ଭାନୁପାଦଦ୍ଵଯଵ୍ରତଵର୍ଣନମ୍ ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ ତଥାନ୍ଯଦପି ଧର୍ମଜ୍ଞ ଶୃଣୁଷ୍ଵ ଗଦତୋ ମମ । ପଦଦ୍ଵଯଂ ଜଗଦ୍ଧାତୁର୍ଦେଵଦେଵସ୍ଯ ଗୋପତେଃ । । ୧ ଯଦେକପାଦପୀଠଂ ହି ତତ୍ର ନ୍ଯସ୍ତଂ ପଦଦ୍ଵଯମ୍ । ସ୍ଵଯମଂଶୁମତା କୃଷ୍ଣ ଲୋକାନାଂ ହିତକାମ୍ଯଯା । । ୨ ଵାମନସ୍ଯ ପଦଂ କୃଷ୍ଣ ଜ୍ଞେଯଂ ଵୈ ଉତ୍ତରାଯଣମ୍ । ଦେଵାଦ୍ଯୈଃ ସକଲୈର୍ଵନ୍ଦ୍ଯଂ ଦକ୍ଷିଣଂ ଦକ୍ଷିଣାଯନମ୍ । । ୩ ଅହଂ ତ୍ଵଂ ଚ ସଦା କୃଷ୍ଣ ଦକ୍ଷିଣଂ ପାଦମର୍ଚତଃ । ଶ୍ରଦ୍ଧାନ୍ଵିତୌ ଭାସ୍କରସ୍ଯ ହରୀଶୌ ଵାମମର୍ଚତଃ । । ୪ ତସ୍ମିନ୍ଯଃ ପ୍ରତ୍ଯହଂ ସମ୍ଯଗ୍ଦେଵଦେଵସ୍ଯ ମାନଵଃ । କରୋତ୍ଯାରାଧନଂ ତସ୍ଯ ତୁଷ୍ଟଃ ସ୍ଯାଦ୍ଭାନୁମାନ୍ତ୍ସଦା । । ୫ ଵିଷ୍ଣୁରୁଵାଚ କଥମାରାଧନଂ ତସ୍ଯ ଦେଵଦେଵସ୍ଯ ଗୋପତେଃ । କ୍ରିଯତେ ଦେଵଶାର୍ଦୂଲ ତତ୍ସମାଖ୍ଯାତୁମର୍ହସି । । ୬ ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ ଉତ୍ତରେ ତ୍ଵଯନେ କୃଷ୍ଣ ସ୍ନାତୋ ନିଯତମାନସଃ । ଘୃତକ୍ଷୀରାଦିଭିର୍ଦେଵଂ ସ୍ନାପଯେତ୍ତିମିରାପହମ୍ । । ୭ ଚାରୁଵସ୍ତ୍ରୋପହାରୈଶ୍ଚ ପୁଷ୍ପଧୂପାନୁଲେପନୈଃ । ସମଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ତତଃ ସମ୍ଯଗ୍ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ଚ ତର୍ପଣୈଃ । । ୮ ପଦଦ୍ଵଯଂ ଵ୍ରତଂ ଯସ୍ଯ ଗୃହ୍ଣୀଯାଦ୍ଭାନୁତତ୍ପରଃ । ଵନ୍ଦେତ୍ସ୍ନାତଶ୍ଚିତ୍ରଭାନୁଂ ତତଶ୍ଚ ଗରୁଡଧ୍ଵଜ । । ୯ ଭୁକ୍ତ୍ଵାନ୍ନଂ ଚିତ୍ରଭାନୁଂ ତୁ ଚିତ୍ରଭାନୁଂ ଵ୍ରଜଂସ୍ତଥା । ସ୍ଵପନ୍ଵିବୁଧ୍ଯନ୍ପ୍ରଣମନ୍ହୋମଂ କୁର୍ଵଂସ୍ତଥାର୍ଚଯନ୍ । । 1.107.୧୦ ଚିତ୍ରଭାନୋରନୁଦିନଂ କରିଷ୍ଯେ ନାମକୀର୍ତନମ୍ । ଯାଵଦଦ୍ଯ ଦିନାତ୍ପ୍ରାପ୍ତଂ କ୍ରମଶୋ ଦକ୍ଷିଣାଯନମ୍ । । ୧୧ ଚଲିତେ ହୁଂକୃତେ ଚୈଵ ଵେଦାରମ୍ଭେଽପି ଵା ସଦା । ତାଵଦ୍ଵକ୍ଷ୍ଯେ ଚିତ୍ରଭାନୁଂ ଯାଵଦେଵୋତ୍ତରାଯଣମ୍ । । ୧୨ ଯାଵଜ୍ଜୀଵଂ ଚ ଯତ୍କିଞ୍ଚିଜ୍ଜାନତୋଜ୍ଞାନତୋଽପି ଵା । କରିଷ୍ଯେଽହଂ ତଥା ଚୈଵ କୀର୍ତଯିଷ୍ଯାମି ତଂ ପ୍ରଭୁମ୍ । । ୧୩ ଯଦାନୃତଂ କିଞ୍ଚିଦ୍ଵକ୍ଷ୍ଯେ ତଦା ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତଦ୍ଵଚଃ । ଅଜ୍ଞାନାଦଥ ଵା ଜ୍ଞାନାତ୍କୀର୍ତଯିଷ୍ଯାମି ତଂ ପ୍ରଭୁମ୍ । । ୧୪ ଷଣ୍ମାସମେକମନସା ଚିତ୍ରଭାନୁମଯଂ ପରମ୍ । ତଂ ସ୍ମରନ୍ମରଣେ ଯାତି ଯାଂ ଗତିଂ ସାସ୍ତୁ ମେ ଗତିଃ । । ୧୫ ଷଣ୍ମାସାଭ୍ଯନ୍ତରେ ମୃତ୍ଯୁର୍ଯଦି ତସ୍ମିନ୍ଭଵେନ୍ମମ । ତନ୍ମଯା ଭାସ୍କରସ୍ଯେହ ସ୍ଵଯମାତ୍ମା ନିଵେଦିତଃ । । ୧୬ ପରମାତ୍ମମଯଂ ବ୍ରହ୍ମ ଚିତ୍ରଭାନୁମଯଂ ପରମ୍ । ଯମଂ ତେ ସଂସ୍ମରିଷ୍ଯାମି ସ ମେ ଭାନୁଃ ପରା ଗତିଃ । । ୧୭ ଯଦି ପ୍ରାତସ୍ତଥା ସାଯଂ ମଧ୍ଯାହ୍ନେ ଵା ଜପାମ୍ଯହମ୍ । ଷଣ୍ମାସାଭ୍ଯନ୍ତରେ ନ୍ଯାସଃ କୃତୋ ଵ୍ରତମଯୋ ମଯା । । ୧୮ ତଥା କୁରୁ ଜଗନ୍ନାଥ ସ୍ଵର୍ଗଲୋକପରାଯଣଃ । ଚିତ୍ରଭାନୋ ଯଥା ଶକ୍ତ୍ଯା ଭଵାନ୍ଭଵତି ମେ ଗତିଃ । । ୧୯ ଏଵମୁଚ୍ଚାର୍ଯ ଷଣ୍ମାସଂ ଚିତ୍ରଭାନୁମଯଂ ଵ୍ରତମ୍ । ତାଵନ୍ନିଷ୍ପାଦଯେଦ୍ଯାଵତ୍ସମ୍ପୂର୍ଣଂ ଦକ୍ଷିଣାଯନମ୍ । । 1.107.୨୦ ତତଶ୍ଚ ପ୍ରୀଣନଂ କୁର୍ଯାଦ୍ଯଥାଶକ୍ତ୍ଯା ଵିଭାଵସୋଃ । ଭୋଜଯେଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ଦିଵ୍ଯାନ୍ଭୌମାଂଶ୍ଚାପି ସଦକ୍ଷିଣାନ୍ । । ୨୧ ପୁଣ୍ଯାଖ୍ଯାନକଥାଂ କୁର୍ଯାନ୍ମାର୍ତଂଡସ୍ଯ ତଥାଗ୍ରତଃ । ପୂଜଯେଦ୍ଵାଚକଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ଯଥାଶକ୍ତ୍ଯା୧ ଚ ଲେଖକମ୍ । । ୨୨ ଏଵଂ ଵ୍ରତମିଦଂ କୃଷ୍ଣ ଯୋ ଧାରଯତି ମାନଵଃ । ଇହୈଵ ଦେଵଶାର୍ଦୂଲ ମୁଚ୍ଯତେ ସର୍ଵକିଲ୍ବିଷୈଃ । । ୨୩ ଷଣ୍ମାସାଭ୍ଯନ୍ତରେ ଚାସ୍ଯ ମରଣଂ ଯଦି ଜାଯତେ । ପ୍ରାପ୍ନୋତ୍ଯନଶନସ୍ଯୋକ୍ତଂ ଯତ୍ଫଲଂ ତଦସଂଶଯମ୍ । । ୨୪ ପଦଦ୍ଵଯଂ ଚ ଦେଵସ୍ଯ ସମ୍ଯକ୍ତ୍ଵେନ ସଦାର୍ଚିତମ୍ । ଭଵତ୍ଯେତଜ୍ଜଗୌ ଭାନୁଃ ପୁରା ଚନ୍ଦ୍ରାଯ ପୃଚ୍ଛତେ । । ୨୫ ଇତି ଶ୍ରୀଭଵିଷ୍ଯେ ମହାପୁରାଣେ ବ୍ରାହ୍ମେ ପର୍ଵଣି ସପ୍ତମୀକଲ୍ପେ ଭାନୁପାଦଦ୍ଵଯଵ୍ରତଵର୍ଣନଂ ନାମ ସପ୍ତାଧିକଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: ଧର୍ମକୁ ଜାଣିଥିବା ତୁମେ ମୋର କଥା ଶୁଣ। ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଗୋପାଳକ ଭଗବାନଙ୍କର ଦୁଇଟି ପାଦ ବିଷୟରେ ଏବେ ମୁଁ କହିବି। ଏହି ଦୁଇଟି ପାଦ ଏକ ପୀଠ ଉପରେ ରଖାଯାଇଛି, ଯେଉଁଠାରେ କୃଷ୍ଣ ନାମକ ଭାସ୍କର ନିଜ ଅଂଶରେ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଏହି ପାଦ ରଖିଛନ୍ତି। ବାମନଙ୍କର ପାଦକୁ ଉତ୍ତରାୟଣ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ୍, ଏହି ପାଦକୁ ଦେବତାମାନେ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପୂଜନ କରନ୍ତି। ଦକ୍ଷିଣ ପାଦକୁ ଦକ୍ଷିଣାୟଣ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ମୁଁ ଓ ତୁମେ ସଦା ଭାସ୍କରଙ୍କର ଦକ୍ଷିଣ ପାଦକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭାବରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍, ଓ ହରିଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କର ବାମ ପାଦକୁ ମଧ୍ୟ ପୂଜିବା ଉଚିତ୍। ଯେ ମଣିଷ ପ୍ରତିଦିନ ଭଲଭାବେ ଦେବମାନଙ୍କ ଦେବତାଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରେ, ସେଉଁଠାରେ ଭାସ୍କର ସଦା ପ୍ରସନ୍ନ ରହନ୍ତି। ବିଷ୍ଣୁ ପଚାରିଲେ: ଏହି ଦେବମାନଙ୍କ ଦେବତାଙ୍କୁ କିପରି ଆରାଧନା କରାଯିବ? ଦୟାକରି ଏହା ମୋତେ କୁହ। ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: ଉତ୍ତରାୟଣରେ ନିୟମିତ ମନ ରଖି ସ୍ନାନ କରି, ଘୃତ, କ୍ଷୀର ଓ ଅନ୍ୟ ଶୁଭ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ତିମିର ନାଶକ ଦେବତାଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଯିବ। ସୁନ୍ଦର ଉପଚାର, ଫୁଲ, ଧୂପ, ଚନ୍ଦନ ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ପୂଜା କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ତର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ୍। ଯେ ଭାସ୍କରଙ୍କୁ ଏହି ପାଦଦ୍ୱୟ ବ୍ରତ ଗ୍ରହଣ କରେ, ସ୍ନାନ କରି ଚିତ୍ରଭାନୁଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରିବା ଉଚିତ୍। ଭୋଜନ କରି, ଚିତ୍ରଭାନୁଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ଶୟନ, ଜାଗ୍ରତ, ପ୍ରଣାମ, ହୋମ କରିବା ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ୍। ଚିତ୍ରଭାନୁଙ୍କ ନାମକୀର୍ତ୍ତନ ପ୍ରତିଦିନ କରିବି, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦକ୍ଷିଣାୟଣ ଆସିନଥାଏ। ଚଳିବା, ହୁଁକାର କରିବା, ବେଦ ପାଠ ଆରମ୍ଭ କରିବା ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ତରାୟଣ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚିତ୍ରଭାନୁଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବି। ଏ ଜନ୍ମରେ ଯେ କିଛି ଜାଣିଥିବି କିମ୍ବା ଅଜାଣିଥିବି, ସେ ସବୁ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ତାଙ୍କୁ କୀର୍ତ୍ତି କରିବି। ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ଅସତ୍ୟ କିଛି କହିଦେଉଛି, ସେତେବେଳେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବି। ଛଅ ମାସ ଏକାଗ୍ର ମନେ ଚିତ୍ରଭାନୁଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ଯେ ଗତି ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ମିଳେ, ସେହି ଗତି ମୋ ପାଇଁ ହେଉ। ଯଦି ଏହି ଛଅ ମାସ ମଧ୍ୟରେ ମୋର ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ, ତେବେ ମୁଁ ନିଜକୁ ଭାସ୍କରଙ୍କ ପାଖରେ ଦେଇଦେଉଛି। ପରମାତ୍ମା ରୂପୀ ବ୍ରହ୍ମା, ଚିତ୍ରଭାନୁ ରୂପେ ଯାହାକୁ ସ୍ମରଣ କରିବି, ସେହି ଭାସ୍କର ମୋର ପରମ ଗତି। ପ୍ରଭାତ, ସନ୍ଧ୍ୟା କିମ୍ବା ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ଜପ କରିବି, ଏହି ଛଅ ମାସ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ବ୍ରତ ନିଷ୍ପାଦନ କରିଛି। ଏଭଳି ଜଗନ୍ନାଥ, ତୁମେ ଯେପରି ଶକ୍ତି ଅନୁସାରେ ଚିତ୍ରଭାନୁଙ୍କୁ ପୂଜିବ, ସେପରି ମୋର ଗତି ହେଉ। ଏଭଳି ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଛଅ ମାସ ଚିତ୍ରଭାନୁମୟ ବ୍ରତ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବା ଯାଏଁ ଏହି ବ୍ରତ କରିବା ଉଚିତ୍। ତାପରେ ଯେପରି ଶକ୍ତି ଅନୁସାରେ ଭାସ୍କରଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା, ଦିବ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଓ ଭୂମିରେ ଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସହିତ ଦକ୍ଷିଣା ଦେଇ ଭୋଜନ କରାଯିବ। ପୁଣ୍ୟ କଥା ଆଦିତ୍ୟଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ କହିବା, ପାଠକ ଓ ଲେଖକଙ୍କୁ ଭକ୍ତିଭାବରେ ପୂଜିବା ଉଚିତ୍। ଏହି ବ୍ରତ ଯେ ମଣିଷ ଧାରଣ କରେ, ସେ ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ। ଏହି ଛଅ ମାସ ମଧ୍ୟରେ ଯଦି ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ, ତେବେ ଅନଶନ ବ୍ରତର ଫଳ ନିଶ୍ଚିତ ମିଳେ। ଦେବଙ୍କ ପାଦଦ୍ୱୟ ସଦା ଭଲଭାବେ ପୂଜିଲେ, ଏହି ଫଳ ଭାସ୍କର ପୂର୍ବେ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଥିଲେ।
ମୁଣ୍ଡନଂ ଶିରସା କାର୍ଯଂ ଶିଖା ଧାର୍ଯା ପ୍ରଯତ୍ନତଃ । । ୫୬ ନକ୍ତଂ ଚାଦିତ୍ଯଦିଵସେ ତଥା ଷଷ୍ଠ୍ଯାଂ ପ୍ରଵର୍ତଯେତ୍ । ସପ୍ତମ୍ଯାମୁପଵାସସ୍ତୁ ମମ ସଂକ୍ରମଣେ ତଥା । । ୫୭ କର୍ତଵ୍ଯୋ ଭୋଜକେନୈଵ ମତ୍ପ୍ରୀତ୍ଯୈ ଗରୁଡାଗ୍ରଜ । ତ୍ରିକାଲଂ ଚାପି ଗାଯତ୍ରୀଂ ଜପେଦ୍ଵାଚା ପୁରୋ ମମ । । ୫୮ ମୁଖମାଵୃତ୍ଯ ଯତ୍ନେନ ପୂଜନୀଯୋଽହମାଦରାତ୍ । ମୌନଂ ଚାସ୍ଯ ପ୍ରଯତ୍ନେନ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା କ୍ରୋଧଂ ଚ ଦୂରତଃ । । ୫୯ ଶୂଦ୍ରେଭ୍ଯୋ ଯସ୍ତୁ ଵୈଶ୍ଯେଭ୍ଯୋ ଲୋଭାତ୍କାମାତ୍ପ୍ରଯଚ୍ଛତି । ନିର୍ମାଲ୍ଯଂ ମମ ଵୈ ଵତ୍ସ ସ ଯାତି ନରକଂ ଧ୍ରୁଵମ୍ । । 1.117.୬୦ ଲୋଭାଦ୍ଵୈ ଭୋଜକୋ ଯସ୍ତୁ ମତ୍ପୁଷ୍ପାଣି ଖଗାଧିପ । ଯଚ୍ଛତେନ୍ଯସ୍ଯ ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ମଯ୍ଯନାରୋପ୍ଯ ଖେଚର । । ୬୧ ସ ଜ୍ଞେଯୋ ମେ ପରଃ ଶତ୍ରୁଃ ସ ମାମର୍ହୋ ନ ଚାର୍ଚିତୁମ୍ । ନିର୍ମାଲ୍ଯଂ ମମ ଦେଯଂ ସ୍ଯାଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣାଦିଷୁ ଵୈ ନୃଷୁ । । ୬୨ ନୈଵେଦ୍ଯଂ ଯନ୍ମଦୀଯଂ ତୁ ତଦଶ୍ନୀଯାତ୍ସଦୈଵ ହି । ତେନାସୌ ଶୁଦ୍ଧ୍ଯତେ ନିତ୍ଯଂ ହଵିଷ୍ଯାନ୍ନସମଂ ତଥା । । ୬୩ ତତ୍କ୍ଷଣାଦୁତ୍କ୍ଷିପେଦ୍ଯସ୍ତୁ ମମାଂଗାତ୍ପୁଷ୍ପମେଵ ହି । ନାନ୍ଯସ୍ଯ ଦେଯଂ ନୈଵେଦ୍ଯଂ ମଦୀଯମୁଦକେ୨ କ୍ଷିପେତ୍ । । ୬୪ ପଞ୍ଚଗଵ୍ଯସମଂ ତସ୍ଯ ମନ୍ମତଂ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ । ମମାଙ୍ଗଲଗ୍ନଂ ଯତ୍କିଞ୍ଚିଦ୍ଗନ୍ଧଂ ପୁଷ୍ପମଥାପି ଵା । । ୬୫ ଦାତଵ୍ଯଂ ନ ଚ ଵୈଶ୍ଯାଯ ନ ଶୂଦ୍ରାଯ କଦାଚନ । ଆତ୍ମନା ତଦ୍ଗ୍ରହୀତଵ୍ଯଂ ନ ଵିକ୍ରେଯଂ କଥଞ୍ଚନ । । ୬୬ ଯସ୍ତୁ ନାରୋପ୍ଯ ପୁଷ୍ପାଣି ଅଵ୍ଯଙ୍ଗାନି ମମୋପରି । ଯଃ କଶ୍ଚିଦାହରେଲ୍ଲୋକେ ସ ଯାତି ନରକଂ ଧ୍ରୁଵମ୍ । । ୬୭ ସ୍ନପନଂ ମମ ନିର୍ମାଲ୍ଯଂ ପାଵକଂ ଯସ୍ତୁ ଲଙ୍ଘଯେତ୍ । ସ ନରୋ ନରକଂ ଯାତି ସରୌଦ୍ରଂ ରୌରଵଂ ଖଗ । । ୬୮ ଭୋଜକେନ ସଦା କାର୍ଯଂ ସ୍ନପନଂ ମେ ପ୍ରଯତ୍ନତଃ । ଯଥା ନ ଲଙ୍ଘଯେତ୍କଶ୍ଚିଦ୍ଯଥା ଶ୍ଵା ନାପି ଭକ୍ଷଯେତ୍ । । ୬୯ ଯଦ୍ଯଯତ୍ନପରଃ କୁର୍ଯାଦ୍ଭୋଜକଃ ସ୍ନପନଂ ମମ । ଯଥା ଵୈ ଲଙ୍ଘିତମତିର୍ଭକ୍ଷ୍ଯତାଂ ଚ ଖଗାଧିପ । । 1.117.୭୦ ସ ଯାତି ନରକଂ ରୌଦ୍ରଂ ତାମିଶ୍ରଂ ନାମ ନାମତଃ । ଏକଭକ୍ତଂ ସଦା କାର୍ଯଂ ସ୍ନାନଂ ତ୍ରୈକାଲମେଵ ହି । । ୭୧ ତ୍ରିଚୈଲଂ ପରିଵର୍ତେତ ଭଵିତଵ୍ଯଂ ଦିନେଦିନେ । ପୂଜାକାଲେଽର୍ଘକାଲେ ଚ କ୍ରୋଧସ୍ତ୍ଯାଜ୍ଯଃ ପ୍ରଯତ୍ନତଃ । । ୭୨ ଅମାଂଗଲ୍ଯଂ ନ ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ ଚ ଶୁଭଂ ତଦା । ଈଦୃଗ୍ଭୂତୋ ଭୋଜକୋ ମେ ପ୍ରେଯାନ୍ ପୂଜାକରଃ ସଦା । । ୭୩ ସନ୍ମାନ୍ଯଃ ପୂଜନୀଯଶ୍ଚ ଵିପ୍ରାଦୀନାଂ ଯଥାସ୍ମ୍ଯହମ୍ । ଯଃ କରୋତ୍ଯଵମାନଂ ତୁ ଵୃତ୍ତିରୂପଂ ତୁ ଭୋଜକେ । । ୭୪ ତସ୍ଯାହଂ ରୋଷମେତ୍ଯାଶୁ କୁଲଂ ହନ୍ମି ସମନ୍ତତଃ । ପ୍ରିଯୋ ମେ ଭୋଜକୋ ନିତ୍ଯଂ ଯଥା ତ୍ଵଂ ଵିନତାସୁତ । । ୭୫ ଉପଲେପନକର୍ତା ଚ ସମ୍ମାର୍ଜନପରଶ୍ଚ ଯଃ । । ପରାଵସୁରୁଵାଚ ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଭଗଵାନ୍ଭାନୁର୍ବଭ୍ରାମ ରଥମାସ୍ଥିତଃ । । ୭୬ ଅରୁଣୋଽପି ତଥା ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମୁଦଯା ପରଯା ନୃପଃ । ପୂଜ୍ଯସ୍ତସ୍ମାନ୍ମହାରାଜ ଭୋଜକସ୍ତୁ ମହୀପତେ । । ୭୭ ତସ୍ମାଦ୍ଦେଵଂ ଵାଚକାଯ ଦ୍ଵିତୀଯମଶନଂ ନରୈଃ । । ୭୮ ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ ଇତ୍ଥଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସ ରାଜା ତୁ କର୍ମଣଃ ଫଲମାତ୍ମନଃ । ପୁରାତନଂ ମହାବାହୁର୍ମୁଦମାପ ମହୀପତିଃ । ।୭୯ ଯଦ୍ଯଦାଯତନଂ ଭାନୋଃ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ପଶ୍ଯତେ ନୃପଃ । ତସ୍ମିଂସ୍ତସ୍ମିନ୍କାରଯତି ଉପଲେପନମାଦରାତ୍ । । 1.117.୮୦ ଭାର୍ଯା ତସ୍ଯାପି ସୁଶ୍ରୋଣି ପୁଣ୍ଯଶ୍ରଵଣମାଦରାତ୍ । ଵାଚକେ ଵେତନଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ଭାନୋର୍ଦେଵସ୍ଯ ମନ୍ଦିରେ । । ୮୧ ଇତ୍ଥଂ ରାଜା ସପତ୍ନୀକଃ ପୂଜ୍ଯ ଭକ୍ତ୍ଯା ଦିଵାକରମ୍ । ପ୍ରାପ୍ତାଵୁଭୌ ପରାଂ ପ୍ରୀତିଂ ଗତିଂ ଚାନୁତ୍ତମାଂ ତଥା । । ୮୨ ଇତି ଶ୍ରୀଭଵିଷ୍ଯେ ମହାପୁରାଣେ ବ୍ରାହ୍ମେ ପର୍ଵଣି ସପ୍ତମୀକଲ୍ପ ଉପଲେପନସ୍ନାପନମାହାତ୍ମ୍ଯଵର୍ଣନଂ ନାମ ସପ୍ତଦଶାଧିକଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଦୀପଦାନଫଲଵର୍ଣନମ୍ ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ ଦୀପଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି ନରୋ ଭାନୋରାଯତନେ ତୁ ଯଃ । ତେଜସା ରଵିସଂକାଶଃ ସର୍ଵଯଜ୍ଞଫଲଂ୧ ଲଭେତ୍ । । ୧ କାର୍ତ୍ତିକେ ତୁ ଵିଶେଷେଣ କୌମାରେ ମାସି ଦୀପକମ୍ । ଦତ୍ଵା ଫଲମଵାପ୍ନୋତି ଯଦନ୍ଯେନ ନ ଲଭ୍ଯତେ । । ୨ କୃଷ୍ଣକୃଷ୍ଣାତ୍ର ତେ ଵଚ୍ମି ସଂଵାଦଂ ପାପନାଶନମ୍ । ଭ୍ରାତୃଭିଃ ସହ ଭଦ୍ରସ୍ଯ ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । । ୩ ଜଗତ୍ଯସ୍ମିନ୍ପୁରୀ ରମ୍ଯା ନାମ୍ନା ମାହିଷ୍ମତୀ ପୁରା । ତସ୍ଯାମାସୀଦ୍ଦ୍ଵିଜଃ କୃଷ୍ଣ ନାଗଶର୍ମେତି ଵିଶ୍ରୁତଃ । ।୪ ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରଶତଂ ଜାତଂ ପ୍ରସାଦାଦ୍ଭାସ୍କରସ୍ଯ ଚ । ତେଷାଂ କନିଷ୍ଠୋ ଭଦ୍ରସ୍ତୁ ତତ୍ପୁତ୍ରାଣାଂ ଵିଚକ୍ଷଣଃ । । ୫ ସ ଚ ନିତ୍ଯଂ ଜଗଦ୍ଧାତୁର୍ଦେଵଦେଵସ୍ଯ ଭାସ୍ଵତଃ । ଦୀପଵର୍ତିପରସ୍ତଦ୍ଵତ୍ତୈଲାଦ୍ଯାହରଣୋଦ୍ଯତଃ । । ୬ ଭାନୋରାଯତନେ ତସ୍ଯ ସହସ୍ରଂ ଭାର୍ଗଵୀପ୍ରିଯ । ପ୍ରଦୀପାନାଂ ତୁ ଜଜ୍ଵାଲ ଦିଵାରାତ୍ରମନିନ୍ଦିତମ୍ । ।