ମଯା ସହ ସମାଗମ୍ଯ ପୁରା ଦେଵୈର୍ଵିଚାରିତମ୍
ପୁରୁଣା କାଳରେ, ମୋ ସହିତ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଏକଠି ହୋଇ ଆଲୋଚନା କରିଥିଲେ।
ତେ ତୁ ଲବ୍ଧଵରା ଭୂତ୍ଵା ଅମାତ୍ଯାଦ୍ଯା ହ୍ଯଭୀକ୍ଷ୍ଣଶଃ
ସେମାନେ ବର ପାଇ ପରେ, ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପୁନିପୁନି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ।
ତସ୍ମାତ୍ତେଷାଂ ଵିଘାତାର୍ଥଂ ପ୍ରଵରାଶ୍ଚ ଭଵାମହେ
ସେମାନଙ୍କୁ ବାଧା ଦେବା ପାଇଁ, ଆମେ ସବୁଠୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହୋଇଛୁ।
ସଂମଂତ୍ର୍ଯୈଵଂ ତତଃ ସ୍କଂଦୋ ଵାମପାର୍ଶ୍ଵେ ରଵେଃ ସ୍ଥିତଃ
ଏଭଳି ଆଲୋଚନା ପରେ, ସ୍କନ୍ଦ ଦେବତା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ବାମ ପାଖରେ ଦଣ୍ଡ ଦେଇ ଦାଉଁଥିଲେ।
ଉକ୍ତଶ୍ଚ ସ ତଦାର୍କେଣ ତ୍ଵଂ ପ୍ରଜାଦଂଡନାଯକଃ
ସେ ସମୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ: "ତୁମେ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ଶାସନ କରିବାର ମୁଖ୍ୟ ନାୟକ।"
ଲିଖତେ ଯଃ ପ୍ରଜାନାଂ ଚ ସୁକୃତଂ ଯଚ୍ଚ ଦୁଷ୍କୃତମ୍
ଯିଏ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କର ସୁକୃତ ଓ ଦୁଷ୍କୃତ କାର୍ଯ୍ୟ ଲେଖିଥାଏ।
ଆଶ୍ଵିନୌ ଚାପି ସୂର୍ଯସ୍ଯ ପାର୍ଶ୍ଵଯୋରୁଭଯୋଃ ସ୍ଥିତୌ 1.124.
ଏବଂ ଦୁଇ ଆଶ୍ୱିନୀ ଦେବତା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଦୁଇ ପାଖରେ ଦାଉଁଥିଲେ।
ଦ୍ଵାରପାଲୌ ସ୍ମୃତୌ ତସ୍ଯ ରାଜ୍ଞଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠୌ ମହାବଲୌ
ସେମାନେ ସେ ରାଜାଙ୍କ ଦୁଇଜଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦ୍ୱାରପାଳ ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି।
ରାଜୃଦୀପ୍ତୌ ସ୍ମୃତୋ ଧାତୁର୍ନକାରସ୍ତସ୍ଯ ପ୍ରତ୍ଯଯଃ ତସ୍ମାତ୍ସ କାର୍ତିକେଯସ୍ତୁ ନାମ୍ନା ରାଜ୍ଞ ଇତି ସ୍ମୃତଃ
"ରାଜ" ଧାତୁ ଅର୍ଥାତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଭାବେ ସ୍ମରଣ ହୁଏ, ତାହାର ଚିହ୍ନ "ନ" ଅକ୍ଷର; ଏହିପରି କାରଣରୁ କାର୍ତ୍ତିକେୟଙ୍କୁ "ରାଜା" ନାମରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।
