ପୂର୍ଵା ଦିଶଂ ଗତୋ ନିତ୍ଯମୁଦଯାଚଲମକ୍ରମମ୍
ଯିଏ ସଦା ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ଯାଆନ୍ତି, ଉଦୟ ପର୍ବତକୁ ଆରୋହଣ କରନ୍ତି।
ନାଶଯିତ୍ଵା ତମୋ ଯସ୍ତୁ କ୍ରିଯାଃ ସର୍ଵାଃ ପ୍ରଵର୍ତଯେତ୍
ଯିଏ ଅନ୍ଧକାରକୁ ନଶ୍ୱ କରି, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଆରମ୍ଭ କରାନ୍ତି।
ଗାର୍ହପତ୍ଯେନ ଵିଧିନା ତଦ୍ଵଦ୍ଧାର୍ଯେଣ କର୍ମଣା ପ୍ରୋକ୍ଷଣୀଯଵ୍ରତଂ ଚୈଵ ଅଵଭୃଥଂ ତଥୈଵ ଚ
ଗାର୍ହପତ୍ୟ ଅଗ୍ନିର ବିଧିରେ, ଏବଂ ଆଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ନିୟମିତ କାର୍ଯ୍ୟରେ, ପ୍ରକ୍ଷାଳନ ଓ ଅବଭୃଥ ସ୍ନାନ ଯଥାବତ୍।
ସର୍ଵାନିମାଂଶ୍ଚ ଯଶ୍ଚକ୍ରେ ହଵ୍ଯଭାଗପ୍ରଦାନ୍ମୁଖେ 1.157.
ଯିଏ ଏହି ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ସୃଷ୍ଟି କରି, ହବିର ଅଂଶ ମୁଖରେ ଦେଇଥିଲେ।
ଭାଗାର୍ଥେ ମଧୁଧାନାଯ ଚକ୍ରେ ଯୋ ଯଜ୍ଞକର୍ମଣି
ଯିଏ ଅଂଶ ଓ ମଧୁ ଦାନ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ।
ଯଜ୍ଞାନି ଚ ଦ୍ରଵ୍ଯାଣି ଯଜ୍ଞାଂଶ୍ଚାପି ସଋତ୍ଵିଜଃ
ଯିଏ ଯଜ୍ଞ, ଯଜ୍ଞର ସାମଗ୍ରୀ, ଯଜ୍ଞକୁ ଏବଂ ଋତ୍ବିଜ୍ମାନେଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ।
ଵିବଭାଜ ପୁରା ସର୍ଵଂ ପାରମେଷ୍ଠଯେନ କର୍ମଣା
ପ୍ରାଚୀନକାଳରେ, ପରମ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସେ ସମସ୍ତ କିଛିକୁ ବିଭାଜିତ କରିଥିଲେ।
କ୍ଷଣାନ୍କଲାଶ୍ଚ କାଷ୍ଠାଶ୍ଚ କାଲଵୈକଲ୍ଯମେଵ ଚ
କ୍ଷଣ, କଳା, କାଷ୍ଠା ଏବଂ ସମୟର ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶ ସେ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ।
ଋତଵଃ କାଲଯୋଗାଶ୍ଚ ପ୍ରମାଣଂ ଵିଵିଧଂ ନୃଷୁ
ଋତୁଗୁଡ଼ିକ, ସମୟର ଯୋଗ, ଏବଂ ଲୋକମାନେ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିବା ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରମାଣ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ।
ସୃଷ୍ଟା ଲୋକାସ୍ତ୍ରଯୋନଂତା ଯେନ ଜ୍ଞାନେନ ଵର୍ତ୍ମନା
ତିନି ପ୍ରକାର ଏବଂ ଅନନ୍ତ ଜଗତ ଜ୍ଞାନର ମାର୍ଗ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି।
ପ୍ରଣାମତ୍ରଯପୂର୍ଵେଣ ଯୋଗେନ ରମତେ ଚ ଯଃ
ଯିଏ ତିନି ପ୍ରକାର ପ୍ରଣାମ ପୂର୍ବକ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି।
ଯୋ ଗତିର୍ଵୃଷଯୁକ୍ତାନାଂ ଗତିର୍ଯୋଽପାପକର୍ମଣାମ୍
ଯିଏ ଧର୍ମରେ ଯୋଗ ହୋଇଥିବା ଲୋକଙ୍କର ଗତି ଏବଂ ଅପକର୍ମ କରୁଥିବାଙ୍କର ଗତି।
ଧାତୁଵୈଦ୍ଯସ୍ଯ ଯୋ ଵେତ୍ତା ଚତୁରାଶ୍ରମସଂଶ୍ରଯଃ
ଯିଏ ଧାତୁର ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣନ୍ତି ଏବଂ ଚାରି ଆଶ୍ରମରେ ବସିଥାନ୍ତି।
ଅଗ୍ନୀଷୋମାତ୍ମକଂ ଜ୍ଯୋତିର୍ଯୋଗୀଶଃ କ୍ଷଣଦାଂତକଃ 1.157.