୭ ତସ୍ଯ ଦୀପ୍ତ୍ଯା ପରାଭୂତାସ୍ତସ୍ଯ ଲାଵଣ୍ଯଧର୍ଷିତାଃ । ସର୍ଵେ ତେ ଭ୍ରାତରୋ ଭଦ୍ରଂ ପପ୍ରଚ୍ଛୁରିଦମାଦରାତ୍ । । ୮ ଭୋ ଭଦ୍ର ଵଦ ଵୈ ଭ୍ରାତର୍ଭଦ୍ରଂ ତେସ୍ତୁ ସଦା ଦ୍ଵିଜ । କୌତୂହଲପରାଃ ସର୍ଵେ ଯତ୍ପୃଚ୍ଛାମସ୍ତଦୁଚ୍ଯତାମ୍ । । ୯ ତେଷାଂ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଭଦ୍ରୋ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍ । ଵିଷଯେ ସତି ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ ଯନ୍ମଯା ତଦିହୋଚ୍ଯତାମ୍ । । 1.118.୧୦ ନାହଂ ମତ୍ସରଯୁକ୍ତୋ ଵୈ ନ ଚ ରାଗାଦିଦୂଷିତଃ । ଭଵନ୍ତୋ ମମ ସର୍ଵେ ଵୈ ଭ୍ରାତରୋ ଗୁରଵସ୍ତଥା । । ୧୧ କଥଂ ନ କଥଯାମ୍ଯେଷ ଭଵତାଂ ପୁତ୍ରସମ୍ମିତଃ । ତସ୍ମାଦ୍ବ୍ରୁଵନ୍ତୁ ମାଂ ସର୍ଵେ ଭ୍ରାତରୋ ଯଦ୍ଵିଵକ୍ଷିତମ୍ । । ୧୨ ଭ୍ରାତର ଊଚୁଃ ନ ତଥା ପୁଷ୍ପଧୂପେଷୁ ନ ତଥା ଦ୍ଵିଜପୂଜନେ । ସୁପ୍ରଯତ୍ନଂ ତୁ ପଶ୍ଯାମୋ ଭାନୋରାଯତନେ ପରମ୍ । । ୧୩ ଯଥାହନି ତଥା ରାତ୍ରୌ ଯଥା ରାତ୍ରୌ ତଥାହନି । ତଵ ଦୀପପ୍ରଦାନାଯ ଯଥା ଭଦ୍ର ସଦୋଦ୍ଯମମ୍ । । ୧୪ ତତ୍ତ୍ଵଂ ତତ୍କଥଯାସ୍ମାକଂ ହଂତ କୌତୂହଲଂ ପରମ୍ । ଯନ୍ନାମ ଦୀପଦାନସ୍ଯ ଭଵତା ଵିଦିତଂ ଫଲମ୍ । । ୧୫ ତଦେତତ୍କଥଯାସ୍ମାକଂ ସଵିଶେଷଂ ମହାବଲ । ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତତସ୍ତୈସ୍ତୁ ଭ୍ରାତୃଭିଶ୍ଚୋଦିତୋ ମୁଦା । । ୧୬ ଵ୍ଯାଜହାର ସ ଭ୍ରାତୄଣାଂ ନ କିଞ୍ଚିଦପି ସୁଵ୍ରତ । ପୁନଃ ପୁନରସୌ ତୈସ୍ତୁ ଭ୍ରାତୃଭିଶ୍ଚୋଦିତୋ ମୁଦା । । ୧୭ ଦାକ୍ଷିଣ୍ଯସାରୋ ଭଦ୍ରସ୍ତୁ କଥଯାମାସ କୃତ୍ସ୍ନଶଃ । ଭଵତାଂ କୌତୁକଂ ଚୈତଦତୀଵାଲ୍ପେଽପି ଵସ୍ତୁନି । । ୧୮ ତଦେଷ କଥଯାମ୍ଯଦ୍ଯ ଯଦ୍ଵ୍ରତଂ ମମ ସୁଵ୍ରତ । ଇକ୍ଷ୍ଵାକୁରାଜ୍ଞସ୍ତୁ ପୁରା ଵଶିଷ୍ଠୋଽଭୂତ୍ପୁରୋହିତଃ । । ୧୯ ତେନ ଚାଯତନଂ ଭାନୋଃ କାରିତଂ ସରଯୂତଟେ । ଅହନ୍ଯହନି ଶୁଶ୍ରୂଷାଂ ପୁଷ୍ପଧୂପାନୁଲେପନୈଃ । । 1.118.୨୦ ଦୀପଦାନାଦିଭିଶ୍ଚୈଵ ଚକ୍ରେ ତତ୍ର ସ ଵୈ ଦ୍ଵିଜଃ । କାର୍ତିକେ ଦୀପକୋ ଭକ୍ତ୍ଯା ପ୍ରଦତ୍ତସ୍ତେନ ଵୈ ସଦା । । ୨୧ ଆସୀନ୍ନିର୍ଵାଣ ଏଵାସୌ ଦେଵାର୍ଚାପୁରତୋ ନିଶି । ଦେଵତାଯତନେ ଚାହମଵସଂ ଵ୍ଯଥିତୋ ଭୃଶମ୍ । । ୨୨ ପୂଯଶୋଣିତନିଷ୍ପନ୍ଦଂ ପ୍ରାଵହନ୍କାଯତଃ ସଦା । ଶୀର୍ଣ ଘ୍ରାଣୋ ହ୍ଯର୍ଵରଵୋ ଦୁର୍ଗଂଧପତିତସ୍ତଥା । । ୨୩ ଦୁଷ୍ଟବୁଦ୍ଧ୍ଯା ସଦା ଯୁକ୍ତଃ ସପ୍ତାଶ୍ଵଂ ପ୍ରତି ସୁଵ୍ରତ । ଯଦୃଚ୍ଛ୍ଯା ଦୀପଦାନଂ ଵର୍ତ୍ଯାଦୀନାଂ ଵିଭାଵସୌ । ।୨୪ ତତ୍ତଦ୍ଭୁକ୍ତ୍ଵା ସଦା ତୁଷ୍ଟିଂ ଵ୍ରଜାମି ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମାଃ । ଏକଦା ତୁ ତତସ୍ତସ୍ମିନ୍ଭାନୋରାଯତନେ ଗତଃ । । ୨୫ ରାତ୍ରୌ ଦୃଷ୍ଟା ମଯା ତତ୍ର ଭକ୍ତା ଜାଗରଣାଗତାଃ । ପ୍ରତିଶ୍ରଯଂ ପ୍ରାର୍ଥିତାଶ୍ଚ ତୈଶ୍ଚ ଦତ୍ତୋ ଦଯାନ୍ଵିତଃ । । ୨୬ ଵ୍ଯାଧିତୋଽଯଂ ସୁଦୀନଶ୍ଚ ଇତି କୃତ୍ଵା ମତିଂ ଶୁଭାମ୍ । ତତୋଽହମଗ୍ନିମାଶ୍ରିତ୍ଯ ସ୍ଥିତସ୍ତେଷାଂ ସମୀପତଃ । । ୨୭ ଦୁଷ୍ଟାଂ ବୁଦ୍ଧିଂ ସମାଶ୍ରିତ୍ଯ ହର୍ତୁକାମୋ ଵିଵସ୍ଵତଃ । ଦିଵ୍ଯମାଭରଣଂ ଭାନୋଶ୍ଛିଦ୍ରାନ୍ଵେଷୀ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ । । ୨୮ ସ୍ଥିତୋଽହଂ ଭୋଜକା ହ୍ଯତ୍ର ଯଦି ନିଦ୍ରାଂ ଵ୍ରଜନ୍ତି ତେ । ଯେନାସ୍ଯ ଵୈରିଵଦ୍ଭାନୋର୍ହରାମ୍ଯାଭରଣଂ ଶୁଭମ୍ । । ୨୯ ଅଥ ସୁପ୍ତା ଭୋଜକାସ୍ତେ ନିଦ୍ରଯା ମୋହିତାସ୍ତଦା । ନିର୍ଵାଣାଶ୍ଚାପି ଦୀପାସ୍ତୁ ତତୋଽହମୁତ୍ଥିତସ୍ତ୍ଵରନ୍ । । 1.118.୩୦ ମୁଦା ପରମଯା ଯୁକ୍ତୋ ଗତୋ ଵୈଶ୍ଵାନରଂ ପ୍ରତି । ପ୍ରଜ୍ଵାଲ୍ଯଂ ପାଵକଂ ଯତ୍ନାଦ୍ଦୀପଵର୍ତିନ୍ତତୋ ମଯା । । ୩୧ ଯୋଜଯିତ୍ଵା ତୁ ଵୈ ଦୀପେ ଧୃତୋ ଦୀପୋଽଗ୍ରତୋ ରଵେଃ । ହର୍ତୁକାମେନାଭରଣଂ ଭାନୋର୍ଦେଵସ୍ଯ ସୁଵ୍ରତ । । ୩୨ ଅଥ ତେ ଭୋଜକାଃ ସର୍ଵେ ଵୃଦ୍ଧା ଦେଵସ୍ଯ ପୁତ୍ରକାଃ । ତୈସ୍ତୁ ଦୃଷ୍ଟୋ ହ୍ଯହଂ ତତ୍ର ଦୀପହସ୍ତୋ ଵିଭାଵସୋଃ । । ୩୩ ପୁରଃ ସ୍ଥିତୋ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠା ଗୃହୀତଶ୍ଚାପି ତୈରିହ । ତତୋଽହଂ ତେଜସା ମୂଢୋ ଭାସ୍କରସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । । ୩୪ ଵିଲପନ୍କରୁଣଂ ତେଷାଂ ପାଦଯୋରଵନିଂ ଗତଃ । ତୈଶ୍ଚାପି କରୁଣାଂ କୃତ୍ଵା ମୁକ୍ତୋଽହଂ ଭୋଜକୈସ୍ତଦା । । ୩୫ ଗୃହୀତୋ ରାଜପୁରୁଷୈଃ ପୃଷ୍ଟଶ୍ଚାପି ସମନ୍ତତଃ । କିମିଦଂ ଭଵତାରବ୍ଧଂ ଦେଵଦେଵସ୍ଯ ମଂଦିରେ । । ୩୬ ଦୀପଂ ପ୍ରଜ୍ଵାଲ୍ଯ ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମନ୍କଥ୍ଯତାଂ ମା ଚିରଂ କୁରୁ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ତତସ୍ତୈସ୍ତୁ ଶସ୍ତ୍ରହସ୍ତୈଃ ସମାଵୃତଃ । । ୩୭ ତତୋଽହଂ ଵ୍ଯାଧିନା କ୍ଲିଷ୍ଟୋ ଭଯେନ ଚ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ । ହିତ୍ଵା ପ୍ରାଣାନ୍ଗତୋ ଯତ୍ର ସ୍ଵଯଂ ଦେଵୋ ଵିଭାଵସୁଃ । । ୩୮ ସ୍ଥିତ୍ଵା କଲ୍ପଂ ତତସ୍ତତ୍ର ଯୁଷ୍ମାକଂ ଭ୍ରାତୃତାଂ ଗତଃ । ଏଷ ପ୍ରଭାଵୋ ଦୀପସ୍ଯ କାର୍ତିକେ ମାସି ସୁଵ୍ରତାଃ । । ୩୯ ଦତ୍ତସ୍ଯାର୍କସ୍ଯ ଭଵନେ ଯସ୍ଯେଯଂ ଵ୍ଯୁଷ୍ଟିରୁତ୍ତମା । ଦୁଷ୍ଟବୁଦ୍ଧ୍ଯା କୃତଂ ଯତ୍ତୁ ମଯା ଦୀପପ୍ରଵର୍ତନମ୍ । । 1.118.୪୦ ଭଗାଯତନଦୀପସ୍ଯ ତସ୍ଯେଦଂ ଭୁଜ୍ଯତେ ଫଲମ୍ । କ୍ଷୁଧାଭିଭୂତେନ ମଯା ଦେଵଦେଵସ୍ଯ ଭୂଷଣମ୍ । । ୪୧ ଦୀପଶ୍ଚ ଦେଵପୁରତୋ ଜ୍ଵାଲିତୋ ଭାସ୍କରସ୍ଯ ତୁ । ତତୋ ଜାତିସ୍ମୃତିର୍ଜନ୍ମ ପ୍ରାନ୍ତଂ ବ୍ରାହ୍ମଣଵେଶ୍ମନି । । ୪୨ କୁଷ୍ଠିନା ଚାପି ଶୂଦ୍ରେଣ ପ୍ରାପ୍ତଂ ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ଯମୁତ୍ତମମ୍ । ନାନାଵିଧାନି ଶାସ୍ତ୍ରାଣି ସାଂଗଂ ଵେଦଂ ସମାପ୍ତଵାନ୍ । । ୪୩ ଦୁଷ୍ଟବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଧୃତାଦ୍ଦୀପାତ୍ଫଲମେତନ୍ମହାଦ୍ଭୁତମ୍ । ପ୍ରାପ୍ତଂ ମଯା ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠାଃ କିଂ ପୁନର୍ଦୀପଦାଯିନାମ୍ । । ୪୪ ଏତସ୍ମାତ୍କାରଣାଦ୍ଦୀପାନହମେଵମହର୍ନିଶମ୍ । ପ୍ରଯଚ୍ଛାମି ରଵେର୍ଧାମ୍ନି ଜ୍ଞାତମସ୍ଯ ହି ଯତ୍ଫଲମ୍ । ।୪୫ ଯୁଷ୍ମାକମିଦମୁକ୍ତଂ ଵୈ ସ୍ନେହାତ୍ସତ୍ଯଂ ନ ସଂଶଯଃ । ଏଷ ପ୍ରଭାଵୋ ଦୀପସ୍ଯ କାର୍ତିକେ ମାସି ସୁଵ୍ରତାଃ । ।୪ ୬ ଅର୍କାଯତନଦୀପସ୍ଯ ଭଦ୍ରୋଵୋଚଦ୍ଯଥା ପୁରା । ଦିନେଦିନେ ଜପନ୍ନାମ ଭାସ୍କରସ୍ଯ ସମାହିତଃ । ।୪୭ ଦଦାତି କାର୍ତିକେ ଯସ୍ତୁ ଭଗାଯତନଦୀପକମ୍ । ଜାତିସ୍ମରତ୍ଵଂ ପ୍ରଜ୍ଞାଂ ଚ ପ୍ରାକାଶ୍ଯଂ ସର୍ଵଜନ୍ତୁଷୁ । । ୪୮ ଅଵ୍ଯାହତେନ୍ଦ୍ରିଯତ୍ଵଂ ଚ ସମାପ୍ନୋତି ନ ସଂଶଯଃ । ସର୍ଵକାଲଂ ଚ ଚକ୍ଷୁଷ୍ମାନ୍ମେଧାଵୀ ଦୀପଦୋ ନରଃ । ।୪ ୯ ଜାଯତେ ନରକଂ ଚାପି ତମଃ ସଂଜ୍ଞଂ ନ ପଶ୍ଯତି । ଷଷ୍ଠୀଂ ଵା ସପ୍ତମୀଂ ଵାପି ପ୍ରତିପକ୍ଷଂ ଚ ଯୋ ନରଃ । । 1.118.୫୦ ଦୀପଂ ଦଦାତି ଯତ୍ନାଦ୍ଯତ୍ଫଲଂ ତସ୍ଯ ନିବୋଧ ମେ । କାଞ୍ଚନଂ ମଣିଯୁକ୍ତଂ ଚ ମନୋଜ୍ଞମତିଶୋଭନମ୍ । । ୫୧ ଦୀପମାଲାକୁଲଂ ଦିଵ୍ଯଂ ଵିମାନମଧିରୋହତି । ତସ୍ମାଦାଯତନେ ଭାନୋର୍ଦୀପାନ୍ଦଦ୍ଯାତ୍ସଦାଚ୍ଯୁତ । । ୫୨ ତାଂଶ୍ଚ ଦତ୍ତ୍ଵା ନ ହିଂସ୍ଯାଚ୍ଚ ନ ଚ ତୈଲଵିଯୋଜିତାନ୍ । କୁର୍ଵୀତ ଦୀପହର୍ତା ତୁ ମୂଷକୋନ୍ଧଶ୍ଚ ଜାଯତେ । । ୫୩ ତସ୍ମାଦ୍ଦଦ୍ଯାନ୍ନାହରେଦ୍ଵୈ ଶ୍ରେଯୋଽର୍ଥୀ ଦୀପକଂ ନରଃ । । ୫୪ ଇତି ଶ୍ରୀଭଵିଷ୍ଯେ ମହାପୁରାଣେ ବ୍ରାହ୍ମେ ପର୍ଵଣି ସପ୍ତମୀକଲ୍ପେ ଭଦ୍ରୋପାଖ୍ଯାନ ଆଦିତ୍ଯାଯତନଦୀପଦାନଫଲଵର୍ଣନଂ ନାମାଷ୍ଟାଦଶାଧିକଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଆଦିତ୍ଯସ୍ତଵଵର୍ଣନମ୍ ଶତାନୀକ ଉଵାଚ ତସ୍ମିନ୍କାଲେ ସମାରୂଢୋ ଲିଖ୍ଯମାନୋ ଦିଵସ୍ପତିଃ । ବ୍ରହ୍ମାଦିଭିଃ ସ୍ତୁତୋ ଦେଵୈର୍ଯଥା ଵୈ ତଦ୍ଵଦସ୍ଵ ମେ । । ୧ ସୁମନ୍ତୁରୁଵାଚ ଶୃଣୁଷ୍ଵୈକମନା ରାଜନ୍ଯଥା ଦେଵୋ ଦିଵସ୍ପତିଃ । ବ୍ରହ୍ମାଦିଭିଃ ସ୍ତୁତୋ ଦେଵୈର୍ଋଷିଭିଶ୍ଚ ପୁରାଽନଘ । । ୨ ପ୍ରଯତ୍ନତଃ ପ୍ରଣତହିତାନୁକମ୍ପିନେ ସ୍ଵରୂପତୋ ଲୋକଵିଭାଵିନେ ନମଃ । ଦିଵସ୍ପତେ କମଲକୁଲାଵବୋଧିନେ ନମସ୍ତମଃ ପଟସପଟାଵପାଯିନେ । । ୩ ପାଵନାତିଶଯପୁଣ୍ଯକର୍ମଣେ ନୈକକାମଵିଭଵପ୍ରଦାଯିନେ । ଭାସୁରାମଲମଯୂଖମାଲିନେ ସର୍ଵଲୋକହିତକାରିଣେ ନମଃ । । ୪ ଅଜାଯ ଲୋକତ୍ରଯଭାଵନାଯ ଭୂତାତ୍ମନେ ଗୋପତଯେ ପ୍ରିଯାଯ । ନମୋ ମହାକାରୁଣିକୋତ୍ତମାଯ ସୂର୍ଯାଯ ଲୋକତ୍ରଯଭାଵନାଯ । । ୫ ଵିଵସ୍ଵତେ ଜ୍ଞାନକୃତାନ୍ତରାତ୍ମନେ ଜଗତ୍ପ୍ରତିଷ୍ଠାଯ ଜଗଦ୍ଧିତୈଷିଣେ । ସ୍ଵଯମ୍ଭୁଵେ ଲୋକସମସ୍ତଚକ୍ଷୁଷେ ସୁରୋତ୍ତମାଯାମିତତେଜସେ ନମଃ । । ୬ ନିଜୋଦଯାଯ ସୁରଗଣମୌଲିମଣେ ଜଗତା ତ୍ଵଂ ମହିତସ୍ତ୍ଵମୁରୁମଯୂଖସହସ୍ରତପାଃ । ଜଗତି ଵିଭୋ ଵତମସତୁଦ ଵନତିମିରାସଵପାଵନ ମଦାଦ୍ଭଵତି ଵିଲୋହିତଵିଗ୍ରହତାତିମିରଵିନାଶିନମୁଗ୍ରଂ ସୁତରାଂ ତ୍ରିଭୁଵନଭାପ୍ରକରୈଃ । । ୭ ରଥାମାରୁହ୍ଯ୧ ସମାମଯଂ ଭ୍ରମସି ସଦା ଜଗତୋ ହିତଦଃ । । ୮ ଇତ୍ଯେଵଂ ସଂସ୍ତୁତୋ ଦେଵୋ ଭାସ୍କରୋ ଵେଧସା ପୁରା । ଦୈଵତୈଶ୍ଚ ମହାବାହୋ ଶିଵଵିଷ୍ଣ୍ଵାଦିଭିର୍ନୃପ । । ୯ ଇତି ଶ୍ରୀଭଵିଷ୍ଯେ ମହାପୁରାଣେ ବ୍ରାହ୍ମେ ପର୍ଵଣି ସପ୍ତମୀକଲ୍ପେ ଆଦିତ୍ଯସ୍ତଵୋ ନାମ ଦ୍ଵାଵିଂଶତ୍ଯଧିକଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ପରିଲେଖଵର୍ଣନମ୍ ଶତାନୀକ ଉଵାଚ ଭୂଯୋଽପି କଥଯସ୍ଵେମାଂ କଥାଂ ସୂର୍ଯସମାଶ୍ରିତାମ୍ । ନ ତୃପ୍ତିମଧିଗଚ୍ଛାମି ଶୃଣ୍ଵନ୍ନେତାଂ କଥାଂ ମୁନେ । । ୧ ସୁମନ୍ତୁରୁଵାଚଂ ଭାସ୍କରସ୍ଯ କଥାଂ ପୁଣ୍ଯାଂ ସର୍ଵପାପପ୍ରଣାଶିନୀମ୍ । ଵକ୍ଷ୍ଯାମି କଥିତାଂ ପୂର୍ଵଂ ବ୍ରହ୍ମଣା ଲୋକକର୍ତୃଣା
Śatānīka said: Once more, please tell me this story connected with the Sun; I do not attain satisfaction, O sage, even as I listen to this tale.
1.123.୪୦ ମହାଦେଵେନ ସହିତା ଇନ୍ଦ୍ରେଣ ଚ ମହାତ୍ମନା । ତମେଵ ଶରଣଂ ଦେଵଂ ଗଚ୍ଛାମଃ ସହିତା ଵଯମ୍ । । ୪୧ ତତସ୍ତେ ସହିତାଃ ସର୍ଵେ ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣ୍ଵାଦଯଃ ସୁରାଃ । ଗତ୍ଵା ତେ ଶରଣଂ ସର୍ଵେ ଭାସ୍କରଂ ଲୋକଭାସ୍କରମ୍ । । ୪୨ ସ୍ତୋତୁଂ ପ୍ରଚକ୍ରମୁଃ ସର୍ଵେ ଭକ୍ତିନମ୍ରା ସମନ୍ତତଃ । କେଶାଦିଦେଵତାଃ ସର୍ଵା ଭକ୍ତିଭାଵସମନ୍ଵିତାଃ । । ୪୩ ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣ୍ଵୀଶା ଊଚୁଃ ନମୋନମଃ ସୁରଵର ତିଗ୍ମତେଜସେ ନମୋନମଃ ସୁରଵର ସଂସ୍ତୁତାଯ ଵୈ । ଜଡାନ୍ଧମୂକାନ୍ବଧିରାନ୍ସକୁଷ୍ଠାନ୍ସଶ୍ଵିତ୍ରିଣୋଂଽଧାନ୍ଵିଵିଧଵ୍ରଣାଵୃତାନ୍ । । କରୋଷି ତାନେଵ ପୁନର୍ନଵାନ୍ତ୍ସଦା ଅତୋ ମହାକାରୁଣିକାଯ ତେ ନମଃ । । ୪୪ ଯଦୌଦରଂ ଜ୍ଯୋତିରତିତ୍ଵରନ୍ମହଦ୍ଯଦଲ୍ପତେଜୋ ଯଦପୀହ ଚକ୍ଷୁଷାମ୍ । ଯଦତ୍ର ଯଜ୍ଞେଷ୍ଵପନୀତମାହିତଂ ତଵୈଵ ତଦୂପମନେକତଃ ସ୍ଥିତମ୍ । । ୪୫ ସୁରଦ୍ଵିଷଃ ସାଗରତୋଯଵାସିନଃ ପ୍ରଚଣ୍ଡପାଶାସିପରଶ୍ଵଧାଯୁଧାଃ । ସମୁଚ୍ଛ୍ରିତାସ୍ତେ ଭୁଵି ପାପଚେତସଃ ପ୍ରଯାଂତି ନାଶଂ ତଵ ଦେଵ ଦର୍ଶନାତ୍ । । ୪୬ ଯତୋ ଭଵାଂସ୍ତୀର୍ଥଫଲଂ ସମସ୍ତଂ ଯଜ୍ଞେଷୁ ନିତ୍ଯଂ ଭଗଵାନଵସ୍ଥିତଃ । ନମୋ ଭଵନ୍ନତ୍ର ଵିଚାରଣାସ୍ତି ସଦା ସମଃ ଶାଂତିକରୋ ନରାଣାମ୍ । । ଯଚ୍ଚାପି ଲୋକେ ତପ ଉଚ୍ଯତେ ବୁଧୈସ୍ତତ୍ତେ ମହାତେଜ ଉଶଂତି ପଣ୍ଡିତାଃ । ।୪୭ ସ୍ତୁତଃ ସ ଭଗଵାନେଵଂ ପ୍ରଜାପତିମୁଖୈଃ ସୁରୈଃ । ଅଵଧାନଂ ତତଶ୍ଚକ୍ରେ ଶ୍ରଵଣାଭ୍ଯାଂ ମହୀପତେ । ।୪୮ ସ୍ତୁଵନ୍ତି ତେ ତତୋ ଭୂଯଃ ଶିଵଵିଷ୍ଣୁପୁରୋଗମାଃ । କୃତ୍ଵା ମାଂ ପୁରତଃ ସର୍ଵେ ଭକ୍ତିନମ୍ରାଃ ସମନ୍ତତଃ । ।୪୯ ୧ନମୋନମସ୍ତ୍ରିଭୁଵନଭୂତିଦାଯିନେ କ୍ରତୁକ୍ରିଯାସତ୍ଫଲସମ୍ପ୍ରଦାଯିନେ । ନମୋନମଃ ପ୍ରତିଦିନକର୍ମସାକ୍ଷିଣେ ସହସ୍ରସଂଦୀଧିତଯେ ନମୋନମଃ । । 1.123.୫୦ ପ୍ରସକ୍ତସପ୍ତାଶ୍ଵଯୁଜେ କ୍ଷଯାଯ ଧ୍ରୁଵୈକରଶ୍ମିଗ୍ରଥିନେ ନମୋନମଃ । ସଵାଲଖିଲ୍ଯାପ୍ସରକିନ୍ନରୋରଗୈଃ ସଂସିଦ୍ଧଗନ୍ଧର୍ଵପିଶାଚମାନୁଷୈଃ । । ସଯକ୍ଷରକ୍ଷୋଗଣଗୁହ୍ଯକୋତ୍ତମୈଃ ସ୍ତୁତଃ ସଦା ଦେଵ ନମୋନମସ୍ତେ । । ୫୧ ଯତୋ ରସାନ୍ସଂକ୍ଷିପସେ ଶରୀରିଣାଂ ଗଭସ୍ତିଭିର୍ହିମଜଲଘର୍ମନିସ୍ରଵୈଃ । ଜଗଚ୍ଚ ସଂଶୋଷଯସେ ସଦୈଵ ଅତୋସି ଲୋକେ ଜଗତୋ ଵିଶୋଷଣମ୍ । । ୫୨ ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତେଷାମଭିପ୍ରାଯମୁଵାଚ ଭଗଵାନ୍ଵଚଃ । ଲବ୍ଧ୍ଵାନୁଜ୍ଞାଂ ତତଃ ସର୍ଵେ ସୁରାଃ ସଂହୃଷ୍ଟଚେତସଃ । । ୫୩ ତ୍ଵଷ୍ଟାରଂ ପୂଜଯାମାସୁର୍ମନୋଵାକ୍କାଯକର୍ମଭିଃ । ଵିଶ୍ଵକର୍ମା ତଵାଦେଶାତ୍କରୋତୁ ତଵ ସୌମ୍ଯତାମ୍ । । ୫୪ ତତସ୍ତୁ ତେଜସୋ ରାଶିଂ ସର୍ଵକର୍ମଵିଧାନଵିତ୍ । ଭ୍ରମିମାରୋପଯାମାସ ଵିଶ୍ଵକର୍ମା ଵିଭାଵସୁମ୍ । । ୫୫ ଅମୃତେନାଭିଷିକ୍ତସ୍ଯ ତଦା ସୂର୍ଯସ୍ଯ ଵୈ ଵିଭୋଃ । ତେଜସଃ ଶାତନଂ ଚକ୍ରେ ଵିଶ୍ଵକର୍ମା ଶନୈଃ ଶନୈଃ । । ୫୬ ଆଜାନୁଲିଖିତଶ୍ଚାସୌ ସମୁରାସୁରପୂଜିତଃ । ନାଭ୍ଯନନ୍ଦତ୍ତତୋ ଦେଵ ଉଲ୍ଲେଖନମତଃ ପରମ୍ । । ୫୭ ତତଃ ପ୍ରଭୃତି ଦେଵସ୍ଯ ଚରଣୌ ନିତ୍ଯସଂଵୃତୌ । ତାପଯନ୍ଗ୍ଲାପଯଂଶ୍ଚୈଵ ଯୁକ୍ତତେଜୋଽଭଵତ୍ତଦା । । ୫୮ ଯଚ୍ଚାସ୍ଯ ଶାତିତଂ ତେଜସ୍ତେନ ଚକ୍ରଂ ଵିନିର୍ମିତମ୍ । ଯେନ ଵିଷ୍ଣୁର୍ଜଘାନୋଗ୍ରାନ୍ସଦା ଵୈ ଦୈତ୍ଯଦାନଵାନ୍ । । ୫୯ ଶୂଲଶକ୍ତିଗଦାଵଜ୍ରଶରାସନପରଶ୍ଵଧାନ୍ । ଦେଵତାନାଂ ଦଦୌ କୃତ୍ଵା ଵିଶ୍ଵକର୍ମା ମହାମତିଃ । । 1.123.୬୦ ତ୍ରିଦେଵନିର୍ମିତଂ ସ୍ତୋତ୍ରଂ ସନ୍ଧ୍ଯଯୋରୁଭଯୋର୍ଜପନ୍ । କୁଲଂ ପୁନାତି ପୁରୁଷୋ ଵ୍ଯାଧିଭିର୍ନ ଚ ପୀଡ୍ଯତେ । । ୬୧ ପ୍ରଜାଵାନ୍ସିଦ୍ଧକର୍ମା ଚ ଜୀଵେତ୍ସାଗ୍ରଂ ଶରଚ୍ଛତମ୍ । ପୁତ୍ରଵାନ୍ଧନଵାଂଶ୍ଚୈଵ ସର୍ଵତ୍ର ଚାପରାଜିତଃ । । ହିତ୍ଵା ପୁରଂ ଭୂତମଯଂ ଗଚ୍ଛେତ୍ସୃର୍ଯମଯଂ ପୁରମ୍ । । ୬୨ ଭୂଯୋଽପି ତୁଷ୍ଟୁଵୁର୍ଦେଵାସ୍ତଥା ଦେଵର୍ଷଯୋ ରଵିମ୍ । ଵାଗ୍ଭିରିତ୍ଥମଶେଷସ୍ଯ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯସ୍ଯ ସମାଗତାଃ । । ୬୩ ଦେଵା ଊଚୁଃ ନମସ୍ତେ୧ ରଵିରୂପାଯ ସୋମରୂପାଯ ତେ ନମଃ । ନମୋ ଯଜୁଃ ସ୍ଵରୂପାଯାଥର୍ଵାଯାଙ୍ଗିରସେ୨ ନମଃ । । ୬୪ ଜ୍ଞାନୈକଧାମଭୂତାଯ୩ ନିର୍ଧୂତତମସେ ନମଃ । ଶୁଦ୍ଧଜ୍ଯୋତିଃସ୍ଵରୂପାଯ ନିସ୍ତତ୍ତ୍ଵାଯାମଲାତ୍ମନେ । । ୬୫ ନମୋଽଖିଲଜଗଦ୍ଵ୍ଯାପ୍ତିସ୍ଵରୂପାଯାତ୍ମମୂର୍ତଯେ
ନମୋଽସ୍ତୁ ଜ୍ଞେଯରୂପାଯ ପ୍ରକାଶେ ଲକ୍ଷରୂପିଣେ
ଯିଏ ଜଣାଯିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ, ଅନେକ ଆକାରରେ ଆଲୋକର ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସେହି ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ମୋର ନମସ୍କାର।
ସଂସାରହେତଵେ ଚୈଵ ସଂଧ୍ଯାଜ୍ଯୋତ୍ସ୍ନାକୃତେ ନମଃ
ଏହି ସଂସାରର କାରଣ ଯିଏ, ସନ୍ଧ୍ୟା ଓ ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତି ଦେଇଥିବା ସେଇ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ମୋର ନମସ୍କାର।
ଭ୍ରମତ୍ଵାଵିଦ୍ଧମଖିଲଂ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡଂ ସଚରାଚରମ୍
ଏଇ ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ, ଚଳାଚଳ ସମସ୍ତ ଜଗତ ତୁମ ଶକ୍ତିରେ ଘୁରୁଛି। ହେ ଦେବତାମାନେ ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିବା, ତୁମ ତେଜରେ ଭୟଙ୍କର, ଦୟାମୟ ପ୍ରଭୁ, ଆମେ ତୁମକୁ ପୁନିପୁନି ନମସ୍କାର କରୁଛୁ। ଯେଉଁମାନେ ମୂଢ, ଅନ୍ଧ, ବୋଧ, ବହିରା, କୁଷ୍ଠରୋଗୀ, ଧଳା ଦାଗ ଥିବା, ବିଭିନ୍ନ ଘାଉ ଥିବା—ସେମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ତୁମେ ପୁନି ନୂଆ କରିଦେଉଛ। ଏହିପରି ଦୟାଳୁ ପ୍ରଭୁ, ଆମେ ତୁମକୁ ଶିର ନମାଉଛୁ।
କ୍ରିଯତେ ତ୍ଵତ୍କରସ୍ପର୍ଶାଜ୍ଜଲାଦୀନାଂ ପଵିତ୍ରତା 1.123.
ପେଟର ଭିତରେ ଥିବା ବଡ଼ କିମ୍ବା ଛୋଟ ଆଲୋକ, ଆଖିର ଦୃଷ୍ଟି, ବଳିରେ ଯାହା ଦିଆଯାଏ କିମ୍ବା ହଟାଯାଏ—ଏସବୁ ତୁମର ଅଂଶ, ଅନେକ ରୂପରେ ବ୍ୟାପିଥିବା।
ତାଵଦ୍ଯାଵନ୍ନ ସଂଯୋଗୀ ଜଗତ୍ଯତ୍ର ଭଵାଞ୍ଛୁଚିଃ
ଓ ଦେବତା, ସମୁଦ୍ରରେ ବସୁଥିବା, ଭୟଙ୍କର ଫାନ୍ଦ, ତଳୱାର, କୁଟାରି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ, ଦୁଷ୍ଟମନ୍ତାଳି ଦେବଶତ୍ରୁମାନେ ଯେତେବେଳେ ଭୂମିରେ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଅନ୍ତି, ତୁମକୁ ଦେଖିଲେ ସେମାନେ ସବୁ ନଶ୍ୱ ହୋଇଯାନ୍ତି ।
ଋଚୋଽଥ ସକଲା ହ୍ଯେତା ଯଜୂଂଷି ତ୍ଵଂ ଜଗତ୍ପତେ
ହେ ପ୍ରଭୁ, ତୁମେ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥର ଫଳଦାତା, ସଦା ଯଜ୍ଞରେ ବିଦ୍ୟମାନ ଅଛ, ଏହି କଥାରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ । ଆମେ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରୁଛୁ । ତୁମେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମଭାବରେ ଦେଖ, ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ଶାନ୍ତି ଆଣୁଛ ।
ଋଙ୍ମଯସ୍ତ୍ଵଂ ଜଗନ୍ନାଥ ତ୍ଵମେଵ ଚ ଯଜୁର୍ମଯଃ
ହେ ଜଗନ୍ନାଥ, ତୁମେ ରିଗ୍ବେଦ ଓ ଯଜୁର୍ବେଦର ସ୍ୱରୂପ । ବିଦ୍ୱାନମାନେ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ତପସ୍ୟାର କଥା କହନ୍ତି, ସେସବୁ ତୁମର ହିଁ ବୋଲି ଘୋଷଣା କରନ୍ତି ।
ତ୍ଵମେଵ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ରୂପଂ ପରଂ ଚାପରମେଵ ଚ
ତୁମେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ମୂର୍ତ୍ତି ଓ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆକୃତି । ପ୍ରଜାପତି ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ତୁମକୁ ଏଭଳି ପ୍ରଶଂସା କଲେ, ତାପରେ ପ୍ରଭୁ ଦୁଇ କାନରେ ଏହି କଥାଗୁଡ଼ିକୁ ମନୋଯୋଗରେ ଶୁଣିଲେ, ହେ ରାଜା ।
ନିମେଷକାଷ୍ଠାଦିମଯଃ କାଲରୂପଃ କ୍ଷଯାତ୍ମକଃ
ତାପରେ, ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ, ଶିବ ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି, ମୋତେ ସେମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ କରିଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଭକ୍ତିସହିତ ମୋତେ ନମସ୍କାର କଲେ।
ଇତ୍ଥଂ ସଂସ୍ତୂଯମାନସ୍ତୁ ଦେଵୈର୍ଦେଵର୍ଷିଭିସ୍ତଥା
ତିନି ଲୋକରେ ଶ୍ରୀଦାତା, ଯଜ୍ଞର ସତ୍ଯଫଳ ଦେଇଥିବା ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ଦିନେ ଦିନେ ହେଉଥିବା କାର୍ଯ୍ୟର ସାକ୍ଷୀ, ହଜାର କିରଣ ଧାରୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।
ସର୍ଵାର୍ଥାଵାପ୍ତିସପ୍ତମୀଵର୍ଣନମ୍ ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷେ ତୁ ମାଘସ୍ଯ ସର୍ଵାପ୍ତିଂ ସପ୍ତମୀଂ ଶୃଣୁ । ଯାମୁପୋଷ୍ଯ ସମାପ୍ନୋତି ସର୍ଵାନ୍କାମାଂସ୍ତଥା ପରାନ୍ । । ୧ ପାଖଣ୍ଡାଦିଭିରାଲାପଂ ନ କୁର୍ଯାଦ୍ଭାନୁତତ୍ପରଃ । ପୂଜଯେତ୍ପ୍ରଣତୋ ଦେଵମେକାଗ୍ରମନସା ଶୁଭମ୍ । । ୨ ମାଘାଦ୍ଯୈଃ ପାରଣଂ ମାସୈଃ ଷଡ୍ଭିଃ ସାଂକ୍ରାନ୍ତିକଂ ସ୍ମୃତମ୍ । ମାର୍ତଣ୍ଡଃ ପ୍ରଥମଂ ନାମ ଦ୍ଵିତୀଯଂ କଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍ । । ୩ ତୃତୀଯଂ ଚିତ୍ରଭାନୁଶ୍ଚ ଵିଭାଵସୁରତଃ ପରମ୍ । ଭଗେତି ପଞ୍ଚମଂ ଜ୍ଞେଯଂ ଷଷ୍ଠଂ ହଂସଃ ସ ଉଚ୍ଯତେ । ।୪ ପୂର୍ଣେଷୁ ଷଟ୍ସୁ ମାସେଷୁ ପଞ୍ଚଗଵ୍ଯମୁଦାହୃତମ୍ । ସ୍ନାନେ ଚ ପ୍ରାଶନେ ଚୈଵ ପ୍ରଶସ୍ତଂ ପାପନାଶନମ୍ । । ୫ ପ୍ରଣାମଂ ଦେଵଦେଵସ୍ଯ କୃତ୍ଵା ପୂଜାଂ ଯଥାଵିଧି । ଵିପ୍ରାଯ ଦକ୍ଷିଣାଂ ଦଦ୍ଯାଚ୍ଛ୍ରଦ୍ଦଧାନଶ୍ଚ ଶକ୍ତିତଃ । । ୬ ପାରଣାନ୍ତେ ଚ ଦେଵସ୍ଯ ପ୍ରୀଣନଂ ଭକ୍ତିପୂର୍ଵକମ୍ । କୁର୍ଵୀତ ଭକ୍ତ୍ଯା ଵିଧିଵଦ୍ରଵିଭକ୍ତ୍ଯା ତୁ ଗୃହ୍ଯତେ । । ୭ ନକ୍ତଭୋଜୀ ତଥା ଵିଷ୍ଣୋ ତୈଲକ୍ଷାରଵିଵର୍ଜିତଃ । କୃଷ୍ଣ ଜାଗରଣଂ ରାତ୍ରୌ ସପ୍ତମ୍ଯାମଥ ଵା ଦିନେ । । ୮ ଏତାମୁଷିତ୍ଯା ଧର୍ମଜ୍ଞୋ ହଂସପ୍ରୀଣନତତ୍ପରଃ । ସର୍ଵାନ୍କାମାନଵାପ୍ନୋତି ସର୍ଵପାପୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ । । ୯ ଯତଃ ସର୍ଵମଵାପ୍ନୋତି ଯଦ୍ଯଦିଚ୍ଛତି ଚେତସା । ଅତୋ ଲୋକେଷୁ ଵିଖ୍ଯାତା ସର୍ଵାର୍ଥାଵାପ୍ତିସପ୍ତମୀ । । 1.108.୧୦ କୃତାଭିଲଷିତା ହ୍ଯେଷା ପ୍ରାରବ୍ଧା ଧର୍ମତତ୍ପରୈଃ । ପୂରଯତ୍ଯଖିଲାନ୍କାମାନ୍ସଂଶ୍ରୁତା ଚ ଦିନେଦିନେ । । ୧୧ ତମାରାଧଯସ୍ଵ ରଵିଂ ତଥାଥ ଗରୁଡଧ୍ଵଜ । ଯଥାରାଧିତଵାନ୍ଭାନୁଂ ଭଗଣାଧିପତିଃ ପୁରା । । ୧୨ ଇତି ଶ୍ରୀଭଵିଷ୍ଯେ ମହାପୁରାଣେ ବ୍ରାହ୍ମେ ପର୍ଵଣି ସପ୍ତମୀ କଲ୍ପେ ସର୍ଵାର୍ଥାଵାପ୍ତିସପ୍ତମୀଵର୍ଣନମ୍ ନାମାଷ୍ଟାଧିକଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: ମାଘ ମାସର କୃଷ୍ଣପକ୍ଷରେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରୁଥିବା ସପ୍ତମୀ ବିଷୟରେ ଶୁଣ। ଏହି ବ୍ରତ ପାଳନ କଲେ ସମସ୍ତ କାମନା ପୂରଣ ହୁଏ। ଯେ ଭାସ୍କରଙ୍କୁ ଭକ୍ତିଭାବରେ ପୂଜିବେ, ସେ କେବେ ମଧ୍ୟ ପାଖଣ୍ଡ ଓ ଅନ୍ୟ ଅପବାଦରେ ଲିପ୍ତ ହେବେ ନାହିଁ। ଏକାଗ୍ର ମନରେ ଦେବତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ପୂଜା କରିବେ। ମାଘ ଆଦି ଛଅ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ବ୍ରତ ପାଳନ କରିବାକୁ କୁହାଯାଏ। ପ୍ରଥମ ନାମ ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡ, ଦ୍ୱିତୀୟ କ ନାମରେ, ତୃତୀୟ ଚିତ୍ରଭାନୁ, ଚତୁର୍ଥ ବିଭାବସୁ, ପଞ୍ଚମ ଭଗ, ଷଷ୍ଠ ହଂସ। ଏହି ଛଅ ମାସ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ପାନ କରିବା ଉଚିତ୍, ଯାହା ସ୍ନାନ ଓ ପାନ ଦୁଇଁଥିରେ ପାପ ନାଶ କରେ। ଦେବମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ବିଧିମତ ଭାବରେ ପୂଜା କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଅନୁସାରେ ଦକ୍ଷିଣା ଦେବା ଉଚିତ୍। ପାରଣ ପରେ ଭକ୍ତିଭାବରେ ଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ଓ ଭକ୍ତିସହିତ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ୍। ନକ୍ତଭୋଜୀ ହୋଇ, ତେଲ ଓ ଖାର ବିନା ଭୋଜନ କରିବା, ରାତିରେ କିମ୍ବା ଦିନେ କୃଷ୍ଣ ଜାଗରଣ କରିବା ଉଚିତ୍। ଏହିପରି ଧର୍ମକୁ ଜାଣିଥିବା ଲୋକ ହଂସ ପ୍ରସନ୍ନ କରି ସମସ୍ତ କାମନା ପାଇଥାଏ ଓ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ଲଭେ। ଯେଉଁଠାରେ ମନ ରଖି ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା କରେ, ସେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ଏହି ସପ୍ତମୀ 'ସମସ୍ତ ଅର୍ଥ ପ୍ରାପ୍ତି ସପ୍ତମୀ' ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଯେଉଁମାନେ ଧର୍ମରେ ରୁଚି ରଖି ଏହି ବ୍ରତ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଦିନକୁ ଦିନ ସମସ୍ତ କାମନା ପୂରଣ କରନ୍ତି। ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଗରୁଡ଼ଧ୍ୱଜ, ପୂର୍ବରୁ ଭଗଣାଧିପତି ଯେପରି ଭାସ୍କରଙ୍କୁ ପୂଜିଥିଲେ, ସେପରି ରବିଙ୍କୁ ଆରାଧନା କର।
ମାର୍ତଣ୍ଡସପ୍ତମୀଵର୍ଣନମ୍ ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ ମାର୍ତଣ୍ଡସପ୍ତମୀଂ କୃଷ୍ଣ ଯଥାନ୍ଯାଂ୧ ଵଚ୍ଚି ତେଽନଘ । ଶୃଣୁଷ୍ଵୈକମନା ଵୀର ଗଦତୋ ମେ ଶୁଭପ୍ରଦାମ୍ । । ୧ ଯସ୍ଯାଃ ସମ୍ଯଗନୁଷ୍ଠାନାତ୍ପ୍ରାପ୍ନୋତ୍ଯଭିମତଂ ଫଲମ୍ । ପୌଷେ ମାସେ ସିତେ ପକ୍ଷେ ସପ୍ତମ୍ଯାଂ ସମୁପୋଷିତଃ । । ୨ ସମ୍ଯକ୍ସମ୍ପୂଜ୍ଯ ମାର୍ତଣ୍ଡଂ ମାର୍ତଣ୍ଡ ଇତି ଵୈ ଜପେତ୍ । ପୂଜଯେତ୍କୁତପଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ପରଯାନ୍ଵିତଃ । । ୩ ଧୂପପୁଷ୍ପୋପହରାଦ୍ଯୈରୁପଵାସୈଃ ସମାହିତଃ । ମାର୍ତଣ୍ଡେତି ଜପନ୍ନାମ ପୁନସ୍ତଦ୍ଗତମାନସଃ । । ୪ ଵିପ୍ରାଯ ଦକ୍ଷିଣାଂ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଯଥାଶକ୍ତ୍ଯା ଖଗଧ୍ଵଜ । ସ୍ଵପନ୍ଵିବୋଧନ୍ସ୍ଖଲିତୋ ମାର୍ତଣ୍ଡେତି ଚ କୀର୍ତଯେତ୍ । । ୫ ପାଷଣ୍ଡାଦିଵିକର୍ମସ୍ଥୈରାଲାପଂ ଚ ଵିଵର୍ଜଯେତ୍ । ଗୋମୂତ୍ରଂ ଗୋପଯୋ ଵାପି ଦଧି କ୍ଷୀରମଥାପି ଵା । । ୬ ଗୋଦେହତଃ ସମୁଦ୍ଭୂତଂ ପ୍ରାଶ୍ନୀଯାଦାତ୍ମଶୁଦ୍ଧଯେ । ଦ୍ଵିତୀଯେଽହ୍ନି ପୁନଃ ସ୍ନାତସ୍ତଥୈଵାଭ୍ଯର୍ଚନଂ ରଵେଃ । । ୭ ତେନୈଵ ନାମ୍ନା ସମ୍ଭୂଯ ଦତ୍ତ୍ଵା ଵିପ୍ରାଯ ଦକ୍ଷିଣାମ୍ । ତତୋ ଭୁଞ୍ଜୀତ ଗୋଦୋହସମ୍ଭୂତେନ ସମନ୍ଵିତମ୍ । । ୮ ଏଵମେଵାଖିଲାନ୍ମାସାନୁପୋଷ୍ଯ ପ୍ରଯତଃ ଶୁଚିଃ । ଦଦ୍ଯାଦ୍ଗଵାଦିକଂ ଵିପ୍ରାନ୍ପ୍ରତିମାସଂ ସ୍ଵଶକ୍ତିତଃ । । ୯ ଧାରିତା ଚେତ୍ପୁନର୍ଵର୍ଷେ ଯଥାଶକ୍ତ୍ଯା ଗଵାଦିକମ୍ । ଦତ୍ତ୍ଵା ପରଂ ରଵେର୍ଭୂଯଃ ଶୃଣୁ ଯତ୍ଫଲମଶ୍ନୁତେ । । 1.109.୧୦ ସ୍ଵର୍ଣଶୃଂଗୀଂ ଚ ପଞ୍ଚମ୍ଯାଂ ଷଷ୍ଠ୍ଯାଂ ଚ ଵୃଷଭଂ ନରଃ । ପ୍ରତିମାସଂ ଦ୍ଵିଜାତିଭ୍ଯୋ ଯଦ୍ଦତ୍ତ୍ଵା ଫଲମଶ୍ନୁତେ । । ୧୧ ତତ୍ପ୍ରାପ୍ନୋତ୍ଯଖିଲଂ ସମ୍ଯଗ୍ଵ୍ରତମେତଦୁପୋଷିତଃ । ତଂ ଚ ଲୋକମଵାପ୍ନୋତି ମାର୍ତଣ୍ଡୋ ଯତ୍ର ତିଷ୍ଠତି । । ୧୨ ଶାଣ୍ଡେଲେଯସମଃ କୃଷ୍ଣ ତେଜସା ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ । ମାର୍ତଣ୍ଡସପ୍ତମୀମେତାମୁପୋଷ୍ଯୈତେ ଗଣା ଦିଵି । । ୧୩ ଵିଦ୍ଯୋତମାନା ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ଲୋକୈରଦ୍ଯାପି ଭୂଧର । ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵମାଦିଦେଵେଶଂ ଗ୍ରହେଶଂ ଭାସ୍କରଂ ରଵିମ୍ । । ଅନଯାର୍ଚଯ ଗୋଵିନ୍ଦ ଗୋପତିଂ ଗୋଲସନ୍ନିଭମ୍ । । ୧୪ ଇତି ଶ୍ରୀଭଵିଷ୍ଯେ ମହାପୁରାଣେ ବ୍ରାହ୍ମେ ପର୍ଵଣି ସପ୍ତମୀକଲ୍ପେ ମାର୍ତଣ୍ଡସପ୍ତମୀଵର୍ଣନମ୍ ନାମ ନଵାଧିକଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: ହେ କୃଷ୍ଣ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଯେପରି ପୂର୍ବରୁ କହିଥିଲି, ଏବେ ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡ ସପ୍ତମୀ ବିଷୟରେ ଏକାଗ୍ର ମନେ ଶୁଣ। ଏହି ବ୍ରତ ଯଥାଯଥିକ ଭାବେ କରିଲେ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ମିଳେ। ପୌଷ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ସପ୍ତମୀ ଦିନେ ଉପବାସ କରି, ଭଲଭାବରେ ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଓ 'ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡ' ନାମ ଜପ କରିବା ଉଚିତ୍। ଭକ୍ତି ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ କୁଟପ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜିବା, ଧୂପ, ଫୁଲ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପଚାର ଦେଇ ଉପବାସ କରି ମନ ଏକାଗ୍ର କରିବା ଉଚିତ୍। ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣା ଦେଇ, ଶୟନ, ଜାଗ୍ରତ କିମ୍ବା ଭୁଲି ଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ 'ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡ' ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ୍। ପାଖଣ୍ଡ ଓ ଅନ୍ୟ ଅପବାଦରୁ ଦୂରେ ରହିବା, ଗୋମୁତ୍ର, ଦହି, କ୍ଷୀର କିମ୍ବା ଗୋଦେହ ଉତ୍ପନ୍ନ ଦ୍ରବ୍ୟ ନିଜ ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ପାନ କରିବା ଉଚିତ୍। ଦ୍ୱିତୀୟ ଦିନେ ଆଉଥରେ ସ୍ନାନ କରି, ଏହିପରି ଭାବେ ଆଦିତ୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଓ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣା ଦେବା ଉଚିତ୍। ତାପରେ ଗୋଦୁହନ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ୍। ଏଭଳି ପ୍ରତିମାସ ଶୁଦ୍ଧ ମନେ ଉପବାସ କରି, ଗୋ ଓ ଅନ୍ୟ ଦାନ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଶକ୍ତି ଅନୁସାରେ ଦେବା ଉଚିତ୍। ଏହି ବ୍ରତ ପ୍ରତିବର୍ଷ ଧାରଣ କଲେ, ଯେପରି ଶକ୍ତି ଅନୁସାରେ ଗୋ ଓ ଅନ୍ୟ ଦାନ କରି, ଭାସ୍କରଙ୍କୁ ଯେଉଁ ଫଳ ମିଳେ, ତାହା ଶୁଣ। ପଞ୍ଚମୀ କିମ୍ବା ଷଷ୍ଠୀ ଦିନେ ସୁନା ଶିଂଗ ଥିବା ବୃଷ ଦାନ କଲେ, ପ୍ରତିମାସ ଦ୍ୱିଜଙ୍କୁ ଯେଉଁ ଫଳ ମିଳେ, ସେଉଁ ଫଳ ମିଳେ। ଏହି ବ୍ରତ ଯଥାଯଥିକ ଭାବେ କରିଲେ ସମସ୍ତ ଫଳ ମିଳେ, ଏବଂ ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡ ଯେଉଁ ଲୋକରେ ଅଛନ୍ତି, ସେଉଁଠାରେ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ। ଶାଣ୍ଡେଳେୟଙ୍କ ସମାନ ତେଜ ମିଳେ, ଏହି ବ୍ରତ କରିଥିବା ଲୋକମାନେ ଆଜି ମଧ୍ୟ ଦିବି ଦେଖାଯାନ୍ତି। ସେଉଁଠାରୁ ତୁମେ ଆଦିଦେବ, ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଭାସ୍କର ରବିଙ୍କୁ ଏହିପରି ପୂଜିବା ଉଚିତ୍। ଏଭଳି ଗୋପତି ଗୋଲାକାର ଭାସ୍କରଙ୍କୁ ଆରାଧନା କର।
ସପ୍ତମୀକଲ୍ପେ ଽନନ୍ତରସପ୍ତମୀଵ୍ରତଵର୍ଣନମ୍ ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ ଶୁକ୍ଲପକ୍ଷେ ତୁ ସପ୍ତମ୍ଯାଂ ମାସି ଭାଦ୍ରପଦେଽଚ୍ଯୁତ । ପ୍ରଣମ୍ଯ ଶିରସାଦିତ୍ଯଂ ପୂଜଯେତ୍ସପ୍ତଵାହନମ୍ । । ୧ ପୁଷ୍ପଧୂପାଦିଭିର୍ଵୀର କୁତପାନାଂ ଚ ତର୍ପଣୈଃ । ପାଷଣ୍ଡାଦିଭିରାଲାପମକୁର୍ଵନ୍ନିଯତାତ୍ମଵାନ୍ । । ୨ ଵିପ୍ରାଯ ଦକ୍ଷିଣାଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ନକ୍ତଂ ଭୁଞ୍ଜୀତ ଵାଗ୍ଯତଃ । ତିଷ୍ଠନ୍ଵ୍ରଜନ୍ପ୍ରସ୍ଥିତଶ୍ଚ କ୍ଷୁତପ୍ରସ୍ଖଲିତାଦିଷୁ । । ୩ ଆଦିତ୍ଯନାମସ୍ମରଣଂ କୁର୍ଵନ୍ନୁଚ୍ଚାରଣଂ ତଥା । ଅନେନୈଵ ଵିଧାନେନ ମାସାନ୍ଦ୍ଵାଦଶ ଵୈ କ୍ରମାତ୍ । । ୪ ଉପୋଷ୍ଯ ପାରଣେ ପୂର୍ଣେ ସମଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ଜଗଦ୍ଗୁରୁମ୍ । ପୁଣ୍ଯେନ ଶ୍ରାଵଣେନେହ ପ୍ରୀଣଯନ୍ପୁଷ୍ଟିମଶ୍ନୁତେ । । ୫ ଅନନ୍ତଂ ଶ୍ରାଵଣେନେହ ଯତଃ ଫଲମୁଦାହୃତମ୍ । ତେନାଦିତ୍ଯଂ ସମଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ତଦେଵ ଲଭତେ ଫଲମ୍ । । ୬ ଏଵଂ ଯଃ ପୁରୁଷଃ କୁର୍ଯାଦାଦିତ୍ଯାରାଧନଂ ଶୁଚିଃ । ପ୍ରାପ୍ଯେହ ଵିପୁଲଂ ଭୋଗଂ ଧର୍ମମର୍ଥଂ ତଥାଵ୍ଯଯମ୍ । । ୭ ଅମୁତ୍ର ଲୋକମାଯାତି ଦିଵ୍ଯେ ଖେ ଗୀତସଂଯୁତେ । ନାରୀ ଵା ସ୍ଵର୍ଗମଭ୍ଯେତ୍ଯ ହ୍ଯନନ୍ତଂ ଫଲମଶ୍ନୁତେ । । ୮ ଇତି ଶ୍ରୀଭଵିଷ୍ଯେ ମହାପୁରାଣେ ବ୍ରାହ୍ମେ ପର୍ଵଣି ସପ୍ତକଲ୍ପେଽନନ୍ତରସପ୍ତମୀଵ୍ରତଵର୍ଣନମ୍ ନାମ ଦଶାଧିକଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: ଭାଦ୍ରପଦ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ସପ୍ତମୀ ଦିନେ, ହେ ଅଚ୍ୟୁତ, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଆଦିତ୍ୟଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ସପ୍ତ ଘୋଡ଼ା ଚଳାଉଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ୍। ଫୁଲ, ଧୂପ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପଚାର ଦେଇ, କୁଟପ ଦେବତାଙ୍କୁ ତର୍ପଣ କରି, ପାଖଣ୍ଡ ଓ ଅନ୍ୟ ଅପବାଦରୁ ଦୂରେ ରହି, ନିୟମିତ ମନେ ଏହି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍। ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣା ଦେଇ, ନକ୍ତଭୋଜନ କରିବା ଓ ମନ, କଥା ଓ କାୟା ଦ୍ୱାରା ନିୟମିତ ରହିବା ଉଚିତ୍। ଚାଲିବା, ବସିବା, ଯାଉଥିବା, ଭୁଲି ଯିବା ଏବଂ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଆଦିତ୍ୟଙ୍କ ନାମ ସ୍ମରଣ ଓ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ୍। ଏହି ଭାବରେ ଦ୍ୱାଦଶ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉପବାସ କରି, ପାରଣ ସମୟରେ ଜଗତ୍ଗୁରୁଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ, ଶ୍ରାବଣ ମାସର ପୁଣ୍ୟ ଫଳ ମିଳେ। ଏହି ଶ୍ରାବଣ ମାସର ଅନନ୍ତ ଫଳ ଯେପରି, ଏହିପରି ଆଦିତ୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ ସେହି ଫଳ ମିଳେ। ଯେ ଲୋକ ଏଭଳି ଶୁଦ୍ଧ ଭାବରେ ଆଦିତ୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜେ, ସେ ଏଠାରେ ବିପୁଳ ଭୋଗ, ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥ ଲଭେ। ସେ ପରଲୋକରେ ଦିବ୍ୟ ଗୀତ ଧ୍ୱନି ମଧ୍ୟରେ ଯାଏ, ନାରୀ ହେଉ କି ପୁରୁଷ, ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରି ଅନନ୍ତ ଫଳ ଭୋଗ କରେ।
ସପ୍ତମୀକଲ୍ପେଽଭ୍ଯଙ୍ଗସପ୍ତମୀଵର୍ଣନମ୍ ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ ଶ୍ରାଵଣେ ମାସି ଦେଵାଗ୍ର୍ଯଂ ସପ୍ତମ୍ଯାଂ ସପ୍ତଵାହନମ୍ । ଶୁକ୍ଲପକ୍ଷେ ସମଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ପୁଷ୍ପଧୂପାଦିଭିଃ ଶୁଚିଃ । । ୧ ପାଖଣ୍ଡାଦିଭିରାଲାପମକୁର୍ଵନ୍ନିଯତାତ୍ମଵାନ୍ । ଵିପ୍ରାଯ ଦକ୍ଷିଣାଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ନକ୍ତଂ ଭୁଞ୍ଜୀତ ଵାଗ୍ଯତଃ । । ୨ ଅଭ୍ଯଙ୍ଗଂ ଦେଵଦେଵସ୍ଯ ଵର୍ଷେ ଵର୍ଷେ ନିଯୋଜଯେତ୍ । ସପ୍ତମ୍ଯାମନ୍ନମେଵାଗ୍ର୍ଯଂ ଶୁଭଂ ଶୁକ୍ଲଂ ନଵଂ ତଥା । । ୩ ଵିଭଵେଷୁ ତଥାନ୍ଯେଷୁ ଵାଦିତ୍ରାଣ୍ଯେଵ ଵୈ ଵିଦୁଃ । ତଥା ଦେଵସ୍ଯ ମାସେଽସ୍ମିନ୍ନଭ୍ଯଙ୍ଗଃ ପରିଗୀଯତେ । ।୪ ଯସ୍ତୁ ଚାରାଧଯେଦ୍ଭକ୍ତ୍ଯା ଭାସ୍କରସ୍ଯ ନରୋଽଚ୍ଯୁତ । ଅଭ୍ଯଙ୍ଗଂ ଵିଧିଵଚ୍ଛକ୍ତ୍ଯା କୃତ୍ଵା ବ୍ରାହ୍ମଣଭୋଜନମ୍ । । ୫ ଶଙ୍ଖତୂର୍ଯନିନାଦୈଶ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମଘୋଷୈଶ୍ଚ ପୁଷ୍କଲୈଃ । ସ ଦିଵ୍ଯଂ ଯାନମାରୂଢୋ ଲୋକମାଯାତି ହେଲିନଃ । । ୬ ଅନେନୈଵ ଵିଧାନେନ ମାସାନ୍ଦ୍ଵାଦଶ ଵୈ କ୍ରମାତ୍ । ଉପୋଷ୍ଯ ପାରଣେ ପୂର୍ଣେ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଵିପ୍ରାଯ ଦକ୍ଷିଣାମ୍ । । ୭ ଵ୍ରତଂ ଯଃ ପୁରୁଷଃ କୁର୍ଯାଦାଦିତ୍ଯାରାଧନଂ ଶୁଚିଃ । ସ ଗଚ୍ଛେତ୍ପରମଂ ଲୋକଂ ଦିଵ୍ଯଂ ଵୈ ଵନମାଲିନଃ । । ୮ ଇତି ଶ୍ରୀଭଵିଷ୍ଯେ ମହାପୁରାଣେ ବ୍ରାହ୍ମେ ପର୍ଵଣି ସପ୍ତମୀକଲ୍ପେଽଭ୍ଯଙ୍ଗସପ୍ତମୀଵର୍ଣନମ୍ ନାମୈକାଦଶାଧିକଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ — ଶ୍ରାବଣ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ସପ୍ତମୀ ଦିନରେ, ସପ୍ତ ଘୋଡ଼ାରେ ଚଳିଥିବା ଦେବାଗ୍ର୍ୟ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପୁଷ୍ପ, ଧୂପ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ଉପଚାରରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ପାଖଣ୍ଡ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅପବାଦରୁ ଦୂର ରହି, ନିୟମିତ ମନ ରଖି, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣା ଦେଇ, ମନ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି ନକ୍ତ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ। ପ୍ରତିବର୍ଷ ସପ୍ତମୀ ଦିନରେ ଦେବଦେବ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଅଭ୍ୟଙ୍ଗ କରିବା ଉଚିତ। ସପ୍ତମୀ ଦିନରେ ଶୁଭ, ଶୁକ୍ଳ, ନବ ଅନ୍ନ ଦେବାଗ୍ର୍ୟ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ। ସମୃଦ୍ଧି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସ୍ଥିତିରେ ମଧ୍ୟ, ତାଳବାଦ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପକରଣ ଦ୍ୱାରା ଦେବଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ମାସରେ ଦେବଙ୍କୁ ଅଭ୍ୟଙ୍ଗ କରିବା ଉଚିତ। ଯେ ଜଣେ ଭକ୍ତିରେ ଭାସ୍କରଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରନ୍ତି, ନିୟମ ଓ ସମର୍ଥ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ଅଭ୍ୟଙ୍ଗ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଦେଇ, ଶଂଖ, ତୂର୍ୟ, ବ୍ରହ୍ମଘୋଷ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶବ୍ଦରେ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେ ଦିବ୍ୟ ଯାନରେ ଚଢ଼ି ଲୋକକୁ ହସି ହସି ପହଞ୍ଚନ୍ତି। ଏହି ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ପ୍ରତି ଦ୍ୱାଦଶ ମାସରେ ଉପବାସ କରି, ପାରଣ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣା ଦେବା ଉଚିତ। ଯେ ପୁରୁଷ ଶୁଚିତା ରଖି ଦିବାକରଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରନ୍ତି, ସେ ବନମାଳୀଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚନ୍ତି।
ତୃତୀଯପଦଵ୍ରତଵର୍ଣନମ୍ ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ ଏଵଂ କୃଷ୍ଣ ସଦା ଭାନୁର୍ନରୈର୍ଭକ୍ତ୍ଯା ଯଥାଵିଧି । ଫଲଂ ଦଦାତ୍ଯସୁଲଭଂ ସଲିଲେନାପି ପୂଜିତଃ । । ୧ ନ ଭାନୁର୍ଜୀଵଦାନେନ ନ ପୁଷ୍ପୈର୍ନ ଫଲୈସ୍ତଥା । ଆରାଧ୍ଯତେ ସୁଯୁଦ୍ଧେନ ହୃଦଯେନୈଵ କେଵଲମ୍ । । ୨ ରାଗାଦପେତଂ ହୃଦଯଂ ଵାଗ୍ଦୁଷ୍ଟା ନାନୃତାଦିଭିଃ । ହିଂସାଵିରହିତଂ କର୍ମ ଭାସ୍କରାରାଧନତ୍ରଯମ୍ । । ୩ ରାଗାଦିଦୂଷିତେ ଚିତ୍ତେ ନାସ୍ପନ୍ଦୀ ତିମିରାପହଃ । ବଧ୍ନାତି ତଂ ନରଂ ହଂସଃ କଦାଚିତ୍କର୍ଦମାମ୍ଭସି । । ୪ ତମସୋ ନାଶନାଯାଲଂ ଚେନ୍ଦୋର୍ଲେଖା ହ୍ଯନାରତମ୍ । ହିଂସାଦିଦୂଷିତଂ କର୍ମ କେଶଵାରାଧନେ କୁତଃ । । ୫ ଜନଶ୍ଚିତ୍ତାପ୍ରସାଦାଦ୍ଵୈ ନ ଚାପ ତିମିରାପହମ୍ । ତସ୍ମାତ୍ସତ୍ଯସ୍ଵଭାଵେନ ସତ୍ଯଵାକ୍ଯେନ ଚାଚ୍ଯୁତ । । ୬ ଅହିଂସକେନ ଚାଦିତ୍ଯୋ ନିସଗଦେଵ ତୋଷିତଃ । ସର୍ଵସ୍ଵମପି ଦେଵାଯ ଯୋ ଦଦ୍ଯାତ୍କୁଟିଲାଶଯଃ । । ୭ ସ ନୈଵାରାଧଯେଦେଵଂ ଦେଵଦେଵଂ ଦିଵାକରମ୍ । ରାଗାଦପେତଂ ହଦଯଂ କୁରୁ ତ୍ଵଂ ଭାସ୍କରାର୍ପଣମ୍ । । ତତଃ ପ୍ରାପଯସି ଦୁଷ୍ପ୍ରାପ୍ଯମଯତ୍ନେନୈଵ ଭାସ୍କରମ୍ । । ୮ ଵିଷ୍ଣୁରୁଵାଚ ଦେଵେଶଃ କଥିତଃ ସମ୍ଯଲ୍କାମ୍ଯୋଽଯଂ ଭାସ୍କରୋ ମଯି । ଆରାଧନଵିଧିଂ ସର୍ଵଂ ଭୂଯଃ ପୃଚ୍ଛାମି ତଂ ଵଦ । । ୯ କୁଲେ ଜନ୍ମ ତଥାରୋଗ୍ଯଂ ଧନଵୃଦ୍ଧିଶ୍ଚ ଦୁର୍ଲଭା । ତ୍ରିତଯଂ ପ୍ରାପ୍ଯତେ ଯେନ ତନ୍ମେ ଵଦ ଜଗତ୍ପତେ । । 1.112.୧୦ ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ ମାସେ ତୁ ମାଘେ ସିତସପ୍ତମେଽହ୍ନି ହସ୍ତର୍କ୍ଷଯୋଗେ ଜଗତଃ ପ୍ରସୂତିମ୍ । ସମ୍ପୂଜ୍ଯ ଭାନୁଂ ଵିଧିନୋପଵାସୀ ସୁଗନ୍ଧଧୂପାନ୍ନଵରୋପହାରୈଃ । । ୧୧ ଗୃହୀ ତୁ ପୁଷ୍ପୈଃ ପ୍ରତିପାଦ୍ଯ ପୂଜାଂ ଦାନାଦିଯୁକ୍ତଂ ଵ୍ରତମବ୍ଦମେକମ୍ । ଦଦ୍ଯାଚ୍ଚ ଦାନଂ ମୁନିପୁଙ୍ଗଃଵେଭ୍ଯସ୍ତତ୍କଥ୍ଯମାନଂ ଵିନିବୋଧ ଧୀର । । ୧୨ ଵଜ୍ରଂ ତିଲାନ୍ଵ୍ରୀହିଯଵାନ୍ହିରଣ୍ଯଂ ଯଵାନ୍ନମମ୍ଭଃ କରକାମୁପାନହମ୍ । ଛତ୍ରୋପପନ୍ନଂ ଗୁଡଫେଣିତାଢ୍ଯଂ ଦଦ୍ଯାତ୍କ୍ରମାଦ୍ଵସ୍ତୁ ଅନୁକ୍ରମେଣ । । ୧୩ ଯଦ୍ଯେଷ୧ ଵର୍ଷେ ଵିଧିନୋଦିତେନ ଯସ୍ଯାଂ ତିଥୌ ଲୋକଗୁରୁଂ ପ୍ରପୂଜ୍ଯ । ଅଶ୍ମନ୍ତନାନ୍ଯାତ୍ମଵିଶୁଦ୍ଧିହେତୋଃ ସମ୍ପ୍ରାଶନାନୀହ ନିବୋଧ ତାନି । । ୧୪ ଗୋମୂତ୍ରମମ୍ଭଶ୍ଚ ରସେ ନୁ ଶାକଂ ଦୂର୍ଵା ଦଧିଵ୍ରୀହିତିଲାନ୍ଯଵାଂଶ୍ଚ । ସୂର୍ଯାଂଶୁତପ୍ତଂ ଜଲମମ୍ବୁଜାକ୍ଷ କ୍ଷୀରଂ ଚ ମାସୈଃ କ୍ରମଶଃ ପ୍ରଯୁଜ୍ଯଃ । । ୧୫ କୁଲେ ପ୍ରଧାନେ ଧନଧାନ୍ଯପୂର୍ଣେ ପଦ୍ମାଵୃତେ ହ୍ଯସ୍ତସମସ୍ତଦୁଃଖେ । ପ୍ରାପ୍ନୋତି ଜନ୍ମାଽଵିକଲେନ୍ଦ୍ରିଯଶ୍ଚ ଭଵତ୍ଯରୋଗୋ ମତିମାନ୍ସୁଖୀ ଚ । । ୧୬ ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵମପ୍ଯେତଦମୋଘଵୀର୍ଯ ଦିଵାକରାରାଧନମପ୍ରମତ୍ତଃ । କୁରୁ ପ୍ରଭାଵଂ ଭଗଵନ୍ତମୀଶମାରାଧ୍ଯ କାମାନଖିଲାନୁପେହି । । ୧୭ ଇତି ଶ୍ରୀଭଵିଷ୍ଯେ ମହାପୁରାଣେ ବ୍ରାହ୍ମେ ପର୍ଵଣି ସପ୍ତମୀକଲ୍ପେ ତୃତୀଯପଦଵ୍ରତଵର୍ଣନଂ ନାମ ଦ୍ଵାଦଶାଧିକଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ — ଏଭଳି, ହେ କୃଷ୍ଣ, ଯେଉଁ ଲୋକେ ଭାସ୍କରଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ଓ ନିୟମରେ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ସେମାନଙ୍କୁ ଦୁର୍ଲଭ ଫଳ ଦେଇଥାନ୍ତି, ମାତ୍ର ଜଳ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କଲେ ମଧ୍ୟ। ଜୀବ ଦାନ, ପୁଷ୍ପ, ଫଳ ଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ, ମନର ଶୁଦ୍ଧତା ଦ୍ୱାରା ଭାସ୍କରଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରିବା ଉଚିତ। ରାଗ ଓ ଦୁଷ୍ଟ ଭାବରୁ ଦୂର ହୃଦୟ, ମନ ଓ କର୍ମ ହିଂସା ଓ ଅସତ୍ୟରୁ ଦୂର ରହି, ଭାସ୍କର ଆରାଧନା କରିବା ଉଚିତ। ଯଦି ଚିତ୍ତ ରାଗ ଓ ଦୁଷ୍ଟତାରେ ଭରିଥାଏ, ତେବେ ତିମିର ଦୂର କରିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଚଳି ନଥାଏ, ହଂସ କଦାଚିତ କାଦା ଜଳରେ ବନ୍ଧି ଦେଇଥାଏ। ଚନ୍ଦ୍ରର କିରଣ ତିମିର ଦୂର କରିବାକୁ ଯଥେଷ୍ଟ, କିନ୍ତୁ ହିଂସା ଓ ଦୁଷ୍ଟ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା କେଶବ ଆରାଧନା କିପରି ହେବ? ଲୋକ ହୃଦୟର ପ୍ରସାଦ ଦ୍ୱାରା ତିମିର ଦୂର କରିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଚଳିଥାଏ, ତେଣୁ ସତ୍ୟ ଭାବ ଓ ସତ୍ୟ ବାକ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଆରାଧନା କରିବା ଉଚିତ। ଅହିଂସା ଦ୍ୱାରା ଦିବାକର ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି, ଯେଉଁ ଲୋକ ଦେବଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଦେଇଥାଏ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ଭାବ କୁଟିଳ ହେଲେ, ସେ ଦିବାକରଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରିପାରିବେନି। ରାଗ ଓ ଦୁଷ୍ଟତାରୁ ଦୂର ହୃଦୟ ରଖି, ଭାସ୍କରଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କର, ତାହାପରେ ଦୁର୍ଲଭ ଭାସ୍କର ଫଳ ସହଜରେ ପାଇବ। ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ — ଦେବେଶ, ତୁମେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆରାଧନାର ନିୟମ ସଠିକ୍ କହିଛ, ମୁଁ ଏହି ଆରାଧନାର ସମସ୍ତ ବିଧି ପଚାରିବାକୁ ଚାହେଁ। କୁଳର ଜନ୍ମ, ଆରୋଗ୍ୟ, ଧନବୃଦ୍ଧି ଦୁର୍ଲଭ, ଏହି ତିନିଟି କିପରି ପାଇଯାଏ, ମୋତେ କହ। ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ — ମାଘ ମାସର ଶୁକ୍ଳ ସପ୍ତମୀ ଦିନରେ, ହସ୍ତ ନକ୍ଷତ୍ର ଯୋଗରେ, ଭାସ୍କରଙ୍କୁ ଉପବାସ କରି, ସୁଗନ୍ଧ ଧୂପ, ନବ ଅନ୍ନ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଗୃହୀ ଲୋକେ ପୁଷ୍ପ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରି, ଦାନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପଚାର ସହିତ ଏକ ବର୍ଷ ଭରି ଏହି ବ୍ରତ କରିବା ଉଚିତ। ମୁନିପୁଙ୍ଗବଙ୍କୁ ଦାନ ଦେଇବା ଉଚିତ। ବ୍ରତରେ କ୍ରମାନୁସାରେ ତିଳ, ଚାଉଳ, ଯବ, ସୁନା, ଯବ ଅନ୍ନ, ଜଳ, କରକା, ଉପାନହ, ଛତା, ଗୁଡ଼ ଫେଣିତ ଦେଇବା ଉଚିତ। ଯଦି ଏହି ବ୍ରତ ଏକ ବର୍ଷ ନିୟମ ଅନୁସାରେ କରିବାକୁ ଚାହେଁ, ଯେଉଁ ତିଥିରେ ଲୋକଗୁରୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ, ଆତ୍ମ ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ଅଶ୍ମନ୍ତନ ଦେଇବା ଉଚିତ। ଗୋମୂତ୍ର, ଜଳ, ଶାକ ରସ, ଦୁର୍ବା, ଦହି, ଚାଉଳ, ତିଳ, ଯବ, ସୂର୍ଯ୍ୟ କିରଣରେ ତପ୍ତ ଜଳ, କ୍ଷୀର — ଏହି ସମସ୍ତ ମାସରେ କ୍ରମାନୁସାରେ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ। ପ୍ରଧାନ କୁଳରେ, ଧନ ଓ ଧାନ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ପଦ୍ମାବୃତ, ଦୁଃଖ ଦୂର, ଜନ୍ମ ଅବିକଳ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ଆରୋଗ୍ୟ, ମତିମାନ ଓ ସୁଖୀ ହେବେ। ତେଣୁ ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦିବାକର ଆରାଧନା କର, ଭଗବାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କର।
ଆଦିତ୍ଯାଲଯଵନ୍ଦନମାର୍ଜନାଦିଵର୍ଣନମ୍ ଵିଷ୍ଣୁରୁଵାଚ ସୁରଜ୍ଯେଷ୍ଠ ପୁନର୍ବ୍ରୂହି ଯତ୍ପୃଚ୍ଛାମ୍ଯହମାଦିତଃ । ଯତ୍ଫଲଂ ସମଵାପ୍ନୋତି କାରଯିତ୍ଵା ରଵେର୍ଗୃହମ୍ । । ୧ ଦେଵାର୍ଚାଂ କାରଯିତ୍ଵା ତୁ ଯତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ପୁରୁଷୋଽଶ୍ନୁତେ । ପୂଜଯିତ୍ଵା ଚ ଵିଧିଵଦନୁଲିପ୍ଯ ଚ ଯତ୍ଫଲମ୍ । । ୨ କାନି ମାଲ୍ଯାନି ଶସ୍ତାନି କାନି ନାର୍ହତି ଭାସ୍କରଃ । କେ ଧୂପା ଭାନୁଦଯିତାଃ କେ ଵର୍ଜ୍ଯାଶ୍ଚ ଜଗତ୍ପତେଃ । । ୩ ଉପଚାରଫଲଂ କିଂ ସ୍ଯାତ୍କିଂ ଫଲଂ ଗୀତଵାଦିତେ । ଘୃତକ୍ଷୀରାଦିନା ଯତ୍ତୁ ସ୍ନାପିତେ ଭାସ୍କରେ ଫଲମ୍ । । ୪ ଯଥୋପଲେପନାଦୌ ଚ ଫଲମଭ୍ଯୁକ୍ଷିତେନ ତୁ । ଦିଵାକରଗୃହେ ତାତ ତଦଶେଷଂ ଵଦସ୍ଵ ମେ । । ୫ ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ ସାଧୁ ଵତ୍ସ ଯଦେତତ୍ତ୍ଵଂ ମାର୍ତଣ୍ଡସ୍ଯେହ ପୃଚ୍ଛସି । ଶୁଶ୍ରୂଷଣେ ଵିଧିଂ ପୁଣ୍ଯଂ ତଦିହୈକମନାଃ ଶୃଣୁ । । ୬ ଯସ୍ତୁ ଦେଵାଲଯଂ ଭାନୋର୍ଦାର୍ଵଂ ଶୈଲମଥାପି ଵା । କାରଯେନ୍ମୃନ୍ମଯଂ ଚାପି ତସ୍ଯ ପୁଣ୍ଯଫଲଂ ଶୃଣୁ । । ୭ ଅହନ୍ଯହନି ଯଜ୍ଞେନ ଯଜତୋ ଯନ୍ମହତ୍ଫଲମ୍ । ପ୍ରାପ୍ନୋତି ତତ୍ଫଲଂ ଭାନୋର୍ଯଃ କାରଯତି ମନ୍ଦିରମ୍ । । ୮ କୁଲାନାଂ ଶତମାଗାମି ସମତୀତଂ କୁଲଂ ଶତମ୍ । କାରଯେଦ୍ଭଗଵଦ୍ଧାମ ସ ନଯେଦର୍କଲୋକତାମ୍ । । ୯ ସପ୍ତଜନ୍ମକୃତଂ ପାପଂ ସ୍ଵଲ୍ପଂ ଵା ଯଦି ଵା ବହୁ । ଭାନୋରାଲଯଵିନ୍ଯାସପ୍ରାରମ୍ଭାଦେଵ ନଶ୍ଯତି । । 1.113.୧୦ ସପ୍ତଲୋକମଯୋ ଭାନୁସ୍ତସ୍ଯ ଯଃ କୁରୁତେ ଗୃହମ୍
ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ — ହେ ସୁରଜ୍ୟେଷ୍ଠ, ମୁଁ ପ୍ରଥମରୁ ପଚାରୁଛି, ଯେଉଁ ଲୋକ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ଘର ତିଆରି କରେ, ସେ କେଉଁ ଫଳ ପାଇଥାଏ? ଦେବାର୍ଚନା କରି, ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଅନୁଲେପନ କରି, କେଉଁ ପୁଣ୍ୟ ଲୋକ ପାଇଥାଏ? କେଉଁ ମାଳା ଭଲ, କେଉଁ ମାଳା ଭାସ୍କରଙ୍କୁ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ? କେଉଁ ଧୂପ ଭାସ୍କରଙ୍କୁ ପସନ୍ଦ, କେଉଁ ଧୂପ ଦିବାକରଙ୍କୁ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ? ଉପଚାରରେ କେଉଁ ଫଳ ମିଳେ, ଗୀତ ଓ ବାଦ୍ୟରେ କେଉଁ ଫଳ ମିଳେ? ଘୃତ, କ୍ଷୀର ଦ୍ୱାରା ସ୍ନାନ କରାଇଲେ କେଉଁ ଫଳ ମିଳେ? ଅନୁଲେପନ ଓ ଅଭ୍ୟଙ୍ଗ କରିଲେ କେଉଁ ଫଳ ମିଳେ? ଦିବାକର ଘରରେ ଏହି ସମସ୍ତ ଫଳ କହ। ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ — ଭଲ କଥା, ହେ ବତ୍ସ, ତୁମେ ମାର୍ତଣ୍ଡଙ୍କ ପୂଜା ଓ ପୁଣ୍ୟ ନିୟମ ପଚାରୁଛ, ଏହି ନିୟମ ଶୁଣ। ଯେଉଁ ଲୋକ ଭାନୁଙ୍କର ଦେବାଳୟ କାଠ, ପାହାଡ଼ କିମ୍ବା ମାଟିରେ ତିଆରି କରେ, ସେ କେଉଁ ପୁଣ୍ୟ ଫଳ ପାଇଥାଏ? ପ୍ରତିଦିନ ଯଜ୍ଞ କରି ଯେଉଁ ମହାତ୍ ଫଳ ମିଳେ, ଭାନୁଙ୍କର ମନ୍ଦିର ତିଆରି କରିଲେ ସେ ଫଳ ପାଇଥାଏ। ଆସନ୍ତା ଏକ ଶତ କୁଳ ଓ ଗତ ଏକ ଶତ କୁଳକୁ ଭାଗ୍ୟ ଦେଇ, ଭଗବାନଙ୍କ ଘର କାରିଥିବା ଲୋକ ଅର୍କଲୋକରେ ପହଞ୍ଚିଥାଏ। ସପ୍ତ ଜନ୍ମର କୃତ ପାପ, ଅଳ୍ପ କିମ୍ବା ବହୁ, ଭାନୁ ଆଳୟ ରୂପାୟଣ ଆରମ୍ଭ ହେଲେ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।
ପ୍ରତିଷ୍ଠାଂ ସମଵାପ୍ନୋତି ସ ନରଃ ସାପ୍ତଲୌକିକୀମ୍ । । ୧୧ ପ୍ରଶସ୍ତଦେଶଭୂଭାଗେ ପ୍ରଶସ୍ତଂ ଭଵନଂ ରଵେଃ । କାରଯେଦକ୍ଷଯାଁଲ୍ଲୋକାନ୍ସ ନରଃ ପ୍ରତିପଦ୍ଯତେ । । ୧୨ ଇଷ୍ଟକାଚଯଵିନ୍ଯାସୋ ଯାଵଦ୍ଵର୍ଷାଣି ତିଷ୍ଠତି । ତାଵଦ୍ଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ତତ୍କର୍ତୁର୍ଦିଵି ସଂସ୍ଥିତିଃ । । ୧୩ ପ୍ରତିମାଂ ଲକ୍ଷଣଵତୀଂ ଯଃ କାରଯତି ମାନଵଃ । ଦିଵାକରସ୍ଯ ତଲ୍ଲୋକମକ୍ଷଯଂ ପ୍ରତିପଦ୍ଯତେ । । ୧୪ ଷଷ୍ଟିର୍ଵର୍ଷସହସ୍ରାଣାଂ ସହସ୍ରାଣି ସ ମୋଦତେ । ଲୋକେ ସୁମନସାଂ ଵୀର ପ୍ରତ୍ଯେକଂ ମଧୁସୂଦନ । । ୧୫ ପ୍ରତିଷ୍ଠାପ୍ଯ ରଵେରର୍ଚାଂ ସୁପ୍ରଶସ୍ତେ ନିଵେଶନେ । ପୁରୁଷଃ କୃତକୃତ୍ଯୋଽସ୍ତି ନ ଦୋଷଫଲମଶ୍ନୁତେ । । ୧୬ ଯେ ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ଯେଽତୀତା ଆକଲ୍ପଂ ପୁରୁଷାଃ କୁଲେ । ତାଂସ୍ତାରଯତି ସଂସ୍ଥାପ୍ଯ ଦେଵସ୍ଯ ପ୍ରତିମାଂ ରଵେଃ । । ୧୭ ଅନୁଶିଷ୍ଟାଃ କିଲ ପୁରା ଯମେନ ଯମକିଙ୍କରାଃ । ପାଶଦଣ୍ଡକରାଃ କୃଷ୍ଣ ପ୍ରଜାସଂଯମନୋଦ୍ଯତାଃ । । ୧୮ ଯମ ଉଵାଚ ଵିହରନ୍ତୁ ଯଥାନ୍ଯାଯଂ ନିଯୋଗୋ ମେଽନୁପାଲ୍ଯତାମ୍ । ନାଜ୍ଞାଭଙ୍ଗଂ କରିଷ୍ଯନ୍ତି ଭଵତାଂ ଜନ୍ତଵଃ କ୍ଵଚିତ୍ । । ୧୯ କେଵଲଂ ଯେ ଜଗନ୍ମୂଲଂ ଵିଵସ୍ଵନ୍ତମୁପାଶ୍ରିତାଃ । ଭଵଦ୍ଭିଃ ପରିହର୍ତଵ୍ଯାସ୍ତେଷାଂ ନୈଵେହ ସଂସ୍ଥିତିଃ । । 1.113.୨୦ ଯେ ତୁ ଵୈଵସ୍ଵତା ଲୋକେ ତଚ୍ଚିତ୍ତାସ୍ତତ୍ପରାଯଣାଃ । ପୂଜଯନ୍ତି ସଦା ଭାନୁଂ ତେ ଚ ତ୍ଯାଜ୍ଯା ସୁଦୂରତଃ । । ୨୧ ତିଷ୍ଠଂଶ୍ଚ ପ୍ରସ୍ଵପନ୍ଗଚ୍ଛନ୍ନୁତ୍ତିଷ୍ଠନ୍ସ୍ଖଲିତେ କ୍ଷୁତେ । ସଙ୍କୀର୍ତଯତି ଦେଵଂ ଯଃ ସ ନସ୍ତ୍ଯାଜ୍ଯଃ ସୁଦୂରତଃ । । ୨୨ ନିତ୍ଯନୈମିତ୍ତିକୈର୍ଦେଵଂ ଯେ ଯଜନ୍ତି ତୁ ଭାସ୍କରମ୍ । ନ ଚାଲୋକ୍ଯା ଭଵଦ୍ଭିସ୍ତେ ଯଦ୍ଧ୍ଯାନଂ ହଂତି ଵୋ ଗତିମ୍ । । ୨୩ ଯେ ପୁଷ୍ପଧୂପଵାସୋଽଭିର୍ଭୂଷଣୈଶ୍ଚାପି ଵଲ୍ଲଭୈଃ । ଅର୍ଚଯନ୍ତି ନ ତେ ଗ୍ରାହ୍ଯା ମତ୍ପିତୁସ୍ତେ ପରିଗ୍ରହାଃ । । ୨୪ ଉପଲେପନକର୍ତାରଃ କର୍ତାରୋ ମାର୍ଜନସ୍ଯ ଯେ । ଅର୍କାଲଯେ ପରିତ୍ଯାଜ୍ଯଂ ତେଷାଂ ତ୍ରିପୁରୁଷଂ କୁଲମ୍ । । ୨୫ ଯେ ଵାଯତନଂ ଭାନୋଃ କାରିତଂ ତତ୍କୁଲୋଦ୍ଭଵଃ । ପୁମାନ୍ନ ନାଵଲୋକ୍ଯୋ ଵୈ ଭଵଦ୍ଭିର୍ଦୁଷ୍ଟଚକ୍ଷୁଷା । । ୨୬ ଯେନାର୍ଚା ଭଗଵଦ୍ଭକ୍ତ୍ଯା ମତ୍ପିତୁଃ କାରିତା ଶୁଭା । ନରାଣାଂ ତତ୍କୁଲଂ ଵୀରାଃ ସଦା ତ୍ଯାଜ୍ଯଂ ସୁଦୂରତଃ । । ୨୭ ଭଵତାଂ ଭ୍ରମତାଂ ଯତ୍ର ଭାନୁସଂଶ୍ରଯମୁଦ୍ରଯା । ନ ଚାଜ୍ଞାଭଙ୍ଗକୃତ୍କଶ୍ଚିଦ୍ଭଵିଷ୍ଯତି ନରଃ କ୍ଵଚିତ୍ । । ୨୮ ଇତ୍ଯୁକ୍ତାଃ କିଙ୍କରାସ୍ତେନ ଯମେନ ସୁମହାତ୍ମନା । ଅନାଶ୍ରିତ୍ଯ ଵଚଃ କୃଷ୍ଣଃ ସତ୍ରାଜିତମଥୋ ଗତାଃ । । ୨୯ ତସ୍ଯ ତେ ତେଜସା ସର୍ଵେ ଭାନୋର୍ଭକ୍ତସ୍ଯ ସୁଵ୍ରତ । ମୋହିତାଃ ପତିତା ଭୂମୌ ଯଥା ଚ ଵିହଗା ନଗାତ୍ । । 1.113.୩୦ ଏତାଂ ମହାଫଲାଂ ଯୋର୍ଚାଂ ଭାନୋଃ କାରଯତେ ନରଃ । ତଵାଖ୍ଯାନଂ ମହାବାହୋ ଗୃହଂ କାରଯିତୁଶ୍ଚ ଯତ୍ । । ୩୧ ଯଜ୍ଞା ନରାଣାଂ ପାପୌଘନାଶକାଃ ସର୍ଵକାମଦାଃ । ତଥୈଵେଷ୍ଟୋ ଜଗଦ୍ଭାନୁଃ ସର୍ଵଯଜ୍ଞମଯୋ ରଵିଃ । । ୩୨ ଇତି ଶ୍ରୀଭଵିଷ୍ଯେ ମହାପୁରାଣେ ବ୍ରାହ୍ମେ ପର୍ଵଣି ସପ୍ତମୀକଲ୍ପେ ଆଦିତ୍ଯାଲଯଵନ୍ଦନମାର୍ଜନାଦିଵର୍ଣନଂ ନାମ ତ୍ରଯୋଦଶାଧିକଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ସେ ନର ସପ୍ତ ଲୋକର ପ୍ରତିଷ୍ଠା ପାଇଥାଏ। ସୁନ୍ଦର ଭୂମି ଓ ଭଲ ଘରରେ ଭାସ୍କରଙ୍କ ଘର କାରିଲେ, ସେ ଅକ୍ଷୟ ଲୋକ ପାଇଥାଏ। ଇଷ୍ଟକା ଦ୍ୱାରା ଘର ଯେତେବେଳେ ଅଟୁଟ ରହିଥାଏ, ତେତେବେଳେ ତିଆରି କରିଥିବା ଲୋକ ଦିବି ଏହି ଘର ଅଟୁଟ ରହିଥାଏ। ଲକ୍ଷଣ ଥିବା ପ୍ରତିମା ତିଆରି କରିଲେ, ଦିବାକରଙ୍କର ଲୋକ ଅକ୍ଷୟ ହୋଇଥାଏ। ଷଷ୍ଟି ହଜାର ବର୍ଷର ହଜାର ହଜାର ଦିବି ଲୋକରେ ସେ ମୋଦ ପାଇଥାଏ। ସୁନ୍ଦର ଘରରେ ଭାସ୍କରଙ୍କ ଆର୍ଚା ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଲେ, ସେ କୃତକୃତ୍ୟ ହୋଇଥାଏ, କୌଣସି ଦୋଷ ଫଳ ନାହିଁ। ଯେଉଁ ଲୋକ ଭବିଷ୍ୟତ କିମ୍ବା ଗତ, ସମସ୍ତ କୁଳରେ ଭାସ୍କରଙ୍କ ପ୍ରତିମା ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ ତାରି ଦେଇଥାଏ। ପୂର୍ବେ ଯମ ଓ ଯମଙ୍କର କିଙ୍କରା ଦ୍ୱାରା ନିୟମିତ ଦଣ୍ଡ ଦିଆଯାଏ, ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ନିୟମ କରାଯାଏ। ଯମ କହିଲେ — ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଚଳିବା ଉଚିତ, ମୋ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସରିବା ଉଚିତ, କୌଣସି ଆଜ୍ଞା ଭଙ୍ଗ କରିବେନି। ଯେଉଁ ଲୋକ ଜଗତର ମୂଳ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ତୁମେ ଦୂରରେ ରଖ, ସେମାନଙ୍କୁ ଏଠାରେ ରହିବା ନାହିଁ। ଯେଉଁ ଲୋକ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଲୋକରେ ଭାସ୍କର ଚିନ୍ତାରେ ଲଗିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସଦା ଭାନୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଦୂରରେ ରଖ। ଉଠିବା, ପଡ଼ିବା, ଛିଁବା, ଯେଉଁ ଲୋକ ଦେବଙ୍କୁ ସଙ୍କୀର୍ତନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଦୂରରେ ରଖ। ନିତ୍ୟ ଓ ନିମିତ୍ତିକ ପୂଜା କରିଥିବା ଭାସ୍କରଙ୍କୁ ତୁମେ ଦୂରରେ ରଖ, ତାଙ୍କର ଧ୍ୟାନ ତୁମର ଗତିକୁ ହାନି କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ପୁଷ୍ପ, ଧୂପ, ବାସ, ଭୂଷଣ ଦ୍ୱାରା ଭାସ୍କରଙ୍କୁ ଆର୍ଚନା କରିଥିବା ଲୋକ ତୁମେ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଅନୁଲେପନ କରିଥିବା, ମାର୍ଜନ କରିଥିବା ଭାନୁ ଆଳୟରେ ତିଆରି କରିଥିବା ଲୋକର ତିନି ପୁରୁଷ କୁଳ ଦୂରରେ ରଖ। ଯେଉଁ ଲୋକ ଭାନୁଙ୍କ ଆୟତନ ତିଆରି କରିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ତୁମେ ଦୂଷ୍ଟ ଚକ୍ଷୁରେ ଦେଖିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଯେଉଁ ଲୋକ ଭାଗବତ ଭକ୍ତିରେ ମୋ ପିତାଙ୍କ ଆର୍ଚା କରିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଦୂରରେ ରଖ। ତୁମେ ଭ୍ରମଣ କରୁଥିବା ସମୟରେ ଯେଉଁଠାରେ ଭାନୁ ଆଶ୍ରୟ ଅଛି, ଏଠାରେ କୌଣସି ଆଜ୍ଞା ଭଙ୍ଗ କରିବା ଲୋକ ନାହିଁ। ଏଭଳି ଯମଙ୍କର କିଙ୍କରାଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଇଛି, କୃଷ୍ଣ ଏହି ଉପଦେଶ ନ ନେଇ ସତ୍ରାଜିତଙ୍କଠାରେ ଗଲେ। ଭାନୁ ଭକ୍ତଙ୍କର ତେଜରେ ସମସ୍ତ କିଙ୍କରା ମୁହଁ ହୋଇ ପଡ଼ିଗଲେ, ଯେପରି ଚିଁଉ ଗଛରୁ ପଡ଼ିଯାଏ। ଏହି ମହାଫଳ ଭାନୁ ଆର୍ଚା କରିଥିବା ଲୋକ ପାଇଥାଏ, ତୁମର ଆଖ୍ୟାନ ଓ ଘର କାରିଥିବା ଫଳ। ଯଜ୍ଞ ଲୋକଙ୍କର ପାପ ଦୂର କରିଥାଏ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ, ଏପରି ଭାନୁ ଯଜ୍ଞମୟ ରବି ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ।
ଆଦିତ୍ଯସ୍ନାପନଯୋଗଵର୍ଣନମ୍ ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ ସ୍ଥାପିତାଂ ପ୍ରତିମାଂ ଭାନୋଃ ସମ୍ଯକ୍ସମ୍ପୂଜ୍ଯ ମାନଵଃ । ଯଂ ଯଂ ପ୍ରାର୍ଥଯତେ କାମଂ ତଂ ତଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତ୍ଯସଂଶଯମ୍ । । ୧ ଯଃ ସ୍ନାପଯତି ଦେଵସ୍ଯ ଘୃତେନ ପ୍ରତିମାଂ ରଵେଃ । ପ୍ରସ୍ଥେପ୍ରସ୍ଥେ ଦ୍ଵିଜାଗ୍ର୍ଯାଣାଂ ସ ଦଦାତି ଗଵାଂ ଶତମ୍ । । ୨ ଗଵାଂ ଶତସ୍ଯ ଵିପ୍ରେଭ୍ଯୋ ଯଦ୍ଵତ୍ତସ୍ଯ ଭଵେତ୍ଫଲମ୍ । ଘୃତପ୍ରସ୍ଥେନ ତଦ୍ଭାନୋର୍ଭଵେତ୍ସ୍ନାତକଯୋଗିନାମ୍ । । ୩ ଭୂରିଦ୍ଯୁମ୍ନେନ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତା ସପ୍ତଦ୍ଵୀପା ଵସୁନ୍ଧରା । ଘଟୋଦକେନ ମାର୍ତଣ୍ଡପ୍ରତିମା ସ୍ନାପିତା କିଲ । ।୪ ପ୍ରତିମାମସିତାଷ୍ଟମ୍ଯାଂ ଘୃତେନ ଜଗତୀପତେଃ । ସ୍ନାପଯିତ୍ଵା ସମସ୍ତେଭ୍ଯଃ ପାପେଭ୍ଯଃ କୃଷ୍ଣ ମୁଚ୍ଯତେ । । ୫ ସପ୍ତମ୍ଯାମଥ ଷଷ୍ଠ୍ଯାଂ ଵା ଗଵ୍ଯେନ ହଵିଷା ରଵେଃ । ସ୍ନପନଂ ତୁ ଭଵେଚ୍ଛ୍ରେଷ୍ଠଂ ମହାପାତକନାଶନମ୍ । । ୬ ଜ୍ଞାନତୋଽଜ୍ଞାନତୋ ଵାପି ଯତ୍ପାପଂ କୁରୁତେ ନରଃ । ତତ୍କ୍ଷାଲଯତି ସନ୍ଧ୍ଯାଯାଂ ଘୃତେନ ସ୍ନପନଂ ରଵେଃ । । ୭ ସର୍ଵଯଜ୍ଞମଯୋ ଭାନୁର୍ହଵ୍ଯାନାଂ ପରମଂ ଘୃତମ୍ । ତଯୋରଶେଷପାପାନାଂ କ୍ଷାଲକଃ ସଙ୍ଗମୋ ଭଵେତ୍ । । ୮ ଯେଷୁ କ୍ଷୀରଵହା ନଦ୍ଯୋ ହ୍ରଦାଃ ପାଯସକର୍ଦମାଃ । ମୋଦତେ ତେଷୁ ଲୋକେଷୁ କ୍ଷୀରସ୍ନାନକରୋ ରଵେଃ । । ୯ ଆହ୍ଲାଦଂ ନିର୍ଵୃତିସ୍ଥାନମାରୋଗ୍ଯଂ ଚାରୁରୂପତାମ୍ । ସପ୍ତଜନ୍ମାନ୍ଯଵାପ୍ନୋତି କ୍ଷୀରଵାନପରୋ ରଵେଃ । । 1.114.୧୦ ଦଧ୍ଯାଦୀନାଂ ଵିକାରାଣାଂ କ୍ଷୀରତଃ ସମ୍ଭଵୋ ଯଥା । ଯଥା ଚ ଵିମଲଂ କ୍ଷୀରଂ ଯଥା ନିର୍ଵୃତିକାରକମ୍ । । ତଥା ଚ ନିର୍ମଲଂ ଜ୍ଞାନଂ ଭଵତ୍ଯପି ନ ସଂଶଯଃ । । ୧୧ ଗ୍ରହାନୁକୂଲତାଂ ପୁଷ୍ଟିଂ ପ୍ରିଯତ୍ଯମଖିଲେ ଜନେ । କରୋତି ଭଗଵାନ୍ଭାନୁଃ କ୍ଷୀରସ୍ନପନତୋଷିତଃ । । ୧୨ ସର୍ଵସ୍ଯ ସ୍ନିଗ୍ଧତାମେତି ଦୃଷ୍ଟମାତ୍ରେ ପ୍ରସୀଦତି । ଘୃତକ୍ଷୀରେଣ ଦେଵେଶ ସ୍ନାପିତେ ତିମିରାପହେ । । ୧୩ ଇତି ଶ୍ରୀଭଵିଷ୍ଯେ ମହାପୁରାଣେ ବ୍ରାହ୍ମେ ପର୍ଵଣି ସପ୍ତମୀକଲ୍ପେ ଆଦିତ୍ଯସ୍ନାପନଯୋଗଵର୍ଣନଂ ନାମ ଚତୁର୍ଦଶାଧିକଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ— ଯେଉଁ ମଣିଷ ଭଳିଭାବେ ଭାନୁ (ସୂର୍ଯ୍ୟ)ଙ୍କର ପ୍ରତିମାକୁ ପୂଜା କରିଥାଏ, ସେ ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା କରେ, ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ସେଇ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ। ଯିଏ ଘୃତ (ଘିଅ) ଦ୍ୱାରା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପ୍ରତିମାକୁ ସ୍ନାନ କରାଏ, ସେ ପ୍ରତି ମାପରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଂକୁ ଏକ ଶତ ଗାଈ ଦାନ କରିଥିବା ଫଳ ପାଏ। ଏହି ଭାବରେ ଯେଉଁ ଫଳ ଶତ ଗାଈ ଦାନ କରିଲେ ମିଳେ, ଠିକ୍ ସେଇ ଫଳ ଘିଅ ଦ୍ୱାରା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପ୍ରତିମାକୁ ସ୍ନାନ କରାଇଲେ ମିଳେ। ଭୂରିଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସପ୍ତଦ୍ୱୀପ ଭୂମି ଲାଭ ହୋଇଥିଲା, ସେଠାରେ ଘଡ଼ିର ପାଣି ଦ୍ୱାରା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପ୍ରତିମାକୁ ସ୍ନାନ କରାଯାଇଥିଲା। ଅସିତାଷ୍ଟମୀ ତିଥିରେ ଘିଅ ଦ୍ୱାରା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପ୍ରତିମାକୁ ସ୍ନାନ କରାଇଲେ, ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ସପ୍ତମୀ କିମ୍ବା ଷଷ୍ଠୀ ତିଥିରେ ଦୁଧ ଦ୍ୱାରା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଇଲେ, ଏହା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହୁଏ ଏବଂ ମହାପାପ ନାଶ କରେ। ଜାଣି କିମ୍ବା ଅଜାଣି, ଯେଉଁ ପାପ ମଣିଷ କରେ, ସେହି ପାପ ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ଘିଅ ଦ୍ୱାରା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଇଲେ ଦୂରିଯାଏ। ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞମୟ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ହବିମାନେ ଘିଅ ସର୍ବୋତ୍ତମ। ଏହି ଦୁଇଁ ମିଶିଲେ ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂରିଯାଏ। ଯେଉଁ ନଦୀ ଦୁଧ ବହାଏ, ହ୍ରଦ ଦୁଧ ମିଶିଥାଏ, ସେଠି ଦୁଧ ଦ୍ୱାରା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରିଲେ ସେଠାରେ ଆନନ୍ଦ ମିଳେ। ଦୁଧ ଦ୍ୱାରା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଇଲେ ସପ୍ତଜନ୍ମ ଧରି ଆନନ୍ଦ, ନିର୍ବୃତି, ଆରୋଗ୍ୟ ଓ ଶୋଭା ପାଏ। ଯେପରି ଦୁଧରୁ ଦହି ଓ ଅନ୍ୟ ଉତ୍ପାଦ ହୁଏ, ଏବଂ ଦୁଧ ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟକ, ସେପରି ଜ୍ଞାନ ମଧ୍ୟ ନିର୍ମଳ ଓ ନିଶ୍ଚିତ ହୁଏ। ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଦୁଧ ଦ୍ୱାରା ସ୍ନାନ କରାଇଲେ ଗ୍ରହ ଅନୁକୂଳତା, ପୁଷ୍ଟି ଓ ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରିୟତା ମିଳେ। ଘିଅ ଓ ଦୁଧ ଦ୍ୱାରା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଇଲେ, ଦୃଷ୍ଟିପାତରେ ହିଁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦୟା ଓ ମୃଦୁତା ମିଳେ, ଏବଂ ଅନ୍ଧକାର ଦୂରିଯାଏ।