ସ୍ରୁ ଗତୌ ଚ ସ୍ମୃତୋ ଧାତୁର୍ଯସ୍ଯ ସ ପ୍ରତ୍ଯଯଃ ସ୍ମୃତଃ
"ସ୍ରୁ" ଧାତୁ ଅର୍ଥାତ ଯିବା, ଏହା ଓ ଏହାର ଚିହ୍ନ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।
ପ୍ରଥମଂ ଯଦ୍ଭଵେଦ୍ଦ୍ଵାରଂ ଧର୍ମାର୍ଥାଭ୍ଯାଂ ସମାଶ୍ରିତମ୍
ପ୍ରଥମ ଦ୍ୱାରଟି ଧର୍ମ ଓ ଧନରେ ଭିତି କରି ରହିଛି।
ଦ୍ଵିତୀଯାଯାଂ ତୁ କକ୍ଷାଯାମପ୍ରଧୃଷ୍ଟୌ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତୌ
ଦ୍ୱିତୀୟ ଘେରାରେ, ଦୁଇଜଣ ଅପରାଜିତ ନିୟମିତ ରହିଛନ୍ତି।
ଵର୍ଣସ୍ଯ ଶବଲତ୍ଵାଚ୍ଚ ଯମଃ କଲ୍ମାଷ ଉଚ୍ଯତେ
ତାଙ୍କର ଦେହ ରଙ୍ଗ ବିବିଧ ଥିବାରୁ, ଯମଙ୍କୁ "କଳ୍ମାଷ" ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ସ୍ଥିତୋ ଦକ୍ଷିଣତ ତସ୍ଯ ଦଂଡହସ୍ତସମନ୍ଵିତଃ
ସେ ତାଙ୍କର ଡାହାଣ ପାଖରେ ଦଣ୍ଡ ଧରି ଦାଉଁଥିଲେ।
କୁବେରୋ ଧନଦୋ ଜ୍ଞେଯୋ ହସ୍ତିରୂପୋ ଵିନାଯକଃ କୁବେରଃ କୁଶରୀରତ୍ଵାତ୍ସ ନାମ୍ନା ଧନଦଃ ସ୍ମୃତଃ
କୁବେରଙ୍କୁ ଧନର ଦାତା ଭାବେ ଜଣାଯାଏ, ସେ ହସ୍ତୀମୁଖ ବିନାୟକ ଭାବେ ଓ ତାଙ୍କର ଦେହ ଟେଢ଼ା ଥିବାରୁ "ଧନଦା" ନାମରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି।
ନାଯକଃ ସର୍ଵସତ୍ତ୍ଵାନାଂ ତେନ ନାଯକ ଉଚ୍ଯତେ
ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ନେତା, ଏହିପରି କାରଣରୁ ସେ "ନାୟକ" ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ରୈଵତଶ୍ଚୈଵ ଦିଂଡିଶ୍ଚ ତୌ ରଵେଃ ପୂର୍ଵତଃ ସ୍ଥିତୌ 1.124.
ରୈବତ ଓ ଦିଣ୍ଡି, ଏହି ଦୁଇଜଣ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଦାଉଁଥିଲେ।
ପ୍ଲୁତଂ ଗଚ୍ଛତ୍ଯସୌ ଯସ୍ମାତ୍ସର୍ଵଲୋକନମସ୍କୃତଃ
ସେ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଚାଲିଥିବାରୁ, ସମସ୍ତ ଲୋକ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି।
ଡୀଙ୍ଗତାଵସ୍ଯ ଵୈ ଧାତୋର୍ଦିଂଡିଶବ୍ଦୋ ନିପାତ୍ଯତେ
ଧାତୁର 'ଡିଙ୍ଗତି' ଅବସ୍ଥା ପାଇଁ 'ଡିଣ୍ଡି' ଶବ୍ଦ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ।
ଇତ୍ଯେତେ ପ୍ରଵରାଃ ପ୍ରୋକ୍ତା ଧାତ୍ଵର୍ଥା ନୈଗମୈଃ ଶୁଭୈଃ
ଏହିପରି ଉତ୍ତମ ଧାତୁର ଅର୍ଥଗୁଡ଼ିକୁ ଶୁଭ ନୈଗମିକମାନେ କହିଛନ୍ତି।
ଅଶ୍ଵିନୌ ତୌ ତତୋ ଜ୍ଞେଯୌ ଦଂଡନାଯକପିଂଗଲୌ
