ଵିଜଯାସପ୍ତମୀଵର୍ଣନମ୍ ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ ଜଯା ଚ ଵିଜଯା ଚୈଵ ଜଯନ୍ତୀ ଚାପରାଜିତା । ମହାଜଵା ଚ ନନ୍ଦା ଚ ଭଦ୍ରା ଚାନ୍ଯା ପ୍ରକୀର୍ତିତା । । ୧ ଶୁକ୍ଲପକ୍ଷସ୍ଯ ସପ୍ତମ୍ଯାଂ ସୂର୍ଯଵାରୋ ଭଵେଦ୍ଯଦି । ସପ୍ତମୀ ଵିଜଯା ନାମ ତତ୍ର ଦତ୍ତଂ ମହାଫଲମ୍ । । ୨ ସ୍ନାନଂ ଦାନ ତଥା ହୋମଂ ଉପଵାସସ୍ତଥୈଵ ଚ। ସର୍ଵଂ ଵିଜଯସପ୍ତମ୍ଯାଂ ମହାପାତକନାଶନମ୍ । । ୩ ପଞ୍ଚମ୍ଯାମେକଭକ୍ତଂ ସ୍ଯାତ୍ପଷ୍ଠ୍ଯାଂ ନକ୍ତଂ ପ୍ରଚକ୍ଷତେ । ଉପଵାସସ୍ତୁ ସପ୍ତମ୍ଯାମଷ୍ଟମ୍ଯାଂ ପାରଣଂ ଭଵେତ୍ । । ୪ କେଚିଦ୍ଦେଵମୁଶନ୍ତ୍ଯେଵ ନେତି ଚାନ୍ଯେ ଗଣାଧିପ । ଅଭିପ୍ରେତସ୍ତୁ ମେ ୧ ଷଷ୍ଠ୍ଯାମୁପଵାସୋ ଗଣୋତ୍ତମ । । ୫ ଚତୁର୍ଥ୍ଯାମେକଭକ୍ତଂ ତୁ ପଞ୍ଚମ୍ଯାଂ ନକ୍ତମାଦିଶେତ୍ । ଉପଵାସସ୍ତୁ ଷଷ୍ଠ୍ଯାଂ ସ୍ଯାତ୍ସପ୍ତମ୍ଯାଂ ପାରଣଂ ଭଵେତ୍ । ୧୬ ଉପଵାସପରଃ ଷଷ୍ଠ୍ଯାମବ୍ଦେଶଂ ପୂଜଯେଦ୍ବୁଧଃ । ଗନ୍ଧପୁଷ୍ପୋପହାରୈଶ୍ଚ ଭକ୍ତ୍ଯା ଶ୍ରଦ୍ଧାସମନ୍ଵିତଃ । । ୭ ପ୍ରକଲ୍ପ୍ଯ ପୂଜାଂ ଭୂମୌ ତୁ ଦେଵସ୍ଯ ପୁରତଃ ସ୍ଵପେତ୍ । ଜପମାନସ୍ତୁ୨ ଗାଯତ୍ରୀଂ ସୌରସୂକ୍ତମଥାପି ଵା । । ୮ ଅକ୍ଷରଂ ଵା ମହାଶ୍ଵେତଂ ଷଡକ୍ଷରମଥାପି ଵା । ଵିବୁଦ୍ଧସ୍ତ୍ଵଥ ସପ୍ତମ୍ଯାଂ କୃତ୍ଵା ସ୍ନାନଂ ଗଣାଧିପ । । ୯ ଗ୍ରହେଶଂ ପୂଜଯିତ୍ଵା ତୁ ହୋମଂ କୃତ୍ଵା ଵିଧାନତଃ । ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ଭୋଜଯେଦ୍ଭକ୍ତ୍ଯା ଶକ୍ତ୍ଯା ଚ ଗଣନାଯକ । । 1.81.୧ ୦ ଶାଲ୍ଯୋଦନମପୂପାଶ୍ଚ ଖଣ୍ଡଵେଷ୍ଟାଂଶ୍ଚ ଶକ୍ତିତଃ । ସଘୃତଂ ପାଯସଂ ଦଦ୍ଯାତ୍ତଥା ଵିପ୍ରେଷୁ ଶକ୍ତିତଃ । । ୧୧ ଦତ୍ତ୍ଵା ଚ ଦକ୍ଷିଣା ଭକ୍ତ୍ଯା ୧ ତତୋ ଵିପ୍ରାନ୍ଵିସର୍ଜଯେତ୍ । ଇତ୍ଯେଷା କଥିତା ଦେଵ ପୁଣ୍ଯା ଵିଜଯସପ୍ତମୀ । ୧୨ ଯାମୁପୋଷ୍ଯ ନରୋ ଗଚ୍ଛେତ୍ପଦଂ ଵୈରୋଚନଂ ପରମ୍ । କରଵୀରାଣି ରକ୍ତାନି କୁଙ୍କୁମଂ ଚ ଵିଲେପନମ୍ । । ୧୩ ଵିଜଯଂ ଧୂପମସ୍ଯାଂ ତୁ ଭାନୋସ୍ତୁଷ୍ଟିକରାଣି ଵୈ । ଏଷା ପୁଣ୍ଯା ପାପହରା ମହାପାତକନାଶିନୀ । । ୧୪ ଅତ୍ର ଦତ୍ତଂ ହୁତଂ ଚାପି କ୍ଷୀଯତେ ନ ଗଣାଧିପ । ସ୍ନାନଂ ଦାନଂ ତଥା ହୋମଃ ପିତୃଦେଵାଭିପୂଜନମ୍ । । ୧୫ ସର୍ଵଂ ଵିଜଯସପ୍ତମ୍ଯାଂ ମହାପାତକନାଶନମ୍ । ଆଦିତ୍ଯଵାରେଣ ଯୁତା ସ୍ମୃତା ଵିଜଯସପ୍ତମୀ ।୧୬ ଇତ୍ଯେଷା କଥିତା ଵୀର ସର୍ଵକାମପ୍ରଦାଯିନୀ । ଧନ୍ଯଂ ଯଶସ୍ଯମାଯୁଷ୍ଯଂ କୀର୍ତିତଂ ଶ୍ରଵଣଂ ତଥା । । ୧୭ ସ୍ମରଣଂ ତୁ ତଥାସ୍ଯାଂ ତୁ ପୁଣ୍ଯଦଂ ତ୍ରିପୁରାନ୍ତକ । । ୧୮ ଇତି ଶ୍ରୀଭଵିଷ୍ଯେ ମହାପୁରାଣେ ଶତାର୍ଦ୍ଧସାହସ୍ର୍ଯାଂ ସଂହିତାଯାଂ ବ୍ରାହ୍ମେ ପର୍ଵଣି ସପ୍ତମୀକଲ୍ପେ ଵିଜଯସପ୍ତମୀଵର୍ଣନଂ ନାମୈକାଶୀତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ — ଜୟା, ବିଜୟା, ଜୟନ୍ତୀ, ଅପରାଜିତା, ମହାଜବା, ନନ୍ଦା, ଭଦ୍ରା ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଅଛନ୍ତି। ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ସପ୍ତମୀ ଦିନ ଯଦି ରବିବାର ପଡ଼େ, ସେହି ସପ୍ତମୀକୁ 'ବିଜୟା' ନାମରେ ଜଣାଯାଏ, ଏହି ଦିନରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଦାନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଫଳଦାୟୀ। ଏହି ଦିନରେ ସ୍ନାନ, ଦାନ, ହୋମ, ଉପବାସ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଲେ, ସମସ୍ତ ମହାପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ। ପଞ୍ଚମୀରେ ଏକବେଳା ଖାଇବା, ଷଷ୍ଠୀରେ ନକ୍ତ (ରାତିରେ ଖାଇବା), ସପ୍ତମୀରେ ଉପବାସ କରିବା ଓ ଅଷ୍ଟମୀରେ ପାରଣ କରିବା ନିୟମ। କିଛି ଲୋକ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜନ କରନ୍ତି, ଅନ୍ୟେ କରନ୍ତି ନାହିଁ; ମୋର ଇଚ୍ଛା ଅନୁସାରେ ଷଷ୍ଠୀରେ ଉପବାସ ହେବା ଉଚିତ। ଚତୁର୍ଥୀରେ ଏକବେଳା, ପଞ୍ଚମୀରେ ନକ୍ତ, ଷଷ୍ଠୀରେ ଉପବାସ, ସପ୍ତମୀରେ ପାରଣ କରିବା ନିୟମ। ଷଷ୍ଠୀରେ ଉପବାସ କରିବା ସମୟରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ଦେବତାଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଗନ୍ଧ, ଫୁଲ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପହାର ଦେଇ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଭୂମିରେ ଦେବତାଙ୍କ ପାଖରେ ପୂଜା କରି ଶୁଇବା ଓ ଗାୟତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ର କିମ୍ବା ସୂର୍ୟ ସୂକ୍ତ ଜପ କରିବା ଉଚିତ। ମହାଶ୍ୱେତା କିମ୍ବା ଷଡ଼କ୍ଷର ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରିବା ଉଚିତ। ସପ୍ତମୀ ଦିନ ଉଠି ସ୍ନାନ କରି, ଗ୍ରହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ବିଧିମତ ହୋମ କରି, ଭକ୍ତି ଓ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଦେଇବା ଉଚିତ। ଶାଳି ଭାତ, ଆପୂପ, ଖଣ୍ଡଭେଷ୍ଟା, ଘୀ ଦିଆ ପାୟସ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଇବା ଉଚିତ। ଦାନ ଦେଇ ଭକ୍ତି ସହିତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ବିଦାୟ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ଭାବରେ ବିଜୟା ସପ୍ତମୀର ପୁଣ୍ୟ କଥା କହିଲି। ଏହି ବ୍ରତ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ବିରୋଚନଙ୍କ ପଦ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ରକ୍ତ କରବୀର ଫୁଲ, କୁଙ୍କୁମ ଲେପନ, ଧୂପ ଦେଇ ସୂର୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ବ୍ରତ ପାପ ନଶ୍ଟ କରେ, ମହାପାପ ଦୂର କରେ। ଏଠାରେ ଦାନ, ହୋମ କିଛି ନଶ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ। ସ୍ନାନ, ଦାନ, ହୋମ, ପିତୃଦେବତାଙ୍କ ପୂଜା ସମସ୍ତ ମହାପାପ ଦୂର କରେ। ଆଦିତ୍ୟବାର ସହିତ ଯୁକ୍ତ ଏହି ସପ୍ତମୀ 'ବିଜୟା ସପ୍ତମୀ' ନାମରେ ଜଣାଯାଏ। ଏହି ବ୍ରତ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ, ଶ୍ରବଣ କରିଲେ ଧନ୍ୟ, ଯଶସ୍ବୀ, ଦୀର୍ଘାୟୁ ହୁଏ। ଏହି ସ୍ମରଣ କରିଲେ ତିନିପୁର ନାଶକ ଶିବ ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥାନ୍ତି।
ମୁହୂର୍ତୋନଂ ଦିନଂ କେଚିତ୍ପ୍ରଵଦନ୍ତି ମନୀଷିଣଃ । । ୧୪ ନକ୍ଷତ୍ରଦର୍ଶନାନ୍ନକ୍ତମହମ୍ମନ୍ଯେ ଗଣାଧିପ । ପ୍ରସ୍ଥମାତ୍ରଂ ଭଵେତ୍ପୂପଂ ଗୋଧୂମମଯମୁତ୍ତମମ୍ । । ୧୫ ଯଵୋଦ୍ଭଵଂ ଵା କୁର୍ଵୀତ ସଗୁଡଂ ସର୍ପିଷାନ୍ଵିତମ୍ । ସହିରଣ୍ଯଂ ଚ ଦାତଵ୍ଯଂ ବ୍ରାହ୍ମଣେ ସେତିହାସକେ
କିଛି ବିଦ୍ୱାନ କହନ୍ତି — ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଦିନ ଦେଖି ଉପବାସ କରିବା ଉଚିତ। ମୁଁ ଗଣାଧିପ, ନକ୍ଷତ୍ର ଦେଖି ଉପବାସ କରିବାକୁ ଉଚିତ ଭାବିବି। ପୂପ ଏକ ପ୍ରସ୍ଥ ମାତ୍ର ହେଉଛି, ଉତ୍ତମ ଗୋଧୂମ ଦ୍ୱାରା କିମ୍ବା ଯବ ଦ୍ୱାରା, ଗୁଡ଼ ଓ ଘୃତ ମିଶାଇ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ। ସହିରଣ୍ୟ ଦେଇ, ଏହି ପୂପ ଏକ ପୁରାଣ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ।
୨୩ ପଠତାଂ ଶୃଣ୍ଵତାଂ ଚେଦଂ ଵିଧାନଂ ତ୍ରିପୁରାନ୍ତକ । କଂ ୧ ଦଦାତ୍ଯଚଲଂ ଦିଵ୍ଯମମ୍ବୁଜାମଚଲାଂ ତଥା । ୨୪ ଇତି ଶ୍ରୀ ଭଵିଷ୍ଯେ ମହାପୁରାଣେ ବ୍ରାହ୍ମେ ପର୍ଵଣି ଆଦିତ୍ଯଵାରକଲ୍ପେ ନନ୍ଦଵିଧିଵର୍ଣନଂ ନାମ ଦ୍ଵଯଶୀତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ତ୍ରିପୁରାନ୍ତକ, ଯେଉଁଠି ଏହି ବିଧିକୁ ପଢିବେ କିମ୍ବା ଶୁଣିବେ, ସେ ଅଚଳ ଦିବ୍ୟ ପଦ୍ମ କିମ୍ବା ଅଚଳ ଦୃଢତା କ'ଣ ପାଇବେ ନାହିଁ?
କାମଦଵିଧିଵର୍ଣନମ୍ ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ ପ୍ରାପ୍ତେ ମାର୍ଗଶିରେ ମାସି ଶୁକ୍ଲଷଷ୍ଠ୍ଯାଂ ତୁ ଯୋ ଭଵେତ୍ । ସ ଜ୍ଞେଯଃ କାମଦୋ ଵାରଃ ସଦେଷ୍ଟୋ ଭାସ୍କରସ୍ଯ ତୁ । । ୧ ତତ୍ର ଯଃ ପୂଜଯେଦ୍ଭାନୁଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ଶ୍ରଦ୍ଧାସମନ୍ଵିତଃ । ଵିମୁକ୍ତଃ ସର୍ଵପାପୈସ୍ତୁ ପ୍ରାପ୍ନୁତେ ନନ୍ଦନାଧିପମ୍
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: ମାର୍ଗଶୀର ମାସର ଶୁକ୍ଲ ପକ୍ଷର ଷଷ୍ଠୀ ଦିନକୁ 'କାମଦ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏହା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ବହୁତ ପ୍ରିୟ। ଏହି ଦିନ ଯେଉଁଠି ଭକ୍ତି ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ଲଭି ନନ୍ଦନ ଲୋକର ଅଧିପତିକୁ ପାଇବେ।
ଆଦିତ୍ଯାଭିମୁଖଵିଧିଵର୍ଣନମ୍ ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷସ୍ଯ ସପ୍ତମ୍ଯାଂ ମାଘମାସେ ଭଵେତ୍ତୁ ଯଃ । ସାଦିତ୍ଯାଭିମୁଖୋ୧ ଜ୍ଞେଯଃ ଶୃଣୁ ଚାସ୍ଯ ଵିଧିଂ ପରମ୍ । । ୧ କୃତ୍ଵୈକଭକ୍ତଂ କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ଵାରେ ତ୍ରିପୁରସୂଦନ
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ — ମାଘ ମାସର କୃଷ୍ଣ ପକ୍ଷର ସପ୍ତମୀ ତିଥିକୁ 'ଆଦିତ୍ୟାଭିମୁଖ' ବୋଲି ଜଣାଯାଏ । ଏହାର ମହତ୍ ନିୟମ ଶୁଣ । ଏହି ଦିନ କୃଷ୍ଣବାରେ ଏକଥର ଖାଇ, ହେ ତ୍ରିପୁରାସୁଦନ, ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ ।
ତସ୍ମାଦପି ଵ୍ରଜେଲ୍ଲୋକଂ ଫୁଂକାରରଵହେତିନଃ । । ୬ ଇତି ଶ୍ରୀଭଵିଷ୍ଯେ ମହାପୁରାଣେ ବ୍ରାହ୍ମେ ପର୍ଵଣ୍ଯାଦିତ୍ଯକଲ୍ପେ ରୋଗହରଵିଧିଵର୍ଣନଂ ନାମୈକନଵତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ସେଠାରୁ, ଯିଏ 'ଫୁଁ' ଧ୍ୱନି ଓ ଆନନ୍ଦର ଗର୍ଜନା କରେ, ସେ ଲୋକଙ୍କର ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ।
ଅପରାଜିତାଵର୍ଣନମ୍ ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ ମାସି ଭାଦ୍ରପଦେ ଶୁକ୍ଲା ସପ୍ତମୀ ଯା ଗଣାଧିପ । ଅପରାଜିତେତି ଵିଖ୍ଯାତା ମହାପାତକନାଶିନୀ । । ୧ ଚତୁର୍ଥ୍ଯାମେକଭକ୍ତଂ ତୁ ପଞ୍ଚମ୍ଯାଂ ନକ୍ତମାଦିଶେତ୍ । ଉପଵାସଂ ତଥା ଷଷ୍ଠ୍ଯାଂ ସପ୍ତମ୍ଯାଂ ପାରଣଂ ସ୍ମୃତମ୍
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: ଭାଦ୍ରପଦ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ସପ୍ତମୀକୁ ଗଣପତି, ଅପରାଜିତା ବୋଲି ଚିହ୍ନିତ କରାଯାଏ, ଏହା ମହାପାପ ନାଶକ। |1| ଚତୁର୍ଥୀ ଦିନ ଏକଥର ଭୋଜନ, ପଞ୍ଚମୀରେ ରାତିରେ ଉପବାସ, ଷଷ୍ଠୀରେ ଉପବାସ ଏବଂ ସପ୍ତମୀରେ ଉପବାସ ଭଙ୍ଗ କରିବା ଉଚିତ୍।
ନନ୍ଦଵର୍ଣନମ୍ ଦିଣ୍ଡିରୁଵାଚ ଯେ ତ୍ଵାଦିତ୍ଯଦିନେ ବ୍ରହ୍ମନ୍ପୂଜଯନ୍ତି ଦିଵାକରମ୍ । ସ୍ନାନଦାନାଦିକଂ ତେଷାଂ କିଂ ଫଲଂ ସ୍ଯାଦ୍ବ୍ରଵୀତୁ ମେ।।୧ ପୁଣ୍ଯା ସା ସପ୍ତମୀ ପ୍ରୋକ୍ତା ଯୁକ୍ତା ତେନ ପିତାମହ । ଵିଜଯେତି ତଥା ନାମ ଵର୍ଣ୍ଯତାମସ୍ଯ ୧ ପୁଣ୍ଯତା । । ୨ ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ ଯେ ତ୍ଵାଦିତ୍ଯଦିନେ ବ୍ରହ୍ମଞ୍ଛ୍ରାଦ୍ଧଂ୨ କୁର୍ଵନ୍ତି ମାନଵାଃ । ସପ୍ତଜନ୍ମସୁ ତେ ଜାତାଃ ସମ୍ଭଵନ୍ତି ଵିରୋଗିଣଃ । । ୩ ନକ୍ତଂ କୁର୍ଵନ୍ତି ଯେ ତତ୍ର ମାନଵାଃ ସ୍ଥୈର୍ଯମାଶ୍ରିତାଃ । ଜପମାନା ପରଂ ଜାପ୍ଯମାଦିତ୍ଯହଦଯଂ ପରମ୍ । ।୪ ଆରୋଗ୍ଯମିହ ଵୈ ପ୍ରାପ୍ଯ ସୂର୍ଯଲୋକଂ ଵ୍ରଜନ୍ତି ତେ । ଉପଵାସଂ ଚ ଯେ କୁର୍ଯୁରାଦିତ୍ଯସ୍ଯ ଦିନେ ସଦା । । ୫ ଜପନ୍ତି ଚ ମହାଶ୍ଵେତାଂ ତେ ଲଭନ୍ତେ ଯଥେପ୍ସିତମ୍ । ଅହୋରାତ୍ରେଣ ନକ୍ତେନ ତ୍ରିରାତ୍ରନିଯମେନ ଵା । । ୬ ଜପମାନୋ ମହାଶ୍ଵେତାମୀପ୍ସିତଂ ଲଭତେ ଫଲମ୍ । ଵିଶେଷତଃ ସୂର୍ଯଦିନେ ଜପମାନୋ ଗଣାଧିପ । । ୭ ଷଡକ୍ଷରଂ୩ ତଥା ଶ୍ଵେତାଂ ଗଚ୍ଛେଦ୍ଵୈରୋଚନଂ ପଦମ୍ । ଦ୍ଵାଦଶେହ ସ୍ମୃତା ଵାରା ଆଦିତ୍ଯସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । । ୮ ନନ୍ଦୋ ଭଦ୍ରସ୍ତଥା ସୌମ୍ଯଃ କାମଦଃ ପୁତ୍ରଦସ୍ତଥା । ଜଯୋ ଜଯନ୍ତୋ ଵିଜଯ ଆଦିତ୍ଯାଭିମୁଖ ସ୍ଥିତଃ । । ୯ ହୃଦଯୋ ରୋଗହା ଚୈଵ ମହାଶ୍ଵେତପ୍ରିଯୋଽପରଃ । ଶୁକ୍ଲପକ୍ଷସ୍ଯ ଷଷ୍ଠ୍ଯାଂ ତୁ ମାଘେ ମାସି ଗଣାଧିପ । । 1.82.୧୦ ଯଃ୪ କୁର୍ଯାତ୍ସ ଭଵେଦ୍ଭୂପଃ ସର୍ଵପାପଭଯାପହଃ । ଅତ୍ର ନକ୍ତଂ ସ୍ମୃତଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଘୃତେନ ସ୍ନପନଂ ରଵେଃ । । ୧୧ ଅଗସ୍ତ୍ଯକୁସୁମାନୀହ ଭାନୋସ୍ତୁଷ୍ଟିକରାଣି ତୁ । ଵିଲେପନଂ ସୁଗନ୍ଧସ୍ତୁ ଶ୍ଵେତଚନ୍ଦନମୁତ୍ତମମ୍ । । ୧୨ ଧୂପସ୍ତୁ ଗୁଗ୍ଗୁଲଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ନୈଵେଦ୍ଯଂ ପୂପମେଵ ହି । ଦତ୍ତ୍ଵା ପୂପଂ ତୁ ଵିପ୍ରସ୍ଯ ତତୋ ଭୁଞ୍ଜୀତ ଵାଗ୍ଯତଃ । । ୧୩ ନକ୍ଷତ୍ରଦର୍ଶନାନ୍ନକ୍ତଂ କେଚିଦିଚ୍ଛନ୍ତି ମାନଦ
ଦିଣ୍ଡିର କହିଲେ — ଯେମାନେ ଆଦିତ୍ୟ ଦିନରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସ୍ନାନ, ଦାନ ଏବଂ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ କଣ ଫଳ ମିଳେ, ମୋତେ କହ। ସେ ସପ୍ତମୀ ପବିତ୍ର ଦିନ, ଯାହାକୁ 'ବିଜୟ' ନାମରେ ଓଡ଼ିଆରେ ଜଣାଯାଏ, ଏହାର ପୁଣ୍ୟତା ବିସ୍ତାରରେ କହ। ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ — ଯେମାନେ ଆଦିତ୍ୟ ଦିନରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସପ୍ତ ଜନ୍ମରେ ରୋଗ ନଥିବା ଶରୀର ପାଇଥାନ୍ତି। ଏଠାରେ ଉପବାସ କରି, ଅଦିତ୍ୟ ହୃଦୟ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କଲେ, ଆରୋଗ୍ୟ ମିଳେ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟଲୋକକୁ ଯିବାକୁ ପାରିବେ। ଉପବାସ କରି ମହାଶ୍ୱେତ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କଲେ, ଚାହିଁଥିବା ଫଳ ମିଳେ। ଦିନ ଓ ରାତି ଉପବାସ କିମ୍ବା ତିନି ଦିନ ଉପବାସ କଲେ, ମହାଶ୍ୱେତ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କଲେ, ଚାହିଁଥିବା ଫଳ ମିଳେ। ବିଶେଷ କରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦିନରେ ମହାଶ୍ୱେତ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କଲେ, ଷଡ଼କ୍ଷର ଶ୍ୱେତ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରି, ବିରୋଚନ ପଦ ପାଇପାରିବେ। ଏହି ଦିନ ଦ୍ୱାଦଶ ବାର ଆଦିତ୍ୟଙ୍କର ପୂଜା କରିବାକୁ ଉଚିତ। ନନ୍ଦ, ଭଦ୍ର, ସୌମ୍ୟ, କାମଦ, ପୁତ୍ରଦ, ଜୟ, ଜୟନ୍ତ, ବିଜୟ, ଆଦିତ୍ୟଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଥିବା, ହୃଦୟ, ରୋଗହା, ମହାଶ୍ୱେତପ୍ରିୟ, ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ଷଷ୍ଠୀ ମାଘ ମାସରେ ଗଣାଧିପ — ଏହି ଦିନରେ ପୂଜା କଲେ, ସମସ୍ତ ପାପ ଓ ଭୟ ଦୂର ହୁଏ। ଏଠାରେ ଉପବାସ ପୁଣ୍ୟ, ଘୃତ ଦ୍ୱାରା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଯିବା ଉଚିତ। ଅଗସ୍ତି ଫୁଲ ଭାସ୍କରଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରେ, ଶ୍ୱେତ ଚନ୍ଦନ ଉତ୍ତମ ଗନ୍ଧ, ଗୁଗୁଳ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧୂପ, ନୈବେଦ୍ୟ ପୂପ ହେଉଛି। ପୂପ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଇ, ପରେ ନିଜେ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ।