ସୂର୍ଯପୂଜାଵିଧିଵର୍ଣନମ୍ ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ ପ୍ରଶଂସନ୍ତି ମହାତ୍ମାନଃ ସଂଵାଦଂ ଭାସ୍କରାଶ୍ରଯମ୍ । ଗୌତମ୍ଯା ସହ କୌଶଲ୍ଯା ସୁମନାଯାଂ ସୁରାଲଯେ । । ୧ ସ୍ଵର୍ଗେଽତିଶୋଭନାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୌଶଲ୍ଯାଂ ପତିନା ସହ । ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ଗୌତମୀ ନାମ ପର୍ଯପୃଚ୍ଛତ ଵିସ୍ମିତା । । ୨ ଗୌତମ୍ଯୁଵାଚ ଶତଶଃ ସନ୍ତି କୌଶଲ୍ଯେ ଦେଵାଃ ସ୍ଵର୍ଗନିଵାସିନଃ । ଦେଵପତ୍ନ୍ଯସ୍ତଥୈଵୈତାଃ ସିଦ୍ଧାଃ ସିଦ୍ଧାଙ୍ଗନାସ୍ତଥା । । ୩ ନ ତେଷାମୀଦୃଶୋ ଗନ୍ଧୋ ନ କାନ୍ତିର୍ନ ସୁରୂପତା । ନ ଵାସସୀ ଶୋଭନେ ଯେ ଯଥା ତେ ପତିନା ସହ । । ୪ ନୈଵାଭରଣଜାତାନି ତେଷାଂ ଭ୍ରାଜନ୍ତି ଵୈ ତଥା । ଯଥା ତଵ ଯଥା ପତ୍ଯୁର୍ନ ଚ ସ୍ଵର୍ଗନିଵାସିନାମ୍ । । ୫ ସୁସ୍ନାତଚୈଲତଶ୍ଚୈଵ ଯୁଵଯୋରତିରିଚ୍ଯତେ । ଲେଖାଦ୍ଯାନାମପୀଶାନାଂ କ୍ଷଯାତିଶଯଵର୍ଜିତଃ । । ୬ ତପଃପ୍ରଭାଵୋ ଦାନଂ ଵା ହୋମୋ ଵା କର୍ମସଂଜ୍ଞିତଃ । ଯୁଵଯୋର୍ଯତ୍ସମାଚକ୍ଷ୍ଵ ତତ୍ସର୍ଵଂ ଵରଵର୍ଣିନି । । ଯେନ ମେ ଵିକ୍ରମେ ବୁଦ୍ଧିର୍ମନୁଜା ଯେନ ସଙ୍ଗତାଃ । । ୭ କୌଶଲ୍ଯୋଵାଚ ଯଜ୍ଞୋ ଯଜ୍ଞେଶ୍ଵରୋ ଭାନୁରାଵାଭ୍ଯାଂ ଜାତୁ ତୋଷିତଃ । ସ୍ଵର୍ଗପ୍ରାପ୍ତିରିଯଂ ତସ୍ଯ କର୍ମଣଃ ଫଲମୁତ୍ତମମ୍ । । ୮ ସୁରୂପତା ତତଃ ପ୍ରୀତିଃ ପଶ୍ଯତାଂ ଚାରୁଵେଷିତା । ଯତ୍ପୃଚ୍ଛସି ମହାଭାଗେ ତଦପ୍ଯେଷାଂ ଵଦାମି ତେ । । ୯ ତୀର୍ଥୋଦକୈସ୍ତଥା ଗନ୍ଧୈଃ ସ୍ନାପିତୋ ଯଦ୍ଦିଵାକରଃ । ତେନ କାନ୍ତିରିଯଂ ନିତ୍ଯଂ ଦେଵାଂସ୍ତ୍ରିଭୁଵନେଶ୍ଵରାନ୍ । । 1.115.୧୦ ମନଃପ୍ରସାଦଃ ସୌମ୍ଯତ୍ଵଂ ଶରୀରେ ଯେ ଚ ନିର୍ଵୃତାଃ । ଯତ୍ପ୍ରିଯତ୍ଵଂ ଚ ସର୍ଵଂ ସ୍ଯାତ୍ତଦ୍ଘୃତସ୍ନପନାତ୍ଫଲମ୍ । । ୧୧ ଯାନ୍ଯଭୀଷ୍ଟାନି ଵାସାଂସି ଯଚ୍ଚାଭୀଷ୍ଟଵିଭୂଷଣମ୍ । ରତ୍ନାନି ଯାନ୍ଯଭୀଷ୍ଟାନି ଯତ୍ପ୍ରିଯଂ ଚାନୁଲେପନମ୍ । । ୧୨ ଯେ ଧୃତା ଯାନି ମାଲ୍ଯାନି ଦଯିତାନ୍ଯଭଵନ୍ସଦା । ମମ ଭର୍ତୁସ୍ତଦୈଵାସ୍ଯ ତଦା ରାଜ୍ଯଂ ପ୍ରଶାସତଃ । । ୧୩ ତାନି ସର୍ଵାଣି ସର୍ଵଜ୍ଞ ସର୍ଵପାତରି ଭାନୁନି । ଦତ୍ତାନି ତଂ ସମୁତ୍ଥୋଽଯଂ ଗନ୍ଧଧୂପାତ୍ମକୋ ଗୁଣଃ । । ୧୪ ଆହାରା ଦଯିତା ଯେ ଚ ପଵିତ୍ରାଶ୍ଚ ନିଵେଦିତାଃ । ତ୍ରିଲୋକକର୍ତୁଃ ସଵିତୁସ୍ତୃପ୍ତିସ୍ତଦ୍ଗୁଣସମ୍ଭଵା । । ୧୫ ସ୍ଵର୍ଗକାମେନ ମେ ଭର୍ତ୍ରା ମଯା ଚ ଶୁଭଦର୍ଶନେ । କୃତମେତତ୍କୃତେନାଭୂଦାଵଯୋର୍ଭଵସଂକ୍ଷଯଃ । । ୧୬ ଯେ ତ୍ଵକାମା ନରାଃ ସମ୍ଯକ୍ତତ୍କୁର୍ଵନ୍ତି ଚ ଶୋଭନେ । ତେଷାଂ ଦଦାତି ଵିଶ୍ଵେଶୋ ଭଗଵାନ୍ମୁକ୍ତିମୀଶ୍ଵରଃ । । ୧୭ ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ ଏଵମଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ମାର୍ତଣ୍ଡମର୍କଂ ଦେଵେଶ୍ଵରଂ ଗୁରୁମ୍ । ପ୍ରାପ୍ତୋଽସ୍ମ୍ଯଭିମତାନ୍କାମାନ୍କୃଷ୍ଣାହଂ ଶାଶ୍ଵତୀଃ ସମାଃ । । ୧୮ ଚନ୍ଦନାଗୁରୁକର୍ପୂରକୁଙ୍କୁମୋଶୀରପଦ୍ମକୈଃ । ଅନୁଲିପ୍ତୋ ନରୈର୍ଭକ୍ତ୍ଯା ଦଦାତି୧ ସାଗରୋଦ୍ଭଵାମ୍ । । ୧୯ କାଲେଯକଂ ତୁରୁଷ୍କଂ ଚ ରକ୍ତଚନ୍ଦନମେଵ ଚ । ଯାନ୍ଯାତ୍ମନି ସଦେଷ୍ଟାନି ତାନି ଶସ୍ଯାନ୍ଯପାକୁରୁ । । 1.115.୨୦ ଗନ୍ଧାଶ୍ଚାପି ଶୁଭା ଯେ ଚ ଧୂପା ଯେ ଵିଜଯୋଦଯାଃ । ଦିଵାକରସ୍ଯ ଧର୍ମଜ୍ଞ ନିଵେଦ୍ଯାସ୍ସର୍ଵଦାଚ୍ଯୁତ । । ୨୧ ନ ଦଦ୍ଯାତ୍ସଲ୍ଲକୀକ୍ଷାରଂ ନୋ ମୁଖେନ ଚ ସଂହୃତମ୍ । ଦଦ୍ଯାଦର୍କାଯ ଧର୍ମଜ୍ଞ ଧୂପମାରାଧନୋଦ୍ଯତଃ । । ୨୨ ମାଲତୀ ମଲ୍ଲିକା ଚୈଵ ଯୂଥିକା ଚାତିମୁକ୍ତିକଃ । ପାଟଲାଃ କରଵୀରଶ୍ଚ ଜପା ସେଵନ୍ତିରେଵ ଚ । । ୨୩ କୁଙ୍କୁମସ୍ତଗରଶ୍ଚୈଵ କର୍ଣିକାରଃ ସକେଶରଃ । ଚମ୍ପକଃ କେତକ କୁନ୍ଦୋ ବାଣବର୍ବରମାଲିକା । । ୨୪ ଅଶୋକସ୍ତିଲକୋ ଲୋଧ୍ରସ୍ତଥା ଚୈଵାଟରୂଷକଃ । ଶତପତ୍ରାଣି ଧନ୍ଯାନି ବକାହ୍ଵାନୀ ଵିଶେଷତଃ । । ୨୫ ଅଗସ୍ତିଂ କିଂଶୁକଂ ତଦ୍ଵତ୍ପୂଜାର୍ଥଂ ଭାସ୍କରସ୍ଯ ତୁ । ଅମୀ ପୁଷ୍ପପ୍ରକାରାସ୍ତୁ ଶସ୍ତା ଭାସ୍କରପୂଜନେ । । ୨୬ ବିଲ୍ଵପତ୍ରଂ ଶମୀପତ୍ରଂ ପତ୍ରଂ ଵା ଭୃଙ୍ଗରସ୍ଯ ଚ । ତମାଲପତ୍ରଂ ଚ ହରେ ସଦୈଵ ଭଗଵତ୍ପ୍ରିଯମ୍ । । ୨୭ ତୁଲସୀ କାଲତୁଲସୀ ତଥା ରକ୍ତଂ ଚ ଚନ୍ଦନମ୍ । କେତକୀ ପତ୍ରପୁଷ୍ପଂ ତୁ ସଦ୍ଯସ୍ତୁଷ୍ଟିକରଂ ରଵେଃ । । ୨୮ ପଦ୍ମୋତ୍ପଲସମୁତ୍ଥାନି ରକ୍ତଂ ନୀଲୋତ୍ପଲଂ ତଥା । ସିତୋତ୍ପଲଂ ତୁ ଭାନୋସ୍ତୁ ଦଯିତାନି ସଦାଚ୍ଯୁତ । । ୨୯ କୃଷ୍ଣଲୋକନ୍ମତ୍ତକଂ କାନ୍ତଂ ତଥୈଵ ଗିରିମଲ୍ଲିକା । ନ କର୍ଣିକାରିକାପୁଷ୍ପଂ ଭାସ୍କରାଯ ନିଵେଦଯେତ୍ । । 1.115.୩୦ କୁଟଜଂ ଶାଲ୍ମଲୀପୁଷ୍ପଂ ତଥାନ୍ଯଦ୍ଗନ୍ଧଵର୍ଜିତମ୍ । ନିଵେଦିତଂ ଭଯଂ ରୋଗଂ ନିଃସ୍ଵତାଂ ଚ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି । । ୩୧ ଯେଷାଂ ନ ପ୍ରତିଷେଧୋଽସ୍ତି ଗନ୍ଧଵର୍ଣାନ୍ଵିତାନି ଚ । ତାନି ପୁଷ୍ପାଣି ଦେଯାନି ମାନଵେ ଲୋକଭାନଵେ । । ୩୨ ସୁଗନ୍ଧୈଶ୍ଚ ମୁରାମାଂସୀକର୍ପୂରାଗରୁଚନ୍ଦନୈଃ । ତଥାନ୍ଯୈଶ୍ଚ ଶୁଭୈର୍ଦ୍ରଵ୍ଯୈରର୍ଚଯେଦ୍ଵନମାଲିନମ୍ । । ୩୩ ଦୁକୂଲପଟ୍ଟକୌଶେଯଵାର୍କ୍ଷକାର୍ପାସକାଦିଭିଃ । ଵାସୋଭିଃ ପୂଜଯେଦ୍ଭାନୁଂ ଯାନି ଚାତ୍ମପ୍ରିଯାଣି ତୁ । । ୩୪ ଭକ୍ଷ୍ଯାଣି ଯାନ୍ଯଭୀଷ୍ଟାନି ଭୋଜ୍ଯାନ୍ଯଭିମତାନି ଚ । ଫଲଂ ଚ ଵଲ୍ଲଭଂ ଯତ୍ସ୍ଯାତ୍ତତ୍ତେ ଦେଯଂ ଦିଵାକରେ । । ୩୫ ସୁଵର୍ଣମଣିମୁକ୍ତାନି ରଜତଂ ଚ ତଥାଚ୍ଯୁତ । ଦକ୍ଷିଣା ଵିଵିଧା ଚେହ ଯଚ୍ଚାନ୍ଯଦପି ଵଲ୍ଲଭମ୍ । । ୩୬ ଆତ୍ମାନଂ ଭାସ୍କରଂ ମତ୍ଵା ଯଜ୍ଞଂ ତସ୍ମୈ ନିଵେଦଯେତ୍ । ତତ୍ତଦଵ୍ଯକ୍ତରୂପାଯ ଭାସ୍କରାଯ ନିଵେଦଯେତ୍ । । ୩୭ ଇତି ଶ୍ରୀଭଵିଷ୍ଯେ ମହାପୁରାଣେ ବ୍ରାହ୍ମେ ପର୍ଵଣି ସପ୍ତମୀକଲ୍ପେ ଆଦିତ୍ଯମାହାତ୍ମ୍ଯେ ସୂର୍ଯପୂଜାଵିଧିଵର୍ଣନଂ ନାମ ପଞ୍ଚଦଶାଧିକଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ— ମହାତ୍ମାମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଗୁଣ ଉପରେ ଗୌତମୀ, କୌଶଳ୍ୟା ଓ ସୁମନାଙ୍କ ସହ କଥାବାର୍ତ୍ତାକୁ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି। ସ୍ୱର୍ଗରେ କୌଶଳ୍ୟାଙ୍କୁ ସ୍ୱାମୀ ସହ ଦେଖି, ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ଗୌତମୀ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଚାରିଲେ— "କୌଶଳ୍ୟେ, ଏଠି ଶତଶଃ ଦେବ ଓ ଦେବୀମାନେ ଅଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ତୁମେ ଓ ତୁମ ସ୍ୱାମୀ ଯେପରି ଶୋଭା, ଗନ୍ଧ, ରୂପ ଓ ଭୂଷା ପାଇଛ, ଅନ୍ୟେ କେହି ନାହାନ୍ତି। ତୁମେମାନେ ଯେପରି ଶୁଧ୍ଧ ଓ ଶୋଭାମୟ, ଅନ୍ୟେ ତେଣୁ ନୁହଁନ୍ତି। ଏହା କେମିତି?" କୌଶଳ୍ୟା କହିଲେ— "ଆମେ ଦୁହେଁ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞ, ଦାନ, ହୋମ ଓ ଅନ୍ୟ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସନ୍ନ କରିଥିଲୁ। ଏହି ଫଳରେ ଏହି ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ଶୋଭା ମିଳିଛି। ତୀର୍ଥ ଜଳ, ଗନ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଇଥିଲି, ଏହାର ଫଳରେ ଏହି ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଓ ଆନନ୍ଦ ମିଳିଛି। ଘିଅ ଦ୍ୱାରା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଇଲେ ଶରୀରରେ ଆନନ୍ଦ, ଶାନ୍ତି, ଆରୋଗ୍ୟ ଓ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛିତ ଜିନିଷ ମିଳେ। ଯେଉଁ ଭଳି ଭଳି ଭୋଜ୍ୟ, ଭୂଷଣ, ମାଳା ଓ ଆହାର ଆମେ ଦେଇଥିଲୁ, ସେସବୁ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଦାନ କରିଥିଲୁ। ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଯେଉଁ ଫୁଲ, ପତ୍ର, ଗନ୍ଧ, ଧୂପ, ଭୋଜ୍ୟ ଓ ଭୂଷା ପ୍ରିୟ, ସେସବୁ ଦେଇ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଯେଉଁ ମଣିଷ ଏହିପରି ପୂଜା କରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାନ୍ତି। ଏପରି ଭାବେ ମୁଁ ମୋ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ପାଇଛି। ଚନ୍ଦନ, ଅଗୁରୁ, କର୍ପୂର, କୁଙ୍କୁମ, ଉଶୀର, ପଦ୍ମ ଓ ଅନ୍ୟ ଶୁଭ୍ର ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଯେଉଁ ଫୁଲ, ପତ୍ର, ଗନ୍ଧ, ଧୂପ ଓ ଭୋଜ୍ୟ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ, ସେସବୁ ଦେଇ ପୂଜା କରିଲେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି। ଯେଉଁ ଦ୍ରବ୍ୟ ମନରେ ପ୍ରିୟ ଓ ଦୁର୍ଲଭ, ସେସବୁ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଇ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ସମସ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟ, ଧନ, ଧାନ୍ୟ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ମଣି, ମୁକ୍ତା, ରୂପା ଓ ଅନ୍ୟ ଭଲ ଦ୍ରବ୍ୟ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଇ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି ଭାବେ ଯେଉଁ ମଣିଷ ଭକ୍ତି ସହିତ ପୂଜା କରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ଦେଇଥାନ୍ତି।
ରଵିପୂଜାଵିଧିଵର୍ଣନମ୍ ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ କୃଷ୍ଣ ରାଜା ମହାନାସୀଦ୍ଯଯାତିକୁଲସମ୍ଭଵଃ । ସତ୍ରାଜିଦିତି ଵିଖ୍ଯାତଶ୍ଚକ୍ରଵର୍ତୀ ମହାବଲଃ । । ୧ ପ୍ରଭାଵୈସ୍ତେଜସା କାନ୍ତ୍ଯା କ୍ଷାନ୍ତ୍ଯା ବଲସମନ୍ଵିତଃ । ଧୈର୍ଯଗମ୍ଭୀର୍ଯସମ୍ପନ୍ନୋ ଵଦାନ୍ଯୋ ଯଶସାନ୍ଵିତଃ । । ୨ ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଵିକ୍ରମଦକ୍ଷଶ୍ଚ ସମ୍ପନ୍ନୋ ବ୍ରାହ୍ମଣାଯତଃ । କୃତୀ କଵିସ୍ତଥା ଶୂରଃ ଷଟ୍ପଦାଖ୍ଯୈର୍ନ ନିର୍ଜିତଃ । । ୩ ସଦା ପଞ୍ଚସୁ ରକ୍ତଶ୍ଚ ଵସୁମଦ୍ଭିର୍ନ ନିର୍ଜିତଃ । ରୁଦ୍ରତା ଵସୁଭିର୍ଜାତୈଃ ସତ୍ତ୍ଵଶ୍ରଦ୍ଧାସମନ୍ଵିତଃ । । ୪ ଅମ୍ବୁଜସ୍ଯାଣ୍ଡଜସ୍ଯେଵ ଆତ୍ରେଯସ୍ଯ ତଥାଚ୍ଯୁତ । ଅମ୍ବୁଜାଯାସ୍ତଥା କୃଷ୍ଣ ଵାର୍ଯପାତ୍ରଂ ସ ଵୈ ଵିଭୋ । । ୫ ଗାଙ୍ଗେଯେନ ବଲେ ତୁଲ୍ଯଃ ପୌଲସ୍ତ୍ଯାର୍ଚାଶ୍ରମୋ ଯଥା । ଗାଙ୍ଗେଯସ୍ଯ ତଥା କୃଷ୍ଣ ଧିଷଣସ୍ଯ ହରେର୍ଯଥା । । ୬ କାମ୍ଯଶ୍ଚ ଦ୍ଵିଜଭକ୍ତସ୍ତୁ ତଥା ଵାଲ୍ମୀକିଵତ୍ସଦା । ଵ୍ଯାସସ୍ଯ ଦେଵଶାର୍ଦୂଲ ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯସ୍ଯ ଵା ଵିଭୋଃ । । ୭ ଏଷାଂ ନୈକୈର୍ଗୁଣୈର୍ଯୁକ୍ତଃ ସ ରାଜା କ୍ଷ୍ମାତଲେ ଵିଭୋ । ଶଶାସ ସ ମହାବାହୁଃ ସପ୍ତଦ୍ଵୀପାଂ ଵସୁନ୍ଧରାମ୍ । । ୮ ଯସ୍ମିନ୍ଗାଥାଂ ପ୍ରଗାଯନ୍ତି ଯେ ପୁରାଣଵିଦୋ ଜନାଃ । ସତ୍ରାଜିତେ ମହାବାହୌ କୃଷ୍ଣ ଧାତ୍ରୀଂ ସମାଶ୍ରିତେ । । ୯ ଯାଵତ୍ସୂର୍ଯ ଉଦେତି ସ୍ମ ଯାଵଚ୍ଚ ପ୍ରତିତିଷ୍ଠତି । ସତ୍ରାଜିତଂ ତୁ ତତ୍ସର୍ଵଂ କ୍ଷେତ୍ରମିତ୍ଯମିଧୀଯତେ । । 1.116.୧୦ ସ ସର୍ଵରତ୍ନସଂଯୁକ୍ତାଂ ସପ୍ତଦ୍ଵୀପଵତୀଂ ମହୀମ୍ । ଶଶାସ ଧର୍ମେଣ ପୁରା ଚକ୍ରଵର୍ତୀ ମହାବଲଃ । । ୧୧ ନାନ୍ଯାଯକୃନ୍ନ ଚାଶକ୍ତୋ ଵଦାନ୍ଯୋ ବଲଵତ୍ତରଃ । ତସ୍ଯାଭୂତ୍ପୁରୁଷା ରାଜ୍ଞଃ ସମ୍ଯଗ୍ଧର୍ମାନୁଶାସିନଃ । । ୧୨ ଚତ୍ଵାରଃ ସଚିଵାସ୍ତସ୍ଯ ରାଜ୍ଞଃ ସତ୍ରାଜିତସ୍ଯ ତୁ । ବଭୂଵୁରପ୍ରତିହତାଃ ସଦା ଵାତି ବଲସ୍ଯ ଵୈ । । ୧୩ ତସ୍ଯ ଭକ୍ତିରତୀଵାସୀନ୍ନିସର୍ଗାଦେଵ ଭୂପତେଃ । ଦିଵାକରେ ଜଗଦ୍ଭାନୌ ରକ୍ତଚନ୍ଦନମାଲିନି । । ୧୪ ତସ୍ଯୋର୍ଧ୍ଵମହିମାନଂ ଚ ଵିଲୋକ୍ଯ ପୃଥିଵୀପତେଃ । ନ କେଵଲଂ ଜନସ୍ଯାପି ହ୍ଯଭଵତ୍ତସ୍ଯ ଵିସ୍ମଯଃ । । ୧୫ ସଞ୍ଚିନ୍ତଯାମାସ ନୃପଃ ସମୃଦ୍ଧ୍ଯା ଵିସ୍ମିତସ୍ତଥା । କଥଂ ସ୍ଯାତ୍ ସମ୍ପଦେଷା ମେ ପୁନରପ୍ଯନ୍ଯଜନ୍ମନି । । ୧୬ ଏଵଂ ସ ବହୁଶୋ ରାଜା ତଦା କୃଷ୍ଣ ମହାଯଶାଃ । ଚିନ୍ତଯନ୍ନପି ତନ୍ମୂଲଂ ନାସଦନ୍ନିଶ୍ଚଯାନ୍ଵିତଃ । । ୧୭ ଯଦା ନ ନିଶ୍ଚଯଂ ରାଜା ସ ଯଯୌ ଭାର୍ଗଵୀପ୍ରିଯଃ । ତଦା ପପ୍ରଚ୍ଛ ଧର୍ମଜ୍ଞାନ୍ସ ଵିପ୍ରାନ୍ସମୁପାଗତାନ୍ । । ୧୮ ସର୍ଵାଶ୍ଚ ସସୁଖାନ୍ଵୀର ଵିଵିକ୍ତାନ୍ତଃ ପୁରସ୍ଥିତଃ । ପ୍ରଣିପତ୍ଯ ମହାବାହୁର୍ଗ୍ରହୀତୁଂ ଶାସନକ୍ରିଯାଃ । । ୧୯ ଵିଶ୍ଵାସାନୁଗ୍ରହା ବୁଦ୍ଧିର୍ଭଵତାଂ ମଯି ସତ୍ତମାଃ । ତଦହଂ ପ୍ରଷ୍ଟୁମିଚ୍ଛାମି କିଞ୍ଚିତ୍ତଦ୍ଵକ୍ତୁମର୍ହଥ । । 1.116.୨୦ ସଦ୍ଵିଦ୍ଯାଖିଲଵିଜ୍ଞାନସମ୍ଯଗ୍ଧୌତାନ୍ତରାତ୍ମଭିଃ । ଭଵଦ୍ଭିର୍ଯଦ୍ଯନୁଗ୍ରାହ୍ଯଃ ସ୍ଯାମହଂ ଵେଦଵିତ୍ତମାଃ । । ୨୧ ତଦ୍ଯଥାଵନ୍ମଯା ପୃଷ୍ଟା ଭଵନ୍ତୋ ମତ୍ପ୍ରସାଦିନଃ । ଵକ୍ତୁମର୍ହଥ ଵିଦ୍ଵାଂସଃ ସର୍ଵସ୍ଯୈଵୋପକାରିଣଃ । । ୨୨ ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ ଯସ୍ତେ ମନସି ସନ୍ଦେହସ୍ତଂ ପୃଚ୍ଛାଦ୍ଯ ମହୀପତେ । ଵଦିଷ୍ଯାମୋ ଯଥାନ୍ଯାଯଂ ଯତ୍ତେ୧ ମନସି ଵର୍ତ୍ତତେ । । ୨୩ ଵଯଂ ହି ନୃପଶାର୍ଦୂଲ ଭଵତା ପାରିତୋଷିତାଃ । ସମ୍ଯକ୍ପ୍ରଜାଂ ପାଲଯିତ୍ରା ଦଦତା ଭୋଜନଂ ସଦା । । ୨୪ ସନ୍ତୁଷ୍ଟୋ ବ୍ରାହ୍ମଣୋଽଶ୍ନୀଯାଚ୍ଛିଂଦ୍ଯାଦ୍ଵା ଧର୍ମସଂଶଯମ୍ । ହିତଂ ଚୋପଦିଶେଦ୍ଵର୍ତ୍ମ ଅହିତାଦ୍ଵା ନିଵର୍ତଯେତ୍ । । ୨୫ ଵିଵକ୍ଷୁମଥ ଭୂପାଲଂ ଭାର୍ଯା ତସ୍ଯୈଵ ଧୀମତଃ । ପ୍ରଣିପାତେନ ଚାହେଦଂ ଵିନଯାତ୍ପ୍ରଣଯାନ୍ଵିତମ୍ । । ୨୬ ନ ସ୍ତ୍ରୀଣାମଵନୀପାଲ ଵକ୍ତୁମୀଦୃଗିହେଷ୍ଯତେ । ତଥାପି ଭୂପତେ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ସମ୍ପଦୀଦୃକ୍ସୁଦୁର୍ଲଭା । । ୨୭ ଭୂଯୋଽପି ସଂଶଯାନ୍ପ୍ରଷ୍ଟୁମଲମୀଶୋ ଭଵାନୃଷୀନ୍ । ନନ୍ଵହଂ ପୁରଷଵ୍ଯାଘ୍ର ସଦାନ୍ତଃ ପୁରଚାରିଣୀ । । ୨୮ ତତ୍ପ୍ରସାଦଂ ଯଦି ଭଵାନ୍କରୋତି ମମ ପାର୍ଥିଵ । ତନ୍ମଦୀଯମୃଷୀନ୍ପ୍ରଷ୍ଟୁଂ ସନ୍ଦେହଂ ପାର୍ଥିଵାର୍ହସି । । ୨୯ ସତ୍ରାଜିତ ଉଵାଚ ବ୍ରୂହି ସୁଭ୍ରୂର୍ମତଂ ଯତ୍ତେ ପ୍ରଷ୍ଟଵ୍ଯା ଯନ୍ମଯା ଦ୍ଵିଜାଃ । ଭୂଯୋଽହମାତ୍ମସନ୍ଦେହଂ ପ୍ରକ୍ଷ୍ଯାମ୍ଯେତଦ୍ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାନ୍ । । 1.116.୩୦ ଵିମଲଵତ୍ଯୁଵାଚ ଶ୍ରୂଯନ୍ତେ ପୃଥିଵୀପାଲ ନୃପା ଯେ ତୁ ଚିରନ୍ତନାଃ । ଯେଷାଂ ଚ ସମ୍ପଦ୍ଭୂପାଲ ଯଥା ତେଽଦ୍ଯ କିଲାଭଵତ୍ । । ୩୧ ତଦୀଦୃକ୍ସମ୍ପଦୋ ଧାମ ତଵାଶେଷଂ କ୍ଷିତୀଶ୍ଵର । ଯେନ କର୍ମଵିପାକେନ ତଦ୍ଵଦନ୍ତୁ ମହର୍ଷଯଃ । । ୩୨ ଅହଂ ଚ ଭଵତୋ ଭାର୍ଯା ସର୍ଵସୀମନ୍ତିନୀଵରା । ଅତୀଵ କର୍ମଣା ଯେନ ତଦ୍ଵିଜ୍ଞାନେ କୁତୂହଲମ୍ । । ୩୩ ତଥା ସମ୍ପତ୍ସମୃଦ୍ଧତ୍ଵମନ୍ଯେଷ୍ଵପି ହି ଵିଦ୍ଯତେ । ନିରସ୍ତାତିଶଯତ୍ଵେନ ନୂନଂ ନାଲ୍ପେନ କର୍ମଣା । । ୩୪ ତଦନ୍ଯଜନ୍ମଚରିତଂ ନରନାଥ ନିଜଂ ଭଵାନ୍ । ମୁନୀନ୍ପୃଚ୍ଛ ତ୍ଵଯା ଚାହଂ ଯନ୍ମଯା ଚ ପୁରା କୃତମ୍ । । ୩୫ ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ ସ ତଥୋକ୍ତସ୍ତଯା ରାଜା ପତ୍ନ୍ଯା ଵିସ୍ମିତମାନସଃ । ମୁନୀନାଂ ପୁରତୋ ମାଯାଂ ପ୍ରଶଂସନ୍ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ । । ୩୬ ସାଧୁ ଦେଵି ମତଂ ଯନ୍ମେ ତ୍ଵଯା ଯଦିଦମୀରିତମ୍ । ସତ୍ଯଂ ମୁନିଵଚଃ ପୁଂସାଂ ସ୍ଯାଦ୍ଧ ଵୈ ଗୃହିଣୀ ତଥା । । ୩୭ ସୋଽହମେତନ୍ମହାଭାଗେ ପୃଚ୍ଛାମ୍ଯେତାନ୍ମହାମୁନୀନ୍ । ତେଷାମଵିଦିତଂ କିଞ୍ଚିତ୍ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ନ ଵିଦ୍ଯତେ । । ୩୮ ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ପ୍ରିଯାଂ ରାଜା ପ୍ରଣିପତ୍ଯ ଚ ତାନୃଷୀନ୍ । ଯଥାଵଦେତଦଖିଲଂ ପପ୍ରଚ୍ଛ ଧରଣୀଧରଃ । । ୩୯ ରାଜୋଵାଚ ଭଗଵନ୍ତୋ ମମାଶେଷଂ ପ୍ରସାଦାଵୃତଚେତସଃ । କଥଯନ୍ତୁ ଯଥାଵୃତ୍ତଂ ଯନ୍ମଯା ସୁକୃତଂ କୃତମ୍ । ।1.116.୪ ୦ କୋଽହମାସଂ ପୁରା ଵିପ୍ରାଃ କିଂସ୍ଵିତ୍କର୍ମ ମଯା କୃତମ୍ । କିଂ ଵାନଯା ତୁ ଚାର୍ଵଂଗ୍ଯା ମମ ପତ୍ନ୍ଯା କୃତଂ ଦ୍ଵିଜାଃ । ।୪ ୧ ଯେନାଵଯୋରିଯଂ ଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ମର୍ତ୍ଯଲୋକେ ସୁଦୁର୍ଲଭା । ଚତ୍ଵାରଶ୍ଚାପ୍ରତିହତା ଅମାତ୍ଯା ମମ ଗଚ୍ଛତଃ । ।୪ ୨ ଅଶେଷା ଭୂଭୃତୋ ଵଶ୍ଯା ଧନସ୍ଯାନ୍ତୋ ନ ଵିଦ୍ଯତେ । ବଲଂ ଚୈଵାପ୍ରତିହତଂ ଶରୀରାରୋଗ୍ଯମେଵ ଚ । ।୪ ୩ ପ୍ରତିଭାତି ଚ ମେ କାନ୍ତ୍ଯା ଭାର୍ଯାଯାମଖିଲଂ ଜଗତ୍ । ମମାପି ଵପୁଷସ୍ତେଜୋ ନ କଶ୍ଚିତ୍ସହତେ ଦ୍ଵିଜାଃ ।୪୪ ସୋଽହମିଚ୍ଛାମି ତଜ୍ଜ୍ଞାତୁଂ ତଥୈଵେଯମନିନ୍ଦିତା । ନିଜାନୁଷ୍ଠାନମଖିଲଂ ଯସ୍ଯାଶେଷମିଦଂ ଫଲମ୍ । ।୪୫ ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ ଇତି ପୃଷ୍ଟା ନରେନ୍ଦ୍ରେଣ ସମସ୍ତାସ୍ତେ ତପୋଧନାଃ । ପରାଵସୁମଥୋଚୁସ୍ତେ କଥ୍ଯତାମସ୍ଯ ଭୂଭୃତଃ । । ୪୬ ଚୋଦିତଃ ସୋଽପି ଧର୍ମଜ୍ଞୈର୍ମହାଶୂରା ମହାମତିଃ । ଯୋଗମାସ୍ଥାଯ ସୁଚିରଂ ଯଥାଵଦ୍ଯତମାନସଃ । । ୪୭ ଜ୍ଞାତଵାନ୍ନୃପତେସ୍ତସ୍ଯ ପୂର୍ଵଦେହଵିଚେଷ୍ଟିତମ୍ । ସ ତମାହ ମୁନିର୍ଭୂପଂ ଵିଜ୍ଞାନେଚ୍ଛଂ ମହାମତିମ୍ । । ୪୮ ସତ୍ରାଜିତଂ ମହାତ୍ମାନଂ ଜିତଶତ୍ରୁଂ ମନସ୍ଵିନମ୍ । ସପତ୍ନୀକଂ ମହାବୁଦ୍ଧିଂ ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ସତ୍ଯଵାଦିନଃ । । ୪୯ ପରାଵସୁରୁଵାଚ ଶୃଣୁ ଭୂପାଲ ସକଲଂ ଯସ୍ଯେଦଂ କର୍ମଣଃ ଫଲମ୍ । ତଵ ରାଜ୍ଯାଦିକଂ ସୁଭ୍ରୂର୍ଯେଯଂ ଚାସୀନ୍ମହୀପତେ । । 1.116.୫୦ ତ୍ଵମାସୀଃ ଶୂଦ୍ରଜାତୀଯଃ ପରହିଂସାପରାଯଣଃ । କୁଷ୍ଠାର୍ତୋ ଦଣ୍ଡପାରୁଷ୍ଯେ ନିଃସ୍ନେହଃ ସର୍ଵଜନ୍ତୁଷୁ । । ୫୧ ଦ୍ଵଯଂ ଚ ଭଵତୋ ଭାର୍ଯା ପୂର୍ଵମପ୍ଯାଯତେକ୍ଷଣା । ନିତ୍ଯଂ ବଭୂଵ ତ୍ଵଚ୍ଚିତ୍ତା ଭଵଚ୍ଛୁଶ୍ରୂଷଣେ ରତା । । ୫୨ ପତିଵ୍ରତା ମହାଭାଗା ଭର୍ତ୍ସ୍ଯମାନାପି ନିଷ୍ଠୁରମ୍ । ତ୍ଵଦ୍ଵାକ୍ଯେଷୁ ଚ ସର୍ଵେଷୁ ଵୀର କର୍ମସୁ ଚୋଦ୍ଯତା । ୫୩ ନୈଶ୍ଵର୍ଯାଦସହାଯସ୍ଯ ତ୍ଯଜ୍ଯମାନସ୍ଯ ବନ୍ଧୁଭିଃ । କ୍ଷଯଂ ଜଗାମ ଯୋର୍ଥୋଽଭୂତ୍ସଞ୍ଚିତଃ ପ୍ରପିତାମହୈଃ । । ୫୪ ତସ୍ମିନ୍କ୍ଷୀଣେ କୃଷିପରସ୍ତ୍ଵମାସୀଃ ପୃଥିଵୀପତେ । ସାପି କର୍ମଵିପାକେନ କୃଷିର୍ଵିଫଲତାଂ ଗତା । । ୫୫ ତତୋ ନିଃସ୍ଵଂ ପରିକ୍ଷୀଣଂ ପରେଷାଂ ଭୃତ୍ଯତାଂ ଗତମ୍ । ତତ୍ଯାଜ ସାଧ୍ଵୀ ନେଯଂ ତ୍ଵାଂ ତ୍ଯଜ୍ଯମାନାପି ପାର୍ଥିଵ । । ୫୬ ଅନଯା ତୁ ସମଂ ସାଧ୍ଵ୍ଯା ଭାନୋରାଵସଥେ ତ୍ଵଯା । କୃତଂ ଶୁଶ୍ରୂଷଣଂ ଵୃତ୍ତ୍ଯା ଭକ୍ତ୍ଯା ସମ୍ମାର୍ଜନାଦିକମ୍ । । ୫୭ ନିଃସ୍ନେହଃ ସର୍ଵକାମେଭ୍ଯସ୍ତନ୍ମଯସ୍ତ୍ଵଂ ତଦର୍ପଣଃ । ଅହନ୍ଯହନି ଵିସ୍ରମ୍ଭାତ୍ତସ୍ମିନ୍ନାଵସଥେ ରଵେଃ । । ୫୮ କାନ୍ଯକୁବ୍ଜପୁରେ ଵୀର ମହାଶୁଶ୍ରୂଷିତଂ ତ୍ଵଯା । ଦିଵାକରାଲଯେ ନିତ୍ଯଂ କୃତଂ ତନ୍ମାର୍ଜନଂ ତ୍ଵଯା । । ୫୯ ତଥୈଵାଭ୍ଯୁକ୍ଷଣଂ ଭୂପ ନିତ୍ଯଂ ଚୈଵାନୁଲେପନମ୍ । ପତ୍ନ୍ଯାନଯା ନୃପ ତଥା ଯୁଷ୍ମଚ୍ଚିତ୍ତାନୁଵୃତ୍ତଯା । । 1.116.୬୦ କାରିତଂ ଶ୍ରଵଣଂ ପୁଣ୍ଯମିତିହାସପୁରାଣଯୋଃ । ଦତ୍ତ୍ଵାଙ୍ଗୁଲୀଯକଂ ରାଜନ୍ପିତୃଦତ୍ତଂ ତୁ ଵାଚକେ । । ୬୧ ଅହନ୍ଯହନି ଯତ୍କର୍ମ ଯୁଵଯୋର୍ନୃପକୁର୍ଵତୋଃ । ତତ୍ରୈଵ ତନ୍ମଯତ୍ଵେନ ପାପହାନିରଜାଯତ । । ୬୨ ଭାନୋଃ କାର୍ଯଂ ମଯା କାର୍ଯଂ ପରଂ ଶୁଶ୍ରୂଷଣଂ ତଥା । ନାପ୍ରଭାତଂ ପ୍ରଭାତଂ ଵା ଚିନ୍ତେଯମଭଵନ୍ନିଶି । । ୬୩ ଏଵମାଯତନଂ ରମ୍ଯମିତ୍ଯେଵଂ ଚ ସୁଖାଵହମ୍ । ସୂର୍ଯଵଚ୍ଚୈଵମେତତ୍ସ୍ଯାଦିତ୍ଯାସୀତ୍ତେ ମନସ୍ତଦା । । ୬୪ ଯୋଗିନାଂ ସୁଖଦଂ କର୍ମ ତଥୈଵ ସୁଖମିତ୍ଯପି । ଭଵଚ୍ଚିତ୍ତମଭୂତ୍ତତ୍ର ଯୋଗକର୍ମଣ୍ଯହର୍ନିଶମ୍ । । ୬୫ ଏଵଂ ତନ୍ମନସସ୍ତତ୍ର କୃତୋଦ୍ଯୋଗସ୍ଯ ପାର୍ଥିଵ । ଭୂତାନୁମାନିନଃ ସମ୍ଯଗ୍ଯଥୋକ୍ତାଧିକକାରିଣଃ । । ୬୬ ସ୍ମରତୋ ଗୋପତିଂ ନିତ୍ଯଂ ଚିତ୍ତେନାପି ଦୃଢାତ୍ମନଃ । ନିଃଶେଷମୁପଶାଂତଂ ତେ ପାପଂ ସୂର୍ଯନିଷେଵଣାତ୍ । । ୬୭ ତତୋଽଧିକଂ ପୁରସ୍ତସ୍ମାଦଗାରସ୍ଯାନୁଲେପନମ୍ । ସଂମାର୍ଜନଂ ଚ ବହୁଶଃ ସପତ୍ନୀକେନ ଯତ୍କୃତମ୍ । । ୬୮ କେଵଲଂ ଧର୍ମମାଶ୍ରିତ୍ଯ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଵୃତ୍ତିମଶେଷତଃ । ଅନଯା ଶ୍ରଵଣଂ ପୁଣ୍ଯଂ କାରିତଂ ଵାଚକାତ୍ସଦା । ୬୯ ନାନାଧାତୁଵିକାରୈସ୍ତୁ ଗୋମଯେନ ମୃଦା ତଥା । ଉପଲେପନଂ କୃତଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ତ୍ଵଯା ପୂର୍ଵଂ ସୁରାଲଯେ । । 1.116.୭୦ ଅଥାଜଗାମ ଵୈ ତତ୍ର କୁଵଲାଶ୍ଵୋ ମହୀପତିଃ । ମହାସୈନ୍ଯପରୀଵାରଃ ପ୍ରଭୂତଗଜଵାହନଃ । । ୭୧ ସର୍ଵସମ୍ପଦୁପେତଂ ତଂ ସର୍ଵାଭରଣଭୂଷିତମ୍ । ଵୃତଂ ଭାର୍ଯାସହସ୍ରେଣ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସଂକ୍ରନ୍ଦନୋଦ୍ବଲମ୍ । । ସ୍ପୃହା କୃତା ତ୍ଵଯା ତତ୍ର ଚାରୁମୌଲିନି ପାର୍ଥିଵେ । । ୭୨ ସର୍ଵକାମପ୍ରଦଂ କର୍ମ କ୍ରିଯତେ ଭାସ୍କାରାଶ୍ରିତମ୍ । ତେନୈତଦଖିଲଂ ରାଜ୍ଯମଶେଷଂ ଚାପ୍ତଵାନ୍ମହୀମ୍ । । ୭୩ ତେଜଶ୍ଚୈଵାଧିକଂ ଯତ୍ତେ ତଥୈଵ ଶୃଣୁ ପାର୍ଥିଵ । ଯୋଗପ୍ରଭାଵତୋ ଲବ୍ଧଂ କଥଯାମ୍ଯଖିଲଂ ତଵ । । ୭୪ ତତ୍ରୈଵାଵସଥେ ଦୀପଃ ପ୍ରଶାନ୍ତଃ ସ୍ନେହସଂକ୍ଷଯାତ୍ । ନିଜଭୋଜନତୈଲେନ ପୁନଃ ପ୍ରଜ୍ଵଲିତସ୍ତ୍ଵଯା । । ୭୫ ଅନ୍ଯା ଚୋତ୍ତରୀଯେଣ ଵୀର ଵର୍ତ୍ଯୋପବୃଂହିତଃ । ତଵ ପତ୍ନ୍ଯା ସ୍ଵଯଂ ଜ୍ଵାଲ୍ଯ କାନ୍ତିରସ୍ଯାସ୍ତତୋଽଧିକା । । ୭୬ ତଵାପ୍ଯଖିଲଭୂପାଲମନଃ କ୍ଷୋଭକରଂ ପୁନଃ । ତେଜୋ ନରେନ୍ଦ୍ର ଏତସ୍ମାତ୍କିମୁତାରାଧ୍ଯ ଭାସ୍କରମ୍ । । ୭୭ ଏଵଂ ନରେନ୍ଦ୍ରଃ ଶୂଦ୍ରତ୍ଵାଦ୍ଭାନୁକର୍ମପରାଯଣଃ । ତନ୍ମଯତ୍ଵେନ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତୋ ମହିମାନମନୁତ୍ତମମ୍ । । ୭୮ କିଂ ପୁନର୍ଯୋ ନରୋ ଭକ୍ତ୍ଯା ନିତ୍ଯଂ ଶୁଶ୍ରୂଷଣାଵୃତଃ । କରୋତି ସତତଂ ପୂଜାଂ ନିଷ୍କାମୋ ନାନ୍ଯମାନସଃ । । ୭୯ ସର୍ଵାମୃଦ୍ଧିମିମାଂ ଲବ୍ଧ୍ଵା ସର୍ଵଲୋକମହେଶ୍ଵରଃ । ପୂଜଯିତ୍ଵାର୍କମୀଶେଶଂ ତମାରାଧ୍ଯ ନ ସୀଦତି । । 1.116.୮୦ ପୁଷ୍ପୈ ଧୂପୈସ୍ତଥା ଵାନ୍ଯୈର୍ଦୀପୈର୍ଵସ୍ତ୍ରାନୁଲେପନୈଃ । ଆରାଧଯାର୍କଂ ତଦ୍ଵେଶ୍ମ ସଦା ସମ୍ମାର୍ଜନାଦିନା । । ୮୧ ଯଦ୍ଯଦିଷ୍ଟତମଂ କିଞ୍ଚିଦ୍ଯଦ୍ଯନ୍ଯତ୍ତୁ ଦୁର୍ଲଭମ୍ । ତଦ୍ଦତ୍ଵା ଚ ଜଗଦ୍ଧାତ୍ରେ ଭାସ୍କରାଯ ନ ସୀଦତି । । ୮୨ ସୁଗନ୍ଧାଗୁରୁକର୍ପୂରଚନ୍ଦନାଗୁରୁକୁଂକୁମୈଃ । ଵାସୋଭିର୍ଵିଵିଧୈର୍ଧୂପୈଃ ପୁଷ୍ପୈଃ ସ୍ରକ୍ଚାମରଧ୍ଵଜୈଃ । । ୮୩ ଅନ୍ଯୋପହାରୈର୍ଵିଵିଧୈଃ କୃତକ୍ଷୀରାଭିଷେଚନୈଃ । ଗୀତଵାଦିତ୍ରନୃତ୍ଯାଦ୍ଯୈସ୍ତୋଷଯସ୍ଵାର୍କମାଦରାତ୍ । । ୮୪ ପୁଣ୍ଯରାତ୍ରିଷୁ ମାର୍ତଣ୍ଡଂ ନୃତ୍ଯଗୀତୈରଥୋଜ୍ଜ୍ଵଲମ୍ । ଭୂପ ଜାଗରଣୈର୍ଭକ୍ତ୍ଯା ହୋମଃ କାର୍ଯଃ ସଦା ଶୁଚିଃ । । ୮୫ ଇତିହାସପୁରାଣାନାଂ ଶ୍ରଵଣେନ .ଵିଶେଷତଃ । ତଥା ଵେଦସ୍ଵନୈଃ ପୁଣ୍ଯୈର୍ଋକ୍ସାମଯଜୁଭିର୍ନୃପ । । ୮୬ ଏଵଂ ସନ୍ତୋଷ୍ଯତେ ଭକ୍ତ୍ଯା ଭଗଵାନ୍ଭଵଭଙ୍ଗକୃତ୍ । ଭୂଯୋ ଵୈଵସ୍ଵତୋ ଭୂତ୍ଵା ଭଵହୃଦ୍ଭାସ୍କରୋ ନରୈଃ ।। ୮୭ ତୋଷିତୋ ଭଗଵାନ୍ଭାନୁର୍ଦଦାତ୍ଯଭିମତଂ ଫଲମ୍ । ଦୈଵକର୍ମସମର୍ଥାନାଂ ପ୍ରାଣିନାଂ ସ୍ମୃତିସମ୍ଭଵୈଃ । । ୮୮ ତୋଷିତୋ ଭଗଵାନ୍କାମାନ୍ପ୍ରଯଚ୍ଛତି ଦିଵାକରଃ । ନୈଷ ଵୃତ୍ତୈର୍ନ ରତ୍ନୌଘୈଃ ପୁଷ୍ପୈର୍ଧୂପାନୁଲେପନୈଃ । । ସଦ୍ଭାଵେନୈଵ ମାର୍ତଣ୍ଡସ୍ତୋଷମାଯାତି ସଂସ୍ମୃତଃ । । ୮୯ ତ୍ଵଯୈକାଗ୍ରମନସ୍କେନ ଗୃହସମ୍ମାର୍ଜନାଦିକମ୍ । କୃତ୍ଵାଲ୍ପମୀଦୃଶଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ରାଜ୍ଯମନ୍ଯେନ ଦୁର୍ଲଭମ୍ । । 1.116.