ଆଵାର୍ଯୋ ଵତ୍ସରାଜଶ୍ଚ ଶତହସ୍ତିସମୋ ବଲେ
ଆବାର୍ୟ, ବତ୍ସରାଜା, ଶକ୍ତିରେ ଶତ ହାତୀ ସମାନ।
ଶତଯତ୍ତଃ ସ୍ମୃତୋ ମ୍ଲେଚ୍ଛଃ ଶୂରୋ ଵନରସାଧିପଃ
ଶତୟତ୍ତ, ବିଦେଶୀ ଭାବେ ଜଣାଶୁଣା, ସୂର ଓ ବାନରମାନ୍ୟର ନାୟକ।
ତାଲଵୃକ୍ଷପ୍ରମାଣେନ .ଚୋର୍ଧ୍ଵଵେଗୋ ହି ତସ୍ଯ ଵୈ
ତାଳଗଛର ଉଚ୍ଚତା ପରିମାଣରେ ତାଙ୍କର ଉପରକୁ ଶକ୍ତି ଥିଲା।
ତାଭ୍ଯାଂ ନୃପାଭ୍ଯାଂ ତଦ୍ଯୁଦ୍ଧମଭଵଲ୍ଲୋମହର୍ଷଣମ୍ 3.3.4.
ସେଇ ଦୁଇ ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ରୋମାଞ୍ଚକର ଯୁଦ୍ଧ ହେଇଥିଲା।
ତଦା ମୈତ୍ରୀ କୃତା ତାଭ୍ଯାଂ ତାଲନେନ ସମନ୍ଵିତା
ତାଳଗଛ ସହିତ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେତେବେଳେ ମିତ୍ରତା ହୋଇଥିଲା।
ଅଗ୍ନିଵର୍ଣନମ୍ ଯଥାଵେଦାନୁସାରେଣ ଯଥାଗ୍ରହଣ ଯୋଜନମ୍
ଅଗ୍ନିର ବର୍ଣ୍ନନା: ବେଦ ଅନୁଯାୟୀ ଯଥାଯଥିକ ଧାରଣ ଓ ପ୍ରୟୋଗ ପଦ୍ଧତିରେ।
ଶତାର୍ଧେ ଵହ୍ନିରୁଦ୍ଦିଷ୍ଟଃ ଶତାର୍ଧେ କାଶ୍ଯପଃ ସ୍ମୃତଃ
ଶତାର୍ଧରେ ଅଗ୍ନିର ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି; ଶତାର୍ଧରେ କାଶ୍ୟପ ଉଲ୍ଲେଖିତ।
ସହସ୍ରେ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ନାମ ଅଯୁତେ ହରିରୁଚ୍ଯତେ
ସହସ୍ରରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନାମ ଦିଆଯାଏ; ଦଶହଜାରରେ ହରି ଭାବରେ ଉଚ୍ଚାରିତ।
ଵରୁଣଃ ଶାଂତିକେ ଜ୍ଞେଯୋ ମାରଣେ ହ୍ଯରୁଣଃ ସ୍ମୃତଃ
ଶାନ୍ତିକ କ୍ରିୟାରେ ବରୁଣ ଜଣାଯିବେ; ମାରଣ କ୍ରିୟାରେ ଅରୁଣ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।
ଲୋହିତଶ୍ଚାନ୍ନଯଜ୍ଞେ ଯୋ ଗ୍ରହାଣାଂ ପ୍ରତ୍ଯନୁକ୍ରମାତ୍
ଅନ୍ନଯଜ୍ଞରେ ଲୋହିତ ଥାଆନ୍ତି, ଗ୍ରହମାନ୍ୟ ଅନୁକ୍ରମ ଅନୁସାରେ।
ପ୍ରଜାପତିର୍ଵାସ୍ତୁଯାଗେ ମଂଡପେ ଚାପି ପଦ୍ମକେ
