ଶୂଦ୍ରେଣାପି ହି ଦଷ୍ଟସ୍ଯ ଶୃଣୁ ତତ୍ତ୍ଵେନ ଗୌତମ
ଗୌତମ, ଏବେ ଶୁଣ, ଶୂଦ୍ରଙ୍କୁ ସର୍ପ କାଟିଲେ କଣ ଲକ୍ଷଣ ଦେଖାଯାଏ।
ଅଂଗାନି ଚୁଲୁଚୁଲାଯଂତେ ଶୂଦ୍ରଦଷ୍ଟସ୍ଯ ଲକ୍ଷଣମ୍
ଶୂଦ୍ରଙ୍କୁ ସର୍ପ କାଟିଲେ ଦେହ ଗଡ଼ିଯାଏ ଓ କମ୍ପିଯାଏ, ଏହିଏ ତାହାର ଚିହ୍ନ।
ପଦ୍ମଂ ଚ ଲୋଧ୍ରକଂ ଚୈଵ କ୍ଷୌଦ୍ରଂ ପଦ୍ମସ୍ଯ କେସରମ୍
ପଦ୍ମ, ଲୋଧ୍ର, ମଧୁ ଓ ପଦ୍ମର କେଶର—
ଏତାନି ସମଭାଗାନି ପେଷଯେଚ୍ଛୀତଵାରିଣା
ଏଗୁଡ଼ିକୁ ସମାନ ଭାଗରେ ନେଇ ଢିଲା ପାଣିରେ ଚକିବା ଉଚିତ୍।
ପୂର୍ଵାହ୍ଣେ ଚରତେ ଵିପ୍ରୋ ମଧ୍ଯାହ୍ନେ କ୍ଷତ୍ରିଯଶ୍ଚରେତ୍
ସକାଳେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଚାଲିଥାନ୍ତି, ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଚାଲିଥାନ୍ତି।
ଆହାରୋ ଵାଯୁପୁଷ୍ପାଣି ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ଵିଦୁର୍ବୁଧାଃ ଵୈଶ୍ଯା ମଂଡୂକଭକ୍ଷାଶ୍ଚ ଶୂଦ୍ରାଃ ସର୍ଵାଶିନସ୍ତଥା ।।1.36.
ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ କହନ୍ତି, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ଖାଦ୍ୟ ବାୟୁ ଓ ଫୁଲ, ବୈଶ୍ୟମାନେ ବାଘୁଣି ଖାଆନ୍ତି, ଶୂଦ୍ରମାନେ ସବୁକିଛି ଖାଆନ୍ତି।
ଅଗ୍ରତୋ ଦଶତେ ଵିପ୍ରଃ କ୍ଷତ୍ରିଯୋ ଦକ୍ଷିଣେନ ତୁ
ବ୍ରାହ୍ମଣ ସାମ୍ନାରୁ କାମୁଡ଼ି ଦେଇଥାନ୍ତି, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଦକ୍ଷିଣ ପଟରୁ କାମୁଡ଼ି ଦେଇଥାନ୍ତି।
ମଦକାଲେ ତୁ ସଂପ୍ରାପ୍ତେ ପୀଡ୍ଯମାନା ମହାଵିଷାଃ
ମଦ ଆସିଲେ ବଡ଼ ବିଷାଳୁମାନେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗିଥାନ୍ତି।
ପୁଷ୍ପଗଂଧାଃ ସ୍ମୃତା ଵିପ୍ରାଃ କ୍ଷତ୍ରିଯାଶ୍ଚଂଦନାଵହାଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଫୁଲର ସୁଗନ୍ଧ, କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କୁ ଚନ୍ଦନର ଗନ୍ଧ ଭଲେ ଚିହ୍ନାଯାଏ।
ଵାସଂ ତେଷାଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯଥାଵଦନୁପୂର୍ଵଶଃ ଵସଂତି ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ ସର୍ପା ଗ୍ରାମଦ୍ଵାରେ ଚତୁଷ୍ପଥେ
ମୁଁ ସଠିକ୍ କ୍ରମରେ ସେମାନଙ୍କର ବାସସ୍ଥାନ କହିବି: ବ୍ରାହ୍ମଣ ସର୍ପମାନେ ଗାଁ ଦ୍ୱାର ଓ ଚଉରାହାରେ ବସନ୍ତି।
ଆରାମେଷୁ ପଵିତ୍ରେଷୁ ଶୁଚିଷ୍ଵାଯତନେଷୁ ଚ
ସେମାନେ ବଗିଚା, ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଓ ପରିଷ୍କାର ମନ୍ଦିରରେ ବସନ୍ତି।
ଶ୍ମଶାନେ ଭସ୍ମଶାଲାସୁ ପଲାଲେଷୁ ତଟେଷୁ ଚ
ଶ୍ମଶାନ, ଛାର ଘର, ପାଳିଆ ଏବଂ ନଦୀ କୂଳରେ ମଧ୍ୟ ବସନ୍ତି।
ଅଵିଵିକ୍ତେଷୁ ସ୍ଥାନେଷୁ ନିର୍ଜନେଷୁ ଵନେଷୁ ଚ
ଏହିମାନେ ଅନ୍ଧାର ସ୍ଥାନ, ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଜଣାଶୂନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ବସନ୍ତି।
ଶ୍ଵେତାଶ୍ଚ କପିଲାଶ୍ଚୈଵ ଯେ ସର୍ପାସ୍ତ୍ଵନଲପ୍ରଭାଃ
ଯେଉଁ ସର୍ପ ଧଳା କିମ୍ବା ପିତଳିଆ ରଙ୍ଗର, କିମ୍ବା ଅଗ୍ନି ପ୍ରଭା ଥିବା।
ରକ୍ତଵର୍ଣାଃ ସୁଵର୍ଣାଭାଃ ପ୍ରଵାଲମଣିସଂନିଭାଃ
ଯେଉଁମାନେ ଲାଲ୍ ରଙ୍ଗର, ସୁନା ଚମକ ଥିବା, ପାଉସା କିମ୍ବା ମଣି ଭଳି ଦେଖାଯାଏ।
ନାନାଵିଚିତ୍ରରାଜୀଭିରତସୀଵର୍ଣସନ୍ନିଭାଃ 1.36.
ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗ ଓ ଅଦ୍ଭୁତ ଧାରି ଥିବା, ତସି ଫୁଲ ରଙ୍ଗ ଭଳି ଦେଖାଯାଏ।
କାକୋଦରନିଭାଃ କେଚିଦ୍ଯେ ଚ ଅଂଜନସନ୍ନିଭାଃ
କେତେକ ସର୍ପ କାଉଁ ଗାଁଡ଼ ଭଳି, କେତେକ କାଜଳ ରଙ୍ଗ ଭଳି ଦେଖାଯାନ୍ତି।
ଯସ୍ଯ ସର୍ପେଣ ଦଷ୍ଟସ୍ଯ ଦଂଶମଂଗୁଷ୍ଠମଂତରମ୍
ଯେଉଁ ଲୋକୁ ସର୍ପ କାମୁଡ଼ିଛି, ଯଦି କାମୁଡ଼ି ଥିବା ସ୍ଥାନ ଏକ ଆଉଠି ମାନେ ଅନ୍ତରେ ଅଛି।
ଯସ୍ଯ ସର୍ପେଣ ଦଷ୍ଟସ୍ଯ ଦଂଶଂ ଦ୍ଵ୍ଯଂଗୁଲମଂତରମ୍
ଯେଉଁ ଲୋକୁ ସର୍ପ କାମୁଡ଼ିଛି, ଯଦି କାମୁଡ଼ି ଦୁଇ ଆଉଠି ମାନେ ଅନ୍ତରେ ଅଛି।
ଯସ୍ଯ ସର୍ପେଣ ଦଷ୍ଟସ୍ଯ ସାର୍ଧଂ ଦ୍ଵ୍ଯଂଗୁଲମzତରମ୍
ଯେଉଁ ଲୋକୁ ସର୍ପ କାମୁଡ଼ିଛି, ଯଦି କାମୁଡ଼ି ଦୁଇ ଆଉଠି ଓ ଅଧା ମାନେ ଅନ୍ତରେ ଅଛି।
ଅନଂତଃ ପ୍ରେକ୍ଷତେ ପୂର୍ଵଂ ଵାମପାର୍ଶ୍ଵେ ତୁ ଵାସୁକିଃ
ଅନନ୍ତ ପ୍ରଥମେ ବାମ ପଟକୁ ଦେଖେ, ବାସୁକି ବାମ ପଟରେ ବସେ।
ଚଲତେ ଭ୍ରମତେ ପଦ୍ମୋ ମହାପଦ୍ମୋ ନିମଜ୍ଜତି
ପଦ୍ମ ଚଳିଥାଏ ଓ ଘୁଞ୍ଚିଥାଏ, ମହାପଦ୍ମ ତଳକୁ ଯାଏ।
ସର୍ଵେଷାଂ କୁରୁତେ ରୂପଂ କୁଲିକଃ ପନ୍ନଗୋତ୍ତମଃ
ସମସ୍ତଙ୍କ ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି କୁଳିକ ନାମକ ଉତ୍ତମ ସର୍ପ।
ଦକ୍ଷିଣା ତକ୍ଷକସ୍ଯୋକ୍ତା କର୍କୋଟସ୍ଯ ତୁ ନୈର୍ଋତୀ ଉତ୍ତରା ଶଂଖପାଲସ୍ଯ ଐଶାନୀ କଂବଲସ୍ଯ ତୁ
ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗ ଟକ୍ଷକଙ୍କୁ, ନୈୃତ୍ୟ କର୍କୋଟକଙ୍କୁ, ଉତ୍ତର ଶଂଖପାଳଙ୍କୁ ଏବଂ ଈଶାନ କମ୍ବଳଙ୍କୁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ।
ଅନଂତସ୍ଯ ଭଵେତ୍ପଦ୍ମଂ ଵାସୁକେଃ ସ୍ଯାତ୍ତଥୋତ୍ପଲମ୍
ଅନନ୍ତଙ୍କ ଚିହ୍ନ ପଦ୍ମ ଓ ବାସୁକିଙ୍କ ଚିହ୍ନ ଉତ୍ପଳ।
ପଦ୍ମସ୍ଯ ତୁ ଭଵେତ୍ପଦ୍ମଂ ଶୂଲଂ ପଦ୍ମେତରସ୍ଯ ତୁ 1.36.
ପଦ୍ମଙ୍କ ଚିହ୍ନ ପଦ୍ମ ଓ ପଦ୍ମଙ୍କ ଅନ୍ୟ ଏକଙ୍କ ଚିହ୍ନ ତ୍ରିଶୂଳ।
ଅନଂତକପିଲୌ ଵିପ୍ରୌ କ୍ଷତ୍ରିଯୌ ଶଂଖଵାସୁକୀ ପଦ୍ମକର୍କୋଟକୌ ଶୂଦ୍ରୌ ସଦା ଜ୍ଞେଯୌ ମନୀଷିଭିଃ
ଅନନ୍ତ ଓ କପିଳ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଶଂଖ ଓ ବାସୁକି କ୍ଷତ୍ରିୟ, ପଦ୍ମ ଓ କର୍କୋଟକ ଶୂଦ୍ର ବୋଲି ଜ୍ଞାନୀମାନେ କହନ୍ତି।
ଅନଂତକୁଲିକୌ ଵର୍ଣତୋ ବ୍ରହ୍ମସଂଭଵୌ
ଅନନ୍ତ ଓ କୁଳିକ ବର୍ଣ୍ଣରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଉତ୍ପନ୍ନ।
ତକ୍ଷକଶ୍ଚ ମହାପଦ୍ମ ଈଷତ୍ପୀତୌ ବଭୂଵତୁଃ
ଟକ୍ଷକ ଓ ମହାପଦ୍ମ ହଳଦା ଆଭା ଥିବା ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି।
ହଯଂ ଯାନଂ ଵୃଷଂ ଛତ୍ରଂ ରାଜାନମଥ ପାଵକମ୍
ଘୋଡ଼ା, ଯାନ, ବୃଷ, ଛତା, ରାଜା ଓ ଅଗ୍ନି।