି ପ୍ରସଵାର୍ଥିନଃ ସମସ୍ତାସ୍ତୋଷଯିତ୍ଵାର୍ଥୈଃ ସୂର୍ଯୋଢାଂ ପରମାଂ ଵରେତ୍
ସନ୍ତାନ ଆଶା କରୁଥିବା ଲୋକ ପାଇଁ, ଏହି ଜଗତରେ ପୁଅ ମିଳିବାରୁ ବଡ଼ କିଛି ନାହିଁ। ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଉପହାର ଦେଇ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ସମୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ କନ୍ୟାକୁ ବିବାହ କରିବା ଉଚିତ।
ଏକା ଶୂଦ୍ରସ୍ଯ ଵୈଶ୍ଯସ୍ଯ ଦ୍ଵେ ତିସ୍ରଃ କ୍ଷତ୍ରିଯସ୍ଯ ତୁ
ଶୂଦ୍ର ଜନଙ୍କ ପାଇଁ ଗୋଟିଏ ଜଣେ ଜଣା ହେବା ଉଚିତ, ବୈଶ୍ୟ ପାଇଁ ଦୁଇଜଣ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟ ପାଇଁ ତିନିଜଣ ହେବା ଉଚିତ।
ଅତୀର୍ଥଗମନାତ୍ପୁଂସସ୍ତୀର୍ଥେ ସଂଗାହନାତ୍ସ୍ତ୍ରିଯାଃ
ପୁରୁଷମାନେ ତୀର୍ଥ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ସ୍ଥାନକୁ ଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଜଣାମାନେ ତୀର୍ଥରେ ଭିଡ଼ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଯୌଗପଦ୍ଯେ ତୁ ତୀର୍ଥାନାଂ ଵିଵାହକ୍ରମଶୋ ଵ୍ରଜେତ୍
ଯଦି ଏକାଠି ଅନେକ ତୀର୍ଥ ଦର୍ଶନ ହୁଏ, ତେବେ ବିବାହ କ୍ରମ ଅନୁଯାୟୀ ତାହାକୁ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ।
ବ୍ରାହ୍ମାଦିଭିର୍ଵିଵାହୈସ୍ତୁ ସଂସ୍କୃତୌ ତୌ ଖଗାଧିପ
ବ୍ରାହ୍ମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବିବାହ ପ୍ରକାର ଦ୍ୱାରା, ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ପବିତ୍ର କରାଯାଏ, ହେ ପକ୍ଷୀନାୟକ।
ବ୍ରାହ୍ମୋ ଦୈଵସ୍ତଥାର୍ଷଶ୍ଚ ପ୍ରାଜାପତ୍ଯଃ ଖଗା ଧିପ
ବ୍ରାହ୍ମ, ଦୈବ, ଆର୍ଷ ଓ ପ୍ରାଜାପତ୍ୟ ବିବାହ ପ୍ରକାର, ହେ ପକ୍ଷୀନାୟକ,
ପ୍ରଶସ୍ତାଃ କ୍ଷତ୍ରିଯାଦୀନାଂ ଵିପ୍ରାଦୀନାଂ ତୁ ମାନତଃ
ଏହି ବିବାହ ପ୍ରକାରଗୁଡ଼ିକ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ପ୍ରଶଂସିତ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମାନ୍ୟ କରନ୍ତି।
କ୍ଷତ୍ରିଯସ୍ଯାପି ଦେଯା ତୁ ପ୍ରତିଗ୍ରହଵିଵର୍ଜିତା ପାଵନଂ ପୁରୁଷାଣାଂ ତୁ ଵିଵାହଂ ପରିଚକ୍ଷତେ
କ୍ଷତ୍ରିୟ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ, ବିନା କିଛି ଦେଉଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ଜଣାକୁ ଦେବା ଉଚିତ। ବିବାହକୁ ପୁରୁଷମାନେ ପାଇଁ ପବିତ୍ର କରିବା ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଇତି ଶ୍ରୀଭଵିଷ୍ଯେ ମହାପୁରାଣେ ସପ୍ତମୀକଲ୍ପେ ବ୍ରାହ୍ମେ ପର୍ଵଣି ସୂର୍ଯାରୁଣସଂଵାଦେ ଵିଵାହଵିଧିଵର୍ଣନଂ ନାମ ଦ୍ଵ୍ଯଶୀତ୍ଯୁତ୍ତରଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀଭବିଷ୍ୟ ପୁରାଣର ସପ୍ତମୀ କଳ୍ପ, ବ୍ରାହ୍ମ ପର୍ବ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅରୁଣଙ୍କ ସଂବାଦରେ ବିବାହ ବିଧି ବର୍ଣ୍ଣନା ନାମକ ଏହି ଏକଶଏଏଠାସିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
ଶ୍ରାଦ୍ଧଵିଧିକଥାଵର୍ଣନମ୍ ଭାସ୍କର ଉଵାଚ ଭୂତପିତ୍ରମରବ୍ରହ୍ମମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ଯଥାଵିଧି