ଏହିପରି ଦୁଇ ଅଶ୍ୱିନଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡନାୟକ ଓ ପିଙ୍ଗଳ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ।
ରେଵତଶ୍ଚୈଵ ଦିଂଡିଶ୍ଚ ଇତ୍ଯେତେ ପ୍ରଵରା ମଯା
ରେବତ ଓ ଡିଣ୍ଡି—ଏହି ଦୁଇ ଉତ୍ତମଙ୍କୁ ମୁଁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛି।
ଇତ୍ଯେଭିର୍ନାମଭିସ୍ତ୍ଵନ୍ଯେ ଦାନଵାନାଂ ଜିଘାଂସଯା
ଏହି ନାମଗୁଡ଼ିକ ଦ୍ୱାରା, ଅନ୍ୟମାନେ ଦାନବମାନଙ୍କୁ ନଶ୍ୱ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ,
ସରୂପାଶ୍ଚାନ୍ଯରୂପାଶ୍ଚ ଵିରୂପାଃ କାମରୂପିଣଃ
ସମାନ ଆକୃତି ଓ ଭିନ୍ନ ଆକୃତି ଥିବା, ବିକୃତ ଓ ଇଚ୍ଛାମୂଳକ ରୂପ ଧାରଣ କରିପାରୁଥିବା ଲୋକମାନେ,
ଧାତୁର୍ଦିଵିତି ଵୈ ପ୍ରୋକ୍ତୋ କ୍ରୀଡାଯାଂ ସ ତୁ ଉଚ୍ଯତେ
'ଦିବ୍' ଧାତୁକୁ ଖେଳାର ଅର୍ଥରେ କୁହାଯାଏ; ଏହିପରି ଉଚ୍ଚାରଣ ହୁଏ।
ଋଚୋ ଯଜୂଂଷି ସାମାନି ଯାନ୍ଯୁକ୍ତାନୀହ ଵୈ ମଯା
ଯେ ଋକ୍, ଯଜୁସ୍ ଓ ସାମ ଵେଦ ମୁଁ ଏଠାରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛି,
ତେ ଶ୍ରୁତ୍ଵାରାଧ୍ଯ ଦେଵେଶଂ ସଂସିଦ୍ଧା ଦିଵି ସଂସ୍ଥିତାଃ ।। 1.124.
ସେମାନେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଶୁଣି ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ସଫଳତା ଲାଭ କରି ସ୍ୱର୍ଗରେ ବସିଛନ୍ତି।
ଇତି ଶ୍ରୀଭଵିଷ୍ଯେ ମହାପୁରାଣେ ବ୍ରାହ୍ମେ ପର୍ଵଣି ସପ୍ତମୀକଲ୍ପେ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିସଂଵାଦେ ପ୍ରଵରଵର୍ଣନଂ ନାମ ଚତୁର୍ଵିଂଶତ୍ଯୁତ୍ତରଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀଭବିଷ୍ୟ ମହାପୁରାଣର ବ୍ରାହ୍ମ ପର୍ବରେ, ସପ୍ତମୀ କଳ୍ପରେ, ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନଙ୍କ ସଂବାଦରେ, 'ପ୍ରବର ବର୍ଣ୍ଣନା' ନାମକ ଏହି ଏକଶେ ଚାରି ଅଧ୍ୟାୟ ଅଟେ।
ତଦୁଚ୍ଯତେ କିମାତ୍ମା ଚ କଥଂଭୂତଶ୍ଚ କଥ୍ଯତାମ୍
ଏବେ ପଚାରାଯାଉଛି: ଆତ୍ମା କଣ? ଏହା କେମିତି ଧରଣର? ଦୟାକରି ଏହାକୁ ବିସ୍ତାରରେ କୁହ।
ଯଦାତ୍ମକଂ ହି ଯତ୍ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଯଥା ଵସଂତି ଦେଵତାଃ
ଯେଉଁଠି ଆତ୍ମାର ସ୍ୱଭାବ କଥାହୁଏ, ଏବଂ ଦେବତାମାନେ କିପରି ବସନ୍ତି,