ଅନଂତଃ ପ୍ରେକ୍ଷତେ ପୂର୍ଵଂ ଵାମପାର୍ଶ୍ଵେ ତୁ ଵାସୁକିଃ
ଅନନ୍ତ ପ୍ରଥମେ ବାମ ପଟକୁ ଦେଖେ, ବାସୁକି ବାମ ପଟରେ ବସେ।
ଚଲତେ ଭ୍ରମତେ ପଦ୍ମୋ ମହାପଦ୍ମୋ ନିମଜ୍ଜତି
ପଦ୍ମ ଚଳିଥାଏ ଓ ଘୁଞ୍ଚିଥାଏ, ମହାପଦ୍ମ ତଳକୁ ଯାଏ।
ସର୍ଵେଷାଂ କୁରୁତେ ରୂପଂ କୁଲିକଃ ପନ୍ନଗୋତ୍ତମଃ
ସମସ୍ତଙ୍କ ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି କୁଳିକ ନାମକ ଉତ୍ତମ ସର୍ପ।
ଦକ୍ଷିଣା ତକ୍ଷକସ୍ଯୋକ୍ତା କର୍କୋଟସ୍ଯ ତୁ ନୈର୍ଋତୀ ଉତ୍ତରା ଶଂଖପାଲସ୍ଯ ଐଶାନୀ କଂବଲସ୍ଯ ତୁ
ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗ ଟକ୍ଷକଙ୍କୁ, ନୈୃତ୍ୟ କର୍କୋଟକଙ୍କୁ, ଉତ୍ତର ଶଂଖପାଳଙ୍କୁ ଏବଂ ଈଶାନ କମ୍ବଳଙ୍କୁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ।
ଅନଂତସ୍ଯ ଭଵେତ୍ପଦ୍ମଂ ଵାସୁକେଃ ସ୍ଯାତ୍ତଥୋତ୍ପଲମ୍
ଅନନ୍ତଙ୍କ ଚିହ୍ନ ପଦ୍ମ ଓ ବାସୁକିଙ୍କ ଚିହ୍ନ ଉତ୍ପଳ।
ପଦ୍ମସ୍ଯ ତୁ ଭଵେତ୍ପଦ୍ମଂ ଶୂଲଂ ପଦ୍ମେତରସ୍ଯ ତୁ 1.36.
ପଦ୍ମଙ୍କ ଚିହ୍ନ ପଦ୍ମ ଓ ପଦ୍ମଙ୍କ ଅନ୍ୟ ଏକଙ୍କ ଚିହ୍ନ ତ୍ରିଶୂଳ।
ଅନଂତକପିଲୌ ଵିପ୍ରୌ କ୍ଷତ୍ରିଯୌ ଶଂଖଵାସୁକୀ ପଦ୍ମକର୍କୋଟକୌ ଶୂଦ୍ରୌ ସଦା ଜ୍ଞେଯୌ ମନୀଷିଭିଃ
ଅନନ୍ତ ଓ କପିଳ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଶଂଖ ଓ ବାସୁକି କ୍ଷତ୍ରିୟ, ପଦ୍ମ ଓ କର୍କୋଟକ ଶୂଦ୍ର ବୋଲି ଜ୍ଞାନୀମାନେ କହନ୍ତି।
ଅନଂତକୁଲିକୌ ଵର୍ଣତୋ ବ୍ରହ୍ମସଂଭଵୌ
ଅନନ୍ତ ଓ କୁଳିକ ବର୍ଣ୍ଣରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଉତ୍ପନ୍ନ।
ତକ୍ଷକଶ୍ଚ ମହାପଦ୍ମ ଈଷତ୍ପୀତୌ ବଭୂଵତୁଃ
ଟକ୍ଷକ ଓ ମହାପଦ୍ମ ହଳଦା ଆଭା ଥିବା ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି।
ହଯଂ ଯାନଂ ଵୃଷଂ ଛତ୍ରଂ ରାଜାନମଥ ପାଵକମ୍
ଘୋଡ଼ା, ଯାନ, ବୃଷ, ଛତା, ରାଜା ଓ ଅଗ୍ନି।
ପୂର୍ଣକୁମ୍ଭଃ ପତାକା ଚ କାଂଚନଂ ମଣଯସ୍ତଥା ଏତେଷାଂ ଦର୍ଶନଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ କନ୍ଯା ଚୈକପ୍ରସୂଯିକା
ପୂର୍ଣ୍ଣ ଘଡ଼ା, ପତାକା, ସୁନା, ମଣି ଏବଂ ଏକ ମାଆର ଜଣେ କନ୍ୟା ଦେଖିବା ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନାଯାଏ।
ଚତୁଃଷଷ୍ଟିଃ ସମାଖ୍ଯାତା ଭୋଗିନୋ ଯେ ତୁ ପନ୍ନଗାଃ । ଅଦୃଶ୍ଯାସ୍ତେଷୁ ଷଟ୍ତ୍ରିଂଶଦ୍ଦୃଶ୍ଯାସ୍ତ୍ରିଂଶନ୍ମହୀଚରାଃ
ଚଉଷଠି ଭୋଗି ସର୍ପ ବର୍ଣ୍ଣିତ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଛଅତିସ ଦୃଶ୍ୟମାନ ନୁହେଁ, ତିରିଶ ମାଟିରେ ଚଳିଥିବା ଦୃଶ୍ୟମାନ।
ଵିଂଶଚ୍ଚ ସ୍ରଗ୍ଵିଣଃ ପ୍ରୋକ୍ତାଃ ସପ୍ତ ମଂଡଲିନସ୍ତଥା । ରାଜୀଵନ୍ତୋ ଦଶ ପ୍ରୋକ୍ତା ଦର୍ଵ୍ଯଃ ଷୋଡଶ ପଂଚ ଚ
କୁଡି ଗଛ ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା, ସାତ ଗଛ ଚକ୍ରାକାର, ଦଶ ଗଛ ପଦ୍ମରେ ଜନ୍ମ, ଏବଂ ଷୋଳ ଓ ପାଞ୍ଚ ଗଛ ଦର୍ବ୍ୟ ନାମରେ ଅଛନ୍ତି।
ଦୁଂଦୁଭୋ ଡୁଂଡୁଭଶ୍ଚୈଵ ଚେଟଭଶ୍ଚେଂଦ୍ରଵାହନଃ ଏଵମେଵ ତୁ ସର୍ପାଣାଂ ଶତଦ୍ଵିନଵତି ସ୍ମୃତମ୍
ଡୁନ୍ଦୁଭି, ଡୁଣ୍ଡୁଭ, ଚେଟଭ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରବାହନ—ଏଭଳି ସର୍ପମାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ଏକଶ ନବେ ମନାଯାଏ।
ଵରାହକର୍ଣୀଂ ଗଜପିପ୍ପଲୀଂ ଚ ଗାଂଧାରିକାଂ ପିପ୍ପଲଦେଵଦାରୁ
ବରାହକର୍ଣ୍ଣୀ, ଗଜପିପ୍ପଳୀ, ଗାନ୍ଧାରିକା, ପିପ୍ପଳୀ ଓ ଦେବଦାରୁ।
ଲକ୍ଷଣଂ ସର୍ଵୈନାଗାନାଂ ରୂପଵର୍ଣୌ ଵିଷଂ ତଥା ॥ 1.36.
ସମସ୍ତ ନାଗମାନଙ୍କ ଲକ୍ଷଣ ହେଉଛି ତାଙ୍କର ଆକୃତି, ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ବିଷ।
ତସ୍ମାତ୍ସଂପୂଜଯେନ୍ନାଗାନ୍ସଦା ଭକ୍ତ୍ଯା ସମନ୍ଵିତଃ
ସେହିପାଇଁ ସଦା ଭକ୍ତି ସହିତ ନାଗମାନେ ପୂଜିତ ହେବା ଉଚିତ।
ଶ୍ରାଵଣେ ମାସି ପଂଚମ୍ଯାଂ ଶୁକ୍ଲପକ୍ଷେ ନରା ଧିପ । ଦ୍ଵାରସ୍ଯୋଭଯତୋ ଲେଖ୍ଯା ଗୋମଯେନ ଵିଷୋଲ୍ବଣାଃ
ଶ୍ରାବଣ ମାସର ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷର ପଞ୍ଚମୀ ତିଥିରେ, ରାଜା ଦ୍ୱାରର ଦୁଇପାର୍ଶ୍ୱରେ ଗୋମୟ ଦ୍ୱାରା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସର୍ପ ଚିତ୍ରିବା ଉଚିତ।
ପୂଜଯେଦ୍ଵିଧିଵଦ୍ଦ୍ଵାରଂ ଦଧିଦୂର୍ଵାକ୍ଷତୈଃ କୁଶୈଃ । ଗଂଧପୁଷ୍ପୋପହାରୈଶ୍ଚ ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ଚ ତର୍ପଣୈଃ
ଠିକ୍ ଭାବେ ଦ୍ୱାରକୁ ଦହି, ଦୁର୍ବା, ଅକ୍ଷତ ଓ କୁଶ ଦ୍ୱାରା, ଗନ୍ଧ ଓ ଫୁଲ ଦେଇ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରି ଉପଚାର କରି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଯେ ତ୍ଵସ୍ଯାଂ ପୂଜଂତୀହ ନାଗାନ୍ଭକ୍ତିପୁରଃସରାଃ।। ନ ତେଷାଂ ସର୍ଵପତୋ ଵୀର ଭଯଂ ଭଵତି କର୍ହିଚିତ୍
ଯେଉଁମାନେ ଏଠାରେ ଭକ୍ତି ସହିତ ନାଗମାନେ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ କେବେ ମଧ୍ୟ ସର୍ପଙ୍କ ଭୟ ନଥାଏ।
ଅଥାଲେଖ୍ଯ ନରୋ ନାଗାନ୍କୃଷ୍ଣଵର୍ଣାଦିଵର୍ଣକୈଃ
ଏବେ, ଏକ ଲୋକ କଳା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରଙ୍ଗର ରଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ସାପ ଚିତ୍ରିତ କରିବା ଉଚିତ।
ପୂଜଯେଦ୍ଗଂଧପୁଷ୍ପୈଶ୍ଚ ସର୍ପିଃ ପାଯସଗୁଗ୍ଗୁଲୈଃ
ସେ ସାପଙ୍କୁ ସୁଗନ୍ଧିତ ଫୁଲ, ଘିଅ, ମିଠା ଚାଉଳ ଓ ଗୁଗୁଲ ଧୂପ ଦେଇ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଆସପ୍ତମାତ୍କୁଲାତ୍ତସ୍ଯ ନ ଭଯଂ ନାଗତୋ ଭଵେତ୍
ତାଙ୍କର ପରିବାରରେ ସାତ ପିଢି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସାପର ଭୟ ରହିବ ନାହିଁ।
ଇତି ଶ୍ରୀଭଵିଷ୍ଯେ ମହାପୁରାଣେ ଶତର୍ଦ୍ଧସାହସ୍ର୍ଯାଂ ସଂହିତାଯାଂ ବ୍ରାହ୍ମେ ପର୍ଵଣି ପଂଚମୀକଲ୍ପେ ଭାଦ୍ରପଦିକନାଗପଞ୍ଚମୀଵ୍ରତଵର୍ଣନଂ ନାମ ସପ୍ତତ୍ରିଂଶୋଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି, ଶ୍ରୀଭବିଷ୍ୟ ମହାପୁରାଣରେ, ଏକ ଲକ୍ଷ ପଚାଶ ହଜାର ଶ୍ଲୋକର ବ୍ରହ୍ମ ଅଂଶରେ, ଭାଦ୍ରପଦ ମାସର ପଞ୍ଚମୀ କଳ୍ପରେ, ନାଗପଞ୍ଚମୀ ବ୍ରତର ବିବରଣୀ ଏହି ସତତି ଅଧ୍ୟାୟ।
ସୁମଂତୁରୁଵାଚ ତଥା ଚାଶ୍ଵଯୁଜେ ମାସି ପଞ୍ଚମ୍ଯାଂ କୁରୁନଂଦନ
ସୁମନ୍ତୁ କହିଲେ, କୁରୁବଂଶୀ, ଏହିପରି ଆଶ୍ୱୟୁଜ ମାସର ପଞ୍ଚମୀ ତିଥିରେ,
ଘୃତୋଦକାଭ୍ଯାଂ ପଯସା ସ୍ନପଯିତ୍ଵା ଵିଶାଂପତେ
ଘିଅ, ପାଣି ଓ ଦୁଧରେ ସ୍ନାନ କରିବା ପରେ, ଜନମାନ୍ୟର ମହାରାଜ,
ଯସ୍ତ୍ଵସ୍ଯାଂ ଵିଧିଵନ୍ନାଗାଞ୍ଛୁଚିର୍ଭକ୍ତ୍ଯା ସମନ୍ଵିତଃ
ଯେଉଁଠି ଏହି ଦିନରେ ଶୁଦ୍ଧ ହୃଦୟ ଓ ଭକ୍ତିସହିତ ନାଗମାନେଙ୍କୁ ନିୟମରେ ପୂଜା କରେ,
ନାଗାଃ ପ୍ରୀତା ଭଵଂତୀହ ଶାଂତିମାପ୍ନୋତି ଵା ଵିଭୋ
ନାଗମାନେ ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି, ଏବଂ ସେ ଶାନ୍ତି ଲାଭ କରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ.
ଇତ୍ଯେଷ କଥିତୋ ଵୀର ପଞ୍ଚମୀକଲ୍ପ ଉତ୍ତମଃ । ଯତ୍ରାଯମୁଚ୍ଯତେ ମଂତ୍ରଃ ସର୍ଵସର୍ପନିଷେଧକଃ
ଏଭଳି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପଞ୍ଚମୀ କଳ୍ପ ବିର ତୁମକୁ କହିଦେଲି, ଯେଉଁଥିରେ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ିଲେ ସମସ୍ତ ସାପ ଦୂରେଇଯାଏ।
ଓଁ କୁରୁକୁଲ୍ଲେ ଫଟ୍ ସ୍ଵାହା
ଓଁ କୁରୁକୁଲ୍ଲେ ଫଟ୍ ସ୍ୱାହା।