ଶ୍ରାଦ୍ଧ ବିଧି ବର୍ଣ୍ଣନା। ଭାସ୍କର କହିଲେ: ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ, ପିତୃ, ଦେବତା ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ଯେପରି ନିୟମ ଅଛି—
ସଦା ସଦାନ କୃତ୍ଯାନାଂ ଫଲାର୍ଥମପରେ ସ୍ଥିତାଃ
ଅନ୍ୟମାନେ ସଦା କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ପାଇଁ ଲାଗି ରହନ୍ତି।
ଅତିଥେଃ ପରିତୋଷାଯ ପରିଚର୍ଯା ଵିଧୀଯତେ
ଅତିଥିଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ ସେବା କରିବା ନିୟମ ଅଟୁଟ।
ତିସ୍ରୋଷ୍ଟକାସ୍ତୁ କର୍ତଵ୍ଯା ମଧ୍ଯାଵର୍ତୀ ଚତୁର୍ଥିକା
ତିନିଟି ଅଷ୍ଟକ କରିବା ଦରକାର, ମଧ୍ୟରେ ଚତୁର୍ଥ ଅଷ୍ଟକ ହେବ।
ପ୍ରତିପଦି କ୍ରିଯତେ ଯତ୍ତୁ ଚତୁଷ୍ପାର୍ଵଣମୁଚ୍ଯତେ
ଯାହା ପ୍ରଥମ ଦିନ କରାଯାଏ, ତାହାକୁ ଚାରିପର୍ବ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ନିତ୍ଯଂ ନୈମିତ୍ତିକଂ କାମ୍ଯଂ ଵୃଦ୍ଧିଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ସପିଂଡନମ୍ କର୍ମାଂଗଂ ନଵମଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଵୈଦିକଂ ଦଶମଂ ସ୍ମୃତମ୍
ନିତ୍ୟ, ନୈମିତ୍ତିକ, କାମ୍ୟ, ବୃଦ୍ଧି ଶ୍ରାଦ୍ଧ, ସପିଣ୍ଡନ, ନବମ ହେଉଛି କାର୍ଯ୍ୟର ଅଂଶ, ଦଶମକୁ ବେଦିକ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ।
ଅନୂରୁରୁଵାଚ ଯଦେତଦ୍ଭଵତା ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ଦ୍ଵାଦଶଧା ଵିଭୋ
ଅନୂରୁରୁ କହିଲେ: ମହାପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ଯେଉଁ ଦ୍ୱାଦଶ ପ୍ରକାର ଶ୍ରାଦ୍ଧ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି—
ନିତ୍ଯଂ କିମୁଚ୍ଯତେ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ କିଂ ଵା ନୈମିତ୍ତିକଂ ଭଵେତ୍
କେଉଁଟିକୁ ନିତ୍ୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, କେଉଁଟିକୁ ନୈମିତ୍ତିକ ମନାଯାଏ?
ଵୈଶ୍ଵଦେଵଵିହୀନଂ ତୁ ଅଶକ୍ତାଵୁଦକେନ ତୁ
ଯଦି ବୈଶ୍ୱଦେବ କରିବାକୁ ସମର୍ଥ ନୁହନ୍ତି, ତେବେ ପାଣି ଦ୍ୱାରା ଏହା କରିବା ଉଚିତ।
ଏକୋଦ୍ଦିଷ୍ଟଂ ତୁ ଯଚ୍ଛ୍ରାଦ୍ଧଂ ତନ୍ନୈମିତ୍ତିକମୁଚ୍ଯତେ 1.183.
ଯେଉଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବ୍ୟକ୍ତି ପାଇଁ କରାଯାଏ, ସେଠିକୁ ନିମିତ୍ତିକ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
କାମଯୁକ୍ତଂ ହି ତତ୍କାମ୍ଯମଭିପ୍ରେତାର୍ଥସିଦ୍ଧଯେ
ଯେଉଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଇଚ୍ଛା ସହିତ କରାଯାଏ, ଅର୍ଥାତ୍ ନିଜ ଆଶା ପୂରଣ ପାଇଁ, ତାହାକୁ କାମ୍ୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କୁହାଯାଏ।
ଵୃଦ୍ଧୌ ଯତ୍କ୍ରିଯତେ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ଵୃଦ୍ଧିଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ତଦୁଚ୍ଯତେ
ଯେଉଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ବୃଦ୍ଧି ବେଳେ କରାଯାଏ, ସେଠିକୁ ବୃଦ୍ଧି ଶ୍ରାଦ୍ଧ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଗଂଧୋଦକତିଲୈର୍ଯୁକ୍ତଂ କୁର୍ଯାତ୍ପାତ୍ରଚତୁଷ୍ଟଯମ୍
ସୁଗନ୍ଧି ଜଳ ଓ ତିଳ ଭରା ଚାରିଟି ପାତ୍ର ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ।