ଆଵାହ୍ଯ ତେଜୋରୂପଂ ତୁ ନ୍ଯସେନ୍ମନ୍ତ୍ରଵରାଂସ୍ତତଃ 1.17.
ତେଜର ଆକୃତିକୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରି, ପରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ୍।
ସ୍ରଷ୍ଟାରଂ ସର୍ଵଜଗତାଂ ଵିଷ୍ଣୁରୁଦ୍ରଵିଧାନଗମ୍ ଗାଯତ୍ରୀମୁଚ୍ଚରନ୍ମନ୍ତ୍ରଂ ସର୍ଵକର୍ମାଣି କାରଯେତ୍
ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଯିଏ ବିଷ୍ଣୁ ଓ ରୁଦ୍ର ଭାବେ ଜଣାଯାନ୍ତି, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଗାୟତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ି ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ୍।
ପୁଷ୍ପଂ ଧୂପଂ ତଥା ଦୀପଂ ନୈଵେଦ୍ଯଂ ସୁମନୋହରମ୍
ପୁଷ୍ପ, ଧୂପ, ଦୀପ ଓ ମନୋହର ଭୋଗ ଦେବା ଉଚିତ୍।
ସ୍ଵସ୍ତିକୋଲ୍ଲୋପିକାଦୁଗ୍ଧତିଲାଵେଷ୍ଟତିଲାଢିକାଃ
ସ୍ୱସ୍ତିକ, ଓଲ୍ଲୋପିକା, ଦୁଧ, ତିଳର ପିଠା ଓ ତିଳର ମିଠା ଦେବା ଉଚିତ୍।
ଅନ୍ଯାଂଶ୍ଚ ଵିଵିଧାନ୍ଦଦ୍ଯାତ୍ପୂପାନି ଵିଵିଧାନି ଚ
ଏହାସହିତ ବିଭିନ୍ନ ପିଠା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରକାରର ଭୋଗ ମଧ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ୍।
ମୂଲମନ୍ତ୍ରେଣ ଦେଵସ୍ଯ ତତୋ ଦେହଂ ଵିଭାଵଯେତ୍
ଦେବତାଙ୍କର ମୂଳମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ତାଙ୍କ ଦେହକୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ୍।
ପ୍ରାଣାଯାମତ୍ରଯଂ କୃତ୍ଵା ଦେହସଂଶୋଧନାଯ ଵୈ
ଶରୀର ପବିତ୍ରତା ପାଇଁ ତିନି ପ୍ରକାର ପ୍ରାଣାୟାମ କରିବା ଉଚିତ୍।
ଧ୍ଯାତ୍ଵାନନ୍ତଂ ତତୋ ରୁଦ୍ରଂ ପଦ୍ମକିଂଜଲ୍କମଧ୍ଯଗମ୍
ପରେ ଅନନ୍ତଙ୍କୁ ଏବଂ ପଦ୍ମର ମଝିରେ ଅଛିଥିବା ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ୍।
ଏଵଂ ତ୍ରିଦେଵତାରୂଢଂ ପଦ୍ମମଧ୍ଯେଂବୁଜୋଦ୍ଭଵମ୍
ଏଭଳି ତିନି ଦେବତା ସହିତ, ପଦ୍ମର ମଧ୍ୟରେ, ପଦ୍ମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଥିବାକୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ୍।
ଋଗ୍ଵେଦଂ ତୁ ଯଜୁର୍ଵେଦଂ ସାମଵେଦଂ ଚ ପୂଜଯେତ୍ 1.17.
ଋଗ୍ବେଦ, ଯଜୁର୍ବେଦ ଓ ସାମବେଦକୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍।
ଈଶାନାଦିକ୍ରମାଦ୍ରାଜନ୍ଵିଦିଶାସୁ ସମଂତତଃ
ରାଜା, ଇଶାନ କୋଣରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଏକ ପରେ ଏକ କରି।
ଜ୍ଯୋତିଷଂ ଚ ମହାବାହୋ ଉପଵେଦାଶ୍ଚ କୃତ୍ସ୍ନଶଃ
ବଳଶାଳୀ, ଜ୍ୟୋତିଷ ଓ ସମସ୍ତ ଉପବେଦକୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ।
ଶିକ୍ଷା କଲ୍ପୋ ଵ୍ଯାକରଣଂ ଦେଵସ୍ଯ ପୁରତଃ ସଦା
ଶିକ୍ଷା, କ୍ରମ ଓ ବ୍ୟାକରଣ ସଦା ଦେବତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ରଖିବା ଉଚିତ୍।
ମହାଵ୍ଯାହୃତଯଃ ସର୍ଵାଃ ପ୍ରଣଵେନ ସମନ୍ଵିତାଃ
ସମସ୍ତ ମହାବ୍ୟାହୃତି, ପବିତ୍ର 'ଓଁ' ସହିତ ଏକତ୍ରିତ।
ଶକ୍ତଯୋ ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ତ୍ଵେତା ଲୋକରୂପା ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତାଃ
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଏହି ଶକ୍ତିମାନ୍ୟେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ଆକାରରେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି।
ଅରକାଂତରସଂସ୍ଥାଂଶ୍ଚ ଷଟ୍ ସମୁଦ୍ରାନ୍ସମର୍ଚଯେତ୍ ।। ନକ୍ଷତ୍ରାଣି ଗ୍ରହାଶ୍ଚୈଵ ରାଶଯଶ୍ଚ ଵିଶେଷତଃ । । ପୂଜ୍ଯାଃ ସର୍ଵେ ଯଥାନ୍ଯାଯଂ ସୁରାଗ୍ରେଷୁ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତାଃ
ଦ୍ୱୀପମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଛଅଟି ସମୁଦ୍ରକୁ ମଧ୍ୟ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ତେଣୁ ତାରା, ଗ୍ରହ ଓ ବିଶେଷ କରି ରାଶିମାନେ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଭାବରେ ପୂଜା କରିବା ଦରକାର, କାରଣ ସେମାନେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପୂର୍ବରୁ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି।
ନାଗାଶ୍ଚ ଗରୁଡଶ୍ଚୈଵ ପୂଜନୀଯସ୍ତଥାଗ୍ରତଃ ତତ୍ତେଜୋନିଲଯାଃ ସର୍ଵେ ପୂଜନୀଯାଃ ପ୍ରଯତ୍ନତଃ
ସାପମାନେ ଓ ଗରୁଡ଼କୁ ସମ୍ମୁଖରେ ଭକ୍ତିସହିତ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ସେଇ ଶକ୍ତିର ଆଧାର ଯେଉଁମାନେ, ସେମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ସାଧାନାରେ ପୂଜିତ ହେବା ଦରକାର।
ଆଚମ୍ଯ ଵିଧିଵତ୍ପୂର୍ଵଂ ମଂତ୍ରପୂତେନ ଵାରିଣା ।। ହୃଦଯାଦୀନ୍ନ୍ଯସେଦଂଗାନ୍ହୃଦଯାଦିଷୁ କୃତ୍ସ୍ନଶଃ
ଠିକ୍ ପ୍ରକାରରେ ପୂର୍ବରୁ ମନ୍ତ୍ରପୂତ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଆଚମନ କରି, ହୃଦୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ତାଙ୍କ ନିଜସ୍ଥାନରେ ସଠିକ୍ ଭାବେ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା ଉଚିତ।
ଶିଖା ନେତ୍ରଂ ତଥା ଚର୍ମ ଅସ୍ତ୍ରଂ ଚ ଭରତର୍ଷଭ । । ମହେଂଦ୍ରାଦିଦିଶଶ୍ଚୈତାଃ ପୂଜଯେଦ୍ଵିଧିଵନ୍ନୃପ
ଶିଖା, ଆଖି, ଚର୍ମ ଓ ଅସ୍ତ୍ର, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ର ଆଦି ଦିଗମାନେ—ଏହାମାନେ ସଠିକ୍ ବିଧିରେ ପୂଜା କରିବା ଦରକାର, ରାଜା।
ହୃଦଯଂ ପୁରତଃ ପୂଜ୍ଯଂ ଶିରୋ ଦେଵସ୍ଯ ପୃଷ୍ଠତଃ ।। ପୂର୍ଵଂ ସଂପୂଜଯେଦ୍ଦେଵଂ ମୂଲମଂତ୍ରେଣ କୃତ୍ସ୍ନଶଃ । । 1.17.
