କନ୍ଯାଦଷ୍ଟସ୍ଯ ଵାମା ସ୍ଯାଦୃଷ୍ଟିର୍ଦ୍ଵିଜଵରୋତ୍ତମ
ଏକ କୁଆରିକୁ ସାପ କଟିଲେ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ବାମପଟେ ହୋଇଯାଏ।
ଗର୍ଭିଣ୍ଯା ଵାଥ ଦଷ୍ଟସ୍ଯ ତଥା ସ୍ଵେଦଶ୍ଚ ଜାଯତେ ନପୁଂସକେନ ଦଷ୍ଟସ୍ଯ ଅଂଗମର୍ଦଃ ପ୍ରଜାଯତେ
ଗର୍ଭବତୀ ମହିଳାକୁ ସାପ କଟିଲେ ଘମ ହୁଏ; ନପୁଂସକ ସାପ କଟିଲେ ଦେହ ଦୁଃଖ ହୁଏ।
ପନ୍ନଗ୍ଯଃ ପ୍ରଭଵୋ ରାତ୍ରୌ ଦିଵା ସର୍ପୋ ଵିଷାଧିକଃ
ସାପମାନଙ୍କର ସନ୍ତାନ ରାତିରେ ଅଧିକ ବିଷକ୍ରିୟା କରନ୍ତି, ଦିନରେ ସାପମାନେ ଅଧିକ ବିଷାକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
ଅଂଧକାରେ ତୁ ଦଷ୍ଟୋ ଯ ଉଦକେ ଗହନେ ଵନେ ଦଷ୍ଟରୂପାଣ୍ଯଜାନନ୍ଵୈ କଥଂ ଵୈଦ୍ଯଚିକିତ୍ସିତମ୍
ଅନ୍ଧାରରେ, ପାଣିରେ କିମ୍ବା ଘନ ଜଙ୍ଗଲରେ କେହି ସାପ କଟିଲେ, କଟୁଥିବା ପ୍ରକାର ଜଣାନଥିଲେ ଚିକିତ୍ସକ କିପରି ଚିକିତ୍ସା କରିପାରିବେ?
ଚତୁର୍ଵିଧା ଇହ ପ୍ରୋକ୍ତାଃ ପନ୍ନଗାସ୍ତୁ ମହାତ୍ମନା
ଏଠାରେ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଚାରି ପ୍ରକାର ସାପ ବିବର୍ଣ୍ତିତ ହୋଇଛନ୍ତି।
ଦର୍ଵୀକରା ଵାତଵିଷା ମଂଡଲା ପୈତ୍ତିକାଃ ସ୍ମୃତାଃ 1.36.
ସେମାନେ ହେଉଛନ୍ତି: ଦାରୁଚାମଚ ଆକୃତି, ବାତବିଷ, ମଣ୍ଡଳ ଏବଂ ପିତ୍ତବିଷ।
ରକ୍ତଂ ପରୀକ୍ଷଯେଦେଷାଂ ସର୍ପାଣାଂ ତୁ ପୃଥକ୍ପୃଥକ୍
ଏହି ସର୍ପମାନଙ୍କର ରକ୍ତଟିକେ ଅଲଗାଅଲଗା ଭାବରେ ପରୀକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ୍।
ରକ୍ତଂ ଘନଂ ଚ ବହୁଶଃ ଶୋଣିତଂ ମଂଡଲୀ କୃତମ୍
ଏମାନଙ୍କର ରକ୍ତ ସାଧାରଣତଃ ଘନ ହୁଏ, ବିଷ ଲାଗିଲେ ଲାଲ୍ ଚକ୍ର ତିଆରି ହୁଏ।
ସର୍ପା ଜ୍ଞେଯାସ୍ତୁ ଚତ୍ଵାରଃ ପଂଚମୋ ନୋପଲଭ୍ଯତେ
ସର୍ପମାନେ ଚାରି ପ୍ରକାରର ଅଛନ୍ତି, ପଞ୍ଚମଟି ମିଳେ ନାହିଁ।
ବ୍ରାହ୍ମଣେ ମଧୁରଂ ଦଦ୍ଯାତ୍ତିକ୍ତଂ ଦଦ୍ଯାତ୍ତଥୋତ୍ତରେ
ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ମିଠା ଦେବା ଉଚିତ୍, ପରେ ଯିଏ ଅଛନ୍ତି ସେଠିକୁ ତିତ୍କା ଦେବା ଉଚିତ୍।
ବ୍ରାହ୍ମଣେନ ତୁ ଦଷ୍ଟସ୍ଯ ଦାହୋ ଗାତ୍ରେଷୁ ଜାଯତେ
ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସର୍ପ କାଟିଲେ ଦେହରେ ଜଳନା ଅନୁଭବ ହୁଏ।
ଶ୍ଯାମଵର୍ଣଂ ମୁଖଂ ଚ ସ୍ଯାନ୍ମଜ୍ଜାସ୍ତଂଭଶ୍ଚ ଜାଯତେ
ମୁହଁ କଳା ହୁଏ ଏବଂ ହାଡ଼ ଓ ମଜ୍ଜା ଗଢ଼ିଯାଏ।
ଅଶ୍ଵଗଂଧାପ୍ଯପାମାର୍ଗଃ ସିଂଦୁଵାରଂ ସୁରାମଯମ୍ ଏତେନୈଵୋପଚାରେଣ ସୁଖୀ ଭଵତି ମାନଵଃ
ଅଶ୍ୱଗନ୍ଧା, ଅପାମାର୍ଗ, ସିନ୍ଦୁବାର ଓ ସୁରା ଦେଇ ଏହି ଚିକିତ୍ସା କଲେ ମଣିଷ ସୁସ୍ଥ ହୁଏ।
କ୍ଷତ୍ରିଯେଣ ତୁ ଦଷ୍ଟସ୍ଯ କଂପୋ ଗାତ୍ରେଷୁ ଜାଯତେ
କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କୁ ସର୍ପ କାଟିଲେ ଦେହ କମ୍ପିବା ଆରମ୍ଭ ହୁଏ।
ଜାଯତେ ଵେଦନା ତସ୍ଯ ଊର୍ଧ୍ଵଂ ଚୈଵ ନିରୀକ୍ଷତେ
ସେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଅନୁଭବ କରେ ଏବଂ ଉପରକୁ ଚାହିଁ ରହେ।
ଅର୍କମୂଲମପାମାର୍ଗଂ ପ୍ରିଯଂଗୁମିନ୍ଦ୍ରଵାରୁଣୀମ୍ ଏତେନୈଵୋପଚାରେଣ ସୁଖୀ ଭଵତି ମାନଵଃ ।। 1.36.
ଅର୍କ ଗଛର ମୂଳ, ଅପାମାର୍ଗ, ପ୍ରିୟାଙ୍ଗୁ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରବାରୁଣୀ ଦେଇ ଏହି ଚିକିତ୍ସା କଲେ ମଣିଷ ସୁସ୍ଥ ହୁଏ।
ଵୈଶ୍ଯେନାପି ହି ଦଷ୍ଟସ୍ଯ ଶୃଣୁ ରୂପାଣି ଯାନି ତୁ
ବୈଶ୍ୟଙ୍କୁ ସର୍ପ କାଟିଲେ କଣ ଲକ୍ଷଣ ଦେଖାଯାଏ, ଏବେ ଶୁଣ।
ମୂର୍ଛା ଚ ପ୍ରବଲା ଯସ୍ଯ ଆତ୍ମାନଂ ନାଭିନଂଦତି
ସେ ଭାରି ଅଚେତନ ହୁଏ ଏବଂ ନିଜକୁ ଚିହ୍ନିପାରେ ନାହିଁ।
ଅଶ୍ଵଗଂଧା ସଗୋମୂତ୍ରା ଗୃହ ଧୂମଂ ସଗୁଗ୍ଗୁଲମ୍
ଅଶ୍ୱଗନ୍ଧା ଗୋମୂତ୍ର ସହିତ, ଘର ଧୂଆଁ ଓ ଗୁଗ୍ଗୁଲୁ ସହିତ—
ଗୋମୂତ୍ରେଣ ସମାଯୁକ୍ତଂ ପାନଂ ନସ୍ଯଂ ଚ ଦାପଯେତ୍
ଗୋମୂତ୍ର ମିଶାଇ ଏହାକୁ ପିଇବାକୁ ଓ ନାକରେ ଦେବାକୁ ଉଚିତ୍।
ଶୂଦ୍ରେଣାପି ହି ଦଷ୍ଟସ୍ଯ ଶୃଣୁ ତତ୍ତ୍ଵେନ ଗୌତମ
ଗୌତମ, ଏବେ ଶୁଣ, ଶୂଦ୍ରଙ୍କୁ ସର୍ପ କାଟିଲେ କଣ ଲକ୍ଷଣ ଦେଖାଯାଏ।
ଅଂଗାନି ଚୁଲୁଚୁଲାଯଂତେ ଶୂଦ୍ରଦଷ୍ଟସ୍ଯ ଲକ୍ଷଣମ୍
ଶୂଦ୍ରଙ୍କୁ ସର୍ପ କାଟିଲେ ଦେହ ଗଡ଼ିଯାଏ ଓ କମ୍ପିଯାଏ, ଏହିଏ ତାହାର ଚିହ୍ନ।
ପଦ୍ମଂ ଚ ଲୋଧ୍ରକଂ ଚୈଵ କ୍ଷୌଦ୍ରଂ ପଦ୍ମସ୍ଯ କେସରମ୍
ପଦ୍ମ, ଲୋଧ୍ର, ମଧୁ ଓ ପଦ୍ମର କେଶର—
ଏତାନି ସମଭାଗାନି ପେଷଯେଚ୍ଛୀତଵାରିଣା
ଏଗୁଡ଼ିକୁ ସମାନ ଭାଗରେ ନେଇ ଢିଲା ପାଣିରେ ଚକିବା ଉଚିତ୍।
ପୂର୍ଵାହ୍ଣେ ଚରତେ ଵିପ୍ରୋ ମଧ୍ଯାହ୍ନେ କ୍ଷତ୍ରିଯଶ୍ଚରେତ୍
ସକାଳେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଚାଲିଥାନ୍ତି, ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଚାଲିଥାନ୍ତି।
ଆହାରୋ ଵାଯୁପୁଷ୍ପାଣି ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ଵିଦୁର୍ବୁଧାଃ ଵୈଶ୍ଯା ମଂଡୂକଭକ୍ଷାଶ୍ଚ ଶୂଦ୍ରାଃ ସର୍ଵାଶିନସ୍ତଥା ।।1.36.
ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ କହନ୍ତି, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ଖାଦ୍ୟ ବାୟୁ ଓ ଫୁଲ, ବୈଶ୍ୟମାନେ ବାଘୁଣି ଖାଆନ୍ତି, ଶୂଦ୍ରମାନେ ସବୁକିଛି ଖାଆନ୍ତି।
ଅଗ୍ରତୋ ଦଶତେ ଵିପ୍ରଃ କ୍ଷତ୍ରିଯୋ ଦକ୍ଷିଣେନ ତୁ
ବ୍ରାହ୍ମଣ ସାମ୍ନାରୁ କାମୁଡ଼ି ଦେଇଥାନ୍ତି, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଦକ୍ଷିଣ ପଟରୁ କାମୁଡ଼ି ଦେଇଥାନ୍ତି।
ମଦକାଲେ ତୁ ସଂପ୍ରାପ୍ତେ ପୀଡ୍ଯମାନା ମହାଵିଷାଃ
ମଦ ଆସିଲେ ବଡ଼ ବିଷାଳୁମାନେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗିଥାନ୍ତି।
ପୁଷ୍ପଗଂଧାଃ ସ୍ମୃତା ଵିପ୍ରାଃ କ୍ଷତ୍ରିଯାଶ୍ଚଂଦନାଵହାଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଫୁଲର ସୁଗନ୍ଧ, କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କୁ ଚନ୍ଦନର ଗନ୍ଧ ଭଲେ ଚିହ୍ନାଯାଏ।
ଵାସଂ ତେଷାଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯଥାଵଦନୁପୂର୍ଵଶଃ ଵସଂତି ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ ସର୍ପା ଗ୍ରାମଦ୍ଵାରେ ଚତୁଷ୍ପଥେ
ମୁଁ ସଠିକ୍ କ୍ରମରେ ସେମାନଙ୍କର ବାସସ୍ଥାନ କହିବି: ବ୍ରାହ୍ମଣ ସର୍ପମାନେ ଗାଁ ଦ୍ୱାର ଓ ଚଉରାହାରେ ବସନ୍ତି।