୧୬ ଭୌମେ ଦିଵ୍ଯେଽଥ ଵା ଦେଯଂ ନ୍ଯସେଦ୍ଵା ପୁରତୋ ରଵେଃ । ଦାତଵ୍ଯୋ ମନ୍ତ୍ରତଶ୍ଚାଯଂ ମଣ୍ଡକୋ୩ ଗ୍ରାହ୍ଯ ଏଵ ହି । । ୧୭ ଭୂତ୍ଵାଦିତ୍ଯେନ ଵୈ ଭକ୍ତ୍ଯା ଆଦିତ୍ଯଂ ତୁ ନମସ୍ଯ ଚ । ଆଦିତ୍ଯତେଜସୋତ୍ପନ୍ନଂ ରାଜ୍ଞୀକରଵିନିର୍ମିତମ୍ । । ଶ୍ରେଯସେ ମମ ଵିପ୍ର ତ୍ଵଂ ପ୍ରତୀଚ୍ଛାପୂପମୁତ୍ତମମ୍ । । ୧୮ କାମଦଂ ସୁଖଦଂ ଧର୍ମ୍ଯଂ ଧନଦଂ ପୁତ୍ରଦଂ ତଥା । ସଦାସ୍ତୁ ତେ ପ୍ରତୀଚ୍ଛାମି ମଣ୍ଡକଂ ଭାସ୍କରପ୍ରିପମ୍ । । ୧୯ ଏତୌ ଚୈଵ ମହାମନ୍ତ୍ରୌ ଦାନାଦାନେ ରଵିପ୍ରିଯୌ । ଅପୂପସ୍ଯ ଗଣଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶ୍ରେଯସେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ । । 1.82.୨୦ ଏଷ ନନ୍ଦଵିଧିଃ ପ୍ରୋକ୍ତୋ ନରାଣାଂ ଶ୍ରେଯସେ ଵିଭୋ । ଅନେନ ଵିଧିନା ଯସ୍ତୁ ନରଃ୪ ପୂଜଯତେ ରଵିମ୍ । । ସର୍ଵପାପଵିନିର୍ମୁକ୍ତଃ ସୂର୍ଯଲୋକେ ମହୀଯତେ । । ୨୧ ନ ଦରିଦ୍ରଂ ନ ରୋଗଶ୍ଚ କୁଲେ ତସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । ଯୋଽନେନ ପୂଜଯେଦ୍ଭାନୁଂ ନ କ୍ଷଯଃ ସନ୍ତତେସ୍ତଥା । । ୨୨ ସୂର୍ଯଲୋକାଚ୍ଚ୍ଯୁତଶ୍ଚାସୌ ରାଜା ଭଵତି ଭୂତଲେ । ବହୁରତ୍ନସମାଯୁକ୍ତ୬ ସ୍ତେଜସା ଦ୍ଵିଜସନ୍ନିଭଃ
ଭୂମିରେ, ଦିବ୍ୟ ମଙ୍ଗଳ ଦିନରେ, କିମ୍ବା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦେବା ଉଚିତ। ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ମଣ୍ଡକ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ। ଆଦିତ୍ୟ ଦିନରେ ଭକ୍ତିଭାବରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଆଦିତ୍ୟ ତେଜ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ରାଜନୀକର ପୂପ ଦେବା ଉଚିତ। ମୋ ପାଇଁ, ଏହି ପୂପ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହା କାମଦ, ସୁଖଦ, ଧାର୍ମିକ, ଧନଦ, ପୁତ୍ରଦ ହେଉଛି। ମୁଁ ସୂର୍ଯ୍ୟପ୍ରିୟ ମଣ୍ଡକ ଗ୍ରହଣ କରୁଛି। ଏହି ଦୁଇ ମହାମନ୍ତ୍ର ଦାନ ଓ ଗ୍ରହଣରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରେ। ଅପୂପ ଗଣାଧିପ, ଏହି ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଫଳ ମିଳେ, କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏହି ନନ୍ଦା ବିଧି ନରମାନେ ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଏହି ବିଧି ଦ୍ୱାରା ଯେ ନର ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ, ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର ହୁଏ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ। ତାଙ୍କ ଗୋତ୍ରରେ ଦରିଦ୍ର ଓ ରୋଗ ନଥାଏ, ସନ୍ତାନର କ୍ଷୟ ନଥାଏ। ସୂର୍ଯ୍ୟଲୋକରୁ ଚ୍ୟୁତ ହେଲେ, ଭୂମିରେ ରାଜା ହୁଏ, ବହୁ ରତ୍ନ ଓ ତେଜରେ ଦ୍ୱିଜ ସମାନ ହୁଏ।
ଭଦ୍ରଵିଧିଵର୍ଣନମ୍ ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ ମାସି ଭାଦ୍ରପଦେ ଵୀର ଶୁକ୍ତେ ପକ୍ଷେ ତୁ ଯୋ ଭଵେତ୍ । ଷଷ୍ଠ୍ଯାଂ ଗଣକୁଲଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ ଭଦ୍ରଃ ପରିକୀର୍ତିତଃ । । ୧ ତତ୍ର ନକ୍ତଂ ତୁ ଯଃ କୁର୍ଯାଦୁପଵାସମଥାପି ଵା । ହଂସଯାନସମାରୂଢୋ ଯାତି ହଂସସଲୋକତାମ୍ । । ୨ ମାଲତୀକୁସୁମାନୀହ ତଥା ଶ୍ଵେତଂ ଚ ଚନ୍ଦନମ୍ । ଵିଜଯଂ ଚ ତଥା ଧୂପଂ ନୈଵେଦ୍ଯଂ ପାଯସଂ ପରମ୍ । । ୩ ପୂଜାଯାଂ ଭାସ୍କରସ୍ଯେହ କୁର୍ଯାତ୍ତ୍ରିପୁରସୂଦନମ୍ । ଇତ୍ଥଂ ସମ୍ପୂଜ୍ଯ ଦେଵେଶଂ ମଧ୍ଯାହ୍ନେ ଚ ଦିନାଧିପମ୍ । ୪ ଦତ୍ତ୍ଵା ତୁ ଦକ୍ଷିଣାଂ ଶକ୍ତ୍ଯା ତତୋ ଭୁଞ୍ଜୀତ ଵାଗ୍ଯତଃ । ପାଯସଂ ଗଣଶାର୍ଦୂଲ ସଗୁଡଂ ସର୍ପିଷା ସହ । ୫ ଯ ଏଵଂ ପୂଜଯେଦ୍ଭକ୍ତ୍ଯା ମାନଵସ୍ତିମିରାପହମ୍ । ସର୍ଵକାମାନଵାପ୍ନୋତି ପୁତ୍ରଦାରଧନାଦିକାନ୍ । । ୬ ଵିମୁକ୍ତଃ ସର୍ଵପାପେଭ୍ଯୋ ଵ୍ରଜଦ୍ଭାନୁସଲୋକତାମ୍ । ଏଷ ଭଦ୍ରା ଵିଧିଃ ପ୍ରୋକ୍ତୋ ମଯା ଯସ୍ତେ ଗଣାଧିପ ।।୭ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କୃତ୍ଵା ଚ ଯତ୍ପାପାନ୍ମୁଚ୍ଯତେ ମାନଵୋ ଭୁଵି । । ୮ ଇତି ଶ୍ରୀଭଵିଷ୍ଯେ ମହାପୁରାଣେ ବ୍ରାହ୍ମେ ପର୍ଵଣ୍ଯାଦିତ୍ଯଵାରକଲ୍ପେ ଭଦ୍ରଵିଧିଵର୍ଣନଂ ନାମ ତ୍ର୍ଯଶୀତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: ଭାଦ୍ରପଦ ମାସର ଶୁକ୍ଲ ପକ୍ଷର ଷଷ୍ଠୀ ଦିନକୁ 'ଭଦ୍ର' ବୋଲି ଗଣମାନ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗଣଙ୍କୁ ଗଣାଯାଏ। ଏହି ଦିନ ଯେଉଁଠି ରାତିରେ ଉପବାସ କରିବେ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟରେ ଉପବାସ କରିବେ, ସେ ହଂସ ଯାନ ଉପରେ ଚଢି ହଂସ ଲୋକକୁ ପାଇବେ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ପୂଜା ପାଇଁ ମାଲତୀ ଫୁଲ, ଧଳା ଚନ୍ଦନ, ବିଜୟ ଧୂପ, ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପାୟସ ନେଇ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ଉଚିତ। ଦିନର ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ଦେବତାଙ୍କୁ ସମ୍ପୂଜନ କରି, ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ଦକ୍ଷିଣା ଦେଇ, ପରେ ଚୁପଚାପ ଗୁଡ଼ ଓ ଘୀ ସହିତ ପାୟସ ଭୋଗ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ଦିନ ଭକ୍ତି ସହିତ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ମାନବ ଅନ୍ଧକାର ଦୂର କରି, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା—ପୁଅ, ଜୀବନ ସାଥୀ, ଧନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ—ପାଇଁ, ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ଲଭି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଲୋକକୁ ପାଇବେ। ଏହି ଭଦ୍ର ବିଧିକୁ ମୁଁ ବର୍ଣ୍ନନା କରିଛି, ଗଣାଧିପତି; ଯେଉଁଠି ଏହାକୁ ଶୁଣିବେ ଓ କରିବେ, ସେ ପୃଥିବୀରେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ଲଭିବେ।
ସୌମ୍ଯଵିଧିଵର୍ଣନମ୍ ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ ନକ୍ଷତ୍ରଂ ରୋହିଣୀ ଵୀର ଯଦା ଵାରେଽସ୍ଯ ଵୈ ଭଵେତ୍ । ଯାତ୍ଯସୌ ସୌମ୍ଯତାଂ ଵୀର୧ ସ ସୌମ୍ଯଃ ପରିକୀର୍ତିତଃ । । ୧ ସ୍ନାନଂ ଦାନଂ ଜପୋ ହୋମଃ ପିତୃଦେଵାଦିତର୍ପଣମ୍ । ଅକ୍ଷଯଂ ସ୍ଯାନ୍ନ ସନ୍ଦେହସ୍ତ୍ଵତ୍ର ଵାରେ ମହାତ୍ମନଃ । । ୨ ନକ୍ତଂ ସମାଶ୍ରିତୋ ଯୋଽତ୍ର ପୂଜଯେଦ୍ଭାସ୍କରଂ ନରଃ । ଯାତି ଲୋକଂ ସ ଦେଵସ୍ଯ ଭାସ୍କରସ୍ଯ ନ ସଂଶଯଃ । । ୩ ରକ୍ତୋତ୍ପଲାନି ଵୈ ତତ୍ର ତଥା ରକ୍ତଂ ଚ ଚନ୍ଦନମ୍ । ସୁଗନ୍ଧଶ୍ଚାପି ଧୂପସ୍ତୁ ନୈଵେଦ୍ଯଂ ପାଯସଂ ତଥା । । ବ୍ରାହ୍ମଣାଯ ଚ ଦାତଵ୍ଯଂ ଭୋକ୍ତଵ୍ଯଂ ଚାତ୍ମନା ତଥା । । ୪ ଯ ଏଵଂ ପୂଜଯେତ୍ସୌମ୍ଯେ ଚିତ୍ରଭାନୁଂ ଗଵାମ୍ପତିମ୍ । ସ ଵିମୁକ୍ତସ୍ତୁ ପାପେଭ୍ଯସ୍ତ୍ଵାଷ୍ଟ୍ରୀଂ କାନ୍ତିମଵାପ୍ନୁଯାତ୍ । । ୫ ଇତି ଶ୍ରୀଭଵିଷ୍ଯେ ମହାପୁରାଣେ ବ୍ରାହ୍ମେ ପର୍ଵଣି ଆଦିତ୍ଯଵାରକଲ୍ପେ ସୌମ୍ଯଵିଧିଵର୍ଣନଂ ନାମ ଚତୁରଶୀତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: ଯେତେବେଳେ ରୋହିଣୀ ନକ୍ଷତ୍ର ଏହି ଦିନରେ ପଡ଼େ, ସେ ଦିନକୁ 'ସୌମ୍ୟ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହି ଦିନ ଯଦି କୌଣସି ମହାତ୍ମା ସ୍ନାନ, ଦାନ, ଜପ, ହୋମ, ପିତୃଦେବତାଙ୍କ ତର୍ପଣ କରିଥିବେ, ସେ ସବୁ କାର୍ଯ୍ୟ ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ। ଏଠାରେ ଯେଉଁଠି ରାତିରେ ଉପବାସ କରି ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବେ, ସେ ଦେବତାଙ୍କ ଲୋକକୁ ପାଇବେ, ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏଠାରେ ଲାଲ ପଦ୍ମ, ଲାଲ ଚନ୍ଦନ, ସୁଗନ୍ଧି ଧୂପ, ଏବଂ ପାୟସ ନେଇ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ଏହି ପ୍ରସ୍ତୁତି ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେବା ଓ ନିଜେ ଭୋଗ କରିବା ଉଚିତ। ଯେଉଁଠି ସୌମ୍ୟ ଦିନରେ ଚିତ୍ରଭାନୁ, ଗୋମାନ୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ଲଭି ତ୍ୱଷ୍ଟ୍ରୀଙ୍କ ରୂପକୁ ପାଇବେ।
୨ ରକ୍ତଚନ୍ଦନମିଶ୍ରାଣି କରଵୀରାଣି ସୁଵ୍ରତ । ଧୂପଂ ଘୃତାହୁତିଂ ଵୀର ଭାସ୍କରସ୍ଯ ପ୍ରଯୋଜଯେତ୍ । । ୩ ନୈଵେଦ୍ଯଂ ଚାପି କୃଶରଂ ସୁଗନ୍ଧଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣମେଵ ଚ । କୃତ୍ଵୋପଵାସମଥ ଵା ନକ୍ତଂ ତ୍ରିପୁରସୂଦନ । । ୪ ଇତ୍ଥଂ ପ୍ରପୂଜିତୋ ହ୍ଯତ୍ର ଭାସ୍କରୋ ଲୋକଭାସ୍କରଃ । କାମାନ୍ଦଦାତି ସର୍ଵାନ୍ଵୈ ଅତୋଯଂ କାମଦଃ ସ୍ମୃତଃ । । ୫ ସ ପୁତ୍ର ପୁତ୍ରକାମସ୍ଯ ଧନକାମସ୍ଯ ଵା ଧନମ୍ । ଵିଦ୍ଯାର୍ଥିନେ ଶୁଭାଂ ଵିଦ୍ଯାମାରୋଗ୍ଯଂ ରୋଗିଣେ ଵିଭୋ । । ୬ ଅନ୍ଯାଂଶ୍ଚ ଵିଵିଧାନ୍କାମାନ୍ମନ୍ତ୍ରୈଃ ସମ୍ପୂଜିତୋ ରଵିଃ । ଦଦାତି ଗଣଶାର୍ଦୂଲ ଅତୋଯଂ କାମଦଃ ସ୍ମୃତଃ । । ୭ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଯୋ ମଣ୍ଡକଂ ଚାତ୍ର ଗୋପତେର୍ଗୋତ୍ରଭୂଷଣଃ । ଗୋତ୍ରାରିତେଜସା୩ ତୁଲ୍ଯୋ ଗୋପତେର୍ଗୋପୁରଂ ଵ୍ରଜେତ୍ । । ୮ ଇତି ଶ୍ରୀଭଵିଷ୍ଯେ ମହାପୁରାଣେ ବ୍ରାହ୍ମେ ପର୍ଵଣି ଆଦିତ୍ଯଵାରକଲ୍ପେ କାମଦଵିଧିଵର୍ଣନଂ ନାମ ପଞ୍ଚାଶୀତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ହେ ଶୁଭବ୍ରତ, ରକ୍ତ ଚନ୍ଦନ ଓ କରବୀର ଫୁଲ ଦେଇ, ଧୂପ ଓ ଘୃତ ଆହୁତି ସହିତ ଭାସ୍କରଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ନୈବେଦ୍ୟ ଭାବେ ସୁଗନ୍ଧିତ ଓ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ରସ ଥିବା ଖିଚଡି ଦିଆଯିବା ଉଚିତ। ଉପବାସ କିମ୍ବା ରାତିରେ ଖାଇବା ମଧ୍ୟ କରିପାରିବେ, ହେ ତ୍ରିପୁରାସୁଦନ। ଏପରି ଭାବେ ପୂଜିତ ହେଲେ, ଲୋକମଧ୍ୟରେ ଆଲୋକ ଦେଇଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରନ୍ତି, ଏହିଦିନକୁ ଏହିପରି କାମଦା ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ପୁଅ ଚାହାଁଥିବାକୁ ପୁଅ, ଧନ ଚାହାଁଥିବାକୁ ଧନ, ପଢ଼ୁଥିବାକୁ ଶୁଭ ଜ୍ଞାନ ଓ ରୋଗୀକୁ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଦେଇଥାନ୍ତି। ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଭଲଭାବେ ପୂଜିଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଇଚ୍ଛା ମଧ୍ୟ ପୂରଣ କରନ୍ତି, ଏହିଦିନକୁ କାମଦା ବୋଲି ସ୍ମୃତିରେ ରହିଛି। ଏଠାରେ ଯେଉଁଠି ମଣ୍ଡକ ଦାନ କରେ, ସେ ଗୋପଙ୍କ ଗୋତ୍ରର ଶୋଭା ହୋଇ, ଗୋପଙ୍କ ପ୍ରଭା ଭଳି ହେବେ ଓ ତାଙ୍କର ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରିବେ।
ଜଯଵାରତିଥିଵର୍ଣନମ୍ ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ ପଞ୍ଚତାରଂ ଭଵେଦ୍ଯତ୍ର ନକ୍ଷତ୍ରଂ ତେ ଵୃଷଧ୍ଵଜ । ଵାରେ ତୁ ଦେଵଦେଵସ୍ଯ ସ ଵାରଃ ପୁତ୍ରଦଃ ସ୍ମୃତଃ । । ୧ ଉପଵାସୋ ଭଵେତ୍ତତ୍ର ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ କାର୍ଯଂ ତଥା ଭଵେତ୍ । ପ୍ରାଶନଂ ଚାପି ପିଣ୍ଡସ୍ଯ ମଧ୍ଯମସ୍ଯ ପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍ । । ୨ ସୋପଵାସସ୍ତୁ ଯୋ ଭକ୍ତ୍ଯା ପୂଜଯେଦତ୍ର ଗୋପତିମ୍ । ଧୂପମାଲ୍ଯୋପହାରୈସ୍ତୁ ଦିଵ୍ଯଗନ୍ଧସମନ୍ଵିତୈଃ । । ୩ ଏଵଂ ପୂଜ୍ଯ ଵିଵସ୍ଵନ୍ତଂ ତସ୍ଯୈଵ ପୁରତୋ ନିଶି । ଭୂମୌ ସ୍ଵପିତି ଵୈ ଵୀର ଜପଞ୍ଛ୍ଵେତାଂ ମହାମତେ । । ୪ ପ୍ରାତରୁତ୍ଥାଯ ଚ ସ୍ନାନଂ କୃତ୍ଵା ଦତ୍ତ୍ଵାର୍ଘ୍ଯମୁତ୍ତମମ୍ । ରକ୍ତଚନ୍ଦନସମ୍ମିଶ୍ରୈଃ କରଵୀରୈର୍ଗଣାଧିପ । । ୫ ପ୍ରପୂଜ୍ଯ ଗ୍ରହଭୂତେଶମଂଶୁମନ୍ତଂ ତ୍ରିଲୋଚନ । ଵୀରଂ ୧ ଚ ପୂଜଯିତ୍ଵା ତୁ ତତଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ପ୍ରକଲ୍ପଯେତ୍ । । ୬ ପଞ୍ଚଭିର୍ବ୍ରାହ୍ମଣୈର୍ଦେଵ ଦିଵ୍ଯୈଭୋମୈଶ୍ଚ୨ ସୁଵ୍ରତ । ମଗସଂଜ୍ଞୌ୩ ତତ୍ର ଦିଵ୍ଯୌ ବ୍ରାହ୍ମଣୌ ପରିକଲ୍ପଯେତ୍ । । ୭ ତ୍ରୀନତ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ଭୀମାନ୍ପ୍ରକଲ୍ପ୍ଯାନ୍ଧକସୂଦନ । କୁର୍ଯାଦେଵଂ ତତଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ପାର୍ଵଣଂ ଭାସ୍କରପ୍ରିଯମ୍ । । ୮ ଶ୍ରାଦ୍ଧେ ତ୍ଵଥ ସମାପ୍ତେ ତୁ ଦଦ୍ଯାତ୍ପିଣ୍ଡଂ ତୁ ମଧ୍ଯମମ୍ । ପୁରତୋ ଦେଵଦେଵସ୍ଯ ସ୍ଥିତ୍ଵା ମନ୍ତ୍ରେଣ ସୁଵ୍ରତ । । ୯ ସ ଏଷ ପିଣ୍ଡୋ ଦେଵେଶ ଯୋଽଭୀଷ୍ଟସ୍ତଵ ସର୍ଵଦା । ଅଶ୍ନାମି ପଶ୍ଯତେ ତୁଭ୍ଯଂ ତେନ ମେ ସନ୍ତତିର୍ଭଵେତ୍ । । 1.86.୧୦ ପ୍ରସାଦାତ୍ତଵ ଦେଵେଶ ଇତି ମେ ଭାଵିତଂ ମନଃ । ଇତ୍ଥଂ ସମ୍ପୂଜିତୋ ହ୍ଯତ୍ର ଭାସ୍କରଃ ପୁତ୍ରଦୋ ଭଵେତ୍ । । ୧୧ ଅତୋଽଯଂ ପୁତ୍ରଦୋ ଵାରୋ ଦେଵସ୍ଯ ପରିକୀର୍ତିତଃ । ଏଵମତ୍ର ସଦା ଯସ୍ତୁ ଭାସ୍କରଂ ପୂଜଯେନ୍ନରଃ । । ୧୨ ଉପଵାସପରଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧେ ସ ପୁତ୍ରଂ ଲଭତେ ଧ୍ରୁଵମ୍ । ଧନଂ ଧାନ୍ଯଂ ହିରଣ୍ଯଂ ଚ ଆରୋଗ୍ଯଂ ସୁଖଦଂ ତଥା । । ସୂର୍ଯଲୋକଂ ଚ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ଯ ତତୋ ରାଜା ଭଵେନ୍ନୃଷୁ । । ୧୩ ପ୍ରଭଯା ଦ୍ଵିଜସଂକାଶଃ କାନ୍ତ୍ଯା ଚାମ୍ବୁଜସନ୍ନିଭଃ । ଵୀର୍ଯେଣ ଗୋପତେସ୍ତୁଲ୍ଯୋ ଗାମ୍ଭୀର୍ଯେ ସାଗରୋପମଃ । । ୧୪ ( ଇତି ପୁତ୍ରଦଵିଧିଵର୍ଣନମ୍) ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ ଦକ୍ଷିଣେ ତ୍ଵଯନେ ଯଃ ସ୍ଯାତ୍ସ ଜଯଃ ପରିକୀର୍ତିତଃ । । ୧୫ ଅତ୍ରୋପଵାସୋ ନକ୍ତଂ ଚ ସ୍ନାନଂ ଦାନଂ ଜପସ୍ତଥା । ଭଵେଚ୍ଛତଗୁଣଂ ଦେଵ ଭାସ୍କରପ୍ରୀତଯେ କୃତମ୍ । । ୧୬ ତସ୍ମାନ୍ନକ୍ତାଦି କର୍ତଵ୍ଯଂ ଯତ୍ସ୍ଯାଚ୍ଛତଗୁଣଂ ଵିଭୋ । । ୧୭ ଇତି ଶ୍ରୀଭଵିଷ୍ଯେ ମହାପୁରାଣେ ବ୍ରାହ୍ମେ ପର୍ଵଣି ଆଦିତ୍ଯଵାରକଲ୍ପେ ଜଯଵାରତିଥିଵର୍ଣନଂ ନାମ ଷଡଶୀତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: ଯେଉଁ ଦିନ ପଞ୍ଚତାରା ନକ୍ଷତ୍ର ଥାଏ, ହେ ବୃଷଧ୍ୱଜ, ସେହି ଦିନକୁ ପୁତ୍ରଦା ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ସେହିଦିନ ଉପବାସ ଓ ପିତୃକର୍ମ କରିବା ଉଚିତ, ମଧ୍ୟମ ପିଣ୍ଡ ଭୋଜନ କରିବା ଉପଯୁକ୍ତ। ଯିଏ ଭକ୍ତି ସହିତ ଉପବାସ କରି, ଧୂପ, ମାଳା ଓ ଦିବ୍ୟ ସୁଗନ୍ଧ ଦେଇ ଗୋପତିଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ, ସେ ରାତିରେ ଭୂମିରେ ଶୋଇ ଶ୍ୱେତା ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ। ପ୍ରଭାତରେ ଉଠି, ସ୍ନାନ କରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ, ରକ୍ତ ଚନ୍ଦନ ଓ କରବୀର ଫୁଲ ଦେଇ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଗ୍ରହ ଓ କିରଣଙ୍କ ନାଥଙ୍କୁ ଏବଂ ବୀରଙ୍କୁ ପୂଜି, ପରେ ପିତୃକର୍ମ କରିବା ଉଚିତ। ପାଞ୍ଚ ଜଣ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦିବ୍ୟ ଓ ପୃଥିବୀର, ଏବଂ ଦୁଇ ଜଣ ମଗ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନିଯୁକ୍ତ କରିବା ଉଚିତ। ତିନି ଜଣ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନିଯୁକ୍ତ କରି, ଏପରି ଭାବେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପ୍ରିୟ ପିତୃକର୍ମ କରିବା ଉଚିତ। ପିତୃକର୍ମ ସମାପ୍ତିରେ, ମଧ୍ୟମ ପିଣ୍ଡ ଦେବତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ଦେଇ, କହିବା ଉଚିତ: 'ହେ ପ୍ରଭୁ, ଏହି ପିଣ୍ଡ ସଦା ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ଆପଣଙ୍କ ଦୟାରେ ମୋ ବଂଶ ଚାଲିଥାଉ।' ଏପରି ପୂଜା କଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପୁଅ ଦେଇଥାନ୍ତି। ଏହିଦିନକୁ ପୁତ୍ରଦା ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହିଦିନ ଯିଏ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଉପବାସ ଓ ପିତୃକର୍ମ ସହିତ ପୂଜା କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପୁଅ, ଧନ, ଧାନ୍ୟ, ସୁନା, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଓ ସୁଖ ପାଏ, ସୂର୍ଯ୍ୟଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରି ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାଜା ହୁଏ, ଦ୍ୱିଜଙ୍କ ପ୍ରଭା ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ପଦ୍ମ ଭଳି ରୂପ ଓ ଗୋପତିଙ୍କ ଶକ୍ତି ଭଳି ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସାଗର ଭଳି ଗମ୍ଭୀର ହୁଏ। ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: ଦକ୍ଷିଣାୟନରେ ଏହିଦିନକୁ ଜୟା ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏଠାରେ ଉପବାସ, ରାତି ଜାଗରଣ, ସ୍ନାନ, ଦାନ ଓ ଜପ କଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପ୍ରସନ୍ନତା ପାଇଁ ଶତଗୁଣ ଫଳ ମିଳେ। ତେଣୁ ଏଠାରେ ରାତି ଜାଗରଣ ଓ ଏହା ସହିତ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ, ଯାହା ଶତଗୁଣ ଫଳ ଦେଇଥାଏ।
ଜଯନ୍ତଵିଧିଵର୍ଣନମ୍ ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ ଜଯନ୍ତୋ ହ୍ଯୁତ୍ତରେ ଜ୍ଞେଯଶ୍ଚାଯନେ ଗଣନାଯକ । ଵାରୋ ଦେଵସ୍ଯ ଯଃ ସ୍ଯାଦ୍ଵୈ ତତ୍ର ପୂଜ୍ଯୋ ଦିଵାକରଃ । । ୧ ପୂଜିତସ୍ତତ୍ର ଦେଵେଶଃ ସହସ୍ରଗୁଣିତଂ ଫଲମ୍ । ଦଦାତି ଦେଵଶାର୍ଦୂଲ ସ୍ନାନଦାନାଦିକର୍ମଣାମ୍ । । ୨ ଘୃତେନ ପଯସା ଯତ୍ର ସ୍ନାନମିକ୍ଷୁରସେନ ତୁ । ଵିଲେପନଂ କୁଙ୍କୁମଂ ତୁ ପ୍ରଶସ୍ତଂ ଭାସ୍କରେ ପ୍ରିଯମ୍ । । ୩ ଧୂପକ୍ରିଯା ଗୁଗ୍ଗୁଲେନ ନୈଵେଦ୍ଯେ ମୋଦକଃ ସ୍ମୃତଃ । ଇତ୍ଥଂ ସମ୍ପୂଜ୍ଯ ଦେଵେଶଂ କୁର୍ଯାଦ୍ଧୋମଂ ତତସ୍ତିଲୈଃ । । ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ଭୋଜଯେତ୍ପଶ୍ଚାନ୍ମୋଦକାଂସ୍ତିଲଶଷ୍କୁଲୀଃ । । ୪ ଇତ୍ଥଂ ଯଃ ପୂଜଯେଦ୍ଭାନୁଂ ମନ୍ତ୍ରେଣୈଵ ଗଣାଧିପ । ସହସ୍ରଗୁଣିତଂ ତସ୍ଯ ଫଲଂ ଦେଵୋ ଦଦାତି ଵୈ । । ୫. ସ୍ନାନଦାନଜପାଦୀନାମୁପଵାସସ୍ଯ ଵୈ ଵିଭୋ । । ୬ ଇତି ଶ୍ରୀଭଵିଷ୍ଯେ ମହାପୁରାଣେ ବ୍ରାହ୍ମେ ପର୍ଵଣ୍ଯାଦିତ୍ଯଵାରକଲ୍ପେ ଜଯନ୍ତଵିଧିଵର୍ଣନଂ ନାମ ସପ୍ତାଶୀତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: ଉତ୍ତରାୟଣରେ ଯେଉଁ ଦିନ ଜୟନ୍ତ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ, ହେ ଗଣନାୟକ, ସେହି ଦିନ ଦେବତାଙ୍କ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଏହିଦିନ ଦେବେଶଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ, ସ୍ନାନ, ଦାନ ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସହସ୍ରଗୁଣ ଫଳ ମିଳେ। ଏଠାରେ ଘୃତ, ଖୀର ବା ଇଖୁର ରସରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ, ଶରୀରକୁ କୁଙ୍କୁମ ଲେପ କରିବା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଧୂପ ଭାବେ ଗୁଗୁଳ ଦେବା ଓ ନୈବେଦ୍ୟ ଭାବେ ମିଠା ଲଡୁ ଦେବା ଉଚିତ। ଏପରି ପୂଜା କରି, ତିଳ ଦେଇ ହୋମ କରିବା ଓ ପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଙ୍କୁ ମିଠା ଲଡୁ ଓ ତିଳ ଦିଆ ଶଶ୍କୁଳୀ ଭୋଜନ କରାଯିବା ଉଚିତ। ଏହିଦିନ ଯିଏ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ଭାନୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ, ସେ ସ୍ନାନ, ଦାନ, ଜପ ଓ ଉପବାସରେ ସହସ୍ରଗୁଣ ଫଳ ପାଏ।
ଵିଜଯଵାରଵିଧିଵର୍ଣନମ୍ ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ ଶୁକ୍ଲପକ୍ଷସ୍ଯ ସପ୍ତମ୍ଯାଂ ପ୍ରାଜାପତ୍ଯର୍କ୍ଷସଂଯୁତଃ । ସ ଜ୍ଞେଯୋ ଵିଜଯୋ ନାମ ସର୍ଵପାପଭଯାପହଃ । । ୧ ତତ୍ର କୋଟିଗୁଣଂ ସର୍ଵଫଲଂ ପୁଣ୍ଯସ୍ଯ କର୍ମଣଃ । ଦଦାତି ଭଗଵାନ୍ଦେଵଃ ପୂଜିତଶ୍ଚନ୍ଦନାଧିପଃ । । ୨ ସ୍ନାନଂ ଦାନଂ ଜପୋ ହୋମଃ ପିତୃଦେଵାଦିପୂଜନମ୍ । ନକ୍ତଂ ଚାପ୍ଯୁପଵାସସ୍ତୁ ସର୍ଵମତ୍ର ଦିଵାକରଃ । । ୩ କୁର୍ଯାତ୍କୋଟିଗୁଣଂ ସର୍ଵଂ ପୂଜିତୋ ହ୍ଯତ୍ର ଗୋପତିଃ । ତସ୍ମାଦତ୍ର ସଦା ଦେଵଂ ପୂଜଯେଦ୍ଭକ୍ତିମାନ୍ନରଃ । । ୪ ସର୍ଵେଶଂ ସପ୍ତଦ୍ଵୀପେଶଂ ସପ୍ତସୈନ୍ଧଵଵାହନମ୍ । ସପ୍ତମ୍ଯାଂ ତୁ ସମାରାଧ୍ଯ ସପ୍ତପ୍ରକୃତିସମ୍ଭଵମ୍ । ।୫ ସପ୍ତଲୋକାଧିପତ୍ଯଂ ତୁ ପ୍ରାପ୍ନୁତେ ସପ୍ତରଶ୍ମିଭିଃ । । ୬ ଇତି ଶ୍ରୀଭଵିଷ୍ଯେ ମହାପୁରାଣେ ବ୍ରାହ୍ମେ ପର୍ଵଣ୍ଯାଦିତ୍ଯଵାରକଲ୍ପେ ଵିଜଯଵାରଵିଧିଵର୍ଣନଂ ନାମାଷ୍ଟାଶୀତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ସପ୍ତମୀ ତିଥିରେ, ପ୍ରଜାପତି ନକ୍ଷତ୍ର ଥିଲେ, ସେହି ଦିନକୁ ବିଜୟା ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯାହା ସମସ୍ତ ପାପ ଓ ଭୟ ଦୂର କରେ। ସେହି ଦିନ ଚନ୍ଦନ ଦେଇ ପୂଜା କଲେ, ଭଗବାନ ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ କୋଟିଗୁଣ ଫଳ ଦେଇଥାନ୍ତି। ସ୍ନାନ, ଦାନ, ଜପ, ହୋମ, ପିତୃଦେବତାଙ୍କ ପୂଜା ଓ ରାତିରେ ଉପବାସ—ଏସବୁ କାର୍ଯ୍ୟ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ, ଯଦି ଗୋପତିଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ, କୋଟିଗୁଣ ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ତେଣୁ ଏହିଦିନ ସଦା ଭକ୍ତି ସହିତ ଦେବଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଥ, ସପ୍ତଦ୍ୱୀପ ନାଥ, ସପ୍ତ ସିନ୍ଧୁ ଉପରେ ଚଳିଥିବା, ସପ୍ତ ପ୍ରକୃତିର ଉତ୍ସ, ସେହି ସପ୍ତମୀ ଦିନ ପୂଜିଲେ, ସପ୍ତ କିରଣ ଦ୍ୱାରା ସପ୍ତ ଲୋକର ଅଧିପତ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ।
ପ୍ରାତଃ କୃତ୍ଵା ତତଃ ସ୍ନାନଂ ପୂଜଯିତ୍ଵା ଦିଵାକରମ୍ । । ୨ ଆଦିତ୍ଯାଭିମୁଖସ୍ତିଷ୍ଠେଦ୍ଯାଵଦସ୍ତମନଂ ରଵେଃ । ଜପମାନୋ ମହାଶ୍ଵେତାଂ ଲାଭମାଶ୍ରିତ୍ଯ ସୁଵ୍ରତ । । ୩ ଚତୁର୍ହସ୍ତମୃଜଂ ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣମଵ୍ରଣଂ ସୁସମଂ ଦୃଢମ୍ । ରକ୍ତଚନ୍ଦନଵୃକ୍ଷସ୍ଯ ସ୍ତମ୍ଭଂ କୃତ୍ଵା ଗଣାଧିପ । । ୪ ତମାଶ୍ରିତ୍ଯ ମହାଭକ୍ତ୍ଯା ଦେଵଦେଵଂ ଦିଵାକରମ୍ । ପଶ୍ଯମାନୋ ଜପଞ୍ଶ୍ଵେତାଂ ତିଷ୍ଠେଦସ୍ତମନାଦ୍ରଵେଃ । । ୫ ଗନ୍ଧପୁଷ୍ପୋପହାରୈସ୍ତୁ ପୂଜଯିତ୍ଵା ଦିଵାକରମ୍ । ବ୍ରାହ୍ମଣେ ଦକ୍ଷିଣାଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ତତୋ ଭୁଞ୍ଜୀତ ଵାଗ୍ଯତଃ । । ୬ ଇତ୍ଥମେତଂ ତୁ ଯଃ କୁର୍ଯାଦାଦିତ୍ଯପ୍ରୀତଯେ ନରଃ । ଭାନୁମାଂସ୍ତସ୍ଯ ପ୍ରୀତଃ ସ୍ଯାତ୍ସର୍ଵଂ ପ୍ରୀତୋ ଦଦାଦି ହି । । ୭ ଧନଂ ଧାନ୍ଯଂ ତଥା ପୁତ୍ରମାରୋଗ୍ଯଂ ଭାର୍ଗଵୋ ଯଶଃ । ତସ୍ମାତ୍ସମ୍ପୂଜଯେଦତ୍ର ଗୀର୍ଵାଣାଧିପତିଂ ହର । । ୮ ଇତି ଶ୍ରୀଭଵିଷ୍ଯେ ମହାପୁରାଣେ ବ୍ରାହ୍ମେ ପର୍ଵଣ୍ଯାଦିତ୍ଯଵାରକଲ୍ପେ ଆଦିତ୍ଯାଭିମୁଖଵିଧିଵର୍ଣନଂ ନାମ ନଵାଶୀତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ପ୍ରଭାତେ ସ୍ନାନ କରି, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ । ତାପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ସାମ୍ନା କରି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତମାନ୍ତା ଯାଏଁ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହି, ମହାଶ୍ୱେତା ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରିବା ଦରକାର । ଏହି ପାଇଁ ଲାଲ୍ ଚନ୍ଦନ ଗଛର ଚାରିହାତ ଲମ୍ବା, ନିର୍ମଳ, ମସୃଣ ଏବଂ ଦୃଢ଼ ଏକ ଖୁଟି ତିଆରି କରି, ତାହାକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ଗଭୀର ଭକ୍ତି ସହିତ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଖି ଏବଂ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରି ଅସ୍ତମାନ୍ତା ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିବା ଉଚିତ । ଗନ୍ଧ, ଫୁଲ ଓ ଉପହାର ଦେଇ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣା ଦେଇ, ଶାନ୍ତ ହୃଦୟରେ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ । ଏହିପରି ଯିଏ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ଏହି ବିଧି କରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରନ୍ତି । ଧନ, ଧାନ୍ୟ, ପୁଅ, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଓ ଯଶ ମିଳେ । ଏହିଠାରେ ଦେବମାନ୍ୟ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ ।
ହୃଦଯଵାରଵିଧିଵର୍ଣନମ୍ ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ ରଵିସଙ୍କ୍ରମଣେ ଯଃ ସ୍ଯାଦ୍ରଵେର୍ଵାରୋ ଗଣାଧିପ । ସ ଜ୍ଞେଯୋ ହୃଦଯୋ ନାମ ଆଦିତ୍ଯହଦଯପ୍ରିଯଃ । । ୧ ତତ୍ର ନକ୍ତଂ ସମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଦେଵଂ ସମ୍ପୂଜ୍ଯ ଭକ୍ତିତଃ । ଗତ୍ଵା ଚ ସଦନେ ଭାନୋରାଦିତ୍ଯାଭିମୁଖସ୍ଥିତଃ । । ୨ ଜପେଦାଦିତ୍ଯହଦଯଂ ସଙ୍ଖ୍ଯଯାଷ୍ଟଶତଂ ବୁଧଃ । ଅଥ ଵାସ୍ତମନଂ ଯାଵଦ୍ଭାସ୍କରଂ ଚିଂତଯେଦ୍ଧୃଦି । । ୩ ଗୃହମେତ୍ଯ ତତୋ ଵିପ୍ରାନ୍ଭୋଜଯେଚ୍ଛକ୍ତିତଃ ଶିଵ । ଭୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ପାଯସଂ ଵୀର ତତୋ ଭୂମୌ ସ୍ଵପେଦ୍ବୁଧଃ । । ୪ ଯୋଽତ୍ର ସମ୍ପୂଯେଦ୍ଭାନୁଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ଶ୍ରଦ୍ଧାସମନ୍ଵିତଃ । ସ କାମାଁଲ୍ଲଭତେ ସର୍ଵାନ୍ଭାସ୍କରାଦ୍ଧୃଦଯସ୍ଥିତାନ୍ । । ୫ ତେଜସା ଯଶସା ତୁଲ୍ଯଃ ପ୍ରଭଯୈଷାଂ ମହାତ୍ମନଃ । ଶକ୍ରଗୋପାଣ୍ଡଜାନାଂ ତୁ ଗୋପତେର୍ଗୋଵୃଷେକ୍ଷଣ । । ୬ ଇତି ଶ୍ରୀଭଵିଷ୍ଯେ ମହାପୁରାଣେ ବ୍ରାହ୍ମେ ପର୍ଵଣ୍ଯାଦିତ୍ଯଵାରକଲ୍ପେ ହୃଦଯଵାରଵିଧିଵର୍ଣନଂ ନାମ ନଵତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ — ଯେତେବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ନୂତନ ରାଶିରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି, ସେହି ଦିନକୁ 'ହୃଦୟ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏହା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ପ୍ରିୟ । ସେହି ଦିନ ରାତିରେ ଉପବାସ ରଖି, ଭକ୍ତି ସହିତ ଦେବଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଗୃହକୁ ଗିଏ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ସାମ୍ନା କରି ବସି, ଆଦିତ୍ୟ ହୃଦୟ ମନ୍ତ୍ର ଏକଶ ଅଠ ଥର ଜପ କରିବା ଉଚିତ, କିମ୍ବା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ହୃଦୟରେ ଅସ୍ତମାନ୍ତା ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ । ପରେ ଘରକୁ ଯାଇ, ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଦେଇ, ପାଉଁଖିରି ଖାଇ, ଭୂମିରେ ଶୋଇବା ଉଚିତ । ଏଠି ଯିଏ ଭକ୍ତି ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ହୃଦୟରୁ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ । ସେଉଁଠି ମହାତ୍ମା ତେଜ ଓ ଯଶରେ ଗୋପାଳ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ପରି ହୁଏ ।
ରୋଗହରଵିଧିଵର୍ଣନମ୍ ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ ପୂଷ୍ଣୋ ଭଵେଦ୍ଯଦା ଋକ୍ଷଂ ଭଵେଚ୍ଚ ଭଗଦୈଵତମ୍ । ଵାସରଃ ସ ମହାନ୍ପ୍ରୋକ୍ତଃ ସର୍ଵରୋଗଭଯାପହଃ । । ୧ ଯୋଽତ୍ର ପୂଜଯତେ ଭାନୁଂ ଶୁଭଗନ୍ଧଵିଲେପନୈଃ । ସର୍ଵରୋଗଵିନିର୍ମୁକ୍ତୋ ଯାତି ଭାନୁସଲୋକତାମ୍ । । ୨ ଅର୍କପତ୍ରପୁଟେ କୃତ୍ଯା ପୁଷ୍ପାଣ୍ଯର୍କସ୍ଯ ସୁଵ୍ରତ । ଦେଵସ୍ଯ ପୁରତୋ ରାତ୍ରୌ ଭକ୍ତ୍ଯା ଯଃ ସ୍ଥାପଯେଦ୍ବୁଧଃ । । ୩ ପୂଜଯିତ୍ଵାର୍କପୁଷ୍ପୈସ୍ତୁ ଅର୍କମର୍କପ୍ରିଯଂ ସଦା । ପ୍ରାଶଯିତ୍ଵାର୍କପୁଷ୍ପଂ୧ ତୁ ଦତ୍ତ୍ଵା ଵିପ୍ରାଯ ଦକ୍ଷିଣାମ୍ । । ୪ ଭକ୍ତ୍ଯା ଚ ପାଯସଂ ଵୀର ରାତ୍ରୌ ସ୍ଵପିତି ଭୂତଲେ । ଅନେନ ଵିଧିନା ଯସ୍ତୁ ପୂଜଯେଦତ୍ର ଵୈ ରଵିମ୍ । । ୫ ସ ମୁକ୍ତଃ ସର୍ଵରୋଗୈସ୍ତୁ୩ ଗଚ୍ଛେଦ୍ଦିନକରାଲଯମ୍
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ — ଯେତେବେଳେ ପୂଷ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟବାର ସହିତ ହୁଏ, ସେହି ଦିନକୁ ମହାନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏହା ସମସ୍ତ ରୋଗ ଓ ଭୟ ଦୂର କରେ । ଏହି ଦିନ ଯିଏ ଶୁଭ ଗନ୍ଧ ଲଗାଇ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ରୋଗରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଲୋକକୁ ଯାଏ । ଅର୍କ ପତ୍ରର ଥାଳିରେ ଅର୍କ ଫୁଲ ରାତିରେ ଦେବଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଭକ୍ତି ସହିତ ରଖିବା ଉଚିତ । ଅର୍କ ଫୁଲ ଦେଇ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ଅର୍କ ଫୁଲ ଭୋଗ ଦେଇ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣା ଦେଇ, ପାଉଁଖିରି ଭକ୍ତି ସହିତ ଖାଇ, ରାତିରେ ଭୂମିରେ ଶୋଇବା ଉଚିତ । ଏହିପରି ଯିଏ ଏହି ବିଧିରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ରୋଗରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଲୋକକୁ ଯାଏ ।
ମହାଶ୍ଵେତଵାରଵିଧିଵର୍ଣନମ୍ ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ ଯସ୍ତ୍ଵାଦିତ୍ଯଗ୍ରହସ୍ଯାସ୍ଯ ଵାରୋ ଦେଵସ୍ଯ ସୁଵ୍ରତ । ଶସ୍ଯଃ ପ୍ରୋକ୍ତଃ ପ୍ରିଯୋ ଲୋକେ ଖ୍ଯାତୋ ଗୋଶ୍ରୁତିଭୂଷଣଃ । । ୧ ଯସ୍ତୁ ପୂଜଯତେ ତସ୍ମିନ୍ପତଙ୍ଗଂ ପତଗପ୍ରିଯମ୍ । ଗନ୍ଧପୁଷ୍ପୋପହାରୈସ୍ତୁ ସୂର୍ଯଲୋକଂ ସ ଗଚ୍ଛତି । । ୨ ସୋପଵାସୋ ଗଣଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆଦିତ୍ଯଗ୍ରହଣେ ଶୁଚିଃ । ଜପମାନୋ ମହାଶ୍ଵେତାଂ ଖପୋଷମଥ ଵା ଶିଵମ୍ । । ୩ ପୂଜଯେଜ୍ଜଗତାମୀଶଂ ତମୋନାଶନମାଶୁଗମ୍ । ପୂଜଯିତ୍ଵା ଖପୋଷଂ ତୁ ମହାଶ୍ଵେତାଂ ତତୋ ଜପେତ୍ । ।୪ ପୂଜଯିତ୍ଵା ମହାଶ୍ଵେତାଂ ରଵିଂ ଦେଵଂ ସମର୍ଚଯେତ୍
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: ହେ ସୁଶୀଳ, ଏହି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଗ୍ରହଣ ଦିନଟି ଶୁଭ ଓ ପ୍ରଶଂସିତ, ଲୋକମାନେ ଏହାକୁ ପ୍ରେମ କରନ୍ତି, ଏହା ଗୋମାତାଙ୍କର ମହିମାକୁ ଉଜାଗର କରେ। ଯିଏ ପତଙ୍ଗମାନେ ପ୍ରିୟ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଗନ୍ଧ ଓ ଫୁଲରେ ପୂଜା କରେ, ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଲୋକକୁ ପାଇଁଥାଏ। ହେ ଗଣମାନ୍ୟ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଗ୍ରହଣ ସମୟରେ ଉପବାସ ରହି, ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ମହାଶ୍ୱେତା କିମ୍ବା ଖପୋଷ ମନ୍ତ୍ର କିମ୍ବା ଶିବଙ୍କ ନାମ ଜପ କରି, ଜଗତର ସ୍ୱାମୀ, ଅନ୍ଧକାର ନାଶକୁ ଦ୍ରୁତ କରିଥିବା ଦେବଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ପ୍ରଥମେ ଖପୋଷଙ୍କୁ ପୂଜି, ପରେ ମହାଶ୍ୱେତା ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରିବା ଉଚିତ। ମହାଶ୍ୱେତାଙ୍କୁ ପୂଜି, ପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ।
ମହାଶ୍ଵେତାଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠାପ୍ଯ ଗନ୍ଧପୁଷ୍ପୈଃ ସୁପୂଜିତାମ୍ । । ୫ ତସ୍ଯା ଏଵ ବହିଃ୨ କାର୍ଯଂ ସ୍ଥଣ୍ଡିଲଂ ସୁସମାହିତଃ । ଶୁଚୌ ଭୂମିଵିଭାଗେ ତୁ ଵୀରଂ ସଂସ୍ଥାପ୍ଯ ଯତ୍ନତଃ । । ୬ କୁର୍ଯାଦ୍ଧୋମଂ ତିଲୈଃ ସ୍ନାତଃ ସର୍ପିଷା ଚ ଵିଶେଷତଃ । ଆଦିତ୍ଯଗ୍ରହଵେଲାଯାଂ ଜପେଞ୍ଛ୍ଵେତାଂ ମହାମତେ । । ୭ ମୁକ୍ତେ ଦିନକରେ ପଶ୍ଚାତ୍ସ୍ନାନଂ କୃତ୍ଵା ସମାହିତଃ । ପୂଜଯିତ୍ଵା ମହାଶ୍ଵେତାଂ ଖଗୋଲ୍କଂ୩ ଚ ଗ୍ରହାଧିପମ୍ । । ୮ ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ ଵାଚଯିତ୍ଵା ଚ ତତୋ ଭୁଞ୍ଜୀତ ଵାଗ୍ଯତଃ । ଆଦିତ୍ଯଗ୍ରହଯୁକ୍ତେଽସ୍ମିନ୍ଵାରେ ତ୍ରିପୁରସୂଦନ । । ୯ ଯତ୍କର୍ମ କ୍ରିଯତେ ପୁଣ୍ଯଂ ତତ୍ସର୍ଵଂ ଶୁଭଦଂ ଭଵେତ୍ । ସ୍ନାନଦାନଜପାଦୀନାଂ କର୍ମଣାଂ ଗୋଵୃଷଧ୍ଵଜ । । 1.92.୧୦ ଅନନ୍ତଂ ହି ଫଲଂ ତେଷାଂ ଭଵତ୍ଯସ୍ମିନ୍ନ ସଂଶଯଃ । କୃତାନାଂ ତୁ ଗଣଶ୍ରେଷ୍ଠା ଭାସ୍କରସ୍ଯ ଵଚୋ ଯଥା । । ୧୧ ତସ୍ମାଦ୍ଦ୍ଵିଜଗଣୈଃ କାର୍ଯଂ ପୁଣ୍ଯକର୍ମଵିଚକ୍ଷଣୈଃ । ଏକଭକ୍ତଂ ଚ ନକ୍ତଂ ଚ ଉପଵାସଂ ଗଣାଧିପ । । ୧୨ ଯେ ଵାଦିତ୍ଯଦିନେ କୁର୍ଯୁସ୍ତେ ଯାନ୍ତି ପରମଂ ପଦମ୍ । ଧର୍ମ୍ଯଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଯଶସ୍ଯଂ ଚ ପୁତ୍ରୀଯଂ କାମଦଂ ତଥା । । ୧୩ ତସ୍ମିନ୍ଦାନମପୂପସ୍ଯ ଗୋଦାନେନ ସମଂ ଭଵେତ୍ । ଦ୍ଵାଦଶୈତେ ମହାବାହୋ ଵୀରଭାନୋର୍ମହାତ୍ମନଃ । । ୧୪ ତୁଷ୍ଟିଦାଃ କଥିତାସ୍ତୁଭ୍ଯଂ ସର୍ଵପାପଭଯାପହାଃ । ପଠତାଂ ଶୃଣ୍ଵତାଂ ତାତ କୁର୍ଵତାଂ ଚ ଵିଶେଷତଃ । । ୧୫ କୃତ୍ଵୈକମେଷାଂ ଵିଧିଵଦ୍ଵାରଂ ଵୃଷଭଵାହନ । ଵୃଷାଦିତ୍ରିତଯଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଚାତ୍ରିଜାମଚଲାଂ ତଥା । । ୧୬ ତତୋ ଯାତି ପରଂ ଲୋକଂ ଵୃଷକେତୋ ମହାତ୍ମନଃ । ତେଜସାମ୍ବୁଜସଂକାଶଃ ପ୍ରଭଯାଣ୍ଡଜସନ୍ନିଭଃ । । ୧୭ ପତ୍ରିହେତିସମୋ ଵୀର୍ଯେ କାନ୍ତ୍ଯା ଚନ୍ଦ୍ରସମପ୍ରଭଃ । । ୧୮ ଇତି ଶ୍ରୀଭଵିଷ୍ଯେ ମହାପୁରାଣେ ବ୍ରାହ୍ମେ ପର୍ଵଣ୍ଯାଦିତ୍ଯଵାରକଲ୍ପେ ମହାଶ୍ଵେତଵାରଵିଧିଵର୍ଣନଂ ନାମ ଦ୍ଵିନଵତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ମହାଶ୍ୱେତାଙ୍କୁ ଗନ୍ଧ ଓ ଫୁଲରେ ଭଲଭାବେ ପୂଜି, ତାଙ୍କ ବାହାରେ ଏକ ଶୁଭ ସ୍ଥଳ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ। ପବିତ୍ର ଭୂମିରେ ଏକ ବୀର ପ୍ରତିମା ସ୍ଥାପନ କରି, ତିଳ ଓ ଘୃତରେ ହୋମ କରିବା ଉଚିତ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଗ୍ରହଣ ସମୟରେ ମହାଶ୍ୱେତା ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରିବା ଉଚିତ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ମୁକ୍ତି ପରେ ସ୍ନାନ କରି, ମନୋଯୋଗରେ ମହାଶ୍ୱେତା ଓ ଖଗୋଲକ ଗ୍ରହାଧିପତିଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଠ କରିବା ପରେ, ମନ୍ଦିରରେ ଉପବାସ କିମ୍ବା ଏକ ଥର ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ଦିନରେ ଯେ କୌଣସି ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଏ, ତାହା ସବୁ ଶୁଭ ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ସ୍ନାନ, ଦାନ, ଜପ ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟର ଅନେକ ଫଳ ମିଳେ, ଏହାର କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ଯେଉଁମାନେ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତି କରନ୍ତି। ଏଠାରେ ଦାନ କଲେ, ଗୋଦାନ ସମାନ ଫଳ ମିଳେ। ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ ବିଧି ମହାବଳୀ ବୀରଭାନୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉଲ୍ଲେଖିତ, ସମସ୍ତ ପାପ ଓ ଭୟ ଦୂର କରେ। ଏହି ବିଧି ଯେଉଁମାନେ ପଢ଼ନ୍ତି, ଶୁଣନ୍ତି, କିମ୍ବା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ଫଳ ପାଆନ୍ତି। ଏହି ବିଧିରେ ଏକ ଦିନ କରିଲେ, ବୃଷାଦି ତିନି ଲୋକ ଓ ଅଚଳ ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତି କରି, ପରେ ବୃଷକେତୁଙ୍କର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଲୋକକୁ ଯାଆନ୍ତି। ସେ ତେଜ ଓ ରୂପରେ ଅତି ଉଜ୍ୱଳ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ପତଙ୍ଗ ଭଳି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୁଅନ୍ତି।
ଭାନୁମହିମଵର୍ଣନମ୍ ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ ଯେଷାଂ ଧର୍ମକ୍ରିଯାଃ ସର୍ଵାଃ ସଦୈଵୋଦ୍ଦିଶ୍ଯ ଭାସ୍କରମ୍ । ନ କୁଲେ ଜାଯତେ ତେଷାଂ ଦରିଦ୍ରୋ ଵ୍ଯାଧିତୋଽପି ଵା । । ୧ ଦେଵାଯତନଭୂମେସ୍ତୁ ଗୋମଯେନୋପଲେପନମ୍ । ଯଃ କରୋତି ନରୋ ଭକ୍ତ୍ଯା ସଦ୍ଯଃ ପାପାତ୍ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ । । ୨ ଶ୍ଵେତଯା ରକ୍ତଯା ଵାପି ପୀତମୃତ୍ତିକଯାପି ଵା । ଉପଲେପନକର୍ତା ଵୈ ଚିନ୍ତିତଂ ଲଭତେ ଫଲମ୍ । । ୩ ଚିତ୍ରଭାନୁଂ ଵିରଞ୍ଚ୍ଯୈଵ୧ କୁସୁମୈର୍ଯଃ ସୁଗନ୍ଧିଭିଃ । ପୂଜଯେତ୍ସୋପଵାସସ୍ତୁ ସ କାମାନୀପ୍ସିତାଁଲ୍ଲଭେତ୍ । । ୪ ଘୃତେନ ଦୀପକଂ ଜ୍ଵାଲ୍ଯ ତିଲତୈଲେନ ଵା ରଵେଃ । ପ୍ରଯାତି ସୂର୍ଯଲୋକଂ ସ ଦୀପକୋଟିଶତୈର୍ଵୃତଃ । । ୫ ଦୀପତୈଲପ୍ରଦାନେନ ନ ଯାତି ନରକଂ ନରଃ । ଦୀପତୈଲଂ ତିଲାଶ୍ଚୈଵ୨ ମହାପାତକନାଶନାଃ । । ୬ ଦୀପଂ ଦଦାତି ଯୋ ନିତ୍ଯଂ ଭାସ୍କରାଯତନେଷୁ୩ ଵୈ । ଚତୁଷ୍ପଥେଷୁ ତୀର୍ଥେଷୁ ରୂପୌଜସ୍ଵୀ ହ ଜାଯତେ । । ୭ ଯସ୍ତୁ କାରଯତେ୪ ଦୀପଂ ରଵେର୍ଭକ୍ତିସମନ୍ଵିତଃ । ସ କାମାନୀପ୍ସିତାନ୍ପ୍ରାପ୍ଯ ଵୃନ୍ଦାରକପୁରଂ ଵ୍ରଜେତ୍ । । ୮ ଯଃ ସମାଲଭତେ ସୂର୍ଯଂ ଚନ୍ଦନାଗୁରୁକୁଙ୍କୁମୈଃ । କର୍ପୂରେଣ ଵିମିଶ୍ରୈଶ୍ଚ ତଥା କସ୍ତୂରିକାନ୍ଵିତୈଃ । । ୯ ଶୁଭଂ କାଲଂ କୋଟିଶତଂ ଵିହୃତ୍ଯ୫ ଚ ଭଵାଲଯେ । ପୁନଃ ସଞ୍ଜାଯତେ ଭୂମୌ ରାଜରାଜୋ ନ ସଂଶଯଃ । । ସର୍ଵକାମସମୃଦ୍ଧାତ୍ମା ସର୍ଵଲୋକନମସ୍କୃତଃ । । 1.93.୧୦ ଚନ୍ଦନୋଦକମିଶ୍ରୈଶ୍ଚ ଦତ୍ତ୍ଵାର୍ଘ୍ଯଂ କୁସୁମୈ ରଵେଃ । ସପୁତ୍ରପୌତ୍ରପତ୍ନୀକଃ ସ୍ଵର୍ଗଲୋକେ ମହୀଯତେ
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: ଯେଉଁମାନେ ସବୁ ଧାର୍ମିକ କାର୍ଯ୍ୟ ସଦା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଉପହାର କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ବଂଶରେ କେବେ ଦରିଦ୍ରତା କିମ୍ବା ରୋଗ ଆସେ ନାହିଁ। ଯିଏ ଭକ୍ତିରେ ଦେବମନ୍ଦିର ଭୂମିକୁ ଗୋମୟ ଲଗାଏ, ସେ ସତ୍ୟ ସତ୍ୟ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ। ଧଳା, ଲାଲ୍, କିମ୍ବା ହଳଦିଆ ମାଟି ଦ୍ୱାରା ଯିଏ ଲଗାଏ, ସେ ଚିନ୍ତିତ ଫଳ ପାଏ। ଯିଏ ଉପବାସରେ ଚିତ୍ରଭାନୁ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ ସୁଗନ୍ଧିତ ଫୁଲରେ ପୂଜା କରେ, ସେ ଚାହିଦା ମୁତାବକ୍ଷ ଫଳ ପାଏ। ଘୃତ କିମ୍ବା ତିଳ ତେଲରେ ଦୀପ ଜଳାଇ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଲେ, ସେ ଲକ୍ଷ-ଲକ୍ଷ ଦୀପରେ ଘିରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ। ଦୀପ ତେଲ ଦାନ କଲେ, ଲୋକ ନରକକୁ ଯାଏ ନାହିଁ; ଦୀପ ତେଲ ଓ ତିଳ ମହାପାପ ନାଶ କରେ। ଯିଏ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମନ୍ଦିର, ଚଉମୁଖୀ ରାସ୍ତା କିମ୍ବା ତୀର୍ଥରେ ନିତ୍ୟ ଦୀପ ଦେଇଥାଏ, ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ରୂପବାନ୍ ହୁଏ। ଯିଏ ଭକ୍ତି ସହିତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଦୀପ ତିଆରି କରେ, ସେ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ପାଇ ଭଗବାନଙ୍କ ସେବକଙ୍କ ନଗରକୁ ଯାଏ। ଯିଏ ଚନ୍ଦନ, ଅଗୁରୁ, କୁଙ୍କୁମ, କର୍ପୂର ଓ କସ୍ତୂରୀ ଦ୍ୱାରା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କରେ, ସେ ଶୁଭ ସମୟରେ ଅନେକ ଜନ୍ମ ଭଲ ଭୋଗ କରି, ପୁଣି ପୃଥିବୀରେ ରାଜାର ରାଜା ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଉଛି, ଏହାର କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ, ସମସ୍ତ ଲୋକ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି। ଚନ୍ଦନ ଜଳ ଓ ଫୁଲ ଦେଇ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଲେ, ସେ ପୁଅ, ନାତି ଓ ଜଣା ଭାର୍ଗବାନ୍ ସହ ସ୍ୱର୍ଗରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।
୧୧ ସୁଗନ୍ଧୋଦକମିଶ୍ରୈସ୍ତୁ ଦତ୍ତ୍ଵାର୍ଘ୍ଯଂ କୁସୁମୈ ରଵେଃ । ଦେଵଲୋକେ ଚିରଂ ସ୍ଥିତ୍ଵା ରାଜା ଭଵତି ଭୂତଲେ । । ୧୨ ସ ହିରଣ୍ଯେନ ଚାର୍ଘେଣ ରକ୍ତୋଦକଯୁତେନ ଵା । କୋଟୀଶତଂ ତୁ ଵର୍ଷାଣାଂ ସ୍ଵର୍ଗଲୋକେ ମହୀଯତେ । । ୧୩ ପଦ୍ମୈରଭ୍ଯର୍ଚନଂ କୃତ୍ଵା ରଵେଃ ସ୍ଵର୍ଗଗତୋ ନରଃ । ପଦ୍ମେ ଵସତି ଵର୍ଷାଣାଂ ସ୍ତ୍ରୀପଦ୍ମଶତସଂଵୃତଃ । । ୧୪ ଗୁଗ୍ଗୁଲଂ ସଘୃତଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ରଵେର୍ଭକ୍ତିସମନ୍ଵିତଃ
ସୁଗନ୍ଧ ଜଳ ଓ ଫୁଲ ମିଶାଇ ଯେଉଁମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଲୋକରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ରହି, ପୃଥିବୀରେ ରାଜା ହୁଅନ୍ତି। ସୁନା ବା ଲାଲ ଜଳ ମିଶାଇ ଯେଉଁମାନେ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେମାନେ କୋଟି କୋଟି ବର୍ଷ ସ୍ୱର୍ଗରେ ସମ୍ମାନ ପାଆନ୍ତି। ପଦ୍ମ ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ, ଲୋକେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇ, ଶତଶତ ପଦ୍ମ ଭୂଷିତ ନାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବର୍ଷ ବର୍ଷ ବସିଥାନ୍ତି। ଯିଏ ଭକ୍ତି ସହିତ ଗୁଗୁଳ ଓ ଘୃତ ଦେଇ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଦାନ କରେ...
ଵିମାନେନାର୍କଵର୍ଣେନ ସ ଯାତି ପରମାଂ ଗତିମ୍ । । ୬୧ ଆରାମାନ୍ଯେ ପ୍ରଯଚ୍ଛନ୍ତି ପତ୍ରପୁଷ୍ପଫଲୋପଗାନ୍ । ଭାନଵେ ଭକ୍ତିଯୁକ୍ତାସ୍ତୁ ତେ ଯାନ୍ତି ପରମାଂ ଗତିମ୍ । । ୬୨ ମାନସଂ ଵାଚିକଂ ଵାପି କର୍ମଜଂ ଯଚ୍ଚ ଦୁଷ୍କୃତମ୍ । ସର୍ଵଂ ସୂର୍ଯପ୍ରସାଦେନ ଅଶେଷଂ ଚ ପ୍ରଣଶ୍ଯତି । । ୬୩ ଆର୍ତୋ ଵା ଵ୍ଯାଧିତୋ ଵାପି ଦରିଦ୍ରୋ ଦୁଃଖିତୋଽପି ଵା । ଆଦିତ୍ଯଂ ଶରଣଂ ଗତ୍ଵା ନାତ୍ମାନଂ ଶୋଚତେ ନରଃ । । ୬୪ ଏକାହେନାପି ଯଦ୍ଭାନୋଃ ପୂଜାଯାଃ ପ୍ରାପ୍ଯତେ ଫଲମ୍ । ତଦ୍ଵୈ କ୍ରତୁଶତୈରିଷ୍ଟୈଃ ପ୍ରାପ୍ଯତେ ଫଲମୁତ୍ତମମ୍ । । ୬୫ କୃତ୍ଵା ପ୍ରେକ୍ଷଣକଂ ଭାନୋର୍ଦିଵ୍ଯମାଯତନେ ଶୁଭମ୍ । ଅକ୍ଷଯଂ ସର୍ଵକାମୀଯଂ ରାଜସୂଯଫଲଂ ଲଭେତ୍ । । ୬୬ ଵେଶ୍ଯାକଦମ୍ବକଂ ଯସ୍ତୁ ଦଦ୍ଯାତ୍ସୂର୍ଯାଯ ଭକ୍ତିତଃ । ସ ଗଚ୍ଛେତ୍ପରମଂ ସ୍ଥାନଂ ଯତ୍ର ତିଷ୍ଠତି ଭାନୁମାନ୍ । । ୬୭ ପୁସ୍ତକଂ ଭାନଵେ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଭାରତସ୍ଯ ଗଣାଧିପ । ସର୍ଵପାପଵିମୁକ୍ତାତ୍ମା ଵିଷ୍ଣୁଲୋକେ ମହୀଯତେ । । ୬୮ ରାମାଯଣସ୍ଯ ଦତ୍ଵା ତୁ ପୁସ୍ତକଂ ତ୍ରିପୁରାନ୍ତକ । ଵାଜପେଯଫଲଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଗୋପତେଃ ପୁରମାଵ୍ରଜେତ୍ । । ୬୯ ଭଵିଷ୍ଯଂ ସାମ୍ବସଂଜ୍ଞଂ ଵା ଦତ୍ତ୍ଵା ସୂର୍ଯାଯ ପୁସ୍ତକମ୍ । ରାଜସୂଯାଶ୍ଵମେଧାଭ୍ଯାଂ ଫଲଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ମାନଵଃ । ।1.93.୭ ୦ ସର୍ଵାନ୍କାମାନଵାପ୍ନୋତି ଯାତି ସୂର୍ଯସଲୋକତାମ୍ । ସୂର୍ଯଲୋକେ ଚିରଂ ସ୍ଥିତ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମଲୋକଂ ଵ୍ରଜେତ୍ପୁନଃ । । ସ୍ଥିତ୍ଵା କଲ୍ପଶତଂ ତତ୍ର ରାଜା ଭଵତି ଭୂତଲେ । । ୭୧ ଭାନୋରାଯତନେ ଯସ୍ତୁ ପ୍ରପାଂ କୁର୍ଯାଦ୍ଗଣାଧିପ । ସ ଯାତି ପରମଂ ସ୍ଥାନଂ ଦିଵ୍ଯଂ ସୌମନସଂ ନରଃ । । ୭୨ ଶୀତକାଲେ ଘନଂ ଦଦ୍ଯାନ୍ନରାଣାଂ ଶୀତନାଶନମ୍ । ଭାନୋରାଯତନେ ଦେଵ ଅଶ୍ଵମେଧଫଲଂ ଲଭେତ୍ । । ୭୩ ଇତିହାସପୁରାଣାଭ୍ଯାଂ ପୁଣ୍ଯଂ ପୁସ୍ତକଵାଚନମ୍ । ଅଶ୍ଵମେଧସହସ୍ରଂ ଯୋ ନିତ୍ଯଂ କର୍ତୁଂ ପ୍ରଵର୍ତତେ । । ନ ତତ୍ଫଲମଵାପ୍ନୋତି ଯଦାପ୍ନୋତ୍ଯସ୍ଯ କର୍ମଣଃ । । ୭୪ ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵପ୍ରଯତ୍ନେନ କାର୍ଯଂ ପୁସ୍ତକଵାଚନମ୍ । ଇତିହାସପୁରାଣାଭ୍ଯାଂ ଭାନୋରାଯତନେ ଶୁଭମ୍ । । ୭୫ ନାନ୍ଯତ୍ପୁଷ୍ଟିକରଂ ଭାନୋସ୍ତଥା ତୁଷ୍ଟିକରଂ ପରମ୍ । ପୁଣ୍ଯାଖ୍ଯାନକଥା ଯାସ୍ତୁ ଯଥା ତୁଷ୍ଯତି ଭାସ୍କରଃ । । ୭୬ ଇତି ଶ୍ରୀଭଵିଷ୍ଯେ ମହାପୁରାଣେ ବ୍ରାହ୍ମେ ପର୍ଵଣି ସପ୍ତମୀ କଲ୍ପେ ଭାନୁମହିମଵର୍ଣନଂ ନାମ ତ୍ରିନଵତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଯେଉଁଜଣେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ରଙ୍ଗର ରଥରେ ଚଡ଼ିଥାନ୍ତି, ସେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଭକ୍ତି ସହିତ ଭାନୁଦେବଙ୍କୁ ପତ୍ର, ଫୁଲ ଓ ଫଳ ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗତିକୁ ପାଆନ୍ତି। ମନ, କଥା ବା କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁପ୍ରକାର ଦୁଷ୍କର୍ମ ହୋଇଥାଏ, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ କୃପାରେ ସେ ସବୁ ନଶ୍ୱର ହୋଇଯାଏ। ଯେଉଁଜଣ ଦୁଃଖି, ରୋଗୀ, ଦରିଦ୍ର ବା ଆପଦଗ୍ରସ୍ତ ହେଉ, ସେ ଯଦି ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଶରଣକୁ ଯାଏ, ତେବେ ସେ ନିଜକୁ ଦୁଃଖି ଭାବେ ମନେ କରେନାହିଁ। ଏକ ଦିନ ମାତ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପୂଜାର ଯେଉଁ ଫଳ ମିଳେ, ତାହା ଶତଶତ ଯଜ୍ଞ କରି ମିଳୁଥିବା ଫଳ ଠାରୁ ଉତ୍ତମ। ଭାନୁଦେବଙ୍କ ଦେବାଳୟରେ ଦିବ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଅକ୍ଷୟ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛାର ରାଜସୂୟ ଫଳ ମିଳେ। ଯେଉଁଜଣେ ଭକ୍ତି ସହିତ ବେଶ୍ୟା ଫଳ ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ସ୍ଥାନକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଯେଉଁଜଣେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ 'ଭାରତ' ପୁସ୍ତକ ଦାନ କରନ୍ତି, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ବିଷ୍ଣୁଲୋକରେ ସମ୍ମାନ ପାଆନ୍ତି। ରାମାୟଣ ପୁସ୍ତକ ଦାନ କଲେ, ତିନିପୁର ନାଶକଙ୍କ ସହ ବାଜପେୟ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଇ ବସୁଦେବଙ୍କ ନଗରକୁ ଯାଆନ୍ତି। 'ଭବିଷ୍ୟ' କିମ୍ବା 'ସାମ୍ବ' ନାମକ ପୁସ୍ତକ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଦାନ କଲେ, ରାଜସୂୟ ଓ ଅଶ୍ୱମେଧ ଫଳ ମିଳେ। ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ସହ ଲୋକରେ ବସିଥାନ୍ତି। ସୂର୍ଯ୍ୟଲୋକରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ରହି, ପୁନି ବ୍ରହ୍ମାଲୋକକୁ ଯାଆନ୍ତି। ସେଠାରେ ଶତ କଳ୍ପ ରହି, ପୃଥିବୀରେ ରାଜା ହୁଅନ୍ତି। ଯେଉଁଜଣେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ମନ୍ଦିରରେ ପାନୀୟ ଜଳ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରନ୍ତି, ସେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଦିବ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଶୀତ ଋତୁରେ ଯେଉଁମାନେ ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ଉଷ୍ଣ ବସ୍ତୁ ଦେଇଥାନ୍ତି, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଦେବାଳୟରେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଫଳ ମିଳେ। ଇତିହାସ ପୁରାଣ ପଢ଼ିବା ଏକ ମହାପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ। ଯିଏ ନିତ୍ୟ ଏହି ପୁସ୍ତକ ପଢ଼ିବାରେ ଲାଗିଥାଏ, ସେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ହଜାର ଫଳ ମଧ୍ୟ ମିଳେନାହିଁ, ଯେଉଁଫଳ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରୁ ମିଳେ। ତେଣୁ ସମସ୍ତ ଉଦ୍ୟମରେ ଏହି ପୁସ୍ତକ ପଢ଼ିବା ଉଚିତ, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ମନ୍ଦିରରେ ଇତିହାସ ପୁରାଣ ପଢ଼ିବା ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ। ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଏଠିକି ଅନ୍ୟ କିଛି ଏତେ ପ୍ରସନ୍ନ କରେନାହିଁ, ଯେପରି ଏହି ପୁଣ୍ୟ କଥା ଶୁଣିଲେ ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।
ପୁଣ୍ଯଶ୍ରଵଣମାହାତ୍ମ୍ଯଵର୍ଣନମ୍ ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ ଅତ୍ରାଖ୍ଯାନମୁଶନ୍ତୀହ ସଂଵାଦଂ ଗଣପୁଙ୍ଗଵ । ପିତାମହକୁମାରାଭ୍ଯାଂ ପୁଣ୍ଯଂ ପାପହରଂ ଶିଵମ୍ । । ୧ ସ୍ରଷ୍ଟାରଂ ସର୍ଵଲୋକାନାଂ ସୁଖାସୀନଂ ପିତାମହମ୍ । ପ୍ରଣମ୍ଯ ଶିରସା ଦେଵଂ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭକ୍ତିସମନ୍ଵିତଃ । । ୨ କୁମାରୋ ଦେଵଶାର୍ଦୂଲ ଇଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍ । ଗତୋଽହମଦ୍ଯ ଭଗଵନ୍ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ଦେଵଂ ଦିଵାକରମ୍ । । ୩ କୃତ୍ଵା ପ୍ରଦକ୍ଷିଣଂ ଦେଵଃ ସ ମଯା ପୂଜିତୋ ରଵିଃ । ପ୍ରଣମ୍ଯ ଶିରସା ଭକ୍ତ୍ଯା ପରଯା ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ଵିଭୋ । । ୪ ଅନୁଜ୍ଞାତସ୍ତତସ୍ତେନ ସୁଖାସୀନୋ ହ୍ଯହଂ ସ୍ଥିତଃ । ଆସୀନେନ ମଯା ତତ୍ର ଦୃଷ୍ଟମାଶ୍ଚର୍ଯମଦ୍ଭୁତମ୍ । । ୫ କାଞ୍ଚନେନ ଵିମାନେନ କିଙ୍କିଣୀଜାଲମାଲିନା । ମଣିମୁକ୍ତାଵିଚିତ୍ରେଣ ଵୈଦୂର୍ଯଵରଵେଦିନା । । ୬ ଆଗତଂ ପୁରୁଷଂ ତତ୍ର ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦେଵୋ ଦିଵାକରଃ
ପୁଣ୍ୟ କଥା ଶୁଣିବାର ମହିମା ବିବର୍ଣ୍ଣନା ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: ଏଠାରେ ଏକ ପବିତ୍ର କଥା ରହିଛି, ଯାହା ଗଣମାନ୍ୟଙ୍କ ସଂବାଦ ଭିତରେ ପିତାମହ ଓ କୁମାରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଘଟିଥିଲା। ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସୁଖରେ ବସିଥିବା ପିତାମହଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ, ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ କୁମାର କହିଲେ: ମୁଁ ଆଜି ଭଗବାନ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଗଲି। ମୁଁ ଦେବତାଙ୍କୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି, ଭକ୍ତି ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଶିର ନମାଇ ପୂଜା କଲି। ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଅନୁମତି ମିଳିଲାପରେ, ମୁଁ ସୁଖରେ ବସିଥିଲି। ସେଠାରେ ବସିଥିବାବେଳେ ମୁଁ ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲି। ସୁନାର ରଥ, ଘଣ୍ଟି ଝୁଲିଥିବା, ମଣି ଓ ମୁକ୍ତା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ବୈଦୂର୍ୟ ରଙ୍ଗର ତଳା ଥିଲା। ସେଠାରେ ଏକ ପୁରୁଷ ଆସିଥିଲେ, ଯାହାକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ ଦେଖିଲେ।
ଆନନ୍ଦମଗମଦ୍ଵିପ୍ରଃ ପ୍ରାପ୍ତଵାନ୍କାଞ୍ଚନଂ ଯଥା ।୪ ୧ ଏତଦ୍ଧି ସଫଲଂ ଚାସ୍ଯ ନ ଚାନ୍ଯତ୍କୃତଵାନଯମ୍ । ଯଦନେନ କୃତା ପୂଜା ଵାଚକସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । । ଫଲଂ ହି କର୍ମଣସ୍ତସ୍ଯ ଯନ୍ମଯା ପୂଜିତଃ ସ୍ଵଯମ୍ । । ୪୨ ଵାଚକଂ ପୂଜଯେଦ୍ଯସ୍ତୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭକ୍ତିସମନ୍ଵିତଃ । ତେନାହଂ ପୂଜିତଃ ସ୍ଯାଂ ଵୈ କୋ ଵିଷ୍ଣୁଃ ଶଙ୍କରସ୍ତଥା । । ୪୩ ଵାଚକଂ ଭୋଜଯେଦ୍ଯସ୍ତୁ ଭକ୍ତ୍ଯା ଭୋଜ୍ଯେରନୁତ୍ତମୈଃ । ତେନାହଂ ପୂଜିତଃ ସ୍ଯାଂ ଵୈ ଦଶ ଵର୍ଷାଣି ପଞ୍ଚ ଚ ।।୪୪ ନ ଯମୋ ନ ଯମୀ ଚାପି ନ ମନ୍ଦୋ ନ ମନୁସ୍ତଥା । ତପତୀ ନ ତଥାନ୍ଵିଷ୍ଟା ଯଥେଷ୍ଟୋ ଵାଚକୋ ମମ ।।୪୫ ଵାଚକେ ସତ୍କୃତେ ଦେଵ ଭୋଜିତେ ସୁରସୈନ୍ଯପ । ତୃପ୍ତିର୍ଭଵତି ମେ ଦେଵ ସଂଵତ୍ସରଶତଦ୍ଵଯମ୍ ।।୪୬ ନ କେଵଲଂ ମମ ପ୍ରୀତିର୍ଵାଚକେ ଭୋଜିତେ ଭଵେତ୍ । କୃତ୍ସ୍ନଶୋ ଦେଵତାନାଂ ଚ ଇନ୍ଦ୍ରାଦୀନାଂ ତଥା ଭଵେତ୍ ।।୪୭ ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣୁଶିଵାଦୀନାଂ ସ ଚେଷ୍ଠୋ ଵାଚକୋ ମମ । ପ୍ରୀତେ ତସ୍ମିନ୍ଦେଵତାଃ ସ୍ଯୁଃ ସର୍ଵାଃ ପ୍ରୀତା ନ ସଂଶଯଃ ।।୪୮ ଇତ୍ଯେତତ୍କଥିତଂ ସର୍ଵମାଭ୍ଯାଂ କର୍ମ ମହାବଲ ।।୪୯ ନ ଚାନ୍ଯଚ୍ଚକ୍ରତୁଃ କର୍ମ କିମନ୍ଯଚ୍ଛ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛସି । ଏତଦ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାହମାଶ୍ଚର୍ଯଂ ତଵାଭ୍ଯାଶମିହାଗତଃ 1.94.୫୦ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କୁମାରଵଚନଂ ସର୍ଵଲୋକପିତାମହଃ ।।୫୧ ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ ହନ୍ତ ଭୋଃ ସାଧୁ ପୁଣ୍ଯୋଽସି ନାସ୍ତି ତୁଲ୍ଯସ୍ତ୍ଵଯାପରଃ । ଯଦ୍ଦୃଷ୍ଟୌ ଭଵତା ତୌ ହି ସୁପୁଣ୍ଯୌ ପୁଣ୍ଯକାରିଣୌ ।।୫୨ ଯଦୁକ୍ତଂ ଭାନୁନା ଵତ୍ସ ତତ୍ତଥା ନାନ୍ଯଥା ଭଵେତ୍ । ଯଦାସୀନ୍ମେ ମୁଖଂ ପୁତ୍ର ପ୍ରଥମଂ ଲୋକପୂଜିତମ୍ ।।୫୩ ତସ୍ମାଦେତାନି ସର୍ଵାଣି ନିର୍ଗତାନି ସମନ୍ତତଃ । ଇତିହାସପୁରାଣାନି ଲୋକାନାଂ ହିତକାମ୍ଯଯା ।।୫୪ ଯଥୈତାନି ମମେଷ୍ଟାନି ପୁରାଣାନି ମହାମତେ । ନ ତଥା ଵୈ ଚତୁର୍ଵେଦୀ ନ ଚାଙ୍ଗିନି ମହାମତେ ।।୫୫ ଶୃଣ୍ଵନ୍ତ୍ଯେତାନି ଯେ ଭକ୍ତ୍ଯା ନିତ୍ଯଂ ଶ୍ରଦ୍ଧାସମନ୍ଵିତାଃ । ଦତ୍ତ୍ଵା ତୁ ଵାଚକେ ଵୃତ୍ତିଂ ତେ ଗଚ୍ଛନ୍ତି ପରଂ ପଦମ୍ ।।୫୬ ଧର୍ମାର୍ଥକାମମୋକ୍ଷାଣାଂ ସ୍ପଷ୍ଟୀକରଣମୁତ୍ତମମ୍ । ଇତିହାସପୁରାଣାନି ମଯା ସୃଷ୍ଟାନି ସୁଵ୍ରତ । । ୫୭ ଚତ୍ଵାରୋ ଯ ଇମେ ଵେଦା ଗୂଢାର୍ଥାଃ ସତତଂ ସ୍ମୃତାଃ । ଅତସ୍ତ୍ଵେତାନି ସୃଷ୍ଟାନି ବୋଧାଯୈଷାଂ ମହାମତେ । । ୫୮ ଯସ୍ତୁ କାରଯତେ ନିତ୍ଯଂ ଧର୍ମଶ୍ରଵଣମୁତ୍ତମମ୍ । ଆଦିତ୍ଯାଦ୍ଭାସ୍କରଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଯାତି ତତ୍ପରମଂ ପଦମ୍ । । ୫୯ ଦତ୍ତ୍ଵା ତୁ ଦକ୍ଷିଣାଂ ତତ୍ର ଆଦିତ୍ଯସ୍ଯ ପୁରଂ ଵ୍ରଜେତ୍ । କିମାଶ୍ଚର୍ଯଂ ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦାନପାତ୍ରଂ ହି ତତ୍ପରମ୍ । । 1.94.୬୦ ଯଥା ଦେଵଵରୋ ଲେଖୋ ଯଥା ହେତିଃ ପରଂ ପଵିଃ । ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ତଥା ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଵାଚକୋ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ । । ୬୧ ହେତିର୍ଯଥା ତେଜସାଂ ତୁ ସରସାଂ ସାଗରୋ ଯଥା । ତଥା ସର୍ଵଦ୍ଵିଜେଭ୍ଯସ୍ତୁ ଵାଚକଃ ପ୍ରଵରଃ ସ୍ମୃତଃ । । ୬୨ ଵାଚକଂ ପୂଜଯେଦ୍ଯସ୍ତୁ ନରୋ ଭକ୍ତିପୁରଃ ସରମ୍ । ପୂଜିତଂ ସକଲଂ ତେନ ଜଗତ୍ଯାନ୍ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ । । ୬୩ ସତ୍ଯମୁକ୍ତଂ ନ ସନ୍ଦେହୋ ଭାନୁନା ମତ୍କୁଲୋଦ୍ଵହ । ଵାଚକେନ ସମଂ ପାତ୍ରଂ ନ ଜାତ୍ଵନ୍ଯଦ୍ଭଵେତ୍କ୍ଵଚିତ୍ । । ୬୪ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଵାକ୍ଯଂ କୁମାରୋ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ । । ୬୫ ଅହୋ ହି ଧନ୍ଯତା ତସ୍ଯ ପୁଣ୍ଯଶ୍ରଵଣକାରିଣଃ । ଦାନଂ ଚ ଦଦତୋଽତ୍ଯର୍ଥଂ ପୁଣ୍ଯତା ଵାଚକାଯ ଵୈ । । ୬୬ ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ ଇତ୍ଥଂ ଦିଣ୍ଡେ ସଦା ଯସ୍ତୁ ଦେଵଦେଵସ୍ଯ ମନ୍ଦିରେ । କୁର୍ଯାତ୍ତୁ ଧର୍ମଶ୍ରଵଣଂ ସ ଯାତି ପରମାଂ ଗତିମ୍ । । ୬୭ ଇତି ଶ୍ରୀଭଵିଷ୍ଯମହାପୁରାଣେ ବ୍ରାହ୍ମେ ପର୍ଵଣି ସପ୍ତମୀକଲ୍ପେ ପୁଣ୍ଯଶ୍ରଵଣମାହାତ୍ମ୍ଯ ଵର୍ଣନଂ ନାମ ଚତୁର୍ନଵତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ, ସୁନା ପାଇଲେ। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ସଫଳ ହେଲା, ଅନ୍ୟ କିଛି କରିନଥିଲେ। ଯେଉଁପରି ମହାତ୍ମା ବାଚକଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ, ତାହାର ଫଳ ଅନନ୍ୟ। ମୁଁ ନିଜେ ଯେଉଁପରି ପୂଜିତ ହେଲି, ତାହା ତାଙ୍କ କର୍ମର ଫଳ। ଯିଏ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ ବାଚକଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ, ସେ ମୋତେ, ବିଷ୍ଣୁ କିମ୍ବା ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଥାଏ। ଯିଏ ଭକ୍ତି ସହିତ ବାଚକଙ୍କୁ ଉତ୍ତମ ଭୋଜନ ଦିଏ, ସେ ମୋତେ ପୂଜା କରିଥାଏ, ଏହି ଫଳ ପନ୍ଦର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମିଳେ। ଯମ, ଯମୀ, ମନ୍ଦ, ମନୁ ବା ତାପତୀ ଏମିତି ବାଚକଙ୍କୁ ଯେପରି ମୋର, ତେଣୁ ତେଉଁମାନେ ଦୁଃଖ ଦେଇପାରିବେନାହିଁ। ବାଚକଙ୍କୁ ଆଦର ଓ ଭୋଜନ ଦେଲେ, ମୋତେ ଦୁଇ ଶତ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୃପ୍ତି ମିଳେ। ବାଚକଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଦେଲେ, କେବଳ ମୋତେ ନୁହେଁ, ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି। ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଶିବ ଓ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ବାଚକଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ ଭାବନ୍ତି, ଏହାର କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଦେଲି, ଅନ୍ୟ କିଛି କରିନଥିଲେ। ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ମୁଁ ତୁମ ନିକଟକୁ ଆସିଛି। କୁମାରଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ପିତାମହ କହିଲେ: 'ବାହ! ତୁମେ ଖୁବ ପୁଣ୍ୟବାନ। ତୁମେ ଯାହା ଦେଖିଲ, ସେମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୁଣ୍ୟଶାଳୀ। ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ କହିଥିବା କଥା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସତ୍ୟ। ମୋ ମୁଖ ପ୍ରଥମେ ଲୋକେ ପୂଜା କରିଥିଲେ, ତାହାରୁ ଏହି ସମସ୍ତ ପୁରାଣ ଓ ଇତିହାସ ଜନମିଛି। ଏହି ପୁରାଣ ମୋତେ ଯେପରି ପ୍ରିୟ, ତେପରି ଚାରି ବେଦ ବା ଅନ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ। ଯେଉଁମାନେ ଭକ୍ତି ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଏହି କଥା ନିତ୍ୟ ଶୁଣନ୍ତି, ବାଚକଙ୍କୁ ଜୀବିକା ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ, ମୋକ୍ଷର ସ୍ପଷ୍ଟ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ଏହି ପୁରାଣ ଓ ଇତିହାସ ମଧ୍ୟରେ ଅଛି। ଚାରି ବେଦ ଗୁପ୍ତ ଅର୍ଥରେ ଅଛି, ତେଣୁ ଏହି କଥା ଲୋକଙ୍କ ବୁଝିବା ପାଇଁ ମୁଁ ରଚିଛି। ଯିଏ ନିତ୍ୟ ଧର୍ମ କଥା ଶୁଣିବାର ଉଦ୍ୟମ କରେ, ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ନଗରକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗତିକୁ ପାଏ। ଏଠାରେ ଦକ୍ଷିଣା ଦେଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପୁରୀକୁ ଯାଏ। ଦାନ ପାଇଁ ଏଠି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଯେପରି ଦେବମାନ୍ୟ ଲେଖା, ଅସ୍ତ୍ର, ତେପରି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବାଚକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଯେପରି ଅସ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟରେ ତେଜସ୍ବୀ, ଜଳ ମଧ୍ୟରେ ସାଗର, ସେପରି ସମସ୍ତ ଦ୍ୱିଜମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବାଚକ ସର୍ବୋତ୍ତମ। ଯିଏ ଭକ୍ତି ସହିତ ବାଚକଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ପୂଜା କରିଥାଏ। ଏହା ସତ୍ୟ, ବାଚକ ସମାନ ଦାନ ପାତ୍ର କେବେ ହୁଏନାହିଁ। କୁମାର କହିଲେ: 'ଅହୋ! ପୁଣ୍ୟ କଥା ଶୁଣିବା ଓ ବାଚକଙ୍କୁ ଦାନ କରିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ମହତ୍।' ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: ଯିଏ ଦେବମନ୍ଦିରରେ ସଦା ଧର୍ମ କଥା ଶୁଣେ, ସେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
ଆଦିତ୍ଯାଲଯମାହାତ୍ମ୍ଯଵର୍ଣନମ୍ ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ ତ୍ରିଭିଃ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣାଂ କୃତ୍ଵା ଯୋ ନମସ୍କୁରୁତେ ରଵିମ୍ । ଭୂମୌ ଗତେନ ଶିରସା ସ ଯାତି ପରମାଂ ଗତିମ୍ । । ୧ ସୋପାନତ୍କୋ ଦେଵଗୃହମାରୋହେଦ୍ଯସ୍ତୁ ମାନଵଃ । ସ ଯାତି ନରକଂ ଘୋରଂ ତାମିସ୍ରଂ ନାମ ନାମତଃ । । ୨ ଶ୍ଲେଷ୍ମମୂତ୍ରପୁରୀଷାଣି ସମୁତ୍ସୃଜତି ଯସ୍ତୁ ଵୈ । ଦେଵସ୍ଯାଯତନେ ଭାନୋଃ ସ ଗଚ୍ଛେନ୍ନରକଂ କ୍ରମାତ୍ । । ୩ ଘୃତଂ ମଧୁ ପଯସ୍ତୋଯଂ ତଥେକ୍ଷୁରସମୁତ୍ତମମ୍ । ସ୍ନପନାର୍ଥଂ ତୁ ଦେଵସ୍ଯ ଯେ ଦଦତୀହ ମାନଵାଃ । । ସର୍ଵକାମାନଵାପ୍ଯେହ ତେ ଯାନ୍ତି ହେଲିମଣ୍ଡଲମ୍ । । ୪ ସ୍ନାପ୍ଯମାନଂ ରଵିଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ଯେ ପଶ୍ଯନ୍ତି ଵୃଷଧ୍ଵଜ । ତେଽଶ୍ଵମେଧଫଲଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଲଯଂ ଯାନ୍ତି ଵୃଷଧ୍ଵଜେ । । ୫ ସ୍ନପନଂ ଯେ ଚ କୁର୍ଵଂତି ଭାନୋର୍ଭକ୍ତିସମନ୍ଵିତାଃ । ଲଭନ୍ତେ ତତ୍ଫଲଂ ଭୀମ ରାଜସୂଯାଶ୍ଵମେଧଯୋଃ । । ୬ ଯଥା ନ ଲଙ୍ଘଯେତ୍କଶ୍ଚିତ୍ସ୍ନପନଂ ଭାସ୍କରସ୍ଯ ତୁ । ତଥା କାର୍ଯଂ ପ୍ରଯତ୍ନେନ ଲଙ୍ଘିତଂ ହ୍ଯସୁଖାଵହମ୍ । । ୭ ତାମିସ୍ରଂ ନରକଂ ଯାତି ଲଙ୍ଘଯେଚ୍ଚ ସ ରୌରଵାନ୍ । ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵପ୍ରଯତ୍ନେନ କାର୍ଯଂ ସ୍ନପନମାଦିତଃ । । ୮ ଘୃତେନ ସ୍ନାପଯେଦ୍ଦେଵଂ କଞ୍ଜମାପ୍ନୋତି ମାନଵଃ । ମଧୁନା ପ୍ରିଯମାଯାତି ତୋଯେନାପି ଘୃତୌକସମ୍ । । ୯ ଇକ୍ଷୁରସେନ ସଂସ୍ନାପ୍ଯ ପଯସା କଞ୍ଜଶଧ୍ଵଜମ୍ । ଏଵମେଭିଃ ସ୍ନାପଯେଦ୍ଵୈ ରଵିମୀହିତମାପ୍ନୁଯାତ୍ । । 1.95.୧୦ ଇତି ଶ୍ରୀଭଵିଷ୍ଯେ ମହାପୁରାଣେ ବ୍ରାହ୍ମେପର୍ଵଣି ସପ୍ତମୀକଲ୍ପେ ଆଦିତ୍ଯାଲଯମାହାତ୍ମ୍ଯଵର୍ଣନଂ ନାମ ପଞ୍ଚନଵତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: ଯେ କୌଣସି ଲୋକ ତିନିଥର ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କରି, ମାଥା ଝୁକାଇ ଭୂମିକୁ ଛୁଇଁ ସେଠାରେ ପ୍ରଣାମ କରେ, ସେ ଉତ୍ତମ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। |1| କିନ୍ତୁ ଯେଉଁ ମଣିଷ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଛାଡ଼ି ସିଢ଼ି ଚଢ଼ି ଦେବତାଙ୍କ ମନ୍ଦିରକୁ ଯାଏ, ସେ ତାମିସ୍ର ନାମକ ଭୟଙ୍କର ନରକକୁ ଯାଏ। |2| ଯେଉଁଠି ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ମନ୍ଦିରରେ କେହି କଫ, ପେଶାବ କିମ୍ବା ମଳ ତ୍ୟାଗ କରେ, ସେ ଦେଖାଦେଖି ନରକକୁ ଯାଏ। |3| ଏଠାରେ ଯେଉଁ ମଣିଷ ଘିଅ, ମଧୁ, ଦୁଧ, ପାଣି କିମ୍ବା ଉତ୍ତମ ଅଖୁ ରସ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ସ୍ନାନ ପାଇଁ ଦେଇଥାଏ, ସେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚେ। |4| ଯେଉଁମାନେ ଭକ୍ତିସହିତ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଯାଉଥିବା ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖନ୍ତି, ଓ ବୃଷଧ୍ୱଜ, ସେମାନେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଇ ଅନ୍ତେ ଲୟକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। |5| ଯେଉଁମାନେ ଭକ୍ତିଭାବରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାନ୍ତି, ଓ ଭୀମ, ସେମାନେ ରାଜସୂୟ ଓ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଆନ୍ତି। |6| ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ସ୍ନାନକୁ କେହି ଅବହେଳା କରି ଲଂଘନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏହା ଅବହେଳା କଲେ ଅଶୁଭ ହୁଏ। |7| ଯେଉଁଠି ଲଂଘନ କରାଯିବ, ସେ ତାମିସ୍ର ଓ ରୌରବ ନରକକୁ ଯାଏ; ତେଣୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସରେ ପ୍ରଥମେ ସ୍ନାନ କରାଯିବା ଉଚିତ୍। |8| ଯେଉଁ ମଣିଷ ଘିଅରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଏ, ସେ କମଳ ଲୋକକୁ ପାଏ; ମଧୁରେ କରିଲେ ପ୍ରିୟତା ପାଏ; ପାଣିରେ କରିଲେ ଘିଅ ଲୋକକୁ ପାଏ। |9| ଅଖୁ ରସ କିମ୍ବା ଦୁଧରେ କମଳଧ୍ୱଜ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଏ, ଏମିତି ଏହି ସମସ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ସ୍ନାନ କରାଇ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ପାଏ। |10|
ଜଯାନାମସପ୍ତମୀଵର୍ଣନମ୍ ଦିଣ୍ଡିରୁଵାଚ ଯଚ୍ଚୈତାଃ ସପ୍ତ ସପ୍ତମ୍ଯୋ ଭଵତା କଥିତା ମମ । ତାସାଂ ଯା ପ୍ରଥମା ଦେଵ କଥିତା ସା ସଵିସ୍ତରା । । ୧ ଯାସ୍ତ୍ଵନ୍ଯା ଦେଵଶାର୍ଦୂଲ ତାଃ ସର୍ଵାଃ କଥଯସ୍ଵ ମେ । ଯେନୋପୋଷ୍ଯ ତତସ୍ତାସ୍ତୁ ଵ୍ରଜେଽହଂ ହେଲିସଦ୍ମ ଵୈ । । ୬ ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ ଶୁକ୍ଲପକ୍ଷସ୍ଯ ସପ୍ତମ୍ଯାଂ ନକ୍ଷତ୍ରଂ ପଞ୍ଚତାରକମ୍ । ଯଦା ସ୍ଯାତ୍ସା ତଦା ଜ୍ଞେଯା ଜଯା ନାମେତି ସପ୍ତମୀ । । ୩ ତସ୍ଯାଂ ଦତ୍ତାଂ୧ ହୁତଂ ଜାପସ୍ତର୍ପଣଂ ଦେଵପୂଜନମ୍ । ସର୍ଵଂ ଶତଗୁଣଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ପୂଜା ଚାପି ଦିଵାକରେ । । ୪ ଭାସ୍କରସ୍ଯ ପ୍ରିଯା ହ୍ଯେଷା ସପ୍ତମୀ ପାପନାଶିନୀ । ଧନ୍ଯା ଯଶସ୍ଯା ପୁତ୍ର୍ଯା ଚ କାମଦା କଞ୍ଜଜାଵହା । । ୫ ଵିଧିନାନେନ କର୍ତଵ୍ଯା ତିଥିର୍ଯା ମମ ଵିଦ୍ଯତେ । ତଂ ଶୃଣୁଷ୍ଵ ଵିଧିଂ ମତ୍ତୋ ଯେନ କୃତ୍ଵାର୍ଥମଶ୍ନୁମତେ । ୬ ହଂସେ ହଂସମାକ୍ଯେ ଶୁକ୍ଲେଯଂ ସପ୍ତମୀ ପୁରା । ସମୁପୋଷ୍ଯ ଚ କର୍ତଵ୍ଯା ଵିଧିନାନେନ ଶଙ୍କର । । ୭ ପାରଣା ତୃତୀଯାଽହେ ସ୍ଯାତ୍କଥିତଂ ଗୋଵୃଷାଵହମ୍ । ପ୍ରଥମଂ ଚତୁରୋ ମାସାନ୍ପାରଣଂ କଥିତଂ ବୁଧୈଃ । । ୮ କଥିତାନ୍ଯତ୍ର ପୁଷ୍ପାଣି କରଵୀରସ୍ଯ ସୁଵ୍ରତ । ଚନ୍ଦନଂ ଚ ତଥା ରକ୍ତଂ ଧୂପାର୍ଥଂ ଗୁଗ୍ଗୁଲଂ ପରମ୍ । । ୯ କାସାରଂ ତୁ ସୁପକ୍ଵଂ ଚ ନୈଵେଦ୍ଯଂ ଭାସ୍କରାଯ ଵୈ । ଅନେନ ଵିଧିନା ପୂଜ୍ଯ ମାର୍ତଣ୍ଡଂ ଵିବୁଧାଧିପମ୍ । । 1.96.୧୦ ପୂଜଯେଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ଭୀମ ଭକ୍ଷ୍ଯଭୋଜ୍ଯୈର୍ଯଥାଵିଧି । କାସାରଂ ଭୋଜଯେଦ୍ଵିପ୍ରାନ୍ପାରଣେଽସ୍ମିନ୍ଵିଚକ୍ଷଣଃ । । ସ୍ଵଯମେଵ ତଥାଶ୍ନୀଯାତ୍ପ୍ରଯତୋ ମୌନମାଶ୍ରିତଃ । । ୧୧ ପଞ୍ଚମ୍ଯାମେକଭକ୍ତଂ ତୁ ଷଷ୍ଠ୍ଯାଂ ନକ୍ତଂ ପ୍ରଵର୍ତତେ । କୃତ୍ଵୋପଵାସଂ ସପ୍ତମ୍ଯାମଷ୍ଟମ୍ଯାଂ ପାରଣଂ ଭଵେତ୍ । । ୧୨ ଷଷ୍ଠ୍ଯା ସମେତା କର୍ତଵ୍ଯା ନାଷ୍ଟମ୍ଯେଯଂ କଦାଚନ । ଯସ୍ଯୋପଵାସନାଯୈଵ ଷଷ୍ଠ୍ଯାମାହୁରୁପୋଷିତମ୍ । । ୧୩ ଯଥୈକାଦଶ୍ଯାଂ କୁର୍ଵନ୍ତି ଉପଵାସଂ ମନୀଷିଣଃ । ଉପଵାସନାଯ ଦ୍ଵାଦଶ୍ଯାଂ ତଥେଯଂ ପରିକୀର୍ତିତା । । ୧୪ ସିଦ୍ଧାର୍ଥକୈଃ ସ୍ନାନମନ୍ତ୍ରଃ ପ୍ରାଶନଂ ଗୋମଯସ୍ଯ ତୁ । ଭାନୁର୍ମେ ପ୍ରୀଯତାମତ୍ର ଦନ୍ତକାଷ୍ଠଂ ତଥାର୍କଜମ୍ । । ୧୫ ଇତ୍ଯେଷ କଥିତସ୍ତାତ ପ୍ରଥମେ ପାରଣେ ଵିଧିଃ । ଦ୍ଵିତୀଯଂ ଶ୍ରୂଯତାଂ ଭୀମ ପାରଣଂ ଗଦତୋ ମମ । । ୧୬ ମାଲତୀକୁସୁମାନୀହ ଶ୍ରୀଖଣ୍ଡଂ ଚନ୍ଦନଂ ତଥା । ନୈଵେଦ୍ଯଂ ପାଯସଂ ଭାନୋର୍ଧୂପଂ ଵିଜଯମାଦିଶେତ୍ । । ୧୭ ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ଭୋଜଯେଦ୍ଵାପି ତଥାଶ୍ନୀଯାତ୍ସ୍ଵଯଂ ଵିଭୋ । ରଵିର୍ମେ ପ୍ରୀଯତାମତ୍ର ନାମ ଦେଵସ୍ଯ କୀର୍ତଯେତ୍ । । ୧୮ ପ୍ରାଶଯେତ୍ପଞ୍ଚଗଵ୍ଯଂ ତୁ ଖଦିରଂ ଦନ୍ତଧାଵନେ । ଦ୍ଵିତୀଯେ ପାରଣେ ଵୀର ଵିଧିରୁକ୍ତୋ ମଯାଧୁନା । । ୧୯ ତୃତୀଯଂ ପାରଣଂ ଚାପି କଥ୍ଯମାନଂ ନିବୋଧ ମେ । ଅଗସ୍ତିକୁସୁମୈରତ୍ର ଭାସ୍କରଂ ପୂଜଯେଦ୍ବୁଧଃ । । 1.96.୨୦ ସମାଲମ୍ଭନମତ୍ରୋକ୍ତଂ ଶ୍ରୀଖଣ୍ଡଂ କୁସୁମଂ ତଥା । ସିହ୍ଲକୋ ଧୂପ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟୋ ଭାନୋଃ ପ୍ରୀତିକରଃ ପରଃ । । ୨୧ ଶାଲ୍ଯୋଦନଂ ତୁ ନୈଵେଦ୍ଯଂ ରସାଲୋପରିସଂଯୁତମ୍ । ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ତୁ ଦାତଵ୍ଯଂ ଭକ୍ଷଯେତ ତଥାତ୍ମନା । । ୨୨ କୁଶୋଦକପ୍ରାଶନଂ ତୁ ବଦର୍ଯା ଦନ୍ତଧାଵନମ୍ । ଵିକର୍ତନଃ ପ୍ରୀଯତାଂ ମେ ନାମ ଦେଵସ୍ଯ କୀର୍ତଯେତ୍ । । ୨୩ ଵର୍ଷାସୁ ଦେଵଦେଵସ୍ଯ ପୂଜା କାର୍ଯା ଵିଧାନତଃ । ଗନ୍ଧପୁଷ୍ପୋପହାରୈସ୍ତୁ ନାନାପ୍ରେକ୍ଷଣକୈସ୍ତଥା । । ୨୪ ଗୋଦାନୈର୍ଭୂମିଦାନୈର୍ଵା ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ଚ ତର୍ପଣୈଃ । ଇତ୍ଥଂ ସମ୍ପୂଜ୍ଯ ଦେଵେଶଂ ଦେଵସ୍ଯ ପୁରତଃ ସ୍ଥିତଃ । । ୨୫ କାରଯେତ୍ପରମଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଧନ୍ଯଂ ପୁସ୍ତକଵାଚନମ୍ । ଵସ୍ତ୍ରୈର୍ଗନ୍ଧୈସ୍ତଥା ଧୂପୈର୍ଵାଚକଂ ପୂଜଯେତ୍ତତଃ । । ୨୬ ଦେଵସ୍ଯ ପୁରତଃ ସ୍ଥିତ୍ଵା ତତୋ ମନ୍ତ୍ରମୁଦୀରଯେତ୍ । ଦେଵଦେଵ ଜଗନ୍ନାଥ ସର୍ଵରୋଗାର୍ତିନାଶନ । । ଗ୍ରହେଶ ଲୋକନଯନ ଵିକର୍ତନ ତମୋଽପହ । । ୨୭ କୃତେଯଂ ଦେଵଦେଵେଶ ଜଯା ନାମେତି ସପ୍ତମୀ । ମଯା ତଵ ପ୍ରସାଦେନ ଧନ୍ଯା ପାପହରା ଶିଵା । । ୨୮ ଅନେନ ଵିଧିନା ଵୀର ଯଃ କୁର୍ଯାତ୍ସପ୍ତମୀମିମାମ୍ । ତସ୍ଯ ସ୍ନାନାଦିକଂ ସର୍ଵଂ ଭଵେଚ୍ଛତଗୁଣଂ ଵିଭୋ । । ୨୯ କୃତ୍ଵେମାଂ ସପ୍ତମୀଂ ଵୀର ପୁରୁଷଃ ପ୍ରାପ୍ନୁଯାଦ୍ଯଶଃ । ଧନଂ ଧାନ୍ଯଂ ସୁଵର୍ଣଂ ଚ ପୁତ୍ରମାର୍ଯବଲଂ ଶ୍ରିଯମ୍ । । 