ହୃଦୟକୁ ସାମ୍ନାରେ, ଦେବତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡକୁ ପଛରେ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ପ୍ରଥମେ ମୂଳମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଦେବତାଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପୂଜା କରିବା ଦରକାର।
ଵିସର୍ଜଯେଦ୍ଦର୍ଶଯିତ୍ଵା ମୁଦ୍ରାଂ ତୁ ଭରତର୍ଷଭ । । ଅଂକୁଶଂ ନରଶାର୍ଦୂଲ ହ୍ଯାହ୍ଵାନେ କଂଜମାଦିଶେତ୍
ଭାରତବଂଶୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପୂଜାର ପରେ ମୁଦ୍ରା ଦେଖାଇ ଦେବତାଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେବା ଉଚିତ। ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆହ୍ୱାନ ପାଇଁ କମଳ ଚିହ୍ନ ଦେଖାଇବା ଉପଯୁକ୍ତ।
ଯସ୍ତ୍ଵେଵଂ ପୂଜଯେଦ୍ଦେଵଂ ପ୍ରତିପନ୍ନିତ୍ଯମେଵ ଚ । । ଉପୋଷ୍ଯ ପଂଚଦଶ୍ଯାଂ ତୁ ସ ଯାତି ପରମଂ ପଦମ୍
ଯେଉଁଠି ଏଭଳି ନିୟମିତ ଭାବେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଦିନରେ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ ଏବଂ ପନ୍ଚଦଶୀ ତିଥିରେ ଉପବାସ ରହେ, ସେ ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
ସୁମଂତୁ ରୁଵାଚ । । । । ଆପୋ ହିଷ୍ଠେତି ମଂତ୍ରୋଽଯଂ ହୃଦଯଂ ପରିକୀର୍ତିତମ୍ । । ଋତଂ ସତ୍ଯଂ ଶିଖା ପ୍ରୋକ୍ତା ଉଦୁତ୍ଯଂ ନେତ୍ରମାଦିଶେତ୍
ସୁମନ୍ତୁ କହିଲେ: 'ଆପୋ ହିଷ୍ଠ' ମନ୍ତ୍ରଟି ହୃଦୟ ପାଇଁ ଉଚ୍ଚାରଣ କରାଯାଏ; 'ଋତଂ ସତ୍ୟଂ' ଶିଖା ପାଇଁ କୁହାଯାଏ; ଏବଂ 'ଉଦୁତ୍ୟଂ' ନୟନ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ।
ଚିତ୍ରଂ ଦେଵାନାଂ ମସ୍ତମିତି ସର୍ଵଲୋକେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତମ୍ । । ଵର୍ମଣା ତେ ଚ୍ଛାଦଯାମି କଵଚଂ ସମୁଦାହୃତମ୍
'ଚିତ୍ରଂ ଦେବାନାଂ ମସ୍ତ' ବୋଲି ବାକ୍ୟ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। 'ମୁଁ ତୁମକୁ କବଚରେ ଢାକୁଛି' ବୋଲି କବଚ ଉଚ୍ଚାରଣ କରାଯାଏ।
ଗାଯତ୍ର୍ଯା ପୂଜଯେଦ୍ଦେଵମୋଂକାରେଣାଭିମଂତ୍ରିତମ୍। । ପ୍ରଣଵେନାପରାନ୍ସର୍ଵାନୃଗ୍ଵେଦାଦୀନ୍ପ୍ରପୂଜଯେତ୍
ଗାୟତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ରକୁ ‘ଓଁ’ ଶବ୍ଦରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କରି, ଦେବତାଙ୍କୁ ଭକ୍ତିସହିତ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ପ୍ରଣବ ଶବ୍ଦରେ ରୁଗ୍ବେଦ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଆହ୍ଵାନେ ପୂଜନେ ଵୀର ଵିସର୍ଗେ ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ତଥା । । ଗାଯତ୍ରୀ ପରମୋ ମଂତ୍ରୋ ଵେଦମାତା ଵିଭାଵିନୀ
ଆହ୍ୱାନ, ପୂଜା, ବିଦାୟ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟରେ, ଗାୟତ୍ରୀ ହେଉଛି ସର୍ବୋତ୍ତମ ମନ୍ତ୍ର, ଏହି ମନ୍ତ୍ର ହେଉଛି ବେଦମାତା ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ।
ଗାଯତ୍ର୍ଯକ୍ଷରତତ୍ତ୍ଵୈସ୍ତୁ ପୂଜଯେଦ୍ଯସ୍ତୁ ଦେଵତାମ୍ । । ସ ଗଚ୍ଛେଦ୍ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସ୍ଥାନଂ ଦୁର୍ଲଭଂ ଯଦ୍ଦୁରା ସଦମ୍
ଯେଉଁଠି ଜଣେ ଗାୟତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ରର ଅକ୍ଷର ତତ୍ତ୍ୱରେ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଥାଏ, ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦୁର୍ଲଭ ଏବଂ ଅତି ଦୁର୍ଲଭ ନିବାସକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥାଏ।
ଶର୍ଯାତ୍ଯାଖ୍ଯାନେ ପୁଷ୍ପଦ୍ଵିତୀଯା ଵର୍ଣନମ୍ ସୁମନ୍ତୁରୁଵାଚ ଦ୍ଵିତୀଯାଯାଂ ତୁ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଅଶ୍ଵିନୌ ସୋମପୀତିନୌ । ଚ୍ଯଵନେନ କୃତୌ ଯଜ୍ଞେ ମିଷତୋ ମଘଵସ୍ଯ୧ ଚ । । ୧ ଶତାନୀକ ଉଵାଚ କଥମିନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ମିଷତଃ କୃତୌ ତୌ ସୋମପୀତିନୌ । ଚ୍ଯଵନେନ ହି ଦେଵାନାଂ ପଶ୍ଯତାଂ ତଦ୍ଵଦସ୍ଵ ମେ । । ୨ ଅହୋ ମହତ୍ତପସ୍ତସ୍ଯ ଚ୍ଯଵନସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । ଯଦିନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ବଲାଦେଵ ଦେଵତ୍ଵଂ ପ୍ରାପିତାଵୁଭୌ । । ୩ ସୁମନ୍ତୁରୁଵାଚ ପୁରାତନଯୁଗେ ସନ୍ଧୌ ପଶ୍ଚିମେଽଥ ନରାଧିପ । ଚ୍ଯଵନୋ ଯୋଗମାସ୍ଥାଯ ଗଂଗାକୂଲେଽଵସଚ୍ଚିରମ୍ । । ୪ ତତ୍ର ଶର୍ଯାତିରାଯାତଃ ସ୍ନାତୁମନ୍ତଃ୧ ପୁରୈଃ ସହ । ସ୍ନାତ୍ଵାଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ୨ ପିତୄନ୍ଦେଵାନ୍ଗମନାଯୋପଚକ୍ରମେ । । ୫ ତତ୍ର ମୂଢଂ ଜନପଦମପଶ୍ଯତ୍ପଥି ଚେଷ୍ଟନମ୍ । ଵିଣ୍ମୂତ୍ରୋତ୍ସର୍ଗସଂରୁଦ୍ଧଂ ଜ୍ଯୋତିରାକ୍ଷିପ୍ତନିଷ୍କ୍ରିଯମ୍ । । ଭ୍ରମନ୍ତଂ ତତ୍ରତତ୍ରୈଵ ସମୀକ୍ଷ୍ଯ ସ ବଲଂ ନୃପଃ । । ୬ ଉଵାଚ୩ ଦୁର୍ମନା ରାଜା ଅମାତ୍ଯାନ୍ସ୍ଵାନ୍ପୁରୋଗମାନ୍ । ଚ୍ଯଵନସ୍ଯାଶ୍ରମୋଽଯଂ ହି ନାପରାଦ୍ଧଂ ତୁ କେନଚିତ୍ । । ୭ ନ ଚୋଵାଚ ଯଦା କଶ୍ଚିତ୍ତସ୍ଯ ରାଜ୍ଞସ୍ତୁ ପୃଚ୍ଛତଃ । ତଦା ସୁତା ସୁକନ୍ଯାସ୍ଯ ପ୍ରୋଵାଚ ପିତରଂ ଵଚଃ । । ୮ ମଯା ଦୃଷ୍ଟଂ ତୁ ଯତ୍ତାତ ସଖିଭିଃ ସହ କୌତୁକମ୍ । ତତ୍ତେ ଵଚ୍ମି ନିବୋଧ ତ୍ଵଂ ଶୃଣୁ ତାତ ମହାଦ୍ଭୁତମ୍ । । ୯ ଶିଞ୍ଜିତାରାଵବହୁଲାଃ କାଞ୍ଚୀନୂପୁରମେଖଲାଃ । ଗାଯନ୍ତ୍ଯୋ ଵିଲପନ୍ତ୍ଯଶ୍ଚ କୀଡନ୍ତ୍ଯଶ୍ଚାତ୍ର କାନନେ । । 1.19.୧୦ କୋକିଲଧ୍ଵନିମଶ୍ରୌଷଂ ଵ୍ଯକ୍ତାଵ୍ଯକ୍ତାକ୍ଷରଂ କୃଶମ୍ । ସୁକନ୍ଯେ ହ୍ଯେହିହ୍ଯେହୀତି ଵଲ୍ମୀକାଦ୍ଵଚମୁଦ୍ଗିରନ୍ । । ୧୧ ତତ୍ର ଗତ୍ଵାଦ୍ଭୁତଂ ତାତ ପଶ୍ଯାମଃ କିଲ ପାଵକୌ । ଦୀପାଵିଵାଚଲଶିଖୌ ଭୂଯଃ କନ୍ଯା ଉଵାଚ ହ । । ୧୨ ମଯା ଚ କୌତୁକାତ୍ତାତ କିମେତଦିତ୍ଯବୁଦ୍ଧିତଃ । ସୂଦିତୌ ଦର୍ଭସୂଚ୍ଯଗ୍ରୈସ୍ତତ୍ତେଜଃ ସମୁପାରମତ୍ । । ୧୩ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ନୃପତିସ୍ତ୍ରସ୍ତସ୍ତୂର୍ଣଂ ତଦ୍ଵନମାଗମତ୍ । ଯତ୍ରାସ୍ତେ ଭାର୍ଗଵଃ କଷ୍ଟଂ ଵଲ୍ମୀକାନ୍ତର୍ଗତୋ ମୁନିଃ । । ୧୪ ଗତ୍ଵା ସ ତତ୍ର ପ୍ରୋଵାଚ ପ୍ରଣିପତ୍ଯ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମମ୍ । ଅପରାଦ୍ଧଂ ମଯା ୧ ଦେଵ ତତ୍କ୍ଷମସ୍ଵ ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ । । ୧୫ ସ ତଂ ପ୍ରୋଵାଚ ନୃପତିଂ ମଯା ଜ୍ଞାତଂ ନରାଧିପ । ସୁକନ୍ଯାଂ ମେ ପ୍ରଯଚ୍ଛସ୍ଵ ନିଵେଶାର୍ଥୀ୨ ହ୍ଯହଂ ନୃପ । । ଅନୁକ୍ରମନ୍ସୁକନ୍ଯାଂ ତୁ ଦତ୍ତ୍ଵା ରାଜନ୍ସୁଖୀ ଭଵ । । ୧୬ ଇତ୍ଯୁକ୍ତଃ ପ୍ରଦଦୌ ରାଜା ସୁକନ୍ଯାମଵିଚାରଯନ୍ । ତତଃ ସ୍ଵପୁରମାଗମ୍ଯ ଅଵସତ୍ସୁଚିରଂ ସୁଖୀ । । ୧୭ ସୁକନ୍ଯାପି ପତିଂ ଲବ୍ଧ୍ଵା ସୁପ୍ରୀତାରାଧଯତ୍ତଦା । ରାଜ୍ଯଶ୍ରିଯଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଵଲ୍କଲାଜିନଧାରିଣୀ । । ୧୮ ଗତେ ବହୁତିଥେ କାଲେ ଵସନ୍ତେ ସମୁପସ୍ଥିତେ । ତପୋଦ୍ଯୋତିତସର୍ଵାଙ୍ଗୀଂ ରୂପୋଦାର୍ଯଗୁଣାନ୍ଵିତାମ୍ । । ସ୍ନାତାଂ ସ୍ଵଭାର୍ଯାଂ ଚ୍ଯଵନ ଉଵାଚ ମଧୁରାକ୍ଷରମ୍ । । ୧୯ ଏହ୍ଯେହି ଭଦ୍ରେ ଭଦ୍ରଂ ତେ ଶଯନୀଯଂ ସମାଶ୍ରଯ । ଅପତ୍ଯଂ ଜନଯସ୍ଯାଦ୍ଯ କୁଲଦ୍ଵଯଵିଵର୍ଧନମ୍ । । 1.19.୨୦ ଏଵମୁକ୍ତା ତୁ ସା କନ୍ଯା ପ୍ରାଞ୍ଜଲିଃ ପତିମବ୍ରଵୀତ୍ । ୩ନାର୍ହସ୍ଯଦ୍ଯ ସୁକଲ୍ଯାଣ ସଙ୍ଗମଂ ସ୍ଥଣ୍ଡିଲେଽସମେ । । ୨୧ ମମ ପ୍ରିଯଂ କୁରୁଷ୍ଵାଦ୍ଯ ତତୋ ମାମାହ୍ଵଯସ୍ଵ ଚ । ପିତୃଗେହେ ଯଥାତିଷ୍ଠଂ ଶଯନୀଯେ ସୁସଂସ୍କୃତେ । । ୨୨ ବହୁଗୈରିକଵର୍ଣାଦ୍ଯୈଃ ଶ୍ଵେତପୀତାରୁଣାକୁଲେ । ଵସ୍ତ୍ରାଲଙ୍କାରଗନ୍ଧାଦ୍ଯୈସ୍ତଥା ତ୍ଵମପି ତତ୍କୁରୁ । । ୨୩ ଆତ୍ମାନଂ ଵଯସୋପେତଂ ରୂପଵନ୍ତଂ ସୁଵର୍ଚସମ୍ । ଵସ୍ତ୍ରାଲଙ୍କାରଗନ୍ଧାଢ୍ଯଂ ପଶ୍ଯେଯଂ ଯେନ ସାଦରମ୍ । । ୨୪ ସୁକନ୍ଯାଯା ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଚ୍ଯଵନଃ ପ୍ରାହ ଦୁର୍ମନାଃ । ନ ମେଽସ୍ତି ଵିତ୍ତଂ କଲ୍ଯାଣି ପିତୁସ୍ତେଽସ୍ତି ଯଥା ଵନେ । । ୨୫ ସ କଥଂ ଭୂଷଯାମ୍ଯଦ୍ଯ ସୁରୂପଶ୍ଚ କଥଂ ଵଦ । ପ୍ରୋଵାଚ ସା ପତିଂ ଭୂଯଃ ପ୍ରହସନ୍ତୀ କୃତାଞ୍ଜଲିଃ । । ଵିତ୍ତଂ ଦଦାଵୈଲଵିଲୋ ରୂପଂ ଵୈରୋଚନୋଽଦଦତ୍ । । ୨୬ ଚ୍ଯଵନଃ ପ୍ରାହ ଭାର୍ଯାଂ ତାଂ ନ କରିଷ୍ଯେ ତପୋଵ୍ଯଯମ୍ । ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତପଶ୍ଚୋଗ୍ରଂ ତତାପ ସୁଚିରଂ ତଦା । । ୨୭ ଅଥ ତତ୍ରାଗତୌ ଵୀରାଵଶ୍ଵିନୌ କାଲପର୍ଯଯାତ୍ । ଦୃଷ୍ଟଵନ୍ତୌ ସୁକନ୍ଯାଂ ତୌ ଦୀପ୍ତ୍ଯା ଵୈ ଦେଵତାମିଵ । । ୨୮ ଉପଗମ୍ଯୋଚତୁସ୍ତାଂ ତୌ କା ତ୍ଵଂ ସୁନ୍ଦରି ରୂପିଣୀ । କିମର୍ଥମିହ ଏକା ତ୍ଵଂ ତିଷ୍ଠସେ କସ୍ତଵାଶ୍ରଯଃ । । ୨୯ ସା ତାଵୁଵାଚ ତନ୍ଵଙ୍ଗୀ ଶର୍ଯାତିଦୁହିତା ହ୍ଯହମ୍ । ଭର୍ତା ଚ ଚ୍ଯଵନୋ ମହ୍ଯଂ କୌ ଚ ଵାଂ ମେ ତଥୋଚ୍ଯତାମ୍ । । 1.19.୩୦ ଊଚତୁଶ୍ଚାଶ୍ଵିନୌ ଦେଵାଵାଵାଂ ଵିଦ୍ଧି ନୃପାତ୍ମଜେ । କିଂ କରିଷ୍ଯସି ତେନ ତ୍ଵଂ ଜୀର୍ଣେନ ଚ କୃଶେନ ଚ । । ଆଵଯୋର୍ଵୃଣୁ ଭର୍ତାରମେକମେଵ ଯମିଚ୍ଛସି । । ୩୧ ସା ତ୍ଵବ୍ରଵୀଚ୍ଚ ମା ମୈଵଂ ଵକ୍ତୁମର୍ହୌ ଦିଵୌକସୌ । ଭର୍ତାରମନୁରକ୍ତାଙ୍ଗୀ ଯଥା ସ୍ଵାହା ଵିଭାଵସୋଃ । । ୩୨ ଅଶ୍ଵିନାଵୂଚତୁଃ ଆଯାତୁ ଚ ଵିଶତ୍ଵଦ୍ଯ ଚ୍ଯଵନୋ ଵୈଷ୍ଣଵୀଜଲମ୍ । ତତୋ ନୌ ମଧ୍ଯଗଂ ହ୍ଯେକଂ ଵୃଣୀଷ୍ଵାନ୍ଯଂ ଯମିଚ୍ଛତି । । ୩୩ ତାଵବ୍ରୂତାଂ ସୁକନ୍ଯାଂ ତୁ ଗତ୍ଵା ପୃଚ୍ଛ ସ୍ଵକଂ ପତିମ୍ । ତଂ ଚ ପୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୁନଶ୍ଚାତ୍ରାଗଚ୍ଛ ନୌ ସନ୍ନିଧୌ ପୁନଃ । । ୩୪. ଆଵାମତ୍ରୈଵ ତିଷ୍ଠାଵୋ ଯାଵଦାଗମନଂ ତଵ । ସା ଗତ୍ଵା ପ୍ରାହ ଭର୍ତାରମଶ୍ଵିନାଵେଵସୂଚତୁଃ
୩୫ ରୂପଵନ୍ତଂ ଚ ଭର୍ତାରଂ କରିଷ୍ଯାଵୋ ଯମିଚ୍ଛସି । ଅଥ ମଧ୍ଯଗତଂ ହ୍ଯେକଂ ଭର୍ତୃତ୍ଵେନ ଵରିଷ୍ଯସି । । ୩୬ ଏଵମସ୍ତ୍ଵିତି ତାଂ ପ୍ରାହ ଭାର୍ଯାଂ ଚ୍ଯଵନସ୍ତ୍ଵରନ୍ । ସା ତଂ ଗୃହ୍ଯ ଜଗାମାଶୁ ଯତ୍ର ତୌ ଭିଷଜାଵୁଭୌ । । ୩୭ ସା ତାଵୁଵାଚ ଚ୍ଯଵନୋ ଯଥୋକ୍ତଂ ଭଵତୋର୍ଵଚଃ । କୁରୁତଂ ହ୍ଯଶ୍ଵିନୌ କ୍ଷିପ୍ରଂ ସୁକନ୍ଯା ଚେପ୍ସିତଂ୨ ଵୃଣୋତ୍ । । ୩୮ ତୌ ତଂ ସଙ୍ଗୃହ୍ଯ ଗଙ୍ଗାଯାଂ ପ୍ରଵିଷ୍ଟୌ ମୁନିନା ସହ । ମୁହୂର୍ତାତ୍ତୁ ସମୁତ୍ତିଷ୍ଠନ୍ରୂପତଶ୍ଚ ଶ୍ରିଯା ଵୃତାଃ । । ୩୯ ଶୋଭନ୍ତେ ସ୍ମ ମହାବାହୌ କମୁଦ୍ଭିଦ୍ଯ ତପୋଯୁତାଃ । କଲ୍ପାଦୌ କଲଶେ ଯଦ୍ଵତ୍କଞ୍ଜାକ୍ଷ ଵ୍ଯୋମ ଵେଧସଃ । । ଉଦକାଦୁତ୍ଥିତାସ୍ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵେ ତେ ସମରୂପକାଃ ।।1.19.୪୦ ସୁକନ୍ଯା ତୁ ତତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭର୍ତ୍ତାରଂ ଦେଵରୂପିଣମ୍ । ହର୍ଷେଣ ମହତାଵିଷ୍ଟା ନ ଚ ତଂ ଵେଦ ଭାରତ ।।୪୧ ସମକାଯାଃ ସମଵଯଃ ସମରୂପାଃ ସମଶ୍ରିଯଃ । ଵସ୍ତ୍ରାଲଙ୍କାରସଦୃଶାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚିନ୍ତାଂ ଗତା ଚିରମ୍ ।।୪୨ ସା ଚିନ୍ତଯିତ୍ଵା ସୁଚିରଂ ଵୈଦ୍ଯଦେଵାଵୁଵାଚ ହ । ବୀଭତ୍ସୋଽପି ମଯା ଭର୍ତା ପରିତ୍ଯକ୍ତୋ ନ କର୍ହିଚିତ୍ ।।୪୩ ଭଵଦ୍ଭିରାତ୍ମସଂଦୃଶଂ କଥଂ୧ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଵୃଣେ ପରମ୍ । ତସ୍ମାତ୍ତମେଵ ଭର୍ତାରଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛଧ୍ଵଂ ଦିଵୌକସଃ ।।୪୪ ତଯା ସବହୁମାନଂ ତୌ ପ୍ରାଞ୍ଜଲ୍ଯା ପ୍ରାର୍ଥିତୌ ତଦା । ଦେଵଚିହ୍ନାନି ସ୍ଵାନ୍ଯେଵ ଧାରଯନ୍ତୌ ସୁପୂଜିତୌ ।।୪୫ ସୁକନ୍ଯା ନିପୁଣଂ ତୌ ତୁ ସୁନିରୀକ୍ଷ୍ଯ ଚ ଵିହ୍ଵଲା । ନ ରଜୋ ନ ନିମେଷୋ ଵୈ ନ ସ୍ପୃଶେତେ ଧରାଂ ପଦେ ।।୪୬ ଅଯଂ ଚ ସରଜା ମ୍ଲାନୋ ଭୂମିମାଶ୍ରିତ୍ଯ ତିଷ୍ଠତି । ନିମେଷଂ ଚୈଵ ତସ୍ଯୈଵଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଵୈ ଚ୍ଯଵନୋ ଵୃତଃ ।।୪୭ ଚ୍ଯଵନେ ଵୃତେ ସୁକନ୍ଯଯା ପୁଷ୍ପଵୃଷ୍ଟିଃ ପପାତ ହ । ଦେଵଦୁନ୍ଦୁଭଯଶ୍ଚୈଵ ପ୍ରାଵାଦ୍ଯନ୍ତ ଅନେକଶଃ ।।୪୮ ତତସ୍ତୁ ଚ୍ଯଵନସ୍ତୁଷ୍ଟୋ ଦିଵ୍ଯରୂପଧରସ୍ତଦା । ଉଵାଚ ତୌ ତୁ ସୁପ୍ରୀତ ଅଶ୍ଵିନୌ କିଂ କରୋମି ଵାମ୍ ।।୪୯ ଭାର୍ଯା ଦତ୍ତା କୃତଂ ରୂପଂ ଦେଵାନାମପି ଦୁର୍ଲଭମ୍ । ଉପକାରଂ ଵରିଷ୍ଠଂ ଯୋ ନ କରୋତ୍ଯୁପକାରିଣଃ ।।1.19.୫୦ ଏକଵିଂଶତ୍ସ ଗଚ୍ଛେଚ୍ଚ ନରକାଣି କ୍ରମେଣ ଵୈ । ତସ୍ମାଦହଂ ଵରିଷ୍ଠଂ ଵୈ କରିଷ୍ଯେଽହମମାନୁଷମ୍ । । ୫୧ ଉପକାରଂ ଭଵଦ୍ଭ୍ଯାଂ ତୁ ପ୍ରୀତଃ କୁର୍ଯାଂ ସୁନିଶ୍ଚିତମ୍ । ଯଜ୍ଞଭାଗଫଲଂ ଦଦ୍ଯାଂ ଯଦ୍ଦେଵେଷ୍ଵପି ଦୁର୍ଲଭମ୍ । । ୫୨ ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ଦେଵେଶୌ ଵିସସର୍ଜ ମହାମୁନିଃ । ଆଜଗାମାଶ୍ରମଂ ପୁଣ୍ଯଂ ସହଭାର୍ଯୋ ମୁଦାନ୍ଵିତଃ । । ୫୩ ଅଥ ଶୁଶ୍ରାଵ ଶର୍ଯାତିଶ୍ଚ୍ଯଵନଂ ଦେଵରୂପିଣମ୍ । ଜଗାମ ଚ ମହାତେଜା ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ମୁନିଵରଂ ଵଶୀ । । ୫୪ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରଣିପତ୍ଯାଦୌ ପ୍ରତିପୂଜ୍ଯ ଯଥାର୍ହତଃ । ସୁକନ୍ଯାଂ ତୁ ତତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରଣିପତ୍ଯାଭିନନ୍ଦ୍ଯ ଚ । । ୫୫ ସସ୍ଵଜେ ମୂର୍ଧ୍ନି ଆଘ୍ରାଯ ତତୋତ୍ସଙ୍ଗଂ ୧ ସମାନଯତ୍ । ସା ତସ୍ଯାଃ ସସ୍ଵଜେ ପ୍ରେମ୍ଣା ଆନନ୍ଦାଶ୍ରୁପରିପ୍ଲୁତା । । ସଂସ୍ଥାପ୍ଯ ତାଂ ମୁଦା ଯୁକ୍ତୋ ନୃପତିଃ ସହ ଭାର୍ଯଯା । । ୫୬ ଭୂଯୋଽବ୍ରଵୀତ୍ସୁସଂତୁଷ୍ଟଂ ଚ୍ଯଵନସ୍ତଂ ନରାଧିପମ୍ । ସଂଭାରଂ କୁରୁ ଯଜ୍ଞାର୍ଥଂ ଯାଜଯିଷ୍ଯେ ନରାଧିପ । । ୫୭ ଏଵମୁକ୍ତଃ ସ ନୃପତିଃ ପ୍ରଣିପତ୍ଯ ମହାମୁନିମ୍ । ଜଗାମ ସ୍ଵପୁରଂ ହୃଷ୍ଟୋ ଯଜ୍ଞାର୍ଥଂ ଯତ୍ନମାଚରତ୍ । । ୫୮ ସପ୍ରେଷ୍ଯାନ୍ପ୍ରେଷଯନ୍କ୍ଷିପ୍ରଂ ଯଜ୍ଞାର୍ଥେ ଦ୍ରଵ୍ଯମାହରତ୍ । ମଂତ୍ରିପୁରୋହିତାଚାର୍ଯାନାନଯାମାସ ସତ୍ଵରମ୍ । । ୫୯ ସମାନୀତେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ତେଷୁ ଦ୍ରଵ୍ଯେଷୁ ଭାରତ । ଆଜଗାମ ଵିଶୁଦ୍ଧାତ୍ମା ଚ୍ଯଵନଃ ସହ ଭାର୍ଯଯା । । 1.19.୬୦ ସମ୍ପୂଜିତଶ୍ଚ ଶୁଶ୍ରାଵ ମହାନ୍ତଂ ତ୍ଯାଗମୌଜସମ୍ । ଅନ୍ଯୈଶ୍ଚ ବହୁଭିଃ ସାର୍ଦ୍ଧମତ୍ର୍ଯଙ୍ଗିରସଭାର୍ଗଵୈଃ । । ୬୧ ପ୍ରଵର୍ତିତେ ମହାଯଜ୍ଞେ ଯଜମାନେ ନୃପୋତ୍ତମେ । ଋତ୍ଵିକ୍ତ୍ଵକର୍ମନିରତେ ହୂଯମାନେ ହୁତାଶନେ । । ଆହୂତାଃ ସ୍ଵାଗତାଃ ସର୍ଵେ ଭାଗାର୍ଥଂ ତ୍ରିଦିଵାଲଯାଃ । । ୬୨ ଯଜ୍ଞଭାଗେ ପ୍ରଵୃତ୍ତେ ତୁ ଶାସ୍ତ୍ରୋକ୍ତେନ ଵିଧାନତଃ । ଆଗତାଵଶ୍ଵିନୌ ତତ୍ର ଆହୂତୋ ଚ୍ଯଵନେନ ତୁ । । ୬୩ ଆହ୍ଵାନେ କ୍ରିଯମାଣେ ତୁ ଅଶ୍ଵିଭ୍ଯାଂ ତୁ ତଦା ନୃପ । ପ୍ରୋଵାଚେନ୍ଦ୍ରୋଽଥ ଚ୍ଯଵନଂ ନୈତୌ ଭାଗାନ୍ଵିତୌ କୁରୁ । । ଦେଵାନାଂ ଭିଷଜାଵେତୌ ନ ଭାଗାର୍ହୌ ନ ଦୈଵତୌ । । ୬୪ ଚ୍ଯଵନସ୍ତ୍ଵିଂଦ୍ରମାହେଦଂ ଦେଵୌ ହ୍ଯେତାଵୁଭାଵପି । ମମୋପକାରିଣାଵେତୌ ଦଦ୍ମି ଭାଗଂ ନ ସଂଶଯଃ । । ୬୫ ତତୋ ହ୍ଯୁଵାଚ ସକ୍ରୋଧଃ ସ ଶକ୍ରଶ୍ଚ୍ଯଵନଂ ରୁଷା । ଵିପ୍ରର୍ଷେ ପ୍ରହରିଷ୍ଯାମି ଯଦି ଭାଗଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛସି । । ୬୬ ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ଵିପ୍ରର୍ଷିର୍ନ ଚୋଵାଚାପି କିଞ୍ଚନ । ଭାଗୌ ଦଦୌ ଚ ସୋଽଶ୍ଵିଭ୍ଯାଂ ସ୍ରୁଵମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ମନ୍ତ୍ରତଃ । । ୬୭ ଅଥ ଉଦ୍ଯମ୍ଯ ଭିଦୁରଂ ମୋକ୍ତୁକାମୋ ଦିଵସ୍ପତିଃ । ସ୍ତମ୍ଭିତଶ୍ଚ୍ଯଵନେନାଥ ସଵଜ୍ରଃ ସ ନରାଧିପ । । ୬୮ ସ ସ୍ତମ୍ଭଯିତ୍ଵାତ୍ଵିନ୍ଦ୍ରଂ ତୁ ଭାଗଂ ଦତ୍ତ୍ଵାଶ୍ଵିନୋର୍ଵଶୀ । ସମାପଯାମାସ ତଦା ଯଜ୍ଞକର୍ମ ଯଥାର୍ଥଵତ୍ । । ୬୯ କଞ୍ଜଜୋଽଥାଜଗାମାଶୁ ଆହ ଚ ଚ୍ଯଵନଂ ତଦା । ଉତ୍ତଂଭ୍ଯତାମଯଂ ଲେଖୋ ଭାଗଶ୍ଚାସ୍ତ୍ଵଶ୍ଵିନୋରିହ ।।1.19.୭୦ ତଥେନ୍ଦ୍ରସ୍ତମୁଵାଚେଦଂ ଚ୍ଯଵନଂ ପ୍ରୀତମାନସଃ । ଜାନାମି ଶକ୍ତିଂ ତପସଶ୍ଚ୍ଯଵନେହ ତଵୋତ୍ତମାମ୍ ।।୭ ୧ ଖ୍ଯାପନାର୍ଥଂ ହି ତପସସ୍ତଵ ଏତତ୍କୃତଂ ମଯା । ଅଦ୍ଯପ୍ରଭୃତି ଭାଗୋଽସ୍ତୁ ଦେଵତ୍ଵଂ ଚାଶ୍ଵିନୋସ୍ତଥା ।।୭୨ ଯସ୍ତ୍ଵିମାଂ ତପସଃ ଖ୍ଯାତିଂ ତ୍ଵଦୀଯାଂ ଵୈ ପଠିଷ୍ଯତି । ଶୃଣୁଯାଦ୍ଵାପି ଶୁଦ୍ଧାତ୍ମା ତସ୍ଯ ପୁଣ୍ଯଫଲଂ ଶୃଣୁ ।।୭୩ ଵିରୋଚନସଦୋ ଗତ୍ଵା ଗତ୍ଵା ପୁଷ୍ପସଦସ୍ତଥା । କାଲେଽଥ ଵାମଦେଵସ୍ଯ ମୁଞ୍ଜକେଶସଦସ୍ତଥା ୭୪ ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଜଗାମାଶୁ ଦେଵଃ ସ୍ଵଭଵନଂ ଵଶୀ । ଚ୍ଯଵନୋଽପି ସଭାର୍ଯୋ ଵୈ ଶଯାର୍ତିଶ୍ଚାଶ୍ରମଂ ଗତଃ ।।୭୫ ଅଥାପଶ୍ଯଦ୍ଵିମାନାଭଂ ଭଵନଂ ଦେଵନିର୍ମିତମ୍ । ଶଯ୍ଯାସନଵରୈର୍ଜୁଷ୍ଟଂ ସର୍ଵକାମସମୃଦ୍ଧିମତ୍ ।।୭୬ ୧ଉଦ୍ଯାନଵାପିଭିର୍ଜୁଷ୍ଟଂ ଦେଵେନ୍ଦ୍ରେଣ ସମାହୃତମ୍ । ୨ଗୋଖଣ୍ଡସନ୍ନିଭଂ ରେଜେ ଗୃହଂ ତଦ୍ଭୁଵି ଦୁର୍ଲଭମ୍ ।।୭୭ ସୁଭୂଷଣାନି ଦିଵ୍ଯାନି ରତ୍ନଵନ୍ତି ମହାନ୍ତି ଚ । ଅରଜାନ୍ସି ଚ ଵସ୍ତ୍ରାଣି ଦିଵ୍ଯପ୍ରାଵରଣାନି ଚ । ।୭୮ ତତ୍ସର୍ଵମଖିଲଂ ସହ ପତ୍ନ୍ଯା ମହାମୁନିଃ । ମୁଦଂ ପରମିକାଂ ଲେଭେ ଶକ୍ରଂ ଚ ପ୍ରଶଶଂସ ହ ।।୭୯ ଏଵମିଷ୍ଟା ତିଥିରିଯଂ ଦ୍ଵିତୀଯା ଅଶ୍ଵିନୋର୍ନୃପ । ଦେଵତ୍ଵଂ ଯଜ୍ଞଭାଗଂ ଚ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତାଵିହ ଭାରତ ।।1.19.୮୦ ଉପୋଷ୍ଯା ଵିଧିନା ଯେନ ତଂ ଶୃଣୁଷ୍ଵ ନରାଧିପ । ରୂପଂ ସୁରୂପଂ ଯୋ ଵାଞ୍ଛେଦ୍ଦ୍ଵିତୀଯାଯାଂ ନରାଧିପ । । ୮୧ କାର୍ତିକେ ଶୁକ୍ଲପକ୍ଷସ୍ଯ ଦ୍ଵିତୀଯାଯାଂ ନରାଧିପ । ପୁଷ୍ପାହାରୋ ଵର୍ଷମେକଂ ଭଵେତ୍ସ ନିଯତାତ୍ମଵାନ୍ । । ୮୨ କାଲପ୍ରାପ୍ତାନି ଯାନି ସ୍ଯୁର୍ହଵିଷ୍ଯଂ କୁସୁମାନି ତୁ । ଭୁଞ୍ଜୀଯାତ୍ତାନି ଦତ୍ତ୍ଵା ତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ଯୋ ନରାଧିପ । । ୮୩ ସୌଵର୍ଣରୌପ୍ଯପୁଷ୍ପାଣି ଅଥ ଵା ଜଲଜାନି ୧ ଚ । ଵ୍ରତାନ୍ତେ ତସ୍ଯ ସନ୍ତୁଷ୍ଟୌ ଦେଵୌ ତ୍ରିଭୁଵନେଽଶ୍ଵିନୌ । । ୮୪ ଦଦତୁଃ କାମଗଂ ଦିଵ୍ଯଂ ଵିମାନମତିତେଜସମ୍ । ସୁଚିରଂ ଦିଵି ନାରୀଭିର୍ଲୋକେଽସୌ ରମତେଽଶ୍ଵିନୋଃ । । ୮୫ ଇହ ଚାଗତ୍ଯ କଲ୍ପାନ୍ତେ ଜାତୋ ଵିପ୍ରଃ ପୁରସ୍କୃତଃ । ଵେଦଵେଦାଂଗଵିଦୁଷଃ ସପ୍ତଜନ୍ମାନ୍ତରାଣ୍ଯସୌ । । ୮୬ ଜାତୋ ଜାତୋ ଭଵେଦ୍ଵିଦ୍ଵାନ୍ବ୍ରାହ୍ମଣୋଽସୌ କୃତେ ଯୁଗେ । ଦାତା ଯଜ୍ଞପତିର୍ଵାଗ୍ମୀ ଆଧିଵ୍ଯାଧିଵିଵର୍ଜିତଃ । । ୮୭ ପୁତ୍ରପୌତ୍ରୈଃ ପରିଵୃତଃ ସହ ପନ୍ତ୍ଯାଽଵସଚ୍ଚିରମ୍ । ମଧ୍ଯଦେଶେ ସୁନଗରେ ୨ ଧର୍ମିଷ୍ଠୋ ରାଜ୍ଯଭାଗ୍ଭଵେତ୍ । । ୮୮ ଇତ୍ଯେଷା କଥିତା ତୁଭ୍ଯଂ ଦ୍ଵିତୀଯା ପୁଷ୍ପସଂଜ୍ଞିତା । ଫଲସଂଜ୍ଞା ତଥାନ୍ଯା ସ୍ଯାତ୍ସୁତେ ଵୈ ମୁଞ୍ଜକେଶିନି । । ୮୯ ସୁଷ୍ଠୁ ପୁଣ୍ଯା ପାପହରା ଵିଷ୍ଟରଶ୍ରଵସଃ ପ୍ରିଯା । ଅଶୂନ୍ଯଶଯନା ଲୋକେ ପ୍ରଖ୍ଯାତା କୁରୁନନ୍ଦନ । । 1.19.୯୦ ତାମୁପୋଷ୍ଯ ନରୋ ରାଜଞ୍ଛ୍ରଦ୍ଧାଭକ୍ତିପୁରସ୍କୃତଃ । ଋଦ୍ଧିଂ ଵୃଦ୍ଧିଂ ଶ୍ରିଯଂ ଵାଥ ଭାର୍ଯଯା ସହ ମୋଦତେ । । ୯୧ ଇତି ଶ୍ରୀଭଵିଷ୍ଯେ ମହାପୁରାଣେ ଶତାର୍ଦ୍ଧସାହସ୍ର୍ଯାଂ ସଂହିତାଯାଂ ବ୍ରାହ୍ମେ ପର୍ଵଣି ଦ୍ଵିତୀଯାକଲ୍ପେ ଶର୍ଯାତ୍ଯାଖ୍ଯାନେ ପୁଷ୍ପଦ୍ଵିତୀଯାଵର୍ଣନଂ ନାମୈକୋନଵିଂଶୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ପ୍ରତିପତ୍କଲ୍ପସମାପ୍ତିଵର୍ଣନମ୍ ସୁମନ୍ତୁରୁଵାଚ ପୌର୍ଣମାସ୍ଯୁପଵାସଂ ତୁ କୃତ୍ଵା ଭକ୍ତ୍ଯା ନରାଧିପ । ଅନେନ ଵିଧିନା ଯସ୍ତୁ ଵିରିଞ୍ଚିଂ ପୂଜଯେନ୍ନରଃ । । ୧ ପ୍ରତିପଦ୍ଯାଂ ମହାବାହୋ ସ ଗଚ୍ଛେଦ୍ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପଦମ୍ । ଋଗ୍ଭିର୍ଵିଶେଷତୋ ୧ ଦେଵୀ ଵିରିଞ୍ଚେର୍ଵାସ୍ତୁଦେଵତାଃ । । ୨ କାର୍ତ୍ତିକେ ମାସି ଦେଵସ୍ଯ ରଥଯାତ୍ରା ପ୍ରକୀର୍ତିତା । ଯାଂ କୃତ୍ଵା ମାନଵୋ ଭକ୍ତ୍ଯା ଯାତି ବ୍ରହ୍ମସଲୋକତାମ୍ । । ୩ କାର୍ତିକେ ମାସି ରାଜେନ୍ଦ୍ର ପୌର୍ଣମାସ୍ଯାଂ ଚତୁର୍ମୁଖମ୍ । ମାର୍ଗେଣ ଚର୍ମଣା ସାର୍ଧଂ ସାଵିତ୍ର୍ଯା ଚ ପରନ୍ତପ । । ୪ ଭ୍ରାମଯେନ୍ନଗରଂ ସର୍ଵଂ ନାନାଵାଦ୍ଯୈଃ ସମନ୍ଵିତମ୍ । ସ୍ଥାପଯେଦ୍ ଭ୍ରାମଯିତ୍ଵା ତୁ ସଲୋକଂ ନଗରଂ ନୃପ । । ୫ ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ଭୋଜଯିତ୍ଯାଗ୍ରେ ଶାଂଡିଲେଯଂ ପ୍ରପୂଜ୍ଯ ଚ । ଆରୋପଯେଦ୍ରଥେ ଦେଵଂ ପୁଣ୍ଯଵାଦିତ୍ରନିସ୍ଵନୈଃ । । ୬ ରଥାଗ୍ରେ ଶାଂଡିଲୀପୁତ୍ରଂ ପୂଜଯିତ୍ଵା ଵିଧାନତଃ । ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ଵାଚଯିତ୍ଵା ଚ କୃତ୍ଵା ପୁଣ୍ଯାହମଂଗଲମ୍ । । ୭ ଦେଵମାରୋପଯିତ୍ଵା ତୁ ରଥେ କୁର୍ଯାତ୍ପ୍ରଜାଗରମ୍ । ନାନାଵିଧୈଃ ପ୍ରେକ୍ଷଣକୈର୍ବ୍ରହ୍ମଘୋଷୈଶ୍ଚ ପୁଷ୍କଲୈଃ । । ୮ [http://vedastudy.tripod.com/pur_index25/ratha.htm ରଥୋପରି ଟିପ୍ପଣୀ] କୃତ୍ଵା ପ୍ରଜାଗରଂ ହ୍ଯେଵଂ ପ୍ରଭାତେ ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ନୃପ । ଭୋଜଯିତ୍ଵା ଯଥାଶକ୍ତ୍ଯା ଭକ୍ଷ୍ଯଭୋଜ୍ଯୈରନେକଶଃ । । ୯ ପୂଜଯିତ୍ଵା ଜନଂ୨ ଵୀର ଵଜ୍ରେଣ ଵିଧିଵନ୍ନୃପ । ବୀଜେନ ଚ ମହାବାହୋ ପଯସା ପାଯସେନ ଚ । । 1.18.୧୦ ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ଵାଚଯିତ୍ଵା ଚ ଚ୍ଛାଂଦେନ ଵିଧିନା ନୃପ । କୃତ୍ଵା ପୁଣ୍ଯାହଶବ୍ଦଂ ଚ ରଥଂ ଚ ଭ୍ରାମଯେତ୍ପୁରେ । । ୧୧ ଚତୁର୍ଵେଦଵିଦୈର୍ଵିପ୍ରୈର୍ଭ୍ରାମଯେଦ୍ବ୍ରହ୍ମଣୋ ରଥମ୍ । ବହ୍ଵୃଚାଥର୍ଵଣୋଚ୍ଚାରୈଶ୍ଛନ୍ଦୋଗାଧ୍ଵର୍ଯୁଭିସ୍ତଥା । । ୧୨ ଭ୍ରାମଯେଦ୍ଦେଵଦେଵସ୍ଯ ସୁରଜ୍ଯେଷ୍ଠସ୍ଯ ତଂ ରଥମ୍ । ପ୍ରଦକ୍ଷିଣଂ ପୁରଂ ସର୍ଵଂ ମାର୍ଗେଣ ସୁସମେନ ତୁ । । ୧୩ ନ ଵୋଢଵ୍ଯୋ ରଥୋ ଵୀର ଶୂଦ୍ରେଣ ଶୁଭମିଚ୍ଛତା । ନାରୁହେତ ରଥଂ ପ୍ରାଜ୍ଞୋ ମୁକ୍ତ୍ଵୈକଂ ଭୋଜକଂ ନୃପ । । ୧୪ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଦକ୍ଷିଣେ ପାର୍ଶ୍ଵେ ସାଵିତ୍ରୀଂ ସ୍ଥାପଯେନ୍ନୃପ । ଭୋଜକୋ ଵାମପାର୍ଶ୍ଵେ ତୁ ପୁରତଃ କଞ୍ଜଜଂ ନ୍ଯସେତ୍ । । ୧୫ ଏଵଂ ତୂର୍ଯନିନାଦୈସ୍ତୁ ଶଂଖଶବ୍ଦୈଶ୍ଚ ପୁଷ୍କଲୈଃ । ଭ୍ରାମଯିତ୍ଵା ରଥଂ ରାଜନ୍ପୁରଂ ସର୍ଵଂ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍ । । ସ୍ଵସ୍ଥାନେ ସ୍ଥାପଯେଦ୍ଭୂଯଃ କୃତ୍ଵା ନୀରାଜନଂ ବୁଧଃ । । ୧୬ ଯ ଏଵଂ କୁରୁତେ ଯାତ୍ରାଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ଯଶ୍ଚାପି ପଶ୍ଯତି । ରଥଂ ଚାକର୍ଷତେ ଯସ୍ତୁ ସ ଗଚ୍ଛେଦ୍ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପଦମ୍ । । ୧୭ କାର୍ତିକେ ମାସ୍ଯମାଵାସ୍ଯାଂ ଯସ୍ତୁ ଦୀପପ୍ରଦୀପନମ୍ । ଶାଲାଯାଂ ବ୍ରହ୍ମଣଃ କୁର୍ଯାତ୍ସ ଗଚ୍ଛେଦ୍ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପଦମ୍ । । ୧୮ ପ୍ରତିପଦି ବ୍ରାହ୍ମଣାଂଶ୍ଚାପି ଗୁଡମିଶ୍ରୈଃ ପ୍ରଦୀପକୈଃ । ଵାସୋଭିରହତୈଶ୍ଚାପି ସ ଗଚ୍ଛେଦ୍ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପଦମ୍ । । ୧୯ ଗଂଧୈପୁଷ୍ପୈର୍ନଵୈର୍ଵସ୍ତ୍ରୈରାତ୍ମାନଂ ୧ ପୂଜଯେଚ୍ଚ ଯଃ । ତସ୍ଯାଂ ପ୍ରତିପଦାଯାଂ ତୁ ସ ଗଚ୍ଛେଦ୍ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପଦମ୍ । । 1.18.୨୦ ମହାପୁଣ୍ଯା ତିଥିରିଯଂ ବଲିରାଜ୍ଯପ୍ରଵର୍ତିନୀ । ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସୁପ୍ରିଯା ନିତ୍ଯଂ ବାଲେଯା ପରିକୀର୍ତିତା । । ୨୧ ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ପୂଜଯିତ୍ଵାସ୍ଯାମାତ୍ମାନଂ ଚ ଵିଶେଷତଃ । ସ ଯାତି ପରମଂ ସ୍ଥାନଂ ଵିଷ୍ଣୋରମିତତେଜସଃ । । ୨୨ ଚୈତ୍ରେ ମାସି ମହାବାହୋ ପୁଣ୍ଯା ପ୍ରତିପଦା ପରା । ତସ୍ଯାଂ ଯଃ ଶ୍ଵପଚଂ ସ୍ପୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ୍ନାନଂ କୁର୍ଯାନ୍ନରୋତ୍ତମ । ୨୩ ନ ତସ୍ଯ ଦୁରିତଂ କିଞ୍ଚିନ୍ନାଧଯୋ ଵ୍ଯାଧଯୋ ନୃପ । ଭଵନ୍ତି କୁରୁଶାର୍ଦୂଲ ତସ୍ମାତ୍ସ୍ନାନଂ ପ୍ରଵର୍ତଯେତ୍ । । ୨୪ ଦିଵ୍ଯଂ ନୀରାଜନଂ ତଦ୍ଧି ସର୍ଵରୋଗଵିନାଶନମ୍ । ଗୋମହିଷ୍ଯାଦି ଯତ୍କିଂଚିତ୍ତତ୍ସର୍ଵଂ ଭୂଷଯେନ୍ନୃପ । । ୨୫ ତୈଲଶସ୍ତ୍ରାଦିଭିର୍ଵସ୍ତ୍ରସ୍ତୋରଣାଧସ୍ତତୋ ନଯେତ୍ । ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ତଥା ଭୋଜ୍ଯଂ କୁର୍ଯାତ୍କୁରୁକୁଲୋଦ୍ଵହ । । ୨୬ ତିସ୍ରୋ ହ୍ଯେତାଃ ପରାଃ ପ୍ରୋକ୍ତାସ୍ତିଥଯଃ କୁରୁନନ୍ଦନ । କାର୍ତ୍ତିକେଶ୍ଵଯୁଜେ ମାସି ଚୈତ୍ରେ ମାସେ ଚ ଭାରତ । । ୨୭ ସ୍ନାନଂ ଦାନଂ ଶତଗୁଣଂ କାର୍ତ୍ତିକେ ଯା ତିଥିର୍ନୃପ । ବଲିରାଜ୍ଯାପ୍ତିସୁଖଦା ପାଂଶୁଲାଶୁଭନାଶିନୀ । । ୨୮ ଇତି ଶ୍ରୀଭଵିଷ୍ଯେ ମହାପୁରାଣେ ଶତାର୍ଦ୍ଧସାହସ୍ର୍ଯାଂ ସଂହିତାଯାଂ ବ୍ରାହ୍ମେ ପର୍ଵଣି ପ୍ରତିପତ୍କଲ୍ପସମାପ୍ତିଵର୍ଣନଂ ନାମାଷ୍ଟାଦଶୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ପ୍ରତିପଦ କଳ୍ପ ସମାପ୍ତିର ବିବରଣା ସୁମନ୍ତୁରୁ କହିଲେ: ପୌର୍ଣ୍ଣମାସୀ ଉପବାସ କରି, ଏହି ପ୍ରକାରରେ ଯେଉଁ ମନୁଷ୍ୟ ଭକ୍ତିସହିତ ବିରିଞ୍ଚିଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ, ପ୍ରତିପଦ ଦିନରେ ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ବିଶେଷ ଭାବରେ ରୁଗ୍ବେଦ ଓ ଦେବୀ, ବିରିଞ୍ଚି ଓ ବାସ୍ତୁ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଦେବତାଙ୍କ ରଥଯାତ୍ରା ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି; ଏହି ଯାତ୍ରା କରି, ମନୁଷ୍ୟ ଭକ୍ତିସହିତ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସଲୋକତାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର ପୌର୍ଣ୍ଣମାସୀରେ, ରାଜା ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଚର୍ମ ଓ ସାବିତ୍ରୀ ସହିତ ମାର୍ଗରେ ନେଇ, ସମସ୍ତ ନଗରକୁ ନାନା ବାଦ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଭ୍ରମଣ କରେ। ଭ୍ରମଣ ପରେ, ରଥକୁ ନଗରରେ ରଖି, ପ୍ରଥମେ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଦେଇ, ଶାଣ୍ଡିଳେୟଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ଦେବତାଙ୍କୁ ରଥରେ ଆସିନ କରାଯିବା ଉଚିତ। ରଥର ଆଗରେ ଶାଣ୍ଡିଳୀପୁତ୍ରଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରି, ପୁଣ୍ୟାହ ଓ ମଙ୍ଗଳ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ। ଦେବତାଙ୍କୁ ରଥରେ ଆସିନ କରି, ରାତିରେ ଜାଗରଣ କରିବା ଉଚିତ; ନାନା ପ୍ରକାର ଦୃଶ୍ୟ ଓ ବ୍ରହ୍ମା ଗୋଷ୍ଠୀ ଦ୍ୱାରା ଏହା କରାଯିବା ଉଚିତ। ପ୍ରଭାତରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ଭୋଜନ ଦେଇ, ଅନେକ ପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ଜନସମୂହକୁ ଭକ୍ତିସହିତ ବିଜ ଓ ପାୟସ ଦେଇ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଚ୍ଛାନ୍ଦ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରି, ପୁଣ୍ୟାହ ଶବ୍ଦ କରି, ରଥକୁ ପୁରରେ ଭ୍ରମଣ କରିବା ଉଚିତ। ଚାରି ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଇ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ରଥକୁ ବହୁ ରୁଗ୍ବେଦ, ଅଥର୍ବବେଦ, ଛାନ୍ଦୋଗ୍ୟ ଓ ଅଧ୍ୱର୍ୟୁ ଉଚ୍ଚାରଣ ସହିତ ଭ୍ରମଣ କରାଯିବା ଉଚିତ। ଦେବଦେବ, ସୁରଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଦେବତାଙ୍କ ରଥକୁ ସମସ୍ତ ପୁରକୁ ସୁସମ ମାର୍ଗରେ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ କରିବା ଉଚିତ। ଯେଉଁ ଶୁଦ୍ର ଶୁଭ ଚାହେ, ସେ ରଥକୁ ବହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଜ୍ଞାନୀ ମନୁଷ୍ୟ ଏକମାତ୍ର ଭୋଜକ ଛଡ଼ା ରଥକୁ ଆରୋହଣ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ସାବିତ୍ରୀଙ୍କୁ ରଖିବା ଉଚିତ; ଭୋଜକକୁ ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଓ ପୂର୍ବରେ କଞ୍ଜଜଙ୍କୁ ରଖିବା ଉଚିତ। ଏଭଳି ତୁର୍ୟ ନିନାଦ ଓ ଶଙ୍ଖ ଶବ୍ଦରେ ରଥକୁ ସମସ୍ତ ପୁରରେ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ କରି, ପୁନଃ ଏହାକୁ ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ରଖି, ନୀରାଜନ କରିବା ଉଚିତ। ଯେଉଁ ଜଣେ ଏଭଳି ଭକ୍ତିସହିତ ଯାତ୍ରା କରେ, ଯେଉଁ ଦେଖେ, ଯେଉଁ ରଥକୁ ଆକର୍ଷଣ କରେ, ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର ଅମାବାସ୍ୟାରେ, ଯେଉଁ ଜଣେ ଶାଳାରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଦୀପ ପ୍ରଦୀପନ କରେ, ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ପ୍ରତିପଦରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଗୁଡ଼ ମିଶ୍ରିତ ଦୀପ ଓ ଅହତ ଭାସ୍ତ୍ର ଦେଇ, ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ନୂତନ ଗନ୍ଧ, ଫୁଲ ଓ ଭାସ୍ତ୍ର ଦେଇ ଆତ୍ମାକୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ପ୍ରତିପଦରେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଲେ, ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଏହି ତିଥି ଅତି ପୁଣ୍ୟମୟ, ବଳିରାଜ୍ୟ ପ୍ରଚଳିତ କରିଥିବା, ଏହା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଓ ବାଲେୟା ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ। ଏହି ତିଥିରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଓ ଆତ୍ମାକୁ ବିଶେଷ ଭାବରେ ପୂଜା କରିଲେ, ଅମିତ ତେଜସ୍ୱୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପରମ ସ୍ଥାନକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥାଏ। ଚୈତ୍ର ମାସରେ ମହାପୁଣ୍ୟମୟ ପ୍ରତିପଦ ଅଛି; ଏହି ତିଥିରେ ଯେଉଁ ଜଣେ ଶ୍ୱପଚକୁ ଛୁଇଁ ନିଆଁ କରେ, ସେ ଦୁଃଖ, ରୋଗ ଓ ଅନ୍ୟ କଷ୍ଟରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ; ତେଣୁ ଏହି ତିଥିରେ ନିଆଁ କରିବା ଉଚିତ। ଦିବ୍ୟ ନୀରାଜନ ସମସ୍ତ ରୋଗ ନାଶ କରେ; ଗୋ, ମହିଷ ଆଦି ଯାହା ଅଛି, ସମସ୍ତକୁ ଶୋଭା କରିବା ଉଚିତ। ତେଲ, ଶସ୍ତ୍ର ଓ ଭାସ୍ତ୍ର ଦେଇ ତୋରଣ ତଳକୁ ନେଇ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଦେଇବା ଉଚିତ। କୁରୁନନ୍ଦନ, ଏହି ତିନି ତିଥି ପ୍ରମୁଖ ଭାବରେ କାର୍ତ୍ତିକ, ଅଶ୍ୱିନ ଓ ଚୈତ୍ର ମାସରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ। କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଏହି ତିଥିରେ ସ୍ନାନ ଓ ଦାନ ଶତଗୁଣ ଫଳ ଦେଇଥାଏ; ବଳିରାଜ୍ୟ ଆପ୍ତି, ସୁଖ ଦାୟକ ଓ ଅଶୁଭ ନାଶକ।
ଶର୍ୟାତିଙ୍କର ବିବରଣୀରେ, ପୁଷ୍ପଦ୍ୱିତୀୟାର ବର୍ଣ୍ନନା।
ଆମେ ତୁମର ପତିକୁ ତୁମ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ସୁନ୍ଦର କରିଦେବୁ; ପରେ, ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ତୁମେ ଜଣେକୁ ପତି ଭାବରେ ଚୟନ କରିପାରିବ।