ଯିଏ ଯୋଗୀମାନଙ୍କର ନାଥ, ଯାହାର ଜ୍ଵାଳା ଅଗ୍ନି ଓ ସୋମର ସ୍ୱରୂପ, ଯିଏ ରାତିର ଶେଷକାରୀ।
ଯଂ ପରଂ ପରମଂ ପ୍ରାହୁଃ ପରମାତ୍ମାନମଚ୍ଯୁତମ୍
ଯାହାକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ପରମ ଏବଂ ଅବିନାଶୀ ପରମାତ୍ମା ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଯୁଗାଂତେଷ୍ଵତଂକୋ ଯସ୍ତୁ ଯଶ୍ଚ ଲୋକାଂତକୋତ୍ତମଃ
ଯିଏ ଯୁଗର ଶେଷରେ ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଲୋକର ଶେଷରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ।
ଵେତ୍ତା ଯୋ ଵେଦଵିଦୁଷାଂ ପ୍ରଭୁର୍ଯଃ ପ୍ରଭଵିଷ୍ଣୁନାମ୍
ଯିଏ ବେଦ ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜ୍ଞାନୀ, ଶକ୍ତିଶାଳୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଭୁ।
ମାନୁଷାଣାଂ ମନୋଭୂତସ୍ତପୋଭୂତସ୍ତପସ୍ଵିନାମ୍
ମାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯିଏ ମନ, ତପସ୍ୱୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତପସ୍ୟା।
ଵିଗ୍ରହୋ ଵିଗ୍ରହାଣାଂ ଚ ଗତିର୍ଗତିମତାମପି ଦେଵାହୁତିପ୍ରଦାନୋଦ୍ଯତ୍ପ୍ରାଣାଗ୍ନିସ୍ତମନାଶନଃ
ଯିଏ ରୂପମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରୂପ, ଗତିଶୀଳମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗତି, ଦେବତାଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ ପାଇଁ ପ୍ରୟାସୀ ପ୍ରାଣାଗ୍ନି, ଏବଂ ଅନ୍ଧକାରକୁ ଭକ୍ଷଣ କରୁଥିବା।
ରସାଦ୍ଧି ଶୋଣିତଂ ଭଵତି ଶୋଣିତାନ୍ମାଂସମୁଚ୍ଯତେ
ରସରୁ ରକ୍ତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ରକ୍ତରୁ ମାଂସ ହୁଏ।
ଅସ୍ଥିମଜ୍ଜ୍ଞଃ ସମଭଵତ୍ତତୋ ଵୈ ଶୁକ୍ରମାଦିଶେତ୍ ତତ୍ରାପଃ ପ୍ରଥମୋ ଭାଗଃ ସ ସୌମ୍ଯୋ ରାଶିରୁଚ୍ଯତେ
ଅସ୍ଥି ଓ ମଜ୍ଜା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ତାପରେ ଶୁକ୍ର ହୁଏ। ସେଠାରେ ପ୍ରଥମ ଅଂଶ ହେଉଛି ଜଳ, ଯାହାକୁ ସୌମ୍ୟ ଭାଗ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ତତଃ କ୍ଷ୍ମାସଂଭଵୋ ଜ୍ଞେଯୋ ଦ୍ଵିତୀଯୋ ରାଶିରୁଚ୍ଯତେ
ତାପରେ ମାଟିରୁ ଉତ୍ପତ୍ତି ଦ୍ୱିତୀୟ ଭାଗ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ।