1.96.୩୦ ପ୍ରାପ୍ଯେହ ଦେଵଶାର୍ଦୂଲ ସୂର୍ଯଲୋକଂ ସ ଗଚ୍ଛତି । ତସ୍ମାଦେତ୍ଯ ପୁନର୍ଭୂମୌ ରାଜରାଜୋ ଭଵେଦ୍ବୁଧଃ । । ୩୧ ଇତ୍ଯେଷା କଥିତା ଵୀର ଜଯା ନାମେତି ସପ୍ତମୀ । କୃତା ସ୍ମୃତା ଶ୍ରୁତା ସା ତୁ ହେଲିଲୋକପ୍ରଦାଯିନୀ । । ୩୨ ଇତି ଶ୍ରୀଭଵିଷ୍ଯେ ମହାପୁରାଣେ ବ୍ରାହ୍ମେ ପର୍ଵଣି ସପ୍ତମୀକଲ୍ପେ ଜଯାନାମସପ୍ତମୀମାହାତ୍ମ୍ଯଵର୍ଣନଂ ନାମ ଷଣ୍ଣଵତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଦିଣ୍ଡିର କହିଲେ: ମୁଁ ଯେଉଁ ସାତଟି ସପ୍ତମୀ ବିଷୟରେ ଆପଣଙ୍କଠାରୁ ଶୁଣିଛି, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରଥମଟି ବିଷୟରେ ଏକଦମ ଖୁଲାସାରେ କହନ୍ତୁ, ପ୍ରଭୁ। |1| ଓ ଦେବଶାର୍ଦୂଳ, ଅନ୍ୟ ଯେଉଁ ସପ୍ତମୀ ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ମଧ୍ୟ ମୋତେ କହନ୍ତୁ, ଯାହାକୁ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରି ମୁଁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚିପାରିବି। |2| ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ସପ୍ତମୀ ଯେଉଁଦିନ ପଞ୍ଚତାରକ ନକ୍ଷତ୍ର ଥାଏ, ସେହି ସପ୍ତମୀକୁ ଜୟା ବୋଲି କୁହାଯାଏ। |3| ସେ ଦିନ ଯେଉଁ ଦାନ, ହୋମ, ଜପ, ତର୍ପଣ କିମ୍ବା ଦେବପୂଜା କରାଯାଏ, ସେସବୁର ଫଳ ଶତଗୁଣ ହୁଏ, ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟପୂଜାର ମଧ୍ୟ ଏହି ଫଳ ମିଳେ। |4| ଏହି ସପ୍ତମୀ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ପାପ ନାଶ କରେ, ଧନ୍ୟତା ଓ ଯଶ ଦେଉଛି, ସନ୍ତାନ ଦେଉଛି, ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ ଓ କମଳ ଦେଉଛି। |5| ଏହି ଉପବାସ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବିଧିରେ କରିବା ଉଚିତ୍; ମୋ ଠାରୁ ସେ ବିଧି ଶୁଣ, ଯାହା କରିଲେ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ମିଳେ। |6| ଏହି ହଂସ କିମ୍ବା ହଂସମାଖ୍ୟା ନାମକ ଶୁକ୍ଳ ସପ୍ତମୀରେ ଉପବାସ କରି, ଏହି ବିଧିରେ କରିବା ଉଚିତ୍, ଓ ଶଙ୍କର। |7| ତୃତୀୟ ଦିନ ଉପବାସ ଭଙ୍ଗ କରିବାକୁ କୁହାଯାଇଛି, ଓ ବୃଷଧ୍ୱଜ; ପ୍ରଥମ ଉପବାସ ଭଙ୍ଗ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଚାରି ମାସ ପରେ କହିଛନ୍ତି। |8| ଅନ୍ୟଠାରେ କରବୀର ଫୁଲ, ଲାଲ ଚନ୍ଦନ ଏବଂ ଧୂପ ପାଇଁ ଉତ୍ତମ ଗୁଗୁଳୁ ଦେବାକୁ କୁହାଯାଇଛି। |9| ଭଲ ଭାବେ ପକାଯାଇଥିବା କାସାର ନାମକ ପକାନ୍ତି ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ନୈବେଦ୍ୟ ଦେବାକୁ; ଏହି ବିଧିରେ ମାର୍ତଣ୍ଡ ଦେବଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍। |10| ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ଭୀମ, ଯଥାଯଥିକ ଭୋଜ୍ୟ ଦେଇ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍; ଉପବାସ ଭଙ୍ଗ ସମୟରେ ବିଦ୍ୱାନ୍ମାନେକୁ କାସାର ଖାଇବାକୁ ଦେବା ଉଚିତ୍। |11| ନିଜେ ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତ ଭାବରେ, ମୌନ ଅବସ୍ଥାରେ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ୍। |12| ପଞ୍ଚମୀରେ ଏକଥର ଭୋଜନ, ଷଷ୍ଠୀରେ ରାତିରେ ଉପବାସ, ସପ୍ତମୀରେ ଉପବାସ କରି ଅଷ୍ଟମୀରେ ଉପବାସ ଭଙ୍ଗ କରିବା ଉଚିତ୍। |13| ଷଷ୍ଠୀ ସହିତ ଏହି ଉପବାସ କରିବା ଉଚିତ୍, କେବେ ଅଷ୍ଟମୀ ସହିତ ନୁହେଁ; ଉପବାସ ପାଇଁ ଷଷ୍ଠୀରେ ଉପବାସ କରିବାକୁ କୁହାଯାଇଛି। |14| ଯେପରି ଏକାଦଶୀରେ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଉପବାସ କରନ୍ତି, ଏହି ଉପବାସ ଦ୍ୱାଦଶୀରେ କରିବାକୁ କୁହାଯାଇଛି। |15| ସିଦ୍ଧାର୍ଥକ ବିଜ ଦ୍ୱାରା ସ୍ନାନ, ସ୍ନାନ ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ିବା, ଗୋମୟ ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ରତା, ଏବଂ ଦନ୍ତଧାବନ ପାଇଁ ଅର୍କ କାଠି ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ୍। |16| ଏହିପରି ପ୍ରଥମ ଉପବାସ ଭଙ୍ଗ ବିଧି କହାଯାଇଛି; ଦ୍ୱିତୀୟ ବିଧି ଏବେ ଶୁଣ, ଭୀମ। |17| ଏଠାରେ ମାଲତୀ ଫୁଲ, ଶ୍ରୀଖଣ୍ଡ ଚନ୍ଦନ, ନୈବେଦ୍ୟ ପାଇଁ ପାୟସ, ଧୂପ ପାଇଁ ବିଜୟ ଦେବାକୁ କୁହାଯାଇଛି। |18| ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ଭୋଜନ ଦେବା ଏବଂ ନିଜେ ମଧ୍ୟ ଭୋଜନ କରିବା, ଦେବତାଙ୍କ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଦ୍ୱାରା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ଉଚିତ୍। |19| ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ପିଇବା ଏବଂ ଦନ୍ତଧାବନ ପାଇଁ ଖଦିର କାଠି ବ୍ୟବହାର କରିବା; ଏହିପରି ଦ୍ୱିତୀୟ ଉପବାସ ଭଙ୍ଗ ବିଧି କହାଯାଇଛି। |20| ତୃତୀୟ ଉପବାସ ଭଙ୍ଗ ବିଧି ଏବେ ଶୁଣ; ଅଗସ୍ତି ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜିବାକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ କହିଛନ୍ତି। |21| ଏଠାରେ ଶ୍ରୀଖଣ୍ଡ ଚନ୍ଦନ ଓ ଫୁଲ ଦେବା, ଧୂପ ପାଇଁ ସିହ୍ଲକ ଦେବା, ଯାହା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ବହୁତ ପ୍ରସନ୍ନ କରେ। |22| ଶାଳ ଚାଉଳ ଓ ରସାଳ ମିଶିତ ଭୋଜନ ନୈବେଦ୍ୟ ଦେବା, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ଦେବା ଏବଂ ନିଜେ ମଧ୍ୟ ଭୋଜନ କରିବା। |23| କୁଶ ଜଳ ପିଇବା ଏବଂ ବଦରୀ କାଠିରେ ଦନ୍ତଧାବନ କରିବା, ବିକର୍ତନ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା। |24| ବର୍ଷା ଋତୁରେ ଦେବଦେବଙ୍କ ପୂଜା ଉଚିତ୍ ବିଧିରେ ଗନ୍ଧ, ଫୁଲ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଦେଖଣା ଦ୍ୱାରା କରିବା। |25| ଗୋଦାନ, ଭୂମିଦାନ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ତର୍ପଣ ଦେଇ, ଏପରି ଦେବେଶଙ୍କୁ ପୂଜି, ଦେବତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଦଢ଼ି ରହିବା। |26| ସର୍ବୋତ୍ତମ ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ, ଧନ୍ୟତା ଓ ପୁସ୍ତକ ପାଠ କରିବା, ପାଠକଙ୍କୁ ବସ୍ତ୍ର, ଗନ୍ଧ ଓ ଧୂପ ଦେଇ ସମ୍ମାନ କରିବା। |27| ଦେବତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଦଢ଼ି ରହି, ଏହି ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ିବା: "ହେ ଦେବଦେବ, ଜଗନ୍ନାଥ, ସମସ୍ତ ରୋଗ ଓ ଦୁଃଖ ନାଶ କର, ଗ୍ରହପତି, ଜଗତର ନୟନ, ବିକର୍ତନ, ଅନ୍ଧକାର ଦୂର କର।" |28| "ଏହି ଦିନ ଦେବଦେବ, ଜୟା ନାମକ ସପ୍ତମୀ ମୁଁ ତୁମ ଦୟାରେ କରିଛି, ଧନ୍ୟ, ପାପ ନାଶକ ଓ ଶୁଭ।" |29| ଏହି ବିଧିରେ ଯେଉଁ ମଣିଷ ସପ୍ତମୀ କରେ, ସେଠାରେ ସ୍ନାନ ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଶତଗୁଣ ଫଳ ଦେଉଛି। |30| ଏହି ସପ୍ତମୀ କରିଲେ ମଣିଷ ଯଶ, ଧନ, ଧାନ୍ୟ, ସୁନା, ଭଲ ସନ୍ତାନ, ବଳ ଓ ଶ୍ରୀ ପାଏ। |31| ଏହି ଫଳ ପାଇ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଲୋକକୁ ଯାଏ, ପୁଣି ଭୂମିକୁ ଆସି ରାଜା ହୁଏ। |32| ଏହିପରି ବିର, ଜୟା ନାମକ ସପ୍ତମୀ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଗଲା, ଏହା କରିଲେ, ସ୍ମରଣ କଲେ କିମ୍ବା ଶୁଣିଲେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ। |33|
ଜଯନ୍ତୀକଲ୍ପଵର୍ଣନମ୍ ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ ମାଘସ୍ଯ ଶୁକ୍ଲପକ୍ଷେ ତୁ ସପ୍ତମୀ ଯା ତ୍ରିଲୋଚନ । ଜଯନ୍ତୀ ନାମ ସା ପ୍ରୋକ୍ତା ପୁଣ୍ଯା ପାପହରା ଶିଵା । । ୧ ସୋପୋଷ୍ଯା ଯେନ ଵିଧିନା ଶୃଣୁ ତଂ ପାର୍ଵତୀପ୍ରିଯ । ପାରଣାନି ତୁ ଚତ୍ଵାରି କଥିତାନ୍ଯତ୍ର ପଣ୍ଡିତୈଃ । । ୨ ପଞ୍ଚମ୍ଯାମେକଭକ୍ତଂ ତୁ ଷଷ୍ଠ୍ଯାଂ ନକ୍ତଂ ପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍ । ଉପଵାସସ୍ତୁ ସପ୍ତମ୍ଯାମଷ୍ଟମ୍ଯାଂ ପାରଣଂ ଭଵେତ୍ । । ୩ ମାଘେ ଚ ଫାଲ୍ଗୁନେ ମାସି ତଥା ଚୈତ୍ରେ ଚ ସୁଵ୍ରତ । ବକପୁଷ୍ପାଣି ରମ୍ଯାଣି କୁଙ୍କୁମଂ ଚ ଵିଲେପନମ୍ । । ୪ ନୈଵେଦ୍ଯଂ ମୋଦକାଂଶ୍ଚାତ୍ର ଧୂପ ଆଜ୍ଯମୁଦାହୃତଃ । ପ୍ରାଶନଂ ପଞ୍ଚଗଵ୍ଯଂ ତୁ ପଵିତ୍ରୀକରଣଂ ପରମ୍ ।। ୫ ମୋଦକୈର୍ଭୋଜଯେଦ୍ଵିପ୍ରାନ୍ଯଥାଶକ୍ତ୍ଯା ଗଣାଧିପ । ଶାଲ୍ଯୋଦନଂ ଚ ଭୂତେଶ ଦଦ୍ଯାଚ୍ଛକ୍ତ୍ଯା ଦ୍ଵିଜେଷୁ ଵୈ । ୬ ଇତ୍ଥଂ ସମ୍ପୂଜଯେଦ୍ଯସ୍ତୁ ଭାସ୍କରଂ ଲୋକପୂଜିତମ୍ । ସର୍ଵସ୍ମିନ୍ପାରଣେ ଵୀର ସୋଽଶ୍ଵମେଧଫଲଂ ଲଭେତ୍ । । ୭ ଦ୍ଵିତୀଯେ ପାରଣେ ପୂଜ୍ଯ ରାଜସୂଯଫଲଂ ଲଭେତ୍ । ଵୈଶାଖାଷାଢଜ୍ଯେଷ୍ଠେଷୁ ଶ୍ରାଵଣେ ମାସି ସୁଵ୍ରତ । । ପୂଜାର୍ଥମଥ ଭାନୋର୍ଵୈ ଶତପତ୍ରାଣି ସୁଵ୍ରତ । । ୮ ଶ୍ଵେତଂ ଚ ଚନ୍ଦନଂ ଭୀମ ଧୂପୋ ଗୁଗ୍ଗୁଲୁରୁଚ୍ଯତେ । ନୈଵେଦ୍ଯଂ ଗୁଡପୂପାସ୍ତୁ ପ୍ରାଶନଂ ଗୋମଯସ୍ଯ ତୁ । । ଭୋଜନେ ଚାପି ଵିପ୍ରାଣାଂ ଗୁଡପୂପାଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତାଃ । । ୯ ଦ୍ଵିତୀଯମିଦମାଖ୍ଯାତଂ ପାରଣଂ ପାପନାଶନମ୍ । ରାଜସୂଯାଶ୍ଵମେଧାଭ୍ଯାଂ ଫଲଦଂ ଭାସ୍କରପ୍ରିଯମ୍ । । 1.97.୧୦ ତୃତୀଯଂ ଶୃଣୁ ଦେଵସ୍ଯ ପୂଜାର୍ଥେ ଭାସ୍କରସ୍ଯ ତୁ । ମାସି ଭାଦ୍ରପଦେ ଵୀର ତଥା ଚାଶ୍ଵଯୁଜେ ଵିଭୋ । । ୧୧ କାର୍ତ୍ତିକେ ଚାପି ମାସେ ତୁ ରକ୍ତଚନ୍ଦନମାଦିଶେତ୍ । ମାଲତୀକୁସୁମାନୀହ ଧୂପୋ ଵିଜଯ ଉଚ୍ଯତେ । । ୧୨ ନୈଵେଦ୍ଯଂ ଘୃତପୂପାସ୍ତୁ ଭୋଜନଂ ଚ ଦ୍ଵିଜନ୍ମନାମ୍ । କୁଶୋଦକପ୍ରାଶନଂ ତୁ କାଯଶୁଦ୍ଧିକରଂ ପରମ୍ । । ୧୩ ତୃତୀଯମପି ଚାଖ୍ଯାତଂ ପାରଣଂ ପାପନାଶନମ୍ । ରାଜସୂଯାଶ୍ଵମେଧାଭ୍ଯାଂ ଫଲଦଂ ଭାସ୍କରପ୍ରିଯମ୍ । । ୧୪ ଚତୁର୍ଥମପି ତେ ଵଚ୍ମି ପାରଣଂ ପାପନାଶନମ୍ । ରାଜସୂଯାଶ୍ଵମେଧାଭ୍ଯାଂ ଫଲଦଂ ଭାସ୍କରପ୍ରିଯମ୍ । । ୧୫ ତଦଦ୍ଯ ଦେଵଶାର୍ଦୂଲ ପାରଣଂ ଶ୍ରେଯସେ ଶୃଣୁ । ମାସି ମାର୍ଗଶିରେ ଵୀର ପୌଷେ ମାସି ତଥା ଶିଵ । । ୧୬ ମାଘେ ଚ ଦେଵଶାର୍ଦୂଲ ଶୃଣୁ ପୁଣ୍ଯାନ୍ଯଶେଷତଃ । କରଵୀରାଣି ରକ୍ତାନି ତଥା ରକ୍ତଂ ଚ ଚନ୍ଦନମ୍ । ୧୭ ଅମୃତାଖ୍ଯସ୍ତଥା ଧୂପୋ ନୈଵେଦ୍ଯଂ ପାଯସଂ ପରମ୍ । ଆର୍ଜନୀଯଂ ତଥା ତକ୍ରଂ ପ୍ରାଶନଂ ପରମଂ ସ୍ମୃତମ୍ । । ୧୮ ଅଗରୁଂ ଚନ୍ଦନଂ ମୁସ୍ତଂ ସିହ୍ଲକଂ ତ୍ର୍ଯୂଷଣଂ ତଥା । ସମଭାଗୈସ୍ତୁ କର୍ତଵ୍ଯମିଦଂ ଚାମୃତମୁଚ୍ଯତେ । । ୧୯ ନାମାନି କଥିତାନ୍ଯତ୍ର ଭାସ୍କରସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । ଚିତ୍ରଭାନୁସ୍ତଥା ଭାନୁରାଦିତ୍ଯୋ ଭାସ୍କରସ୍ତଥା । । 1.97.୨୦ ପ୍ରୀଯତାମିତି ସର୍ଵସ୍ମିନ୍ପାରଣେ ଵିଧିମାଦିଶେତ୍ । ଅନେନ ଵିଧିନା ଯସ୍ତୁ କୁର୍ଯାତ୍ପୂଜାଂ ଵିଭାଵସୋଃ । । ୨୧ ତସ୍ଯାଂ ତିଥୌ ଦେଵଦେଵ ସ ଯାତି ପରମଂ ପଦମ୍ । କୃତ୍ଵୈଵଂ ସପ୍ତମୀଂ ଭୀମ ସର୍ଵକାମାନଵାପ୍ନୁତେ । । ୨୨ ପୁତ୍ରାର୍ଥୀ ଲଭତେ ପୁତ୍ରାନ୍ଧନାର୍ଥୀ ଲଭତେ ଧନମ୍ । ସରୋଗୋ ମୁଚ୍ଯତେ ରୋଗୈଃ ଶୁଭମାପ୍ନୋତି ପୁଷ୍କଲମ୍ । । ୨୩ ପୂର୍ଣେ ସଂଵତ୍ସରେ ଭୀମ କାର୍ଯା ପୂଜା ଦିଵାକରେ । ଗନ୍ଧପୁଷ୍ପୋପହାରୈସ୍ତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ଚ ତର୍ପଣୈଃ । । ନାନାଵିଧୈଃ ପ୍ରେକ୍ଷଣକୈଃ ପୂଜଯା ଵାଚକସ୍ଯ ତୁ । । ୨୪ ଇତ୍ଥଂ ସମ୍ପୂଜ୍ଯ ଦେଵେଶଂ ବ୍ରାହ୍ମଣାଂଶ୍ଚାଭିପୂଜ୍ଯ ଚ । ଵାଚକଂ ଚ ଦ୍ଵିଜଂ ପୂଜ୍ଯ ଇଦଂ ଵାକ୍ଯମୁଦୀରଯେତ୍ । । ୨୫ ଧର୍ମକାର୍ଯେଷୁ ମେ ଦେଵ ଅର୍ଥକାର୍ଯେଷୁ ନିତ୍ଯଶଃ । କାମକାର୍ଯେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ଜଯୋ ଭଵତୁ ସର୍ଵଦା । । ୨୬ ତତୋ ଵିସର୍ଜଯେଦ୍ଵିପ୍ରାନ୍ଵାଚକଂ ତୁ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମମ୍ । ଇତ୍ଥଂ କୁର୍ଯାଦିଦଂ ଯସ୍ତୁ ସ ଜଯଂ ପ୍ରାପ୍ନୁଯାତ୍ଫଲମ୍ । । ସର୍ଵପାପଵିଶୁଦ୍ଧାତ୍ମା ସୂର୍ଯଲୋକଂ ସ ଗଚ୍ଛତି । । ୨୭ ଵିମାନଵରମାରୁଢଃ କଞ୍ଜଜୋଦ୍ଭଵମୁତ୍ତମମ୍ । ତେଜସା ରଵିସଂକାଶଃ ପ୍ରଭଯା ପତଗୋପମଃ । । ୨୮ ଇତି ଶ୍ରୀଭଵିଷ୍ଯେ ମହାପୁରାଣେ ବ୍ରାହ୍ମେ ପର୍ଵଣି ସପ୍ତମୀକଲ୍ପେ ଜଯନ୍ତୀକଲ୍ପଵର୍ଣନଂ ନାମ ସପ୍ତନଵତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: ମାଘ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ସପ୍ତମୀକୁ ଓ ତ୍ରିନୟନ, ଜୟନ୍ତୀ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏହା ପୁଣ୍ୟମୟ, ପାପନାଶକ ଓ ଶୁଭ। |1| ଏହି ଉପବାସ କିପରି କରିବା ଉଚିତ୍, ଓ ପାର୍ବତୀ ପ୍ରିୟ, ତାହା ଶୁଣ; ଏଠାରେ ଚାରିଟି ଉପବାସ ଭଙ୍ଗ ବିଧି ବିଦ୍ୱାନମାନେ କହିଛନ୍ତି। |2| ପଞ୍ଚମୀରେ ଏକଥର ଭୋଜନ, ଷଷ୍ଠୀରେ ରାତିରେ ଉପବାସ, ସପ୍ତମୀରେ ଉପବାସ ଏବଂ ଅଷ୍ଟମୀରେ ଉପବାସ ଭଙ୍ଗ କରିବା ଉଚିତ୍। |3| ମାଘ, ଫାଲ୍ଗୁନ, ଚୈତ୍ର ମାସରେ ରମ୍ୟ ବକୁଳ ଫୁଲ ଓ କୁଙ୍କୁମ ଲେପନ ଦେବାକୁ କୁହାଯାଇଛି। |4| ନୈବେଦ୍ୟ ମୋଦକ ଓ ଧୂପ ଘିଅ ଦେବା; ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ପାନ ପବିତ୍ରତା ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। |5| ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ମୋଦକ ଖୁଆଇବା, ଗଣପତି, ଏବଂ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ଦ୍ୱିଜମାନେକୁ ଚାଉଳ ଦେବା ଉଚିତ୍। |6| ଏହିପରି ଯେଉଁ ଲୋକେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଉପବାସ ଭଙ୍ଗରେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଆନ୍ତି। |7| ଦ୍ୱିତୀୟ ଉପବାସ ଭଙ୍ଗରେ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ। ବୈଶାଖ, ଆଷାଢ଼, ଜ୍ୟେଷ୍ଠ, ଶ୍ରାବଣ ମାସରେ |8| ସୂର୍ଯ୍ୟପୂଜା ପାଇଁ ଶତପତ୍ର ଫୁଲ ଦେବାକୁ କୁହାଯାଇଛି। |9| ଧଳା ଚନ୍ଦନ ଓ ଧୂପ ପାଇଁ ଗୁଗୁଳୁ ଦେବା, ନୈବେଦ୍ୟ ଗୁଡ଼ପୁଆ ଓ ପବିତ୍ର ପାନ ପାଇଁ ଗୋମୟ ଦେବା; ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ମଧ୍ୟ ଗୁଡ଼ପୁଆ ଖୁଆଇବା। |10| ଏହିପରି ଦ୍ୱିତୀୟ ଉପବାସ ଭଙ୍ଗ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଲା, ଏହା ପାପନାଶକ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ରାଜସୂୟ ଓ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଦେଉଛି। |11| ଏବେ ତୃତୀୟ ଉପବାସ ଭଙ୍ଗ ବିଷୟରେ ଶୁଣ; ଭାଦ୍ରପଦ ଓ ଆଶ୍ୱିନ ମାସରେ |12| କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଲାଲ ଚନ୍ଦନ ଦେବା, ମାଲତୀ ଫୁଲ ଓ ବିଜୟ ଧୂପ ଦେବା; ନୈବେଦ୍ୟ ଘିଅପୁଆ ଓ ଦ୍ୱିଜମାନେକୁ ଭୋଜନ ଦେବା; କୁଶ ଜଳ ପିଇବା ପବିତ୍ରତା ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। |13| ଏହିପରି ତୃତୀୟ ଉପବାସ ଭଙ୍ଗ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଲା, ଏହା ପାପନାଶକ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ରାଜସୂୟ ଓ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଦେଉଛି। |14| ଏବେ ଚତୁର୍ଥ ଉପବାସ ଭଙ୍ଗ ବିଷୟରେ କହୁଛି, ଏହା ପାପନାଶକ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ରାଜସୂୟ ଓ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଦେଉଛି। |15| ଏହି ଦିନ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉପବାସ ଭଙ୍ଗ ବିଷୟରେ ଶୁଣ, ମାର୍ଗଶିରା ଓ ପୌଷ ମାସରେ, |16| ମାଘ ମାସରେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟ ଶୁଣ; ଲାଲ କରବୀର ଫୁଲ ଓ ଲାଲ ଚନ୍ଦନ ଦେବା, |17| ଧୂପ ଅମୃତ ଓ ନୈବେଦ୍ୟ ପାଇଁ ପାୟସ, ଆର୍ଜନ ପାଇଁ ତକ୍ର ଓ ପବିତ୍ର ପାନ ଦେବା। |18| ଅଗରୁ, ଚନ୍ଦନ, ମୁଷ୍ଟା, ସିହ୍ଲକ ଓ ତ୍ରିଉଷଣ ସମଭାଗରେ ମିଶାଇ ଅମୃତ ତିଆରି କରିବା। |19| ଏଠାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ନାମ ଦିଆଯାଇଛି: ଚିତ୍ରଭାନୁ, ଭାନୁ, ଆଦିତ୍ୟ, ଭାସ୍କର। |20| ପ୍ରତ୍ୟେକ ଉପବାସ ଭଙ୍ଗରେ 'ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ' ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା। |21| ଏହି ବିଧିରେ ଯେଉଁ ଲୋକେ ଦୀପ୍ତିମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି, ସେ ତିଥିରେ ପରମ ପଦ ପାଆନ୍ତି। |22| ଏହିପରି ସପ୍ତମୀ କରିଲେ, ଭୀମ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ। |23| ସନ୍ତାନ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବା ସନ୍ତାନ ପାଏ, ଧନ ଚାହୁଁଥିବା ଧନ ପାଏ, ରୋଗୀ ରୋଗମୁକ୍ତ ହୁଏ ଓ ବହୁତ ଶୁଭ ଲାଭ କରେ। |24| ଏକ ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ, ଭୀମ, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଗନ୍ଧ, ଫୁଲ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ତର୍ପଣ ଦେଇ ପୂଜିବା ଉଚିତ୍। |25| ବିଭିନ୍ନ ଦେଖଣା ଓ ପାଠକଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିବା। |26| ଏପରି ଦେବେଶ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ପାଠକଙ୍କୁ ପୂଜି, ଏହି ବାକ୍ୟ କହିବା: |27| 'ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଓ କାମ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସଦା ମୋର ଜୟ ହେଉ।' |28| ତାପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପାଠକଙ୍କୁ ବିଦାୟ କରିବା; ଏହିପରି କରିଥିବା ଲୋକ ଜୟର ଫଳ ପାଏ, |29| ସମସ୍ତ ପାପରୁ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଲୋକକୁ ଯାଏ, |30| ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିମାନରେ ଚଢ଼ି କମଳରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ, |31| ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ତେଜସ୍ୱୀ ଓ ପକ୍ଷୀ ପରି ଆଭାମୟ ହୁଏ। |32|
ପାରଣାନ୍ଯତ୍ର ଚତ୍ଵାରି କଥିତାନି ମନୀଷିଭିଃ । ପୁଷ୍ପାଣି କରଵୀରସ୍ଯ ତଥା ରକ୍ତଂ ଚ ଚନ୍ଦନମ୍ । ।୩ ଧୂପକ୍ରିଯା ଗୁଗ୍ଗୁଲେନ ନୈଵେଦ୍ଯଂ ଗୁଡପୂପକାଃ । ଭାଦ୍ରପଦାଦିମାସେଷୁ ଵିଧିରେଷ ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ । । ୪ ଶ୍ଵେତାନି ଭୀମପୁଷ୍ପାଣି ତଥା ଶ୍ଵେତଂ ଚ ଚନ୍ଦନମ୍। ଧୂପମାଜ୍ଯମିହାଖ୍ଯାତଂ ନୈଵଦ୍ଯଂ ପାଯସଂ ରଵେଃ । । ୫ ମାର୍ଗଶୀର୍ଷାଦିମାସେଷୁ ଵିଧିରେଷ ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ । ତତୋଽଗସ୍ତ୍ଯସ୍ଯ ପୁଷ୍ପାଣି କୁଙ୍କୁମଂ ଚ ଵିଲେପନମ୍ । । ୬ ଧୂପାର୍ଥଂ ସିହ୍ଲକଂ ପ୍ରୋକ୍ତମଥ ଵା ରଵିଵର୍ଣକମ୍ । ଶାଲ୍ଯୋଦନଂ ଚ ନୈଵେଦ୍ଯଂ ସରସଂ ଫାଲ୍ଗୁନାଦିଷୁ । । ୭ ରକ୍ତୋତ୍ପଲାନି ଭୂତେଶ ସାଗୁରୁଂ ଚନ୍ଦନଂ ତଥା । ଅନନ୍ତୋ ଧୂପ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟୋ ନୈଵେଦ୍ଯଂ ଖଣ୍ଡପୂପକାଃ । । ୮ ଶ୍ରୀଖଣ୍ଡଂ ଗ୍ରନ୍ଥିସହିତମଗୁରୁଃ ସିହ୍ଲକଂ ତଥା । ମୁସ୍ତା ତଥେନ୍ଦ୍ରଂ ଭୂତେଶ ଶର୍କରା ଗୃହ୍ଯତେ ତ୍ର୍ଯହମ୍ । । ୯ ଇତ୍ଯେଷ ଧୂପୋଽନନ୍ତସ୍ତୁ କଥିତୋ ଦେଵସତ୍ତମ । ଜ୍ଯେଷ୍ଠାଦିମାସେଷୁ ତଥା ଵିଧିରୁକ୍ତୋ ମନୀଷିଭିଃ । । 1.98.୧୦ ଶୃଣୁ ନାମାନି ଦେଵସ୍ଯ ପ୍ରାଶନାନି ଚ ସୁଵ୍ରତ । ସୁଧାଂଶୁରର୍ଯମା ଚୈଵ ସଵିତା ତ୍ରିପୁରାନ୍ତକଃ । । ୧୧ ପାରଣେଷ୍ଵେଵ ସର୍ଵେଷୁ ପ୍ରୀଯତାମିତି କୀର୍ତଯେତ୍ । ଗୋମୂତ୍ରଂ ପଞ୍ଚଗଵ୍ଯଂ ତୁ ଘୃତଂ ଚୋଷ୍ଣଂ ପଯୋ ଦଧି । । ୧୨ ଯସ୍ତ୍ଵେତାଂ ସପ୍ତମୋ କୁର୍ଯାଦନେନ ଵିଧିନା ନରଃ । ଅପରାଜିତୋ ଭଵେତ୍ସୋଽସୌ ସଦା ଶତ୍ରୁଭିରାହଵେ । । ୧୩ ଜିତ୍ଵା ଶତ୍ରୁଂ ଲଭେତାପି ତ୍ରିଵର୍ଗଂ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ । ତ୍ରିଵର୍ଗମଥ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ଯ ସ୍ଵର୍ଭାନୋଃ ପୁରମଶ୍ନୁତେ । । ୧୪ ତତଃ ପୂର୍ଣେଷୁ ମାସେଷୁ ପୂଜଯେଚ୍ଛକ୍ତିତଃ ଖଗମ୍ । ଗନ୍ଧପୁଷ୍ପୋପହାରୈସ୍ତୁ ପୁରାଣଶ୍ରଵଣେନ ଚ । । ୧୫ ଅଶ୍ଵଦାନେନ ଚ ଵିଭୋର୍ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ଚ ତର୍ପଣୈଃ । ଵାଚକଂ ପୂଜଯିତ୍ଵା ଚ ଭାସ୍କରସ୍ଯ ପ୍ରିଯଂ ସଦା । । ୧୬ ଭାସ୍କରାଯ ଧ୍ଵଜାନ୍ଦଦ୍ଯାନ୍ନାନାରତ୍ନଵିଭୂଷିତାନ୍ । ଯ ଇତ୍ଥଂ କୁରୁତେ ଵୀର ସପ୍ତମୀଂ ଯତ୍ନତଃ ସଦା । । ୧୭ ସ ପରାଜିତ୍ଯ ଵୈ ଶତ୍ରୁଂ ଯାତି ହଂସସଲୋକତାମ୍ । । ୧୮ ଶୁକ୍ଲାଶ୍ଵୋଦ୍ଭଵଯାନେନ ଆପଗେନ ପତାକିନା । ଆପଗାଧିପସଂକାଶ ଆପଗାନୁଚରୋ ଭଵେତ୍ । । ୧୯ ଇତି ଶ୍ରୀଭଵିଷ୍ଯେ ମହାପୁରାଣେ ବ୍ରାହ୍ମେ ପର୍ଵଣି ସପ୍ତମୀକଲ୍ପେ ଅପରାଜିତାଵର୍ଣନଂ ନାମାଷ୍ଟନଵତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଅନ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳରେ, ବିଦ୍ୱାନମାନେ ଚାରି ପ୍ରକାରର ପାରଣ ଦେବାକୁ କହିଛନ୍ତି: କରବୀର ଫୁଲ, ଲାଲ ଚନ୍ଦନ, ଗୁଗୁଳୁ ଦ୍ୱାରା ଧୂପ, ଏବଂ ଗୁଡ଼ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ମିଠା ପିଠା। ଏହି ନିୟମ ଭାଦ୍ରପଦ ଆଦି ମାସରେ ପ୍ରଚଳିତ। ଭୀମ ଫୁଲ ଏବଂ ଧଳା ଚନ୍ଦନ, ଧୂପ ପାଇଁ ଘିଅ, ନୈବେଦ୍ୟ ପାଇଁ ପାୟସ ରବିଙ୍କୁ ଦିଆଯାଏ। ମାର୍ଗଶୀର ଆଦି ମାସରେ ଏହି ନିୟମ ପ୍ରଚଳିତ। ତାପରେ ଅଗସ୍ତିର ଫୁଲ ଏବଂ କୁଙ୍କୁମ ଲେପ, ଧୂପ ପାଇଁ ସିହଲକ କିମ୍ବା ରବିବର୍ଣ୍ଣକ, ନୈବେଦ୍ୟ ପାଇଁ ଚାଉଳ ଭାତ ଫାଲ୍ଗୁନ ଆଦି ମାସରେ ଦିଆଯାଏ। ଭୂତେଶଙ୍କୁ ଲାଲ ପଦ୍ମ, ସାଗରୁ, ଚନ୍ଦନ, ଧୂପ ପାଇଁ ଅନନ୍ତ, ନୈବେଦ୍ୟ ପାଇଁ ଖଣ୍ଡପିଠା ଦିଆଯାଏ। ଶ୍ରୀଖଣ୍ଡ, ଗ୍ରନ୍ଥି ସହିତ ଅଗୁରୁ, ସିହଲକ, ମୁସ୍ତା, ଏବଂ ଭୂତେଶଙ୍କୁ ଇନ୍ଦ୍ର, ତିନି ଦିନ ଶର୍କରା ଦିଆଯାଏ। ଏହି ଭଳି ଧୂପ ଅନନ୍ତ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତାବିତ, ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଆଦି ମାସରେ ବିଦ୍ୱାନମାନେ ଏହି ନିୟମ କହିଛନ୍ତି। ଏବେ ଦେବଙ୍କ ନାମ ଏବଂ ପାରଣ ପାଇଁ ଉଚ୍ଚାରଣ କର: ସୁଧାଂଶୁ, ଅର୍ୟମା, ସବିତା, ତ୍ରିପୁରାନ୍ତକ। ସମସ୍ତ ପାରଣରେ ଏହି ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଦ୍ୱାରା ଭାସ୍କର ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି। ଗୋମୂତ୍ର, ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ, ଘିଅ, ଉଷ୍ଣ ଦୁଧ, ଦହି ଦିଆଯାଏ। ଯିଏ ଏହି ସପ୍ତମୀ ନିୟମ ଅନୁସାରେ କରିଥାଏ, ସେ ସଦା ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜିତି ଅପରାଜିତ ହୁଅନ୍ତି। ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଜିତି ତିନି ପ୍ରକାରର ଲାଭ ପାଉଥିବେ, ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏହି ତିନି ଲାଭ ପାଇଁ ସ୍ୱର୍ଭାନୁର ନଗରକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥାଏ। ତାପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ମାସରେ ଶକ୍ତି ଅନୁସାରେ ଖଗଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ, ଗନ୍ଧ, ଫୁଲ ଦେଇ ଏବଂ ପୁରାଣ ଶୁଣିବା ଦ୍ୱାରା। ଅଶ୍ୱ ଦାନ ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ତର୍ପଣ କରିବା, ପାଠକଙ୍କୁ ପୂଜା କରି ଭାସ୍କରଙ୍କୁ ସଦା ପ୍ରିୟ କରିବା। ଭାସ୍କରଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ରତ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଧ୍ୱଜ ଦେବା ଉଚିତ। ଯିଏ ଏଭଳି ସପ୍ତମୀ ଯତ୍ନରେ କରିଥାଏ, ସେ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଜିତି ହଂସ ଲୋକକୁ ଯାଉଥିବେ। ଶୁକ୍ଳ ଅଶ୍ୱ ଉପରେ ଆପଗା ଧ୍ୱଜ ସହିତ ଯାଇ, ଆପଗା ଅଧିପତି ପରି ଆପଗା ଅନୁଚର ହୁଅନ୍ତି।
ମହାଜଯାକଲ୍ପଵର୍ଣନମ୍ ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ ଶୁକ୍ଲପକ୍ଷେ ତୁ ସପ୍ତମ୍ଯାଂ ଯଦା ସଂକ୍ରମତେ ରଵିଃ । ମହାଜଯା ତଦା ସା ଵୈ ସପ୍ତମୀ ଭାସ୍କରପ୍ରିଯା । । ୧ ସ୍ନାନଂ ଦାନଂ ଜପୋ ହୋମଃ ପିତୃଦେଵାଭିପୂଜନମ୍ । ସର୍ଵଂ କୋଟିଗୁଣଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଭାସ୍କରସ୍ଯ ଵଚୋ ଯଥା । । ୨ ଯସ୍ତସ୍ଯାଂ ମାନଵୋ ଭକ୍ତ୍ଯା ଘୃତେନ ସ୍ନାପଯେଦ୍ରଵିମ୍ । ସୋଽଶ୍ଵମେଧଫଲଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ସ୍ଵର୍ଗଲୋକମଵାପ୍ନୁଯାତ୍ । । ୩ ପଯସା ସ୍ନାପଯେଦ୍ଯସ୍ତୁ ଭାସ୍କରଂ ଭକ୍ତିମାନ୍ନରଃ । ଵିମୁକ୍ତଃ ସର୍ଵପାପେଭ୍ଯୋ ଯାତି ସୂର୍ଯସଲୋକତାମ୍ । ।୪ କାର୍ପୂରେଣ ଵିମାନେନ କିଙ୍କିଣୀଜାଲମାଲିନୀ । ତେଜସା ହରିସଂକାଶଃ କାନ୍ତ୍ଯା ସୂର୍ଯସମସ୍ତଥା । । ୫ ସ୍ଥିତ୍ଵା ତତ୍ର ଚିରଂ କାଲଂ ରାଜା ଭଵତି ଚାଞ୍ଜସା । ମହାଜଯୈଷା କଥିତା ସପ୍ତମୀ ତ୍ରିପୁରାନ୍ତକ । । ୬ ଯାମୁପୋଷ୍ଯ ନରୋ ଭକ୍ତ୍ଯା ଭଵତେ ସୂର୍ଯଲୋକଗଃ । ତତୋ ଯାତି ପରଂ ବ୍ରହ୍ମ ଯତ୍ର ଗତ୍ଵା ନ ଶୋଚତି । । ୭ ଇତି ଶ୍ରୀଭଵିଷ୍ଯେ ମହାପୁରାଣେ ବ୍ରାହ୍ମେ ପର୍ଵଣି ସପ୍ତମୀ କଲ୍ପେ ମହାଜଯାକଲ୍ପଵର୍ଣନଂ ନାମୈକୋନଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ସପ୍ତମୀ ଦିନରେ ଯେତେବେଳେ ରବି ସଂକ୍ରମଣ କରନ୍ତି, ସେହି ସମୟରେ ମହାଜୟା ନାମକ ସପ୍ତମୀ ଭାସ୍କରଙ୍କୁ ବହୁତ ପ୍ରିୟ। ସେହି ଦିନରେ ସ୍ନାନ, ଦାନ, ଜପ, ହୋମ, ପିତୃ ଦେବଙ୍କ ପୂଜା—ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଭାସ୍କରଙ୍କ ଉପଦେଶ ଅନୁସାରେ କୋଟି ଗୁଣ ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ଯିଏ ଏହି ଦିନରେ ଭକ୍ତି ସହିତ ଘିଅ ଦ୍ୱାରା ରବିଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଏ, ସେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଫଳ ପାଇ ସ୍ୱର୍ଗ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥାଏ। ଯିଏ ଭକ୍ତି ସହିତ ଦୁଧ ଦ୍ୱାରା ଭାସ୍କରଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଏ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଲୋକକୁ ଯାଉଥିବେ। କାର୍ପୂର ଦ୍ୱାରା ଭାସ୍କରଙ୍କୁ ଭାସ୍କରଙ୍କ ଭଳି ତେଜ ଏବଂ କିଙ୍କିଣୀ ମାଳା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଭାସ୍କରଙ୍କୁ ଦେଖି ରାଜା ଭଳି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ରହିଥାଏ। ଏହି ମହାଜୟା ସପ୍ତମୀ ତ୍ରିପୁରାନ୍ତକ, ଯିଏ ଏହି ଦିନ ଉପବାସ କରିଥାଏ, ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥାଏ। ତାପରେ ପରମ ବ୍ରହ୍ମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ଗଲା ପରେ ଆଉ କେବେ ଦୁଃଖ ନାହିଁ।