୯୦ ଅନଯା ଶ୍ରଵଣଂ ପୁଣ୍ଯଂ କାରଯିତ୍ଵା ଗୃହେ ରଵେଃ । ଈଦୃକ୍ପ୍ରାପ୍ତା ସମ୍ପଦିଯଂ ପୂଜାଂ କୃତ୍ଵା ତୁ ଵାଚକେ । । ୯୧ ପ୍ରାପ୍ତୋପକରଣୈର୍ଯସ୍ତମେକାଗ୍ରମତିରଣ୍ଡଜମ୍ । ସନ୍ତୋଷଯତି ନେନ୍ଦ୍ରୋଽପି ଭଵତା ଵୈ ସମଃ କ୍ଵଚିତ୍ । । ୯୨ ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵମନଯା ଦେଵ୍ଯା ସହାତ୍ଯନ୍ତଵିନୀତଯା । ଭାସ୍କରାରାଧନେ ଯତ୍ନଂ କୁରୁ ଧର୍ମଭୃତାଂ ଵର । । ୯୩ ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ ଏତନ୍ମୁନେର୍ଵଚୋ ଵୀର ନିଶମ୍ଯ ସ ନରାଧିପଃ । ଭାର୍ଯାସହାଯଃ ସ ତଦା ସଂପ୍ରହୃଷ୍ଟତନୂରୁହଃ । । ୯୪ କୃତକାର୍ଯମିଵାତ୍ମାନଂ ମନ୍ଯମାନସ୍ତଦାଭଵତ୍ । ଉଵାଚ ପ୍ରଣତୋ ଭୂତ୍ଵା ରାଜା ସତ୍ରାଜିତୋଽଚ୍ଯୁତ । । ୯୫ ସତ୍ରାଜିତ ଉଵାଚ ଯଥାମରତ୍ଵଂ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ଯ ଯଥା ଵାଯୁର୍ବଲଂ ପରମ୍ । ପରଂ ନିର୍ଵାଣମାପ୍ନୋତି ତଥାହଂ ଵଚସା ତଵ । । ୯୬ କୃତକୃତ୍ଯଃ ସୁଖାସୀନୋ ନିର୍ଵୃତିଂ ପରମାଂ ଗତଃ । ଅଜ୍ଞାନତମସାଚ୍ଛନ୍ନେ ଯତ୍ପ୍ରଦୀପସ୍ତ୍ଵଯା ଧୃତଃ । । ୯୭ ଅହମେଷା ଚ ତନ୍ଵଙ୍ଗୀ ଵିଭୂତିଭ୍ରଂଶଭୀରୁକଃ । ଦ୍ରଵ୍ଯମାପାଦିତଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ନିହାଦ୍ଯ ଵଚସା ତଵ । । ୯୮ ସମ୍ପଦଃ କଥିତଂ ବୀଜମାଵଯୋର୍ଭଵତା ମୁନେ । ତ୍ଵଦ୍ଵକ୍ତ୍ରାଦୁଦ୍ଯତା ଵାଚୋ ଵିଜ୍ଞାତା ହି ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ । । ୯୯ ନ ରତ୍ନୈର୍ନ ଚ ଵିତ୍ତୌଘୈର୍ନ ଚ ପୁଷ୍ପାନୁଲେପନୈଃ । ଆରାଧ୍ଯଶ୍ଚ ଜଗନ୍ନାଥୋ ଭାଵଶୂନ୍ଯୈର୍ଦିଵାକରଃ । । 1.116.୧୦୦ ବାହ୍ଯାର୍ଥନିରପେକ୍ଷୈଶ୍ଚ ମନସୈଵ ମନୋଗତିଃ । ନିଃସ୍ଵୈରାରାଧ୍ଯତେ ଦେଵୋ ଭାନୁଃ ସର୍ଵେଶ୍ଵରେଶ୍ଵରଃ । । ୧୦୧ ସର୍ଵମେତନ୍ମଯା ଜ୍ଞାତଂ ଯତ୍ତ୍ଵମାତ୍ଥ ମହାମୁନେ । ଯଚ୍ଚ ପୃଚ୍ଛାମି ତନ୍ମେ ତ୍ଵଂ ପ୍ରସାଦସୁମୁଖୋ ଵଦ । । ୧୦୨ କଥମାରାଧିତୋ ଦେଵୋ ନରୈଃ ସ୍ତ୍ରୀଭିଶ୍ଚ ଭାସ୍କରଃ । ତୋଷମାଯାତି ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର ତଦ୍ଵଦସ୍ଵ ମହାମୁନେ । । ୧୦୩ ରହସ୍ଯାନି ଚ ଦେଵସ୍ଯ ପ୍ରୀତଯେ ଯା ତିଥିଃ ସଦା । ଚାନ୍ଯଶେଷାଣି ମେ ବ୍ରୂହି ଅର୍କାରାଧନକାଂକ୍ଷିଣଃ । । ୧୦୪ ପରାଵସୁରୁଵାଚ ଶୃଣୁ ଭୂପାଲ ଯୈର୍ଭାନୁର୍ଗୃହେଷ୍ଯାରାଧ୍ଯତେ ଜନୈଃ । ନାରୀଭିଶ୍ଚାତିଘୋରେଽସ୍ମିନ୍ପତିତାଭିର୍ଭଵାର୍ଣଵେ । । ୧୦୫ ସମଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ଜଗନ୍ନାଥଂ ଦେଵମକଂ ସମାଧିନା । ଏକମଶ୍ନାତି ଯୋ ଭକ୍ତଂ ଦ୍ଵିତୀଯଂ ବ୍ରାହ୍ମଣାର୍ପଣମ୍ । । ୧୦୬ କରୋତି ଭାସ୍କରପ୍ରୀତ୍ଯୈ କାର୍ତ୍ତିକଂ ମାସମାତ୍ମନା । ପୂର୍ଵେ ଵଯସି ଯତ୍ନେନ ଜାନତାଽଜାନତାପି ଵା । । ୧୦୭ ପାପମାଚରିତଂ ତସ୍ମାଦ୍ଭିଦ୍ଯତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ । ଅନେନୈଵ ଵିଧାନେନ ମାସି ମାର୍ଗଶିରେ ପୁନଃ । । ୧୦୮ ସମଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ମରକତଂ ଵିପ୍ରେଭ୍ଯୋ ଯଃ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି । ଭଗଵତ୍ପ୍ରୀଣନାର୍ଥାଯ ଫଲଂ ତସ୍ଯ ଶୃଣୁଷ୍ଵ ମେ । । ୧୦୯ ମଧ୍ଯେ ଵଯସି ଯତ୍ପାପଂ ଯୋଷିତା ପୁରୁଷେଣ ଵା । କୃତମସ୍ମାଚ୍ଚ ତେନେକ୍ତୋ ଵିମୋକ୍ଷଃ ପରମାତ୍ମନା । । 1.116.୧୧୦ ତଥା ଚୈଵେକଭକ୍ତଂ ତୁ ଯସ୍ତୁ ଵିପ୍ରାଯ ଯଚ୍ଛତି । ଦିଵାକରଂ ସମଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ପୌଷେ ମାସି ମହୀପତେ । । ୧୧୧ ତତ୍ତଚ୍ଚ ପ୍ରୀଣଯତ୍ଯର୍କଂ ଵାର୍ଧିକେନୈଵ ଯତ୍କୃତମ୍ । ସ ତସ୍ମାନ୍ମୁଚ୍ଯତେ ରାଜନ୍ପୁମାନ୍ଯୋଷିଦଥାପି ଵା । । ୧୧୨ ତ୍ରିମାସିକଂ ଵ୍ରତମିଦଂ ଯଃ କରୋତି ନରେଶ୍ଵର । ସ ଭାନୁପ୍ରୀଣନାତ୍ପାପୈର୍ଲଘୁଭିଃ ପରିମୁଚ୍ଯତେ । । ୧୧୩ ଦ୍ଵିତୀଯେ ଵତ୍ସରେ ରାଜନ୍ମୁଚ୍ଯତେ ଚୋପପାତକୈଃ । ତଦ୍ଵତ୍ତୃତୀଯେଽପି କୃତଂ ମହାପାତକନାଶନମ୍ । । ୧୧୪ ଵ୍ରତମେତନ୍ନରୈଃ ସ୍ତ୍ରୀଭିସ୍ତ୍ରିଭିର୍ମାସୈରନୁଷ୍ଠିତମ୍ । ତ୍ରିଭିଃ ସଂଵତ୍ସରୈଶ୍ଚୈଵ ପ୍ରଦଦାତି ଫଲଂ ନୃଣାମ୍ । । ୧୧୫ ତ୍ରିଭିର୍ମାସୈରନୁଷ୍ଠାନାତ୍ତ୍ରିଵିଧାତ୍ପାତକାନ୍ନୃପ । ତ୍ରୀଣି ନାମାନି ଦେଵସ୍ଯ ମୋଚଯନ୍ତି ଚ ଵାର୍ଷିକୈଃ । । ୧୧୬ ଯତସ୍ତତୋ ଵ୍ରତମିଦଂ ଵିଵିଧଂ ସମୁଦାହୃତମ୍ । ସର୍ଵପାପପ୍ରଶମନଂ ଭାସ୍କରାରାଧନେ ପରମ୍ । । ୧୧୭ ସତ୍ରାଜିତ ଉଵାଚ କତମାଯ 'ତୁ ଵିପ୍ରାଯ ଦାତଵ୍ଯଂ ଭକ୍ତିତୋ ମୁନେ । ଦ୍ଵିତୀଯେ ଦ୍ଵିଜଶାର୍ଦୂଲ କଥଯସ୍ଵାଖିଲଂ ମମ । । ୧୧୮ ପରାଵସୁରୁଵାଚ ଦେଯେ ପୁରାଣଵିଦୁଷେ ଵସ୍ତ୍ରେ ଵିପ୍ରୋତ୍ତମାଯ ଚ । ଶ୍ରୂଯତାଂ ଚାପି ଵଚନଂ ଯଦୁକ୍ତଂ ଭାସ୍କରେଣ ଚ । । ଅରୁଣାଯ ମହାବାହୋ ପୃଚ୍ଛତେ ଯତ୍ପୁରା ନୃପ । । ୧୧୯ ଉଦଯାଚଲମାରୂଢଂ ଭାସ୍କରଂ ତିମିରାପହମ୍ । ପ୍ରଣମ୍ଯ ଶିରସା ନୂନମିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍ । । 1.116.୧୨୦ କାନି ପ୍ରିଯାଣି ତେ ଦେଵ ପୂଜନେ ସନ୍ତି ସର୍ଵଦା । ପୁଷ୍ପାଦୀନାଂ ସମସ୍ତାନାମାରାଧନଵିଧୌ ସଦା । । ଉପରାଗାଦିଵସ୍ତ୍ରାଦୌ ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ତଥା ରଵେ । । ୧୨୧ ଭାସ୍କର ଉଵାଚ ପୁଷ୍ପାଣାଂ କରଵୀରାଣି ତଥା ରକ୍ତଂ ଚ ଚନ୍ଦନମ୍ । ଗୁଗ୍ଗୁଲଞ୍ଚାପି ଧୂପାନାଂ ନୈଵେଦ୍ଯେ ମୋଦକାଃ ପ୍ରିଯାଃ । । ୧୨୨ ପୂଜାକରୋ ଭୋଜକସ୍ତୁ ଘୃତଦୀପସ୍ତଥା ପ୍ରିଯଃ । ଦାନଂ ପ୍ରିଯଂ ଖଗଶ୍ରେଷ୍ଠ ଵାଚକାଯ ପ୍ରଦୀଯତେ । । ୧୨୩ ମାମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ଚ ଯଦ୍ଦାନଂ ଦୀଯତେ ମାନଵୈର୍ଭୁଵି । ଵାଚକାଯ୧ ତୁ ଦାତଵ୍ଯଂ ତନ୍ମମ ପ୍ରୀତଯେ ଖଗ । । ୧୨୪ ଇତିହାସପୁରାଣାମ୍ଯାମଭିଜ୍ଞୋ ଯସ୍ତୁ ଵାଚକଃ । ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଵୈ ଖଗଶ୍ରେଷ୍ଠ ସମ୍ପୂଜ୍ଯଃ ପ୍ରୀତଯେ ମମ । । ୧୨୫ ପୂଜିତେଽସ୍ମିନ୍ସଦା ଵିପ୍ରେ ପୂଜିତୋହଂ ନ ସଂଶଯଃ । ଭଵାମି ଖଗଶାର୍ଦୂଲ ଯତସ୍ତ୍ଵିଷ୍ଟଃ ସ ମେ ସଦା । । ୧୨୬ ଵେଦଵୀଣାମୃଦଙ୍ଗୈଶ୍ଚ ନାତିଗନ୍ଧଵିଲେପନୈଃ । ତଥା ମେ ଜାଯତେ ପ୍ରୀତିର୍ଯଥା ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଖଗୋତ୍ତମ । । ୧୨୭ ଇତିହାସପୁରାଣାନି ଵାଚ୍ଯମାନାନି ଵାଚକୈଃ । ଅତଃ ପ୍ରିଯୋ ଵାଚକୋ ମେ ପୂଜାକର୍ତା ଚ ଭୋଜକଃ । । ୧୨୮ ଇତି ଭଵିଷ୍ଯେ ମହାପୁରାଣେ ବ୍ରାହ୍ମେ ପର୍ଵଣି ସପ୍ତମୀକଲ୍ପେ ସତ୍ରାଜିତୋପାଖ୍ଯାନେ ରଵିପୂଜାଵିଧିଵର୍ଣନଂ ନାମ ଷୋଡଶାଧିକଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ— କୃଷ୍ଣ, ପ୍ରାଚୀନକାଳରେ ଯୟାତି ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ମହାବଳୀ, ମହାପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଏବଂ ବିଶ୍ୱଜିତ୍ ରାଜା ସତ୍ରାଜିତ୍ ଥିଲେ। ସେ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି, ଧୈର୍ଯ୍ୟ, ଦୟା, ବୁଦ୍ଧି, ବିକ୍ରମ ଓ ଯଶସ୍ୱୀ ଥିଲେ। ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଭଳି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁଣ ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ବହୁତ କବି ଓ ବୀର ଥିଲେ। ସେ ସପ୍ତଦ୍ୱୀପ ଭୂମିରେ ଧର୍ମରେ ଶାସନ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଭକ୍ତି ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଉପରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଥିଲା। ତାଙ୍କ ମହିମା ଦେଖି ସମସ୍ତେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଉଥିଲେ। ସେ ଚିନ୍ତା କରିଲେ— "ମୋତେ ଏହି ସମ୍ପଦ ପୁନି କିପରି ମିଳିପାରିବ?" ଏହି ଚିନ୍ତାର ନିମିତ୍ତରେ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଂକୁ ପଚାରିଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କହିଲେ— "ତୁମେ ଯେଉଁ ସନ୍ଦେହ କରୁଛ, ଆମେ ତାହା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ କହିବା।" ରାଜାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ମଧ୍ୟ ଏହି ବିଷୟରେ ପଚାରିଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତାଙ୍କର ପୂର୍ବଜନ୍ମ ଓ କର୍ମ ବିଷୟରେ କହିଲେ— "ତୁମେ ପୂର୍ବ ଜନ୍ମରେ ଏକ ଶୂଦ୍ର ଥିଲ, ତୁମ ଭାର୍ଯ୍ୟା ବହୁତ ପତିବ୍ରତା ଓ ଭକ୍ତିଶୀଳ ଥିଲେ। ଦୁହେଁ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ମନ୍ଦିରରେ ଦୈନିକ ଶୁଶ୍ରୂଷା, ସ୍ନାନ, ମାର୍ଜନ, ଶ୍ରବଣ ଓ ଅନ୍ୟ କର୍ମ କରୁଥିଲ। ଏହି ଭକ୍ତି ଓ କର୍ମ ଫଳରେ ଏହି ଦିବ୍ୟ ସମ୍ପଦ, ଶକ୍ତି, ଆରୋଗ୍ୟ, ରୂପ ଓ ଆନନ୍ଦ ମିଳିଛି। ଯେଉଁ ମଣିଷ ଭକ୍ତି ସହ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ସମ୍ପଦ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ଲାଭ କରେ। ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଫୁଲ, ଧୂପ, ଦୀପ, ବସ୍ତ୍ର, ଅନୁଲେପନ, ମାର୍ଜନ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପଚାର ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି ଭାବେ ଯେଉଁ ମଣିଷ ଭକ୍ତି ସହିତ ପୂଜା କରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ଦେଇଥାନ୍ତି। ଏହି ମହତ୍ୱ ଜାଣି ତୁମେ ଭକ୍ତି ସହିତ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜା କର।
ଉପଲେପନସ୍ନାପନମାହାତ୍ମ୍ଯଵର୍ଣନମ୍ ଅରୁଣ ଉଵାଚ କିମର୍ଥଂ ଭୋଜକସ୍ତୁଭ୍ଯଂ ପ୍ରିଯୋ ଦେଵେଶ କଥ୍ଯତାମ୍ । ନାନ୍ଯେ ଵିପ୍ରାଦଯୋ ଵର୍ଣା ଦେଵତାଯତନେଷୁ ଵୈ । । ୧ କଶ୍ଚାଯଂ ଭୋଜକୋ ଦେଵ କସ୍ଯ ପୁତ୍ରଃ କିମାତ୍ମକଃ । ଵର୍ଣତଶ୍ଚାସ୍ଯ ମେ ବ୍ରୂହି କର୍ମ ଚାସ୍ଯ ସମନ୍ତତଃ । । ୨ ଆଦିତ୍ଯ ଉଵାଚ ସାଧୁ ପୃଷ୍ଟୋଽସ୍ମି ଭଦ୍ରଂ ତେ ଵୈନତେଯ ମହାମତେ । ଶୃଣୁଷ୍ଵୈକମନାଃ ସର୍ଵଂ ଗଦତୋ ମମ ଖେଚର । । ୩ ଵିପ୍ରାଦଯସ୍ତୁ ଯେ ତ୍ଵନ୍ଯେ ଵର୍ଣାଃ କଶ୍ଯପନନ୍ଦନ । ତେ ପୂଜଯନ୍ତି ମାଂ ନିତ୍ଯଂ ଭକ୍ତିଶ୍ରଦ୍ଧାସମନ୍ଵିତାଃ । ।୪ ଦେଵାଲଯେଷୁ ଯେ ଵିପ୍ରାଃ ପ୍ରୀତ୍ଯା ମାଂ ପୂଜଯନ୍ତି ହି । ଅନ୍ଯାଶ୍ଚ ଦେଵତାଵୃତ୍ତ୍ଯା ତେ ସ୍ଯୁର୍ଦେଵଲକାଃ ଖଗ । । ଏତସ୍ମାତ୍କାରଣାନ୍ମହ୍ଯଂ ଭୋଜକୋ ଦଯିତଃ ସଦା । । ୫ ଵର୍ଣତୋ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ଚାଯଂ ସ୍ଵାନୁଷ୍ଠାନପରୋ ଯଦି । ଅନୁଷ୍ଠାନଵିହୀନୋ ହି ନରକଂ ଯାତ୍ଯସଂଶଯମ୍ । । ୬ ନ ତ୍ଯାଜ୍ଯଂ ଭୋଜକୈସ୍ତସ୍ମାତ୍ସ୍ଵକଂ କର୍ମ କଦାଚନ । ମଯାସୌ ନିର୍ମିତଃ ପୂର୍ଵଂ ତେଜସା ସ୍ଵେନ ଵୈ ଖଗ । । ୭ ପୂଜାର୍ଥମାତ୍ମନୋ ନୂନଂ କର୍ମ ଚାସ୍ଯ ପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍ । ପ୍ରିଯଵ୍ରତସୁତୋ ରାଜା ଶାକଦ୍ଵୀପେ ମହାମତିଃ । । ୮ ତେନ ମେ କାରିତଂ ଦିଵ୍ଯଂ ଵିମାନପ୍ରତିମଂ ଗୃହମ୍ । ତସ୍ମିନ୍ଦ୍ଵୀପେ ତଦାତ୍ମୀଯେ ଦିଵ୍ଯଂ ଶିଲାମଯଂ ମହତ୍ । । ୯ ସ ମଦର୍ଚାଂ କାରଯିତ୍ଵା କାଞ୍ଚନୀଂ ଲକ୍ଷଣାନ୍ଵିତାମ୍ । ପ୍ରତିଷ୍ଠାପନାଯ ଵୈ ତସ୍ଯାଶ୍ଚିନ୍ତଯାମାସ ସୁଵ୍ରତଃ । । 1.117.୧୦ କୃତମାଯତନଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ତେନେଯଂ ପ୍ରତିମା କୃତା । କୋ ଵୈ ପ୍ରତିଷ୍ଠାପଯିତା ଦେଵମର୍କଂ ଶୁଭାଲଯେ । । ୧୧ ଏଵଂ ସଞ୍ଚିନ୍ତଯିତ୍ଵା ତୁ ଜଗାମ ଶରଣଂ ମମ । ଭକ୍ତିଂ ତସ୍ଯ ଚ ସଞ୍ଚିନ୍ତ୍ଯ ଖଗାହଂ ପାର୍ଥିଵସ୍ଯ ତୁ । । ୧୨ ଗତୋଽହଂ ଦର୍ଶନଂ ତସ୍ଯ ଉକ୍ତଞ୍ଚାପି ମଯା ଖଗ । କିଂ ଚିନ୍ତଯସି ରାଜେନ୍ଦ୍ର କୁତଶ୍ଚିଂତା ସମାଗତା । । ୧୩ ବ୍ରୂହି ଯତ୍ତେ ହୃଦି ପ୍ରୌଢଂ ଚିନ୍ତାକାରଣମାଗତମ୍ । ସଂପାଦଯିଷ୍ଯେ ତତ୍ସର୍ଵଂ ଵିମନା ଭଵ ମା ନୃପ । । ୧୪ ଅତ୍ଯର୍ଥଂ ଦୁଷ୍କରମପି କରିଷ୍ଯେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତଃ ସ ମଯା ରାଜା ଇଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍ । । ୧୫ ଦ୍ଵୀପେଽସ୍ମିନ୍ଦେଵଦେଵସ୍ଯ କୃତମାଯତନଂ ତଵ । ମଯା ଭକ୍ତ୍ଯା ଜଗନ୍ନାଥ ତଥେଯଂ ପ୍ରତିମା କୃତା । । ୧୬ ପ୍ରତିଷ୍ଠାଂ କାରଯେଦ୍ଯସ୍ତୁ ତଵ ଦେଵାଲଯେ ଖଗ । ଯତ୍ର ସନ୍ତି ତ୍ରଯୋ ଵର୍ଣା ଦ୍ଵୀପେସ୍ମିନ୍କ୍ଷତ୍ରିଯାଦଯଃ । । ୧୭ ତେ ମଯୋକ୍ତା ନ କୁର୍ଵନ୍ତି ପ୍ରତିଷ୍ଠାଂ ତଵ କୃତ୍ସ୍ନଶଃ । ନ ଚାପ୍ଯର୍ଚାଂ ଜଗନ୍ନାଥ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ଚାତ୍ର ଵିଦ୍ଯତେ । । ୧୮ ତେନେଯମାଗତା ଚିନ୍ତା ହୃଦି ଶଲ୍ଯଂ ତଯାର୍ପିତମ୍ । ତତୋ ମଯୋକ୍ତୋ ରାଜାଽସୌ ଵୈନତେଯ ଵଚଃ ଶୁଭମ୍ । । ୧୯ ଏଵମେତନ୍ନ ସଂଦେହୋ ଯଥାତ୍ଥ ତ୍ଵଂ ନରାଧିପଃ । କ୍ଷତ୍ରିଯାଦିତ୍ରଯୋ ଵର୍ଣା ଦ୍ଵୀପେଽସ୍ମିନ୍ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ । । 1.117.୨୦ ତେ ଚ ନାର୍ହନ୍ତି ମେ ପୂଜାଂ ନ ପ୍ରତିଷ୍ଠାଂ କଦାଚନ । ତସ୍ମାତ୍ତେ ଶ୍ରେଯସେ ରାଜନ୍ପ୍ରତିଷ୍ଠାମାତ୍ମନସ୍ତଥା । । ୨୧ ସୃଜାମି ପ୍ରଥମଂ ଵର୍ଣଂ ଭଗ(ମଗ?)ସଂଜ୍ଞମନୌପମମ୍ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ତମହଂ ଵୀର ରାଜାନଂ ଖଗସତ୍ତମ । । ୨୨ ଜଗାମ ପରମାଂ ଚିନ୍ତାଂ ତସ୍ଯ କାର୍ଯସ୍ଯ ସିଦ୍ଧଯେ । ଅଥ ମେ ଚିନ୍ତଯାନସ୍ଯ୧ ସ୍ଵଶରୀରାଦ୍ଵିନିଃସୃତାଃ । । ୨୩ ଶଶିକୁନ୍ଦେନ୍ଦୁସଂକାଶାଃ ସଂଖ୍ଯଯାଷ୍ଟୌ ମହାବଲାଃ । ପଠନ୍ତି ଚତୁରୋ ଵେଦାନ୍ସାଂଗୋପନିଷଦଃ ଖଗ । । ୨୪ କାଷାଯଵାସସଃ ସର୍ଵେ କରଣ୍ଡାମ୍ବୁଜଧାରିଣଃ । ଲଲାଟଫଲକାଦ୍ଦ୍ଵୌ ତୁ ଦ୍ଵୌ ଚାନ୍ଯୌ ଵକ୍ଷସସ୍ତଥା । । ୨୫ ଚରଣାଭ୍ଯାଂ ତଥା ଦ୍ଵୌ ତୁ ପାଦାଭ୍ଯାଂ ଦ୍ଵୌ ତଥା ଖଗ । ଅଥ ତେ ଚ ମହାତ୍ମାନଃ ସର୍ଵେ ପ୍ରଣତକନ୍ଧରାଃ । । ୨୬ ପିତରଂ ମନ୍ଯମାନା ମାମିଦଂ ଵଚନମବ୍ରୁଵନ୍ । ତାତ ତାତ ମହାଦେଵ ଲୋକନାଥ ଜଗତ୍ପତେ । । ୨୭ କିମର୍ଥଂ ଭଵତା ସୃଷ୍ଟା ଵଯଂ ଦେଵସ୍ଯ ଦେହତଃ । ବ୍ରୂହି ସର୍ଵଂ କରିଷ୍ଯାମ ଆଦେଶଂ ଭଵତୋଽଖିଲମ୍ । । ୨୮ ପିତାସ୍ମାକଂ ଭଵାନ୍ଦେଵୋ ଵଯଂ ପୁତ୍ରା ନ ସଂଶଯଃ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତଵନ୍ତସ୍ତେ ସର୍ଵେ ମଯୋକ୍ତା ଦେଵସମ୍ଭଵାଃ । । ୨୯ ପ୍ରିଯଵ୍ରତସୁତୋ ଯୋଯମସ୍ଯ ଵାକ୍ଯଂ କରିଷ୍ଯଥ । ସ ଚାପ୍ଯୁକ୍ତୋ ମଯା ରାଜା ଶାକଦ୍ଵୀପାଧିପଃ ଖଗ । । 1.117.୩୦ ଯ ଏତେ ମତ୍ସୁତା ରାଜନ୍ନର୍ଘ୍ଯା ବ୍ରାହ୍ମଣସତ୍ତମାଃ । କାରଯନ୍ତୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠାଂ ମେ ସର୍ଵୈରେଭିର୍ମହୀପତେ । । ୩୧. କାରଯିତ୍ଵା ପ୍ରତିଷ୍ଠାଂ ତୁ ମମାର୍ଚାଯାଂ ନରାଧିପ । ପଶ୍ଚାଦାଯତନଂ ସର୍ଵମେଷାମର୍ପଯ ପୂଜନେ । । ୩୨ ଏତେ ମତ୍ପୂଜନେ ଯୋଗ୍ଯାଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠାସୁ ଚ ସର୍ଵଶଃ । ସମାପ୍ଯ ନ ପ୍ରହର୍ତଵ୍ଯଂ ଭୋଜକେଭ୍ଯଃ କଦାଚନ । । ୩୩ ସର୍ଵମାଯତନାର୍ଥଂ ତୁ ଗୃହକ୍ଷେତ୍ରାଦିକଂ ଚ ଯତ୍ । ଧନଧାନ୍ଯାଦିକଂ ରାଜନ୍ଯନ୍ମମାଯତନେ ଭଵେତ୍ । । ୩୪ ତତ୍ସର୍ଵଂ ଭୋଜକେଭ୍ଯସ୍ତୁ ଦାତଵ୍ଯଂ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ । ଧନଧାନ୍ଯସୁଵର୍ଣାଦି ଗୃହକ୍ଷେତ୍ରାଦିକଂ ଚ ଯତ୍ । । ଯନ୍ମଦୀଯଂ ଭଵେତ୍କିଞ୍ଜିଦ୍ଗ୍ରାମେ ଵା ନଗରେ କ୍ଵଚିତ୍ । । ୩୫ ତସ୍ଯ ସର୍ଵସ୍ଯ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ମଦୀଯସ୍ଯ ସମନ୍ତତଃ । ଅଧିପା ଭୋଜକାଃ ସର୍ଵେ ନାନ୍ଯେ ଵିପ୍ରାଦଯୋ ନୃପ । । ୩୬ ଯଥାଧିକାରୀ ପୁତ୍ରସ୍ତୁ ପିତୃଦ୍ରଵ୍ଯସ୍ଯ ଵୈ ଭଵେତ୍ । ତଥା ମଦୀଯଵିତ୍ତସ୍ଯ ଭୋଜକାଃ ସ୍ଯୁର୍ନ ସଂଶଯଃ । । ୩୭ ଇତ୍ଯୁକ୍ତେନ ମଯା ରାଜ୍ଞା ତଥା ସର୍ଵଂ ପ୍ରଵର୍ତିତମ୍ । କାରଯିତ୍ଵା ପ୍ରତିଷ୍ଠାଂ ତୁ ଦତ୍ତ୍ଵା ସର୍ଵସ୍ଵମେଵ ହି । । ଭୋଜକେଭ୍ଯଃ ଖଗଶ୍ରେଷ୍ଠ ତତୋ ହର୍ଷମଵାପ୍ତଵାନ୍ । । ୩୮ ଏଵମେତେ ମଯା ସୃଷ୍ଟା ଭୋଜକା ଗରୁଡାଗ୍ରଜ । ଅହମାତ୍ମା ତତୋ ହ୍ଯେଷାଂ ସର୍ଵେ ସୁମନସସ୍ତଥା । । ୩୯ ମତ୍ପୁତ୍ରେଣ ସମା ଜ୍ଞେଯାସ୍ତଥା ମମ ହିତାଃ ସଦା । ତସ୍ମାତ୍ତେଭ୍ଯଃ ପ୍ରଦାତଵ୍ଯଂ ନ ହର୍ତଵ୍ଯଂ କଦାଚନ । । 1.117.୪୦ ଭୋଜକସ୍ଯ ହରେଦ୍ଯସ୍ତୁ ଲୋଭାଦ୍ଦ୍ଵେଷାତ୍ତଥାପି ଵା । ସ ଯାତି ନରକଂ ଘୋରଂ ତାମିସ୍ରଂ ଶାଶ୍ଵତୀଃ ସମାଃ । । ୪୧ ତସ୍ମାଦ୍ଗ୍ରାମାଦିକଂ ଦ୍ରଵ୍ଯଂ ଯତ୍କିଞ୍ଚିନ୍ମମ ଵିଦ୍ଯତେ । ତତ୍ସର୍ଵଂ ଭୋଜକସ୍ଵଂ ହି ପିତୃପର୍ଯାଗତଂ ମମ । । ୪୨ ଭୋଜକଶ୍ଚ ଭଵେଦ୍ଯାଦୃକ୍ତତ୍ତେ ଵଚ୍ମି ଖଗେଶ୍ଵର । ମମାଜ୍ଞାଂ ପାଲେଯଦ୍ଯସ୍ତୁ ସ୍ଵାନୁଷ୍ଠାନପରଃ ସଦା । । ୪୩ ଵେଦାଧିଗମନଂ ପୂର୍ଵଂ ଦାରସଂଗ୍ରହଣଂ ତଥା । ଅଭ୍ଯଙ୍ଗଧାରଣଂ ନିତ୍ଯଂ ତଥା ତ୍ରିଷଵଣଂ ସ୍ମୃତମ୍ । । ୪୪ ପଞ୍ଚକୃତ୍ଵଃ ସଦା ପୂଜ୍ଯୋ ହ୍ଯହଂ ରାତ୍ରୌ ଦିନେ ତଥା । ଦେଵବ୍ରାହ୍ମଣଵେଦାନାଂ ନିନ୍ଦା କାର୍ଯା ନ ଵୈ କ୍ଵଚିତ୍ । । ୪୫ ନାନ୍ଯାଦେଵପ୍ରତିଷ୍ଠା ତୁ କାର୍ଯା ଵୈ ଭୋଜକେନ ତୁ । ମମାପି ଚ ନ କର୍ତଵ୍ଯା ତେନ ଏକାକିନା କ୍ଵଚିତ୍ । । ୪୬ ସର୍ଵମେଵ ନିଵେଦ୍ଯାନ୍ନଂ ନାଶ୍ନୀଯାଦ୍ଭୋଜକଃ ସଦା । ନ ଭୁଞ୍ଜୀତ ଗୃହଂ ଗତ୍ଵା ଶୂଦ୍ରସ୍ଯ ଗରୁଡାଗ୍ରଜ । । ୪୭ ଶୂଦ୍ରୋଚ୍ଛିଷ୍ଟଂ ପ୍ରଯତ୍ନେନ ସଦା ତ୍ଯାଜ୍ଯଂ ହି ଭୋଜକୈଃ । ଯେଽଶ୍ନନ୍ତି ଭୋଜକା ନିତ୍ଯଂ ଶୂଦ୍ରାନ୍ନଂ ଶୂଦ୍ରଵେଶ୍ମନି । । ୪୮ ତେ ଵୈ ପୂଜାଫଲଂ ଚାତ୍ର କଥଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯନ୍ତି ଖେଚର । ଗତ୍ଵା ଗୃହଂ ତୁ ଶୂଦ୍ରସ୍ଯ ନ ଭୋକ୍ତଵ୍ଯଂ କଦାଚନ । । ୪୯ ଗୃହାଗତଂ ଚ ଶୂଦ୍ରାନ୍ନଂ ତଚ୍ଚ ତ୍ଯାଜ୍ଯଂ ତଥୈଵ ଚ । ଆଧ୍ମାତଵ୍ଯୋମ୍ବୁଜୋ ନିତ୍ଯଂ ଭୋଜକେନାଗ୍ରତୋ ମମ । । 1.117.୫୦ ସକୃତ୍ପ୍ରଵାଦିତେ ଶଂଖେ ମମ ପ୍ରୀତିର୍ହି ଜାଯତେ । ଷଣ୍ମାସାନ୍ନାତ୍ର ସନ୍ଦେହଃ ପୁରାଣଶ୍ରଵଣଂ ତଥା । । ୫୧ ତସ୍ମାଚ୍ଛଂଖଃ ସଦା ଵାଦ୍ଯୋ ଭୋଜକେନ ପ୍ରଯତ୍ନତଃ । ତସ୍ଯେଯଂ ପରମା ଵୃତ୍ତିର୍ନୈଵେଦ୍ଯଂ ଯନ୍ମଦୀଯକମ୍ । । ୫୨ ନାଭୋଜ୍ଯଂ ଭୁଞ୍ଜତେ ଯସ୍ମାତ୍ତେନୈତେ ଭୋଜକା ମତାଃ । ମଗଂ ଧ୍ଯାଯନ୍ତି ତେ ଯସ୍ମାତ୍ତେନ ତେ ମଗଧାଃ ସ୍ମୃତାଃ । । ୫୩ ଭୋଜଯନ୍ତି ଚ ମାଂ ନିତ୍ଯଂ ତେନ ତେ ଭୋଜକା ସ୍ମୃତାଃ । ଅଭ୍ଯଙ୍ଗଂ ଚ ପ୍ରଯତ୍ନେନ ପ୍ରାଯଂ ଶୁଦ୍ଧିକରଂ ପରମ୍ । । ୫୪ ଅଭ୍ଯଙ୍ଗହୀନୋ ହ୍ଯଶୁଚିର୍ଭୋଜକଃ ସ୍ଯାନ୍ନ ସଂଶଯଃ । ଯସ୍ତୁ ମାଂ ପୂଜଯେଦ୍ଵୀର ଅଭ୍ଯଙ୍ଗେନ ଵିନା ଖଗ । । ୫୫ ନ ତସ୍ଯ ସନ୍ତତିଃ ସ୍ଯାଦ୍ଵୈ ନ ଚାହଂ ପ୍ରୀତିମାନ୍ଭଵେ
ଅରୁଣ କହିଲେ— ହେ ଦେବେଶ, ଆପଣଙ୍କୁ ବୋଜକ କାହିଁକି ପ୍ରିୟ? ଅନ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଜାତି ମନ୍ଦିରରେ କାହିଁକି ଏହି ସ୍ଥାନ ପାଉନାହାନ୍ତି? ଏହି ବୋଜକ କିଏ, କାହାର ପୁତ୍ର, କିପରି ଚରିତ୍ର, କ'ଣ କର୍ମ? ଦୟାକରି ସମସ୍ତ କଥା କହନ୍ତୁ। ସୂର୍ଯ୍ୟ କହିଲେ— ହେ ବିନତାନନ୍ଦନ, ତୁମେ ଭଲ ପଚାରିଛ। ମୁଁ ସମସ୍ତ କଥା କହୁଛି, ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଶୁଣ। ଅନ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଅନ୍ୟ ଜାତି ମନେ ଭକ୍ତି ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ମୋତେ ପୂଜା କରନ୍ତି, ତେବେ ସେମାନେ ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜାରେ ଲାଗିଥାନ୍ତି, ତେଣୁ ବୋଜକମାନେ ମୋତେ ସବୁଠାରୁ ପ୍ରିୟ। ଯଦି ବୋଜକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହୋଇ ସ୍ୱକର୍ମ କରେ, ସେ ମୋତେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ। ଯଦି ସେ କର୍ମରେ ଅନୁଷ୍ଠାନ ନ କରିବେ, ନିଶ୍ଚୟ ନରକକୁ ଯିବେ। ପ୍ରାଚୀନକାଳରେ ପ୍ରିୟବ୍ରତଙ୍କ ପୁତ୍ର ଏକ ଦ୍ୱୀପରେ ମୋ ପାଇଁ ଦିବ୍ୟ ମନ୍ଦିର ତିଆରି କଲେ। ସେଠାରେ ମୋ ପ୍ରତିମା ରଖି, କିଏ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବେ ଭାବି ଚିନ୍ତା କଲେ। ମୁଁ ତାଙ୍କ ଭକ୍ତି ଦେଖି ତାଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ ଦେଲି, ତାଙ୍କର ଚିନ୍ତା ଜାଣିଲି। ମୁଁ ତାଙ୍କୁ କହିଲି— ଏଠି କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଦୁଇ ଜାତି ଅଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ତେଣୁ ମୁଁ ମୋ ଶରୀରରୁ ଆଠ ଜଣ ଦିବ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସୃଷ୍ଟି କଲି, ସେମାନେ ମୋ ପୁତ୍ର ସମାନ। ସେମାନେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଲେ, ପରେ ସମସ୍ତ ଆୟତନ, ଭୂମି, ଧନ, ଧାନ୍ୟ, ଗୃହ ଓ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟ ବୋଜକଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ। ବୋଜକମାନେ ମୋ ପୁତ୍ର ସମାନ, ସେମାନେ ସବୁବେଳେ ମୋ ପାଇଁ ପ୍ରିୟ। ଯେଉଁ ଲୋକ ବୋଜକଙ୍କୁ ଧନ ଓ ଭୂମି ନେଇ ଅନ୍ୟାୟ କରେ, ସେ ଘୋର ନରକକୁ ଯାଏ। ବୋଜକମାନେ ଦୈନିକ ଭଳି ଭଳି କର୍ମ, ବେଦାଧ୍ୟୟନ, ତ୍ରିସ୍ନାନ, ପଞ୍ଚବେଳା ପୂଜା, ଦେବ-ବ୍ରାହ୍ମଣ-ବେଦ ନିନ୍ଦା ତ୍ୟାଗ, ଅନ୍ୟ ଦେବତା ପ୍ରତିଷ୍ଠା ନ କରିବା, ଶୂଦ୍ର ଘରେ ଭୋଜନ ନ କରିବା, ଶୂଦ୍ର ଅନ୍ନ ତ୍ୟାଗ— ଏହିପରି ନିୟମ ମାନିବା ଉଚିତ। ଶଂଖ ଦ୍ୱାରା ମୋ ପୂଜା କଲେ ମୋତେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ କରେ। ବୋଜକମାନେ ମୋ ପାଇଁ ନିତ୍ୟ ପୂଜା କରନ୍ତି, ତେଣୁ ସେମାନେ 'ମଗଧ' ବୋଲି ଖ୍ୟାତ। ଯେଉଁ ବୋଜକ ନିୟମ ମାନି ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ସନ୍ତାନ ଦୀର୍ଘଜୀବୀ ଓ ଶୁଭ ହୁଅନ୍ତି।
Shaving of the head should be done, and the topknot should be carefully maintained; on the day of the Sun and on the sixth day, one should observe night-fasting; on Saptami and at the Sun's transit, fasting should be performed by the Bhojaka for my satisfaction, O son of Garuda.
Brahma said: Whoever offers a lamp in the temple of the Sun attains brilliance like the Sun and gains the fruit of all sacrifices.
ଦୀପଦାନଵର୍ଣନମ୍ ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ ଅନ୍ଧେ ତମସି ଦୁଷ୍ପାରେ ନରକେ ପତିତାତ୍କିଲ । ସଂକ୍ରୋଶମାନାନ୍ସଂକ୍ଷୁବ୍ଧାନୁଵାଚ ଯମକିଙ୍କରଃ । । ୧ ଵିଲାପୈରଲମତ୍ରେତି କିଂ ଵୋ ଵିଲପିତେ ଫଲମ୍ । ଯତ୍ପ୍ରମାଦାଦିଭିଃ ପୂର୍ଵମାତ୍ମାଯଂ ସମୁପେକ୍ଷିତଃ । । ୨ ପୂର୍ଵମାଲୋଚିତଂ ନୈତତ୍କଥମନ୍ତେ ଭଵିଷ୍ଯତି । ଇଦାନୀଂ ଯାତନାଂ ଭୁଙ୍ଧ୍ଵଂ କିଂ ଵିଲାପଂ କରିଷ୍ଯଥ । । ୩ ଦେହୋ ଦିନାନି ସ୍ଵଲ୍ପାନି ଵିଷଯାଶ୍ଚାତିଦୁର୍ବଲାଃ । ଏତତ୍କୋ ନ ଵିଜାନାତି ଯେନ ଯୂଯଂ ପ୍ରମାଦିନଃ । । ୪ ଜନ୍ତୁର୍ଜନ୍ମସହସ୍ରେଭ୍ଯ ଏକସ୍ମିନ୍ମାନୁଷୋ ଯଦି । ସ ତତ୍ରାପ୍ଯତିମୂଢାତ୍ମା କିଂ ଭୋଗାନଭିଧାଵତି । । ୫ ପୁତ୍ରଦାରଗୃହକ୍ଷେତ୍ରହିତାଯ ସତତୋଦ୍ଯତାଃ । ନ ଜାନନ୍ତି ତତୋ ମୂଢାଃ ସ୍ଵଲ୍ପମପ୍ଯାତ୍ମନୋ ହିତମ୍ । । ୬ ଵଞ୍ଚିତୋଽହଂ ମଯା ଲବ୍ଧମିଦମସ୍ମାଦୁପାଗତମ୍ । ନ ଵେତ୍ତି ମୋହିତଃ କଶ୍ଚିତ୍ପ୍ରକ୍ରାନ୍ତନରକୋ ନରଃ । । ୭ ନ ଵେତ୍ତି ସୂର୍ଯଚନ୍ଦ୍ରାଦୀନ୍କାଲମାତ୍ମାନମେଵ ଚ । ସାକ୍ଷିଭୂତାନଶେଷସ୍ଯ ଶୁଭସ୍ଯେହାଶୁଭସ୍ଯ ଚ । । ୮ ଜନ୍ମାନ୍ଯନ୍ଯାନି ଜାଯନ୍ତେ ପୁତ୍ରଦାରାଦିଦେହିନାମ୍ । ଯଦର୍ଥଂ ଯତ୍କୃତଂ କର୍ମ ତସ୍ଯ ଜନ୍ମଶତାନି ତୁ । । ୯ ଅହୋ ମୋହସ୍ଯ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ମମତ୍ଵଂ ନରକେଷ୍ଵପି । କ୍ରନ୍ଦତେ ମାତରଂ ତାତଂ ପୀଡ୍ଯମାନୋଽପି ଯତ୍ସ୍ଵଯମ୍ । । 1.119.୧୦ ଏଵମାକୃଷ୍ଟଚିତ୍ତାନାଂ ଵିଷଯୈଃ ସ୍ଵାଦୁତର୍ପଣୈଃ । ନୃଣାଂ ନ ଜାଯତେ ବୁଦ୍ଧିଃ ପରମାର୍ଥଵିଲୋକିନୀ । । ୧୧ ତଥା ଚ ଵିଷଯାସଙ୍ଗେ କରୋତ୍ଯଵିରତଂ ମନଃ । କୋ ହି ଭାରୋ ରଵେର୍ନାମ୍ନି ଜିହ୍ଵାଯାଃ ପରିକୀର୍ତନେ । । ୧୨ ଵର୍ତିତୈଲେଽଲ୍ପମୂଲ୍ଯେ ଚ ଯଦ୍ଵର୍ତ୍ତିର୍ଲଭ୍ଯତେ ସୁଧା । ଅତୋ ଵୈ କତରୋ ଲାଭଃ କା ତଶ୍ଚିନ୍ତା ଭଵେତ୍ତଦା । । ୧୩ ଯେନାଯତେଷୁ ହସ୍ତେଷୁ ସ୍ଵାତଂତ୍ର୍ଯେ ସତି ଦୀପକଃ । ମହାଫଲୋ ଭାନୁଗୃହେ ନ ଦତ୍ତୋ ନରକାପହାଃ । । ୧୪ ନରୋ ଵିଲପତେ କିଞ୍ଚିଦିଦାନୀଂ ଦୃଶ୍ଯତେ ଫଲମ୍ । ଅସ୍ଵାତଂତ୍ର୍ଯେ ଵିଲପତାଂ ସ୍ଵାତଂତ୍ର୍ଯେ ସତି ମାନିନାମ୍ । । ୧୫ ଅଵଶ୍ଯଂ ପାତିନଃ ପ୍ରାଣା ଭୋକ୍ତା ଜୀଵୋଽପ୍ଯହର୍ନିଶମ୍ । ଦତ୍ତଂ ଚ ଲଭତେ ଭୋକ୍ତଂ କାମଯନ୍ଵିଷଯାନପି । । ୧୬ ଏତତ୍ସ୍ଥାନଂ ଦୁଷ୍କୃତୈର୍ଵା ଯୁକ୍ତଂ ଚାଦ୍ଯ ମଯେକ୍ଷିତମ୍ । ଇଦାନୀଂ କିଂ ଵିଲାପେନ ସହଧ୍ଵଂ ଯଦୁପାଗତମ୍ । । ୧୭ ଯଦ୍ଯେତଦନଭୀଷ୍ଟଂ ଵୋ ଯଦ୍ଦୁଃଖଂ ସମୁପସ୍ଥିତମ୍ । ତଦଦ୍ଭୁତମତିଃ ପାପେ ନ କର୍ତଵ୍ଯା କଦାଚନ । । ୧୮ କୃତେଽପି ପାପକେ କର୍ମଣ୍ଯଜ୍ଞାନାଦଘନାଶନମ୍ । କର୍ତଵ୍ଯମନଵଚ୍ଛିନ୍ନଂ ପୂଜନଂ ସଵିତୁଃ ସଦା । । ୧୯ ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ ନାରକାସ୍ତଦ୍ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତମୂଚୁରତିଦୁଃଖିତାଃ । କ୍ଷୁତ୍କ୍ଷାମକଣ୍ଠାସ୍ତୃଟ୍ତାପଵିସଂସ୍ଫୁଟିତତାଲୁକାଃ । । 1.119.୨୦ ଭୋ ଭୋଃ ସାଧୋ କୃତଂ କର୍ମ ଯଦସ୍ମାଭିସ୍ତଦୁଚ୍ଯତାମ୍ । ନରକସ୍ଥୈର୍ଵିପାକୋଽଯଂ ଭୁଜ୍ଯତେ ଯତ୍ସୁଦାରୁଣଃ । । ୨୧ କିଙ୍କର ଉଵାଚ ଯୁଷ୍ମାଭିଯୌଂଵନୋନ୍ମାଦାନ୍ମୁଦିତୈରଵିଵେକିଭିଃ । ଘୃତଲୋଭେନ ମାର୍ତଣ୍ଡଗୃହାଦ୍ଦୀପଃ ପୁରା ହୃତଃ । । ୨୨ ତେନାସ୍ମିନ୍ନରକେ ଘୋରେ କ୍ଷୁତ୍ତୃଷ୍ଣାପରିପୀଡିତାଃ । ଭଵନ୍ତଃ ପତିତାସ୍ତୀଵ୍ରେ ଶୀତଵାତଵିଦାରିତାଃ । । ୨୩ ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ ଏତତ୍ତେ ଦୀପଦାନସ୍ଯ ପ୍ରଦୀପହରଣସ୍ଯ ଚ । ପୁଣ୍ଯଂ ପାପଂ ଚ କଥିତଂ ଭାସ୍କରାଯତନେଽଚ୍ଯୁତ । । ୨୪ ସର୍ଵତ୍ରୈଵ ହି ଦୀପସ୍ଯ ପ୍ରଦାନଂ କୃଷ୍ଣ ଶସ୍ଯତେ । ଵିଶେଷେଣ ଜଗଦ୍ଧାତୁର୍ଭାସ୍କରସ୍ଯ ନିଵେଶନେ । । ୨୫ ଯେଽନ୍ଧା ମୂକା ବଧିରା ନିର୍ଵିଵେକା ହୀନାସ୍ତୈସ୍ତୈର୍ଦାନସାଧନୈର୍ଵୃଷ୍ଣିଵୀର । ତୈସ୍ତୈର୍ଦୀପାଃ ସାଧୁଲୋକପ୍ରଦତ୍ତା ଦେଵାଗାରାଦନ୍ଯତଃ କୃଷ୍ଣ ନୀତାଃ । । ୨୬ ଇତି ଶ୍ରୀ ଭଵିଷ୍ଯେ ମହାପୁରାଣେ ବ୍ରାହ୍ମେ ପର୍ଵଣି ସପ୍ତମୀକଲ୍ପେ ଦୀପଦାନମାହାତ୍ମ୍ଯଵର୍ଣନଂ ନାମୈକୋନଵିଂଶତ୍ଯଧିକଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
Description of the Gift of a Lamp Brahma said: 1. In the impenetrable darkness, having fallen into hell, as they cried out and were agitated, a servant of Yama addressed them. 2. 'Enough of this wailing here—what result will come from your lamentation? By your own negligence before, you have disregarded your very self. 3. This was not considered before—how will it be at the end? Now, endure your punishment; why do you lament? 4. The body lasts only a few days, and sense pleasures are extremely frail—who does not know this, because of which you acted carelessly? 5. Among thousands of births, if one attains a human birth, and even then, being utterly deluded, pursues only pleasures, what is the use? 6. Always striving for the benefit of sons, wives, houses, and fields, the deluded do not know even a little of what is good for themselves. 7. 'I have been deceived; what I gained has been taken from me'—thus, bewildered, no one knows, once a man has entered hell. 8. He does not know the sun, moon, and so on, nor time, nor even himself, who is the witness of all good and evil here. 9. Other births arise for embodied beings like sons and wives; for the sake of whatever action was done, there are hundreds of births. 10. Oh, the greatness of delusion! Even in hell, attachment persists—a man, though tormented, cries for his mother and father. 11. Thus, for those whose minds are drawn by sense objects and the satisfaction of sweet tastes, no discernment arises to see the highest truth. 12. In the same way, through attachment to sense objects, the mind acts incessantly—what effort is there in uttering the name of the Sun with the tongue? 13. When a lamp is obtained with little cost, and oil is available, what gain is greater, and what worry should there be then? 14. When, with one's own hands and freedom, a lamp is offered in the house of the Sun, it yields great fruit and removes hell. 15. A man laments a little, now seeing the result—those who lament without freedom, and those who, being free, are proud. 16. The breaths of the sinful must surely fall; the soul also enjoys or suffers day and night. What is given is received and enjoyed, even as one desires pleasures. 17. This place, fit for the wicked, has now been seen by me; now, what is the use of lamenting? Endure what has come. 18. If this suffering that has come is not desired by you, then, O man of wondrous mind, never commit sin. 19. Even if a sinful deed is done out of ignorance, worship of the Sun should always be performed without interruption, for it destroys dense darkness. Brahma said: 20. Hearing those words, the hell-dwellers, extremely distressed, with throats parched by hunger and thirst, and tongues cracked by heat, spoke: 21. 'O noble one, tell us what deeds we have done, for this dreadful suffering is being endured by us in hell.' The servant said: 22. 'By you, intoxicated with youth, delighted and lacking discernment, out of greed for ghee, a lamp was once stolen from the house of the Sun.' 23. 'Because of that, you have fallen into this terrible hell, tormented by hunger and thirst, and torn by intense cold and wind.' Brahma said: 24. Thus, O Achyuta, the merit and sin of giving or stealing a lamp in the house of the Sun has been described. 25. Everywhere, O Krishna, the giving of a lamp is praised, especially in the abode of the world-creator, the Sun. 26. O hero of the Vrishnis, those who are blind, mute, deaf, lacking discernment, or destitute—by such means of charity, lamps are taken from the temple of the gods and given to the world of the good, or removed elsewhere, O Krishna. Thus ends the one hundred nineteenth chapter, entitled 'The Greatness of the Gift of a Lamp,' in the Saptami Section of the Brahma Parvan of the Bhavishya Mahapurana.
ଆଦିତ୍ଯପୂଜାଵର୍ଣନମ୍ ଵିଷ୍ଣୁରୁଵାଚ ଭଗଵନ୍ପ୍ରାଣିନଃ ସର୍ଵେ ଵିଷରୋଗାଦ୍ଯୁପଦ୍ରଵୈଃ । ଦୁଷ୍ଟଗ୍ରହୋପଘାତୈଶ୍ଚ ସର୍ଵକାଲମୁପଦ୍ରୁତାଃ । । ୧ ଆଭିଚାରିକକୃତ୍ଯାଭିଃ ସ୍ପର୍ଶରୋଗୈଶ୍ଚ ଦାରୁଣୈଃ । ସଦା ସମ୍ପୀଡ୍ଯମାନାସ୍ତୁ ତିଷ୍ଠନ୍ତ୍ଯମ୍ବୁଜସମ୍ଭଵ । । ୨ ଯେନ କର୍ମଵିପାକେନ ଵିଷରୋଗାଦ୍ଯୁପଦ୍ରଵାଃ । ପ୍ରଭଵନ୍ତି ନୃଣାଂ ତନ୍ମେ ଯଥାଵଦ୍ଵକ୍ତୁମର୍ହସି । । ୩ ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ ଵ୍ରତୋପଵାସୈର୍ଯୈର୍ଭାନୁର୍ନାନ୍ଯଜନ୍ମନି ତୋଷିତଃ । ତେ ନରା ଦେଵଶାର୍ଦୂଲ ଗ୍ରହରୋଗାଦିଭାଗିନଃ । । ୪ ଯୈର୍ନ ତତ୍ପ୍ରଵଣଂ ଚିତ୍ତଂ ସର୍ଵଦୈଵ ନରୈଃ କୃତମ୍ । ଵିଷଗ୍ରହଜ୍ଵରାଣାଂ ତେ ମନୁଷ୍ଯାଃ କୃଷ୍ଣ ଭାଗିନଃ । । ୫ ଆରୋଗ୍ଯଂ ପରମାଂ ଵୃଦ୍ଧିଂ ମନସା ଯଦ୍ଯଦିଚ୍ଛତି । ତତ୍ତଦାପ୍ନୋତ୍ଯସଂଦିଗ୍ଧଂ ପରତ୍ରାଦିତ୍ଯତୋଷଣାତ୍ । । ୬ ନାଧୀନ୍ପ୍ରାପ୍ନୋତି ନ ଵ୍ଯାଧୀନ୍ନ ଵିଷଯଗ୍ରହବନ୍ଧନମ୍ । କୃତ୍ଯାସ୍ପର୍ଶଭଯଂ ଵାପି ତୋଷିତେ ତିମିରାପହେ । । ୭ ସର୍ଵେ ଦୁଷ୍ଟାଃ ସମାସ୍ତସ୍ଯ ସୌମ୍ଯାସ୍ତସ୍ଯ ସଦା ଗ୍ରହାଃ । ଦେଵାନାମପି ପୂଜ୍ଯୋଽସୌ ତୁଷ୍ଟୋ ଯସ୍ଯ ଦିଵାକରଃ । । ୮ ଯଃ ସମଃ ସର୍ଵଭୂତେଷୁ ଯଥାତ୍ମନି ତଥା ହିତେ । ଉପଵାସାଦିନା ଯେନ ତୋଷ୍ଯତେ ତିମିରାପହଃ । । ୯ ତୋଷିତେଽସ୍ମିନ୍ପ୍ରଜାନାଥେ ନରାଃ ପୂର୍ଣମନୋରଥାଃ । ଅରୋଗାଃ ସୁଖିନୋ ନିତ୍ଯଂ ବହୁଧର୍ମସୁଖାନ୍ଵିତାଃ । । 1.120.୧୦ ନ ତେଷାଂ ଶତ୍ରଵୋ ନୈଵ ଶରୀରାଦ୍ଯଭିଚାରକମ୍ । ଗ୍ରହରୋଗାଦିକଂ ଚାପି ପାପକାର୍ଯୁପଜାଯତେ । । ୧୧ ଅଵ୍ଯାହତାନି ଦେଵସ୍ଯ ଧନଜାଲାନି ତଂ ନରମ୍ । ରକ୍ଷନ୍ତି ସକଲାପତ୍ସୁ ଯେନ ଶ୍ଵେତାଧିପୋଽର୍ଚିତଃ । । ୧୨ ଵିଷ୍ଣୁରୁଵାଚ ଅନାରାଧିତମାର୍ତଣ୍ଡା ଯେ ନରାଃ ଦୁଃଖଭାଗିନଃ । ତେ କଥଂ ନୀରୁଜଃ ସନ୍ତୁ ଵିଜ୍ଵରା ଗତକଲ୍ମଷାଃ ।। ୧୩ ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ ଆରାଧଯନ୍ତୁ ଦେଵେଶଂ ପୁଷ୍ପେଣୈଵମନୌପମମ୍ । ଭାସ୍କରଂ ତୁ ଜଗନ୍ନାଥଂ ସର୍ଵଦେଵଗୁରୁଂ ପରମ୍ ।। ୧୪ ଵିଷ୍ଣୁରୁଵାଚ ଦୋଷାଭିଭୂତଦେହୈସ୍ତୁ କଥମାରାଧନଂ ରଵେଃ । କର୍ତ୍ତଵ୍ଯଂ ଵଦ ଦେଵେଶ ଭକ୍ତ୍ଯା ଶ୍ରେଯୋଽର୍ଥମାତ୍ମନଃ ।। ୧୫ ଅନୁଗ୍ରାହ୍ଯୋଽସ୍ମି ଯଦି ତେ ମମାଯଂ ଭକ୍ତିମାନିତି । ତନ୍ମଯୋପଦିଶ ତ୍ଵଂ ଚ ମହଦାରାଧନଂ ରଵେଃ ।। ୧୬ ଅନନ୍ତମଜରଂ ଦେଵଂ ଦୁଷ୍ଟସନ୍ଦେହନାଶନମ୍ । ଆରାଧଯିତୁମିଚ୍ଛାମି ଭଗଵନ୍ତସ୍ତ୍ଵଦନୁଜ୍ଞଯା । । ଯେନାହଂ ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦେନ ଭଵେଯମତିଵିକ୍ରମଃ ।। ୧୭ ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ ଅନୁଗ୍ରାହ୍ଯୋଽସି ଦେଵସ୍ଯ ନୂନମଵ୍ଯକ୍ତଜନ୍ମନଃ । ଆରାଧନାଯ ତେ ଵିଷ୍ଣୋ ଯଦେତତ୍ପ୍ରଵଣଂ ମନଃ ।। ୧୮ ଯଦି ଦେଵପତିଂ ଭାନୁମାରାଧଯିତୁମିଚ୍ଛସି । ଭଗଵନ୍ତମନାଦ୍ଯଂ ଚ ଭଵ ଵୈଵସ୍ଵତୋଽଚ୍ଯୁତ ।। ୧୯ ନ ହ୍ଯଵୈଵସ୍ଵତୈର୍ଭାନୁର୍ଜ୍ଞାତୁଂ ସ୍ତୋତୁଂ ଚ ଶକ୍ଯତେ । ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ଵା ଶକ୍ଯତେ ମୂଢୈଃ ପ୍ରଵେଷ୍ଟୁଂ କୁତ ଏଵ ତୁ ।।1.120.୨ ୦ ତଦ୍ଭକ୍ତିପ୍ରାର୍ଥିତାଃ ପୂତା ନରାସ୍ତଦ୍ଭକ୍ତିଚେତସଃ । ଵୈଵସ୍ଵତା ଭଵନ୍ତ୍ଯେଵଂ ଵିଵସ୍ଵନ୍ତଂ ଵିଶନ୍ତି ଚ ।।୨ ୧ ଅନେକଜନ୍ମସଂସାରଚିତେ ପାପସମୁଚ୍ଚଯେ । ନାକ୍ଷୀଣେ ଜାଯତେ ପୁଂସାଂ ମାର୍ତଣ୍ଡାଭିମୁଖୀ ମତିଃ । । ୨୨ ପ୍ରଦ୍ଵେଷଂ ଯାତି ମାର୍ତଣ୍ଡେ ଦ୍ଵିଜାନ୍ଵେଦାଂଶ୍ଚ ନିନ୍ଦତି । ଯୋ ନରସ୍ତଂ ଵିଜାନୀଯାଦସୁରାଂଶସମୁଦ୍ଭଵମ୍ । । ୨୩ ପାଷଣ୍ଡେଷୁ ରତିଃ ପୁଂସାଂ ହେତୁଵାଦାନୁକୂଲତା । ଜାଯତେ ଦମ୍ଭମାଯାମ୍ଭଃ ପତିତାନାଂ ଦୁରାତ୍ମନାମ୍ । । ୨୪ ଯଦା ପାପକ୍ଷଯଃ ପୁଂସାଂ ତଦା ଵେଦଦ୍ଵିଜାତିଷୁ । ଭାନୌ ଚ ଯଜ୍ଞପୁରୁଷେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଭଵତି ନୈଷ୍ଠିକୀ । । ୨୫ ଯଦା ସ୍ଵଲ୍ପାଵଶେଷସ୍ତୁ ନରାଣାଂ ପାପସଞ୍ଚଯଃ । ତଦା ଭୋଜକଵିପ୍ରେଷୁ ଭାନୌ ପୂଜାଂ ପ୍ରକୁର୍ଵତେ । । ୨୬ ଭ୍ରମତାମତ୍ର ସଂସାରେ ନରାଣାଂ କର୍ମଦୁର୍ଗମେ । କରାଵଲମ୍ବନୋ ହ୍ଯେକୋ ଭକ୍ତିପ୍ରୀତୋ ଦିଵାକରଃ । । ୨୭ ସ ତ୍ଵଂ ଵୈଵସ୍ଵତୋ ଭୂତ୍ଯା ସର୍ଵପାପହରଂ ହରିମ୍ । ଆରାଧଯ ସମଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ପ୍ରୀତିମଭ୍ଯେତି ଭାସ୍କରଃ । । ୨୮ ଵିଷ୍ଣୁରୁଵାଚ କିଂ ଲକ୍ଷଣା ଭଵନ୍ତ୍ଯେତେ ନରା ଵୈଵସ୍ଵତା ଗୁଣୈଃ । ଯଚ୍ଚ ଵୈଵସ୍ଵତଂ କାର୍ଯଂ ତନ୍ମେ କଥଯ କଞ୍ଜଜ । । ୨୯ ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ କର୍ମଣା ମନସା ଵାଚା ପ୍ରାଣିନାଂ ଯୋ ନ ହିଂସକଃ । ଭାଵଭକ୍ତଶ୍ଚ ମାର୍ତଣ୍ଡ କୃଷ୍ଣ ଵୈଵସ୍ଵତୋ ହି ସଃ । । 1.120.୩୦ ଯୋ ଭୋଜକଦ୍ଵିଜାନ୍ଦେଵାନ୍ନିତ୍ଯମେଵ ନମସ୍ଯତି । ନ ଚ ଭୋକ୍ତା ପରସ୍ଵାଦେର୍ଵିଷ୍ଣୋ ଵୈଵସ୍ଵତୋ ହି ସଃ । । ୩୧ ସର୍ଵାନ୍ଦେଵାନ୍ରଵିଂ ଵେତ୍ତି ସର୍ଵାଂଲ୍ଲୋକାଂଶ୍ଚ ଭାସ୍କରମ୍ । ତେଭ୍ଯଶ୍ଚାନନ୍ଯମାତ୍ମାନଂ କୃଷ୍ଣ ଵୈଵସ୍ଵତୋ ହି ସଃ । । ୩୨ ଦେଵଂ ମନୁଷ୍ଯମନ୍ଯଂ ଵା ପଶୁପକ୍ଷିପିପୀଲିକମ୍ । ତରୁପାଷାଣକାଷ୍ଠାଦିଭୂମ୍ଯମ୍ଭୋଧିଂ ଦିଵଂ ତଥା । । ୩୩ ଆତ୍ମାନଂ ଚାପି ଦେଵଶାଦ୍ଵ୍ଯତିରିକ୍ତଂ ଦିଵାକରାତ୍ । ଯୋ ନ ଜାନାତି ତଂ ଵିଦ୍ଯାତ୍କୃଷ୍ଣ ଵୈଵସ୍ଵତଂ ନରମ୍ । । ୩୪ ସର୍ଵୋ ଵୈଵସ୍ଵତୋ ଭାଗୋ ଯଦ୍ଭୂତଂ ଯଦ୍ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତମ୍ । ଇତି ଵୈ ଯୋ ଵିଜାନାତି ସ ତୁ ଵୈଵସ୍ଵତୋ ନରଃ । । ୩୫ ଭଵଭୀତିଂ ହରତ୍ଯେଷ ଭକ୍ତିଭାଵେନ ଭାଵିତଃ । ଵିଵସ୍ଵାନିତି ଭାଵୋ ଯଃ ସ ତୁ ଵୈଵସ୍ଵତୋ ନରଃ । । ୩୬ ଭାଵଂ ନ କୁରୁତେ ଯସ୍ତୁ ସର୍ଵଭୂତେଷୁ ପାପକମ୍ । କର୍ମଣା ମନସା ଵାଚା ସ ଚ ଵୈଵସ୍ଵତୋ ନରଃ । । ୩୭ ବାହ୍ଯାର୍ଥନିରପେକ୍ଷୋ ଯଃ କ୍ରିଯାଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ଵିଵସ୍ଵତଃ । ଭାଵେନ ନିଷ୍ପାଦଯତି ଜ୍ଞେଯୋ ଵୈଵସ୍ଵତୋ ହି ସଃ । । ୩୮ ନାରଯୋ ଯସ୍ଯ ନ ସ୍ନିଗ୍ଧା ନ ଭେଦାଧୀନଵୃତ୍ତଯଃ । ଵୀକ୍ଷତେ ସର୍ଵମେଵେଦଂ ଭାନୁଂ ଵୈଵସ୍ଵତୋ ହି ସଃ । । ୩୯ ସୁତପ୍ତେନେହ ତପସା ଯଜ୍ଞୈର୍ଵା ବହୁଦକ୍ଷିଣୈଃ । ତାଂ ଗତିଂ ନ ନରା ଯନ୍ତି ଯାଂ ତୁ ଵୈଵସ୍ଵତୋ ଗତଃ । ।1.120.୪ ୦ ଯେନ ସର୍ଵାତ୍ମନା ଭାନୌ ଭକ୍ତ୍ଯା ଭାଵୋ ନିଵେଶିତଃ । ଦେଵଶ୍ରେଷ୍ଠ କୃତାର୍ଥତ୍ଵାଚ୍ଛ୍ଲାଘ୍ଯୋ ଵୈଵସ୍ଵତୋ ହି ସଃ । । ୪୧ ଅପି ନଃ ସ କୁଲେ ଧନ୍ଯୋ ଜାଯେତ କୁଲପାଵନଃ । ଭାସ୍କରଂ ଭକ୍ତିଭାଵେନ ଯସ୍ତୁ ଵୈ ପୂଜଯିଷ୍ଯତି । ।୪୨ ଯଃ କାରଯତି ଦେଵାର୍ଚାଂ ହଦଯାଲମ୍ବିନୀଂ ରଵେଃ । ସ ନରୋଽର୍କମଵାପ୍ନୋତି ଧର୍ମଧ୍ଵଜମନୌପମମ୍ । ।୪ ୩ ଯଶ୍ଚ ଦେଵାଲଯଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ଭାନୋଃ କାରଯତେ ସ୍ଥିରମ୍ । ସ ସପ୍ତ ପୁରୁଷାଁଲ୍ଲୋକାନ୍ଭାନୋର୍ନଯତି ମାନଵଃ । ।୪୪ ଯାଵନ୍ତୋବ୍ଦାନ୍ହି ଦେଵାର୍ଚା ରଵେସ୍ତିଷ୍ଠତି ମଂଦିରେ । ତାଵଦ୍ଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ପୁଷ୍ପୋତ୍ତରଗୃହେ ଵସେତ୍ । । ୪୫ ଦେଵାର୍ଚାଲକ୍ଷଣୋପେତୋ ଯଦ୍ଗୃହେ ସନ୍ତତୋ ଵିଧିଃ । ନିଷ୍କାମଂ ଚ ମନୋ ଯସ୍ଯ ସ ଯାତ୍ଯକ୍ଷରସାମ୍ଯତାମ୍ । । ୪୬ ପୁଷ୍ପାଣ୍ଯତିସୁଗଂଧୀନି ମନୋଜ୍ଞାନି ଚ ଯଃ ପୁମାନ୍ । ପ୍ରଯଚ୍ଛତି ଜଗନ୍ନାଥେ ସପ୍ତାଶ୍ଵେ ଜ୍ଯୋତିଷାଂ ପତୌ । । ସ ଯାତି ପରମଂ ସ୍ଥାନଂ ଯତ୍ର ଜ୍ଯୋତିଃ ସନାତନମ୍ । ।୪୭ ଯସ୍ଯ ଯସ୍ଯ ଵିହୀନୋ ଯୋ ଦେଶୋ ଯଦ୍ଵର୍ଜିତଂ ଚ ଯତ୍ । ଧୂପାଂଶ୍ଚ ଵିଵିଧାଂସ୍ତାଂସ୍ତାନ୍ଗଂଧାଢ୍ଯଂ ସୁଵିଲେପନମ୍ । ।୪୮ ଦୀପଵର୍ତ୍ଯୁପହାରାଂଶ୍ଚ ଯଚ୍ଚାଭୀଷ୍ଟମଥାତ୍ମନଃ । ନରଃ ସୋନୁଦିନଂ ଯଜ୍ଞାନ୍କରୋତ୍ଯାରାଧନାଦ୍ରଵେଃ । ।୪ ୯ ଯଜ୍ଞେଶୋ ଭଗଵାନ୍ଭାନୁର୍ମଖୈରପି ସ ତୋଷ୍ଯତେ । ବହୂପକରଣା ଯଜ୍ଞା ନାନାସଂଭାରଵିସ୍ତରାଃ । । ସଂପ୍ରାପ୍ଯନ୍ତେ ଧନଯୁତୈର୍ମନୁଷ୍ଯୈର୍ନାଲ୍ପସଂଚଯୈଃ । । 1.120.୫୦ ଭକ୍ତ୍ଯା ତୁ ପୁରୁଷୈଃ ପୂଜା କୃତା ଦୂର୍ଵାଂକୁରୈରପି । ରଵେର୍ଦଦାତି ହି ଫଲଂ ସର୍ଵଯଜ୍ଞୈଃ ସୁଦୁର୍ଲଭମ୍ । । ୫୧ ଯାନି ପୁଷ୍ପାଣି ହୃଦ୍ଯାନି ଧୂପଗନ୍ଧାନୁଲେପନମ୍ । ଦଯିତଂ ଭୂଷଣଂ ଯଚ୍ଚ ତଥା ରକ୍ତେ ଚ ଵାସସୀ । । ୫୨ ଯାନି ଚାଭ୍ଯଵହାର୍ଯାଣି ଭକ୍ଷ୍ଯାଣି ଚ ଫଲାନି ଚ । ପ୍ରଯଚ୍ଛ ତାନି ମାର୍ତଣ୍ଡ ଭଵେଥାଶ୍ଚୈଵ ତନ୍ମନାଃ । । ୫୩ ଆଦ୍ଯଂ ତଂ ଯଜ୍ଞପୁରୁଷଂ ଯଥା ଭକ୍ତ୍ଯା ପ୍ରସାଦଯ । ଆରାଧ୍ଯ ଯାତି ତଂ ଦେଵଂ ଯତ୍ତଦ୍ବ୍ରହ୍ମ ପରଂ ସ୍ମୃତମ୍ । । ୫୪ ପୁଣ୍ଯୈସ୍ତୀର୍ଥୋଦକୈଃ ପୁଷ୍ପୈର୍ମଧୁନା ସର୍ପିଷା ତଥା । କ୍ଷୀରେଣ ସ୍ନାପଯେଦ୍ଦେଵମଚ୍ଯୁତଂ ଜଗତାଂ ପତିମ୍ । । ୫୫ ଦଧିକ୍ଷୀରହ୍ରଦାନ୍ପୁଣ୍ଯାଂସ୍ତତୋ ଲୋକାନ୍ମଧୁଚ୍ଯୁତଃ । ପ୍ରଯାସ୍ଯସି ଯଦୁଶ୍ରେଷ୍ଠ ନିର୍ଵୃତିଂ ଚାପି ଐଶ୍ଵରୀମ୍ । । ୫୬ ସ୍ତୋତ୍ରୈର୍ହଦ୍ଯୈର୍ଯଥା ଵାଦ୍ଯୈର୍ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ଚ ତର୍ପଣୈଃ । ମନସଶ୍ଚୈକତାଯୋଗାଦାରାଧଯ ଦିଵାକରମ୍ । । ୫୭ ଆରାଧ୍ଯଂ ତଂ ମହାଦେଵୋ ମହଚ୍ଛବ୍ଦମଵାପ୍ତଵାନ୍ । । ୫୮ ଅହଂ ଚାପି ସମସ୍ତାନାଂ ଲୋକାନାଂ ସୃଷ୍ଟିକାରକଃ । ତମାରାଧ୍ଯ ଵିଵସ୍ଵନ୍ତଂ ତତ୍ପ୍ରସାଦାଜ୍ଜନାର୍ଦନ । । ୫୯ ତ୍ଵମପ୍ଯେତଂ ହୃଷୀକେଶ ତତ୍ପ୍ରସାଦାନ୍ନ ସଂଶଯଃ । ସମର୍ଥୋ ଦେଵଶତ୍ରୂଣାଂ ଦୈତ୍ଯାନାଂ ନାଶନେ ସଦା । । 1.120.୬୦ ଦକ୍ଷିଣଃ କିରଣସ୍ତସ୍ଯ ଯୋ ଦେଵସ୍ଯ ଵିଵସ୍ଵତଃ । ଅହଂ ତସ୍ମାତ୍ସମୁତ୍ପନ୍ନୋ ଵେଦଵେଦାଙ୍ଗସମ୍ମିତଃ । । ୬୧ ଵାମୋ ଯଃ କିରଣଃ କୃଷ୍ଣ ରଶ୍ମିମାଲାକୁଲଃ ସଦା । ତସ୍ମାଦୀଶଃ ସମୁତ୍ପନ୍ନଃ ପାର୍ଵତୀଦଯିତୋଽଚ୍ଯୁତ । । ୬୨ ଵକ୍ଷସସ୍ତ୍ଵଂ ସମୁତ୍ପନ୍ନଃ ଶଂଖଚକ୍ରଗଦାଧରଃ । ତଥାମ୍ବୁଜକରା ଦେଵୀ ଅମ୍ବୁଜାନନଵଲ୍ଲଭା । । ୬୩ ସମାରାଧ୍ଯ ବଲଂ କୀର୍ତିଂ ଶ୍ରିଯଂ ଚାଵାପ୍ତଵାନହମ୍ । ତଥା ତ୍ତ୍ଵମପି ରାଜେନ୍ଦ୍ର ତମାରାଧ୍ଯ ଦିଵାକରମ୍ । । ଯାନ୍ଯାନିଚ୍ଛସି କାମାଂସ୍ତ୍ଵଂ ତାଂସ୍ତାନ୍ସର୍ଵାନଵାପ୍ସ୍ଯସି । । ୬୪ ଯ ଇଦଂ ଶୃଣୁଯାନ୍ନିତ୍ଯଂ ସଂଵାଦଂ ଵିଧିକୃଷ୍ଣଯୋଃ । ସୋଽପି କାମାନଵାପ୍ଯାଗ୍ର୍ଯାଂସ୍ତତୋ ଲୋକମଵାପ୍ନୁଯାତ୍ । । ୬୫ ଗୈରିକଂ ଯାନମାରୂଢୋ ଯୁକ୍ତଂ କୁଞ୍ଜରଵାଜିଭିଃ । ତେଜସାମ୍ବୁଜସଂକାଶଃ ପ୍ରଭଯାଣ୍ଡଜ ସନ୍ନିଭଃ । । ୬୬ କାନ୍ତ୍ଯା ଚଂଦ୍ରସମୋ ରାଜନ୍ଵୃନ୍ଦାରକଗଣୈର୍ଵୃତଃ । ଗନ୍ଧର୍ଵୈର୍ଗୀଯମାନସ୍ତୁ ତଥା ଚାପ୍ସରସାଂ ଗଣୈଃ । । ୬୭ ଇତି ଶ୍ରୀଭଵିଷ୍ଯେ ମହାପୁରାଣେ ବ୍ରାହ୍ମେ ପର୍ଵଣି ସପ୍ତମୀକଲ୍ପେ ଆଦିତ୍ଯପୂଜାଵର୍ଣନଂ ନାମ ଵିଂଶତ୍ଯଧିକଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
Description of the Worship of the Sun Vishnu said: 1. O Lord, all living beings are constantly afflicted by poison, disease, and other troubles, as well as the attacks of evil planets. 2. They are always tormented by sorcery, terrible skin diseases, and other afflictions, O Lotus-born. 3. By what karma's result do poison, disease, and other troubles arise among men? Please tell me this properly. Brahma said: 4. Those men, O best of gods, who have not pleased the Sun in this or previous lives by vows and fasts, become subject to the planets, diseases, and so on. 5. Those whose minds have never been inclined toward him, O Krishna, always become subject to poison, planets, and fevers. 6. Whatever supreme health and increase one desires in mind, that is certainly obtained hereafter by pleasing the Sun. 7. He does not suffer from subjugation, disease, or bondage to sense objects, nor from fear of sorcery or touch, when the dispeller of darkness is pleased. 8. All the planets become gentle for him, always auspicious; even the gods worship him, when the Sun is pleased. 9. He who is equal to all beings, who seeks the welfare of others as his own, and who pleases the dispeller of darkness by fasting and so on— 10. When this lord of beings is pleased, men become fulfilled in their desires, healthy, always happy, and endowed with many virtues. 11. They have no enemies, nor any bodily or magical affliction; no evil arises from planets, diseases, or sinful acts. 12. The inexhaustible treasures of the god protect that man in all dangers, by whom the lord of light is worshipped. Vishnu said: 13. Those men who do not worship Martanda are subject to suffering—how can they be free from disease, fever, and sin? Brahma said: 14. Let them worship the lord of the gods, the Sun, the teacher of all the gods, the supreme, with incomparable flowers. Vishnu said: 15. How should the worship of the Sun be performed by those whose bodies are afflicted by faults? Tell me, O lord of gods, for the sake of my own welfare, with devotion. 16. If I am to be favored by you, as your devotee, then instruct me in the great worship of the Sun. 17. I wish to worship the endless, ageless god, the destroyer of evil doubts, with your permission, O Lord, so that by your grace I may become exceedingly powerful. Brahma said: 18. You are indeed worthy of the god's favor, O Vishnu, whose birth is unmanifest; your mind is inclined to his worship. 19. If you wish to worship the lord of gods, the Sun, the primeval one, then become a son of Vivasvat, O Achyuta. 20. The Sun cannot be known, praised, or seen by those who are not of the Vaivasvata lineage, nor can he be entered by the deluded. 21. Those purified by devotion, whose minds are set on him, become Vaivasvatas and enter Vivasvat. 22. Unless the heap of sins accumulated over many births is destroyed, the mind of men does not turn toward Martanda. 23. He who hates Martanda and reviles Brahmins and the Vedas—know that man to be born of demonic stock. 24. Delight in heretics, fondness for arguments—these arise among the fallen, wicked souls, covered by hypocrisy and deceit. 25. When the sins of men are destroyed, then steadfast faith arises in the Vedas, Brahmins, the Sun, and the Lord of sacrifice. 26. When only a little sin remains, men perform worship of the Sun and feed Brahmins. 27. As men wander in this difficult world of karma, the Sun, pleased by devotion, is their only support. 28. Therefore, O Vaivasvata, worship Hari, the remover of all sins, with equal devotion; the Sun will become pleased. Vishnu said: 29. What are the marks and virtues of these Vaivasvata men? And what should be done by a Vaivasvata? Tell me this, O Lotus-born. Brahma said: 30. He who does not harm living beings by deed, mind, or word, and who is devoted to Martanda in spirit, O Krishna, is a Vaivasvata. 31. He who always honors Brahmins who feed others, and does not covet another's wealth, O Vishnu, is a Vaivasvata. 32. He who knows all the gods as the Sun, and all the worlds as the Sun, and sees himself as non-different from them, O Krishna, is a Vaivasvata. 33. He who does not see himself as separate from the god, man, animal, bird, ant, tree, stone, wood, earth, water, or sky— 34. He who does not know himself as different from the god, the Sun—know him, O Krishna, to be a Vaivasvata man. 35. Whoever knows that all that exists and is established is the portion of Vaivasvata—he is a Vaivasvata man. 36. He who, filled with devotion, removes the fear of worldly existence, and whose mind is set on Vivasvat—he is a Vaivasvata man. 37. He who does not harm any being by deed, mind, or word—he is a Vaivasvata man. 38. He who, indifferent to external objects, performs actions for Vivasvat with devotion—he is to be known as a Vaivasvata. 39. He whose relatives are not dear, whose behavior is not dependent on divisions, and who sees all this as the Sun—he is a Vaivasvata. 40. By austerity, sacrifice, or great gifts, men do not attain that state which the Vaivasvata attains. 41. He who, with all his being, places his devotion in the Sun, O best of gods, is fulfilled and praiseworthy as a Vaivasvata. 42. May such a blessed one be born in our family, a purifier of the lineage, who will worship the Sun with devotion. 43. He who causes the worship of the Sun, with a heart full of faith, attains the Sun and an incomparable banner of righteousness. 44. He who builds a temple for the Sun with devotion leads seven generations to the worlds of the Sun. 45. For as many years as the worship of the Sun remains in the temple, for that many thousands of years he dwells in the house of flowers. 46. In whose house the worship of the Sun is constantly performed with proper marks, and whose mind is desireless, he attains equality with the imperishable. 47. He who offers fragrant and delightful flowers to the Lord of the universe, the seven-horsed Lord of light, attains the supreme place where the eternal light is. 48. Whatever place is lacking, whatever is omitted, various kinds of incense, ointments rich in fragrance, and all desired offerings— 49. The man who, day by day, performs sacrifices and worship of the Sun with these, attains the fruits of worship. 50. The Lord of sacrifice, the Sun, is pleased even by simple offerings of sacred grass; the fruits he gives by devotion are hard to obtain even by great sacrifices. 51. Whatever pleasing flowers, incense, ointments, beloved ornaments, and red garments— 52. Whatever foods, eatables, and fruits are dear—offer these to Martanda with a devoted mind. 53. Please the primeval Lord of sacrifice with devotion; by worshipping him, one attains that supreme Brahman. 54. Bathe the Lord of the universe, Achyuta, with holy waters, flowers, honey, ghee, and milk. 55. By giving ponds of curds and milk, you will go to worlds full of honey, O best of the Yadus, and attain supreme bliss and sovereignty. 56. With hymns, music, and the satisfaction of Brahmins, and by concentration of mind, worship the Sun. 57. Having worshipped him, the great god obtained the great name. 58. I, the creator of all worlds, worshipped Vivasvat, and by his grace, O Janardana— 59. You also, O Hrishikesha, by his grace, are always able to destroy the enemies of the gods and the demons. 60. The right ray of that god Vivasvat is myself, born from him, and is the essence of the Vedas and their limbs. 61. The left ray, O Krishna, always surrounded by rays, is the Lord Shiva, beloved of Parvati, O Achyuta. 62. From his chest you were born, O bearer of conch, discus, and mace; likewise, the goddess with lotus hands, beloved of the lotus-faced one. 63. By worshipping him, I obtained strength, fame, and wealth; so too, O king, by worshipping the Sun, you will obtain all the desires you wish for. 64. Whoever hears this dialogue between Brahma and Krishna daily, he too will obtain the highest desires and attain that world. 65. Mounted on a red vehicle drawn by elephants and horses, shining like a lotus, radiant like an egg of light, 66. Equal in splendor to the moon, surrounded by groups of boys, praised by Gandharvas, and by companies of Apsaras. 67. Thus ends the one hundred twentieth chapter, entitled 'Description of the Worship of the Sun,' in the Saptami Section of the Brahma Parvan of the Bhavishya Mahapurana.
ଵିଶ୍ଵକର୍ମକୃତସୂର୍ଯତେଜଃ ଶାତନଵର୍ଣନମ୍ ଶତାନୀକ ଉଵାଚ ଶରୀରଲେଖନଂ୧ ଭାନୋରୁକ୍ତଂ ସଂକ୍ଷେପତସ୍ତ୍ଵଯା । ଵିସ୍ତରାଚ୍ଛ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ତନ୍ମମାଚକ୍ଷ୍ଵ ସୁଵ୍ରତ । । ୧ ସୁମନ୍ତୁରୁଵାଚ ପିତୁର୍ଗୃହଂ ତୁ ଯାତାଯାଂ ସଂଜ୍ଞାଯାଂ କୁରୁନଂଦନ । ଭାସ୍କରଶ୍ଚିଂତଯାମାସ ସଂଜ୍ଞା ମଦ୍ରୂପକାରିଣୀ । । ୨ ଏତସ୍ମିନ୍ନଂତରେ ବ୍ରହ୍ମା ତତ୍ରାଗତ୍ଯ ଦିଵାକରମ୍ । ଅଵ୍ରଵୀନ୍ମଧୁରାଂ ଵାଚଂ ରଵେଃ ପ୍ରୀତିକରାଂ ଶୁଭାମ୍ । । ୩ ଆଦିଦେଵୋଽସି ଦେଵାନାଂ ଵ୍ଯାପ୍ତମେତତ୍ତ୍ଵଯା ଜଗତ୍ । ଶ୍ଵଶୁରୋ ଵିଶ୍ଵକର୍ମା ତେ ରୂପଂ ନିର୍ଵର୍ତଯିଷ୍ଯତି । । ୪ ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ରଵିଂ ବ୍ରହ୍ମା ଵିଶ୍ଵକର୍ମାଣମବ୍ରଵୀତ୍ । ନିଵର୍ତସ୍ଯ ମାର୍ତଣ୍ଡଂ ସ୍ଵରୂପଂ ତତ୍ସୁଶୋଭନମ୍ । । ୫ ତତୋ ବ୍ରହ୍ମସମାଦେଶାଦ୍ଭ୍ର(ଭୂ?)ମିମାରୋପ୍ଯ ଭାସ୍କରମ୍ । ରୂପଂ ନିର୍ଵର୍ତଯାମାସ ଵିଶ୍ଵକର୍ମା ଶନୈଃଶନୈଃ । । ୬ ତତସ୍ତୁଷ୍ଟାଵ ତଂ ବ୍ରହ୍ମା ସର୍ଵଦେଵଗଣୈଃ ସହ । ଗୁହ୍ଯୈର୍ନାନାଵିଧୈଃ ସ୍ତୋତ୍ରୈର୍ଵେଦଵେଦାଙ୍ଗପାରଗୈଃ । । ୭ ସ୍ଵସ୍ତି ତେଽସ୍ତୁ ଜଗନ୍ନାଥ ଧର୍ମଵର୍ଷହିମାକର । ଶାଂତିସ୍ତେ ସର୍ଵଲୋକାନାଂ ଦେଵଦେଵ ଦିଵାକର । । ୮ ତତୋ ରୁଦ୍ରଶ୍ଚ ଵିଷ୍ଣ୍ଵାଦ୍ଯାଃ ସ୍ତୁଵଂତସ୍ତଂ ଦିଵାକରମ୍ । ତେଜସ୍ତେ ଵର୍ଧତାଂ ଦେଵ ଲିଖ୍ଯତେଽପି ଦିଵସ୍ପତେ । । ୯ ଇନ୍ଦ୍ରଶ୍ଚାଗତ୍ଯ ତଂ ଦେଵଂ ଲିଖ୍ଯମାନମଥାସ୍ତୁଵତ୍ । ଜଯ ଦେଵ ଜଯସ୍ଵେତି ତତ୍ତ୍ଵଦୋଽସି ଜଗତ୍ପତେ ।। 1.121.୧୦ ଋଷଯସ୍ତୁ ତତଃ ସପ୍ତ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରପୁରୋଗମାଃ । ତୁଷ୍ଟୁଵୁର୍ଵିଵିଧୈଃ ସ୍ତୋତ୍ରୈଃ ସ୍ଵସ୍ତିସ୍ଵସ୍ତୀତିଵାଦିନଃ ।। ୧୧ ଵେଦୋକ୍ତାଭିରଥାଶୀର୍ଭିର୍ଵାଲଖିଲ୍ଯାଶ୍ଚ ତୁଷ୍ଟୁଵୁଃ । ତ୍ଵଂ ନାଥ ମୋକ୍ଷିଣାଂ ମୋକ୍ଷୋ ଧ୍ଯେଯସ୍ତ୍ଵଂ ଧ୍ଯାନିନାମପି ।। ୧୨ ତ୍ଵଂ ଗତିଃ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ତ୍ଵଯି ସର୍ଵଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍ । ପ୍ରଜାଭ୍ଯଶ୍ଚୈଵ ଦେଵେଶ ଶଂ ନୋଽସ୍ତୁ ଜଗତଃ ପତେ ।। ୧୩ ତ୍ଵତ୍ତୋ ଭଵତି ଵୈ ନିତ୍ଯଂ ଜଗତ୍ସଂଲୀଯତେ ତ୍ଵଯି । ତ୍ଵମେକସ୍ତ୍ଵଂ ଦ୍ଵିଧା ଚୈଵ ତ୍ରିଧା ଚ ତ୍ଵଂ ନ ସଂଶଯଃ ।। ୧୪ ତ୍ଵଯୈକେନ ଜଗତ୍ସୃଷ୍ଟଂ ତ୍ଵଯୈକେନ ପ୍ରବୋଧିତମ୍ । ତତୋ ଵିଦ୍ଯାଧରଗଣା ଯକ୍ଷରାକ୍ଷସପନ୍ନଗାଃ ।। ୧୫ କୃତାଞ୍ଜଲିପୁଟାଃ ସର୍ଵେ ଶିରୋଭିଃ ପ୍ରଣତା ରଵିମ୍ । ଊଚୁରେଵଂଵିଧା ଵାଚୋ ମନଃ ଶ୍ରୋତ୍ରସୁଖପ୍ରଦାଃ ।। ୧୬ ସହ୍ଯଂ ଭଵତୁ ତେ ତେଜୋ ଭୂତାନାଂ ଭୂତଭାଵନ । ହାହା ହୂହୂସ୍ତତଶ୍ଚୈଵ ତୁମ୍ବୁରୁର୍ନାରଦସ୍ତଥା ।। ୧୭ ଉପଗାତୁଂ ସମାରବ୍ଧା ଗାମୁଚ୍ଚୈଃ କୁଶଲା ରଵିମ୍ । ଷଡ୍ଜମଧ୍ଯମଗାଂଧାରଗ୍ରାମତ୍ରଯଵିଶାରଦାଃ ।। ୧୮ ମୂର୍ଚ୍ଛନାଭିସ୍ତତଶ୍ଚୈଵ ତଥା ଧୈଵତପଞ୍ଚମୈଃ । ନାନାନୁଭାଵମନ୍ଦ୍ରୈଶ୍ଚ ଅର୍ଧମନ୍ଦ୍ରୈସ୍ତଥୈଵ ଚ ।। ୧୯ ତ୍ରିସାଧନୈଃ ପ୍ରକାରୈସ୍ତୁ ଵାଦ୍ଯତାଲସମନ୍ଵିତୈଃ । ଵିଶ୍ଵାଚୀ ଚ ଘୃତାଚୀ ଚ ଉର୍ଵଶୀ ଚ ତିଲୋତ୍ତମା ।।୨୦ ମେନକା ସହଜନ୍ଯା ଚ ରମ୍ଭା ଚାପ୍ସରସାଂ ଵରା । ହାଵଭାଵଵିଲାସୈଶ୍ଚ କୁର୍ଵତ୍ଯୋଽଭିନଯାନ୍ବହୂନ୍ ।।୨ ୧ ତତୋଽତୀଵ କଲଂ ଗେଯଂ ମଧୁରଂ ଚ ପ୍ରଵର୍ତତେ । ସର୍ଵେଷାଂ ଦେଵସଂଘାନାଂ ମନଃ ଶ୍ରୋତ୍ରସୁଖପ୍ରଦମ୍ ।।୨୨ ପ୍ରଵାଦ୍ଯଂ ତୁ ତତସ୍ତତ୍ର ଵୀଣାଵଂଶାଦି ସୁଵ୍ରତ । ପଣଵାଃ ପୁଷ୍କରାଶ୍ଚୈଵ ମୃଦଙ୍ଗାଃ ପଟହାସ୍ତଥା । । ୨୩ ଦେଵଦୁନ୍ଦୁଭଯଃ ଶଂଖାଃ ଶତଶୋଽଥ ସହସ୍ରଶଃ । ଗାଯଦ୍ଭିଶ୍ଚୈଵ ଗନ୍ଧର୍ଵୈର୍ନୃତ୍ଯଦ୍ଭିଶ୍ଚାପ୍ସରୋଗଣୈଃ । । ୨୪ ତୂର୍ଯଵାଦିତ୍ରଘୋଷୈଶ୍ଚ ସର୍ଵଂ କୋଲାହଲୀକୃତମ୍ । ତତଃ କୃତୈଃ କରପୁଟୈଃ ପଦ୍ଯକୁଡ୍ମଲସନ୍ନିଭୈଃ । । ୨୫ ଲଲାଟୋପରି ଵିନ୍ଯସ୍ତୈଃ ପ୍ରଣେମୁଃ ସର୍ଵଦେଵତାଃ । ତତଃ କୋଲାହଲେ ତସ୍ମିନ୍ସର୍ଵଦେଵସମାଗମେ । । ୨୬ ତେଜସଃ ଶାତନଂ ଚକ୍ରେ ଵିଶ୍ଵକର୍ମା ଶନୈଃ ଶନୈଃ । । ୨୭ ଇତି ହିମଜଲଘର୍ମକାଲହେତୋର୍ହରକମଲାସନଵିଷ୍ଣୁସଂସ୍ତୁତସ୍ଯ । ତଦୁପରି ଲିଖନଂ ନିଶମ୍ଯ ଭାନୋର୍ଵ୍ରଜତି ଦିଵାକରଲୋକମାଯୁଷୋନ୍ତେ । । ୨୮ ଇତି ଶ୍ରୀଭଵିଷ୍ଯେ ମହାପୁରାଣେ ବ୍ରାହ୍ମେ ପର୍ଵଣି ସପ୍ତମୀକଲ୍ପେ ଵିଶ୍ଵକର୍ମକୃତସୂର୍ଯତେଜଃ ଶାତନଂ ନାମୈକଵିଂଶୋତ୍ତରଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
Description of the Diminishing of the Sun's Splendor by Vishvakarman Shatanika said: 1. The inscription of the Sun's body has been briefly described by you; I wish to hear it in detail—please tell me, O virtuous one. Sumantu said: 2. When Sanjna had gone to her father's house, O descendant of Kuru, the Sun thought, 'Sanjna has made a form like mine.' 3. At that moment, Brahma came there to the Sun and spoke sweet, auspicious words, pleasing to Ravi. 4. 'You are the primeval god among the gods; the universe is pervaded by you. Your father-in-law, Vishvakarman, will fashion your form.' 5. Having thus spoken to Ravi, Brahma addressed Vishvakarman: 'Fashion the beautiful form of Martanda.' 6. Then, by Brahma's command, Vishvakarman gradually fashioned the form of the Sun, placing him on the ground. 7. Then Brahma, together with all the hosts of gods, praised him with various secret hymns, versed in the Vedas and their limbs. 8. 'May there be welfare for you, O Lord of the universe, source of righteousness and snow; may there be peace for all worlds, O god of gods, O Sun.' 9. Then Rudra, Vishnu, and others praised that Sun: 'May your splendor increase, O god, even as it is inscribed, O lord of day.' 10. Indra, having come, praised the god as he was being inscribed: 'Victory to you, O god, victory to you! You are the knower of truth, O lord of the world.' 11. Then the seven sages, headed by Vishvamitra, praised him with various hymns, saying, 'Welfare, welfare.' 12. The Valakhilyas praised him with blessings from the Vedas: 'You are the liberation of those who seek liberation, O lord; you are the object of meditation even for the meditators.' 13. 'You are the refuge of all beings; in you all is established. From you, O lord of the world, may there be peace for the creatures.' 14. 'From you the world is born, and into you it dissolves; you are one, you are twofold, you are threefold—there is no doubt.' 15. 'By you alone the world is created, by you alone it is awakened.' 16. Then the hosts of Vidyadharas, Yakshas, Rakshasas, and serpents, with joined palms and bowed heads, praised Ravi with words pleasing to the mind and ear. 17. 'May your splendor be bearable for beings, O creator of beings.' 18. Then Hāhā, Hūhū, Tumburu, and Narada began to sing to Ravi, skilled in the three scales—Shadja, Madhyama, and Gandhara. 19. With various melodies, in Dhaivata and Panchama, with many kinds of soft and deep notes. 20. With triple measures, accompanied by instrumental rhythms, Vishvachi, Ghritachi, Urvashi, and Tilottama, 21. Menaka, Sahajanya, and Rambha, the best of Apsaras, performed many expressive dances with gestures and moods. 22. Then a very melodious and sweet song arose, delighting the minds and ears of all the hosts of gods. 23. Then, O virtuous one, the vina, flute, panava, pushkara, mrdanga, and pataha were played. 24. Divine drums and conches by the hundreds and thousands, sung by Gandharvas and danced by groups of Apsaras. 25. With the sounds of all these instruments, everything was filled with tumult. Then, with hands joined like lotus buds, all the gods bowed at his forehead. 26. Then, in that tumult, with all the gods assembled, 27. Vishvakarman gradually diminished the Sun's splendor. 28. Thus, for the sake of the seasons of snow, water, and heat, praised by Hara, Kamalāsana, and Vishnu, the inscription was made on the Sun; hearing of this, at the end of his life, one goes to the world of the Sun. Thus ends the one hundred twenty-first chapter, entitled 'The Diminishing of the Sun's Splendor by Vishvakarman,' in the Saptami Section of the Brahma Parvan of the Bhavishya Mahapurana.
Description of the Hymn to the Sun Shatanika said: 1. At that time, as the lord of day was being inscribed, tell me how the god was praised by Brahma and the other gods. Sumantu said: 2. Listen attentively, O king, to how the god, the lord of day, was praised by Brahma, the gods, and the sages of old, O sinless one. 3. Salutation to you, who, with effort, show compassion to those who bow, who reveal the worlds in your own form, O lord of day, awakener of the lotus race, salutation to you, remover of the veil of darkness. 4. Salutation to you, performer of supremely pure and meritorious deeds, bestower of manifold desires and prosperity, radiant one, adorned with spotless rays, doer of good to all the worlds. 5. Salutation to the unborn, creator of the three worlds, the soul of all beings, protector of the earth, beloved one, greatest of the compassionate, Sun, creator of the three worlds. 6. Salutation to Vivasvat, the inner self of knowledge and destiny, the foundation of the world, the benefactor of the world, self-born, the eye of all the worlds, best of the gods, of immeasurable splendor. 7. To you, whose own rising is the crest-jewel of the gods, you are revered in the world, you burn with thousands of mighty rays; O lord, you dispel the darkness of the forests, you purify the world, you are the destroyer of the darkness of ignorance, fierce one, with the light that fills the three worlds. 8. Riding your chariot, you always move for the welfare of the world. 9. Thus was the god Bhaskara praised of old by Brahma, the gods, the mighty Shiva, Vishnu, and others, O king. Thus ends the one hundred twenty-second chapter, entitled 'The Hymn to the Sun,' in the Saptami Section of the Brahma Parvan of the Bhavishya Mahapurana.
Together with great Mahādeva and mighty Indra, we all go for refuge to that very god.