ଭଵୋ ରସାତ୍ମକସ୍ତେଷାଂ ଵୀର୍ଯଂ ଚ ଶଶିପାଵକମ୍
ସେମାନଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି ହେଉଛି ରସରୁ, ଶକ୍ତି ଅଗ୍ନି ଓ ଚନ୍ଦ୍ର।
କଫସ୍ଯ ପୃଥିଵୀ ସ୍ଥାନଂ ପିତ୍ତଂ ନାଭୌ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍ ନାଭିକୋଷ୍ଠାଂତରସ୍ଥଂ ତୁ ତତ୍ର ଦେଵୋ ଦିଵାକରଃ ।।1.157.
କଫର ଅବସ୍ଥାନ ହେଉଛି ପୃଥିବୀରେ, ପିତ୍ତ ନାଭିରେ ଥାଏ। ନାଭି ଗୁହାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ ବସିଥାନ୍ତି।
ମନଃ ପ୍ରଜାପତିର୍ଜ୍ଞେଯଃ କଫଃ ସୋମୋ ଵିଭାଵ୍ଯତେ
ମନକୁ ପ୍ରଜାପତି ବୋଲି ଜଣାଯାଏ, କଫ ସୋମ ଭାବେ ପ୍ରକାଶିତ।
ଏଵଂ ପ୍ରଵର୍ତିତେ ଗର୍ଭେ ଵର୍ଧିତେଂଽବୁଦସନ୍ନିଭେ
ଏଭଳି ଗର୍ଭ ସ୍ଥିର ହେଲାପରେ, ଜଳବୁଦ୍ବୁଦ ସଦୃଶ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ।
ତତୋଂଽଗାନି ଵିସୃଜତେ ବିଭର୍ତି ପରିଵର୍ତଯନ୍
ତାପରେ ସେ ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ଛାଡ଼ିଦେଇ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଧାରଣ କରି ଏବଂ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିଥାଏ।
ପ୍ରାଣୋସ୍ଯ ପ୍ରଥମଂ ସ୍ଥାନଂ ଵର୍ଧଯନ୍ପରିଵର୍ତତେ ଵ୍ଯାନୋଽଥ ଵ୍ଯାପକୋ ଦେହେ ସମାନଃ ସନ୍ନିଵର୍ତତେ
ତାଙ୍କର ପ୍ରାଣ ପ୍ରଥମ ଅବସ୍ଥାରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇ ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ହୁଏ; ପରେ ଦେହରେ ସବୁଠାରେ ବ୍ୟାପିଥିବା ବ୍ୟାନ ଓ ସମାନ ପୁନି ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଫେରିଯାଏ।
ଭୂତାଵାପ୍ତିସ୍ତତସ୍ତସ୍ଯ ଜାଯତୀଂଦ୍ରିଯଗୋଚରା
ତାହାରୁ ପଞ୍ଚ ଭୂତର ଉପଲବ୍ଧି ହୁଏ, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କର କ୍ଷେତ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ତସ୍ଯେଂଦ୍ରିଯାଣି ପିଷ୍ଟାନି ସ୍ଵଂସ୍ଵଂ ଯୋଗଂ ପ୍ରଚକ୍ରମୁଃ
ତାଙ୍କର ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ଗଠିତ ହୋଇ, ପ୍ରତ୍ୟେକେ ନିଜ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲାଗିଗଲେ।