ନଗ୍ନୋ ଯଦା ଦାରୁଵନେ ମୁନୀନାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚ ତଂ ଭୈକ୍ଷ୍ଯଚରଂ ସୁରେଶମ୍ ଵିହାଯ ଦିଂଡିଃ ସ ତୁ ତାନ୍ସୁରର୍ଷୀଂସ୍ତତୋ ରଵେର୍ଲୋକମଥାଜଗାମ
ଦାରୁବନରେ ନଗ୍ନ ଅବସ୍ଥାରେ, ମୁନିମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ମହାପ୍ରଭୁ ଭିକ୍ଷା ମାଗି ଘୁଞ୍ଚୁଥିଲେ; ଦିଣ୍ଡୀ ସେମାନେକୁ ଛାଡ଼ି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଲୋକକୁ ଗଲେ।
ଆଗଚ୍ଛମାନଂ ପ୍ରମଥାସ୍ତମୂଚୁର୍ଦେଵେଶ ନିତ୍ଯଂ ଭ୍ରମସେ କିମର୍ଥମ୍
ସେ ଆସୁଥିବାବେଳେ, ପ୍ରମଥାମାନେ ପଚାରିଲେ: 'ଦେବତାମାନଙ୍କର ମହାପ୍ରଭୁ, ତୁମେ ସଦା କାହିଁକି ଘୁଞ୍ଚୁଛ?'
ତେ ଭୂଯ ଊଚୁଃ ପ୍ରମଥାସ୍ତମେଵମତ୍ରୈଵ ତିଷ୍ଠସ୍ଵ ରଵେଃ ପୁରସ୍ତାତ୍
ପ୍ରମଥାମାନେ ପୁନି କହିଲେ: 'ଏଠି, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ରହ।'
ଇତ୍ଯେଵମୁକ୍ତଃ ପ୍ରମଥୈସ୍ତୁ ରୁଦ୍ରସ୍ତତ୍ରୈଵ ତସ୍ଥୌ ରଵିତୋଷଣାଯ
ପ୍ରମଥାମାନେ ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ରୁଦ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ସେଠି ରହିଲେ।
ଉକ୍ତଃ ସ ତୁଷ୍ଟେନ ତତଃ ସଵିତ୍ରା ପ୍ରୀତୋସ୍ମି ଦେଵାଗମନାତ୍ତଵାହମ୍
ତାପରେ, ପ୍ରସନ୍ନ ସବିତ୍ରୀ କହିଲେ: 'ଦେବମାନେଙ୍କର ଆଗମନରେ ମୁଁ ଖୁସି ହେଲି।'
ଅଷ୍ଟାଦଶୈତେ ପ୍ରମଥାସ୍ତୁ ଭାନୋଶ୍ଚତୁର୍ଦଶାନ୍ଯେ ତୁ ରଵେ ରଥସ୍ଥାଃ
ଏହି ଅଠାର ପ୍ରମଥା ଭାନୁଙ୍କ ସଂପର୍କରେ; ଚଉଦ ଅନ୍ୟ ପ୍ରମଥା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ରଥରେ ଅଛନ୍ତି।
ଯକ୍ଷୌ ଚ ସିଦ୍ଧୌ ଚ ନିଶାଚରୌ ଚାଦିତ୍ଯାତ୍ମଜାଵପ୍ସରସାଂ ପ୍ରଧାନୌ 1.124.
ଯକ୍ଷ ଓ ସିଦ୍ଧ, ଏବଂ ରାତିରେ ଘୁଞ୍ଚୁଥିବା, ଦୁଇ ଆଦିତ୍ୟପୁତ୍ର, ଏବଂ ଅପ୍ସରାମାନେର ମୁଖ୍ୟ।
ଇତ୍ଯାଦିଦେଵପ୍ରଵରାସ୍ତୁ ସର୍ଵେ ଧାତ୍ଵର୍ଥଶବ୍ଦୈଶ୍ଚ ଭଵଂତି ସିଦ୍ଧାଃ
ଏଭଳି, ଦେବମାନେର ମୁଖ୍ୟମାନେ ସମସ୍ତେ ଧାତୁର ଅର୍ଥ ଦେଉଥିବା ଶବ୍ଦରେ ସିଦ୍ଧ ହେଉନ୍ତି।
ଯତଶ୍ଚ କୌତୁକଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ନସ୍ମାକମିହ ଜାଯତେ
ଏହିପରି, ବ୍ରହ୍ମନ୍, ଆମ ମଧ୍ୟରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଜନ୍ମ ନେଉଛି।
ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ ଭୂଯସ୍ତଵ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଦଂଡନାଯକପିଂଗଲୌ
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: ମୁଁ ଆଉ ଦଣ୍ଡନାୟକ ଓ ପିଙ୍ଗଳ ବିଷୟରେ କହିବି।
ମଯା ସହ ସମାଗମ୍ଯ ପୁରା ଦେଵୈର୍ଵିଚାରିତମ୍
ପୁରୁଣା କାଳରେ, ମୋ ସହିତ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଏକଠି ହୋଇ ଆଲୋଚନା କରିଥିଲେ।
ତେ ତୁ ଲବ୍ଧଵରା ଭୂତ୍ଵା ଅମାତ୍ଯାଦ୍ଯା ହ୍ଯଭୀକ୍ଷ୍ଣଶଃ
ସେମାନେ ବର ପାଇ ପରେ, ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପୁନିପୁନି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ।
ତସ୍ମାତ୍ତେଷାଂ ଵିଘାତାର୍ଥଂ ପ୍ରଵରାଶ୍ଚ ଭଵାମହେ
ସେମାନଙ୍କୁ ବାଧା ଦେବା ପାଇଁ, ଆମେ ସବୁଠୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହୋଇଛୁ।
ସଂମଂତ୍ର୍ଯୈଵଂ ତତଃ ସ୍କଂଦୋ ଵାମପାର୍ଶ୍ଵେ ରଵେଃ ସ୍ଥିତଃ
ଏଭଳି ଆଲୋଚନା ପରେ, ସ୍କନ୍ଦ ଦେବତା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ବାମ ପାଖରେ ଦଣ୍ଡ ଦେଇ ଦାଉଁଥିଲେ।
ଉକ୍ତଶ୍ଚ ସ ତଦାର୍କେଣ ତ୍ଵଂ ପ୍ରଜାଦଂଡନାଯକଃ
ସେ ସମୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ: "ତୁମେ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ଶାସନ କରିବାର ମୁଖ୍ୟ ନାୟକ।"
ଲିଖତେ ଯଃ ପ୍ରଜାନାଂ ଚ ସୁକୃତଂ ଯଚ୍ଚ ଦୁଷ୍କୃତମ୍
ଯିଏ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କର ସୁକୃତ ଓ ଦୁଷ୍କୃତ କାର୍ଯ୍ୟ ଲେଖିଥାଏ।
ଆଶ୍ଵିନୌ ଚାପି ସୂର୍ଯସ୍ଯ ପାର୍ଶ୍ଵଯୋରୁଭଯୋଃ ସ୍ଥିତୌ 1.124.
ଏବଂ ଦୁଇ ଆଶ୍ୱିନୀ ଦେବତା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଦୁଇ ପାଖରେ ଦାଉଁଥିଲେ।
ଦ୍ଵାରପାଲୌ ସ୍ମୃତୌ ତସ୍ଯ ରାଜ୍ଞଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠୌ ମହାବଲୌ
ସେମାନେ ସେ ରାଜାଙ୍କ ଦୁଇଜଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦ୍ୱାରପାଳ ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି।
ରାଜୃଦୀପ୍ତୌ ସ୍ମୃତୋ ଧାତୁର୍ନକାରସ୍ତସ୍ଯ ପ୍ରତ୍ଯଯଃ ତସ୍ମାତ୍ସ କାର୍ତିକେଯସ୍ତୁ ନାମ୍ନା ରାଜ୍ଞ ଇତି ସ୍ମୃତଃ
"ରାଜ" ଧାତୁ ଅର୍ଥାତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଭାବେ ସ୍ମରଣ ହୁଏ, ତାହାର ଚିହ୍ନ "ନ" ଅକ୍ଷର; ଏହିପରି କାରଣରୁ କାର୍ତ୍ତିକେୟଙ୍କୁ "ରାଜା" ନାମରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।
ସ୍ରୁ ଗତୌ ଚ ସ୍ମୃତୋ ଧାତୁର୍ଯସ୍ଯ ସ ପ୍ରତ୍ଯଯଃ ସ୍ମୃତଃ
"ସ୍ରୁ" ଧାତୁ ଅର୍ଥାତ ଯିବା, ଏହା ଓ ଏହାର ଚିହ୍ନ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।
ପ୍ରଥମଂ ଯଦ୍ଭଵେଦ୍ଦ୍ଵାରଂ ଧର୍ମାର୍ଥାଭ୍ଯାଂ ସମାଶ୍ରିତମ୍
ପ୍ରଥମ ଦ୍ୱାରଟି ଧର୍ମ ଓ ଧନରେ ଭିତି କରି ରହିଛି।
ଦ୍ଵିତୀଯାଯାଂ ତୁ କକ୍ଷାଯାମପ୍ରଧୃଷ୍ଟୌ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତୌ
ଦ୍ୱିତୀୟ ଘେରାରେ, ଦୁଇଜଣ ଅପରାଜିତ ନିୟମିତ ରହିଛନ୍ତି।
ଵର୍ଣସ୍ଯ ଶବଲତ୍ଵାଚ୍ଚ ଯମଃ କଲ୍ମାଷ ଉଚ୍ଯତେ
ତାଙ୍କର ଦେହ ରଙ୍ଗ ବିବିଧ ଥିବାରୁ, ଯମଙ୍କୁ "କଳ୍ମାଷ" ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ସ୍ଥିତୋ ଦକ୍ଷିଣତ ତସ୍ଯ ଦଂଡହସ୍ତସମନ୍ଵିତଃ
ସେ ତାଙ୍କର ଡାହାଣ ପାଖରେ ଦଣ୍ଡ ଧରି ଦାଉଁଥିଲେ।
କୁବେରୋ ଧନଦୋ ଜ୍ଞେଯୋ ହସ୍ତିରୂପୋ ଵିନାଯକଃ କୁବେରଃ କୁଶରୀରତ୍ଵାତ୍ସ ନାମ୍ନା ଧନଦଃ ସ୍ମୃତଃ
କୁବେରଙ୍କୁ ଧନର ଦାତା ଭାବେ ଜଣାଯାଏ, ସେ ହସ୍ତୀମୁଖ ବିନାୟକ ଭାବେ ଓ ତାଙ୍କର ଦେହ ଟେଢ଼ା ଥିବାରୁ "ଧନଦା" ନାମରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି।
ନାଯକଃ ସର୍ଵସତ୍ତ୍ଵାନାଂ ତେନ ନାଯକ ଉଚ୍ଯତେ
ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ନେତା, ଏହିପରି କାରଣରୁ ସେ "ନାୟକ" ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ରୈଵତଶ୍ଚୈଵ ଦିଂଡିଶ୍ଚ ତୌ ରଵେଃ ପୂର୍ଵତଃ ସ୍ଥିତୌ 1.124.
ରୈବତ ଓ ଦିଣ୍ଡି, ଏହି ଦୁଇଜଣ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଦାଉଁଥିଲେ।
ପ୍ଲୁତଂ ଗଚ୍ଛତ୍ଯସୌ ଯସ୍ମାତ୍ସର୍ଵଲୋକନମସ୍କୃତଃ
ସେ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଚାଲିଥିବାରୁ, ସମସ୍ତ ଲୋକ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି।
ଡୀଙ୍ଗତାଵସ୍ଯ ଵୈ ଧାତୋର୍ଦିଂଡିଶବ୍ଦୋ ନିପାତ୍ଯତେ
ଧାତୁର 'ଡିଙ୍ଗତି' ଅବସ୍ଥା ପାଇଁ 'ଡିଣ୍ଡି' ଶବ୍ଦ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ।
ଇତ୍ଯେତେ ପ୍ରଵରାଃ ପ୍ରୋକ୍ତା ଧାତ୍ଵର୍ଥା ନୈଗମୈଃ ଶୁଭୈଃ
ଏହିପରି ଉତ୍ତମ ଧାତୁର ଅର୍ଥଗୁଡ଼ିକୁ ଶୁଭ ନୈଗମିକମାନେ କହିଛନ୍ତି।