ବାସ୍ତୁଯଜ୍ଞରେ ପ୍ରଜାପତି ଅଛନ୍ତି; ମଣ୍ଡପ ଓ ପଦ୍ମରେ ମଧ୍ୟ।
ଗୋଦାନେ ଚ ଭଵେଦ୍ରୁଦ୍ରଃ କନ୍ଯାଦାନେ ତୁ ଗୋଽଜକଃ
ଗୋଦାନ କ୍ରିୟାରେ ରୁଦ୍ର ଅଛନ୍ତି; କନ୍ୟାଦାନରେ ଗୋଅଜକ ଅଛନ୍ତି।
ଵୃଷୋତ୍ସର୍ଗେ ଭଵେତ୍ସୂର୍ଯୋଽଵସାନାଂତେ ରଵିଃ ସ୍ମୃତଃ
ବୃଷ ମୁକ୍ତି କ୍ରିୟାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅଛନ୍ତି; କ୍ରିୟାର ଶେଷରେ ରବି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।
ତ୍ରାସନେ ଚ ଭଵେତ୍କାଲଃ କ୍ରଵ୍ଯାଦଃ ଶରଦାହନେ
ଭୟ ଦେବାରେ କାଳ ଅଛନ୍ତି; ଶବ ଦାହ କ୍ରିୟାରେ କ୍ରବ୍ୟାଦ ଭାବେ ଉଚ୍ଚାରିତ।
ଗର୍ଭାଧାନେ ଚ ମରୁତଃ ସୀମଂତେ ପିଂଗଲଃ ସ୍ମୃତଃ 2.1.17.
ଗର୍ଭାଧାନ କ୍ରିୟାରେ ମରୁତ ଅଛନ୍ତି; ସୀମନ୍ତ ଉତ୍ସବରେ ପିଙ୍ଗଳ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।
ନାମସଂସ୍ଥାପନେ ଚୈଵମୁପନ୍ଯସ୍ତେ ଚ ପାର୍ଥିଵଃ
ନାମକରଣ ଓ ଶିଶୁକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବାରେ ପାର୍ଥିବ ଅଛନ୍ତି।
ଷଡାନନଶ୍ଚ ଚୂଡାଯାଂ ଵ୍ରତାଦେଶେ ସମୁଦ୍ଭଵଃ
ଚୂଡାକରଣରେ ଷଡାନନ ଅଛନ୍ତି; ବ୍ରତ ଦିଆଯିବାରେ ସମୁଦ୍ଭବ ଅଛନ୍ତି।
ଉଦରେ ଜଠରାଗ୍ନିଶ୍ଚ ସମୁଦ୍ରେ ଵଡଵାନଲଃ
ପେଟରେ ଜଠରାଗ୍ନି ଅଛି; ସମୁଦ୍ରରେ ବଡବାଗ୍ନି ଅଛି।
ଅଶ୍ଵାଗ୍ନିର୍ମଂଥରୋ ନାମ ରଥାଗ୍ନିର୍ଜାତଵେଦସଃ
ଘୋଡାର ଅଗ୍ନିକୁ ମନ୍ଥର ଭାବେ ଡାକାଯାଏ; ରଥର ଅଗ୍ନି ହେଉଛି ଜାତବେଦ।
ତୋଯାଗ୍ନିର୍ଵରୁଣୋନାମ ବ୍ରାହ୍ମଣାଗ୍ନିର୍ହଵିର୍ଭୁଜଃ
ଜଳର ଅଗ୍ନିକୁ ବରୁଣ ଭାବେ ଡାକାଯାଏ; ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଅଗ୍ନି ହେଉଛି ହବିର ଭୋଜକ।
ଦୀପାଗ୍ନିଃ ପାଵକୋ ନାମ ଗୃହ୍ଯାଗ୍ନିର୍ଧରଣୀପତିଃ
ଦୀପାଗ୍ନି ନାମକ ଯେଉଁ ଅଗ୍ନି ଅଛି, ସେଇ ଗୃହସ୍ଥ ଅଗ୍ନି ଅଟେ, ଏହିଅଗ୍ନି ଧରଣୀର ମାଲିକ ଭାବେ ମନାଯାଏ।
ଇତି ଶ୍ରୀଭଵିଷ୍ଯେ ମହାପୁରାଣେ ମଧ୍ଯମପର୍ଵଣି ପ୍ରଥମଭାଗେଽଗ୍ନିନାମଵର୍ଣନଂନାମ ସପ୍ତଦଶୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀଭବିଷ୍ୟ ପୁରାଣର ମଧ୍ୟମ ପର୍ବର ପ୍ରଥମ ଭାଗରେ ଅଗ୍ନିର ନାମ ବିବରଣା ନାମକ ସପ୍ତଦଶ ଅଧ୍ୟାୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା।
ଶ୍ରୀ ଗଣେଶାଯ ନମଃ । । ଽ ନମୋ ଭଗଵତେ ଵାସୁଦେଵାଯ ନାରାଯଣଂ ନମସ୍କୃତ୍ଯ ନରଂ ଚୈଵ ନରୋତ୍ତମମ୍ । ଦେଵୀଂ ସରସ୍ଵତୀଂ ଚୈଵ ତତୋ ଜଯମୁଦୀରଯେତ୍ । । ୧ ଜଯତି ପରାଶରସୂନୁଃ ସତ୍ଯଵତୀହୃଦଯନନ୍ଦନୋ ଵ୍ଯାସଃ । ଯସ୍ଯାସ୍ଯକମଲଗଲିତଂ ଵାଙ୍ମଯମମୃତଂ ଜଗତ୍ପିବତି । । ୨ ମୂକଙ୍କରୋତି ଵାଚାଲଂ ପଙ୍ଗୁ ଲଙ୍ଘଯତେ ଗିରିମ୍ । ଯତ୍କୃପା ତମହଂ ଵନ୍ଦେ ପରମାନନ୍ଦମାଧଵମ୍ । । ୩ ପାରାଶର୍ଯଵଚଃ ସରୋଜମମଲଂ ଗୀତାର୍ଥଗନ୍ଧୋତ୍କଟଂ, ନାନାଖ୍ଯାନକକେସରଂ ହରିକଥାସମ୍ବୋଧନାବୋଧିତମ୍ । ଲୋକେ ସଜ୍ଜନଷଟ୍ପଦୈରହରହଃ ପେପୀଯମାନଂ ମୁଦା, ଭୂଯାଦ୍ଭାରତପଙ୍କଜଂ କଲିମଲପ୍ରଧ୍ଵଂସି ନଃ ଶ୍ରେଯସେ । । ୪ ଯୋ ଗୋଶତଂ କନକଶୃଙ୍ଗମଯଂ ଦଦାତି, ଵିପ୍ରାଯ ଵେଦଵିଦୁଷେ ଚ ବହୁଶ୍ରୁତାଯ । ପୁଣ୍ଯାଂ ଭଵିଷ୍ଯସୁକଥାଂ ଶୃଣୁଯାତ୍ସମଗ୍ରାଂ, ପୁଣ୍ଯଂ ସମଂ ଭଵତି ତସ୍ଯ ଚ ତସ୍ଯ ଚୈଵ । । ୫ କୃତ୍ଵା ପୁରାଣାନି ପରାଶରାତ୍ମଜଃ ସର୍ଵାଣ୍ଯନେକାନି ସୁଖାଵହାନି । ତତ୍ରାତ୍ମସୌଖ୍ଯାଯ ଭଵିଷ୍ଯଧର୍ମାନ୍ କଲୌ ଯୁଗେ ଭାଵି ଲିଲେଖ ସର୍ଵମ୍ । । ୬ ତତ୍ରାପି ସର୍ଵର୍ଷିଵରପ୍ରମୁଖ୍ଯୈଃ ପରାଶରାଦ୍ଯୈର୍ମୁନିଭିଃ ପ୍ରଣୀତାନ୍ । ସ୍ମୃତ୍ଯୁକ୍ତଧର୍ମାଗମସଂହିତାର୍ଥାନ୍ ଵ୍ଯାସଃ ସମାସାଦଵଦଦ୍ଭଵିଷ୍ଯମ୍ । । ୭ ଅଲ୍ପାଯୁଷୋ ଲୋକଜନାନ୍ସମୀକ୍ଷ୍ଯ ଵିଦ୍ଯାଵିହୀନାନ୍ପଶୁଵତ୍ସୁଚେଷ୍ଟାନ୍ । ତେଷାଂ ସୁଖାର୍ଥଂ ପ୍ରତିବୋଧନାଯ ଵ୍ଯାସଃ ପୁରାଣଂ ପ୍ରଥିତଂ ଚକାର । । ୮ ଜଯତି ଭୁଵନଦୀପୋ ଭାସ୍କରୋ ଲୋକକର୍ତ୍ତା, ଜଯତି ଚ ଶିତିଦେହଃ ଶାର୍ଙ୍ଗଃଧନ୍ଵା ମୁରାରିଃ । । ଜଯତି ଚ ଶଶିମୌଲୀ ରୁଦ୍ରନାମାଭିଧେଯୋ, ଜଯତି ଚ ସ ତୁ ଦେଵୋ ଭାନୁମାଂଶ୍ଚିତ୍ରଭାନୁଃ । । ୧ ଶ୍ରିଯାଵୃତଂ ତୁ ରାଜାନଂ ଶତାନୀକଂ ମହାବଲମ୍ । ଅଭିଜଗ୍ମୁର୍ମହାତ୍ମାନଃ ସର୍ଵେ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ମହର୍ଷଯଃ । । ୨ ଭୃଗୁରତ୍ରିର୍ଵସିଷ୍ଠଶ୍ଚ ପୁଲସ୍ତ୍ଯଃ ପୁଲହଃ କ୍ରତୁଃ । ପରାଶରସ୍ତଥା ଵ୍ଯାସଃ ସୁମନ୍ତୁର୍ଜୈମିନିସ୍ତଥା । । ୩ ମୁନିଃ ପୈଲୋ ଯାଜ୍ଞଵଲ୍କ୍ଯୋ ଗୌତମସ୍ତୁ ମହାତପାଃ । ଭାରଦ୍ଵାଜୋ ମୁନିର୍ଧୀମାଂସ୍ତଥା ନାରଦପର୍ଵତୌ । । ୪ ଵୈଶମ୍ପାଯନୋ ମହାତ୍ମା ଶୌନକଶ୍ଚ ମହାତପାଃ । ଦକ୍ଷୋଽଙ୍ଗିରାସ୍ତଥା ଗର୍ଗୋ ଗାଲଵଶ୍ଚ ମହାତପାଃ । । ୫ ତାନାଗତାନୃଷୀନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶତାନୀକୋ ମହୀପତିଃ । ଵିଧିଵତ୍ପୂଜଯାମାସ ଅଭିଗମ୍ଯ ମହାମତିଃ । । ୬ ପୁରୋହିତଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ଅର୍ଧ୍ଯଂ ଗାଂ ସ୍ଵାଗତେନ ଚ । ପୂଜଯିତ୍ଵା ତତଃ ସର୍ଵାନ୍ପ୍ରଣମ୍ଯ ଶିରସା ଭୃଶମ୍ । । ୭ ସୁଖାସୀନାଂସ୍ତତୋ ରାଜା ନିରାତଙ୍କାନ୍ ଗତକ୍ଲମାନ୍ । ଉଵାଚ ପ୍ରଣତୋ ଭୂତ୍ଵା ବାହୁମୁଦ୍ଧୃତ୍ଯ ଦକ୍ଷିଣମ୍ । । ୮ ଇଦାନୀଂ ସଫଲଂ ଜନ୍ମ ମନ୍ଯେଽହଂ ଭୁଵି ସତ୍ତମାଃ । ଆତ୍ମନୋ ଦ୍ଵିଜଶାର୍ଦୂଲା! ତଥା କୀର୍ତିର୍ଯଶୋ ବଲମ୍ । । ୯ ଧନ୍ଯୋଽହଂ ପୁଣ୍ଯକର୍ମା ଚ ଯତୋ ମାଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମାଗତାଃ । ଯେଷାଂ ସ୍ମରଣମାତ୍ରେଣ ଯୁଷ୍ମାକଂ ପୂଯତେ ନରଃ । । 1.1.୧୦ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମ୍ଯହଂ କିଞ୍ଚିଦ୍ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରମନୁତ୍ତମମ୍ । ଆନୃଶଂସ୍ଯଂ ସମାଶ୍ରିତ୍ଯ କଥଯଧ୍ଵମ୍ ମହାବଲାଃ! । । ୧୧ ଯେନାହଂ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରଂ ତୁ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଗଚ୍ଛେ ପରାଂ ଗତିମ୍ । ଯଥାଗତୋ ମମ ପିତା ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵୈ ଭାରତଂ ପୁରା । । ୧୨ ତଥୋକ୍ତାସ୍ତେନ ରାଜ୍ଞା ଵୈ ବ୍ରାହ୍ମଣାସ୍ତେ ସମନ୍ତତଃ । ସମାଗମ୍ଯ ମିଥସ୍ତେ ତୁ ଵିମୃଶ୍ଯ ଚ ୧ ଭୃଶମ୍ ତଦା । । ୧୩ ପୂଜଯିତ୍ଵା ତତୋ ଵ୍ଯାସମିଦଂ ଵଚନମବ୍ରୁଵନ୍ । ଵ୍ଯାସଂ ପ୍ରସାଦଯ ଵିଭୋ! ଏଷ ତେ କଥଯିଷ୍ଯତି । । ୧୪ ତିଷ୍ଠତ୍ଯସ୍ମିନ୍ମହାବାହୋ! ଵଯଂ ଵକ୍ତୁଂ ନ ଶକ୍ନୁମଃ । ତିଷ୍ଠମାନେ ଗୁରୌ ଶିଷ୍ଯଃ କଥଂ ଵକ୍ତି ମହାମତେ! । । ୧୫ ୨ଅଯଂ ଗୁରୁଃ ସଦାସ୍ମାକଂ ସାକ୍ଷାନ୍ନାରାଯଣସ୍ତଥା । କୃପାଲୁଶ୍ଚ ତଥା ଚାଯଂ ତଥା ଦିଵ୍ଯଵିଧାନଵିତ୍ । । ୧୬ ଚତୁର୍ଣାମପି ଵର୍ଣାନାଂ ପାଵନାଯ ମହାତ୍ମନାମ୍ । ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରମନେନୋକ୍ତଂ ଧର୍ମାଦ୍ଯୈଃ ସୁସମନ୍ଵିତମ୍ । । ୧୭ ବିଭେତି ଗହନାଚ୍ଛାସ୍ତ୍ରାଲ୍ଲୋକୋ ଵ୍ଯାଧିରିଵୌଷଧାତ୍ । ଭାରତସ୍ଯ ଚ ଵିସ୍ତାରୋ ମୁନିନା ଵ୍ଯାହୃତଃ ସ୍ଵଯମ୍ । । ୧୮ ଯଥା ସ୍ଵାଦୁ ଚ ପଥ୍ଯଂ ଚ ଦଦ୍ଯାସ୍ତ୍ଵଂ ଭିଷଗୌଷଧମ୍ । ତଥା ରମ୍ଯଂ ଚ ଶାସ୍ତ୍ରଂ ଚ ଭାରତଂ କୃତଵାନ୍ମୁନିଃ । । ୧୯ ଆସ୍ତିକ୍ଯାରୋହସୋପାନମେତଦ୍ଭାରତମୁଚ୍ଯତେ । ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ସ୍ଵର୍ଗନରକୌ ଲୋକଃ ସାକ୍ଷାଦଵେକ୍ଷତେ । । 1.1.୨୦ ଦେଵତାତୀର୍ଥତପସାଂ ଭାରତାଦେଵ ନିଶ୍ଚଯଃ । ନ ଜନ୍ଯତେ ନାସ୍ତିକତା ତସ୍ଯ ମୀମାଂସକୈରପି । । ୨୧ ଵିଷ୍ଣୌ ୧ ଦେଵେଷୁ ଵେଦେଷୁ ଗୁରୁଷୁ ବ୍ରାହ୍ମଣେଷୁ ଚ । ଭକ୍ତିର୍ଭଵତି କଲ୍ଯାଣୀ ଭାରତାଦେଵ ଧୀମତାମ୍ । । ୨୨ ଧର୍ମାର୍ଥକାମମୋକ୍ଷାଣାଂ ଭରତାତ୍ସିଦ୍ଧିରେଵ ହି । ଅଜିହ୍ମୋ ଭାରତଃ ପନ୍ଥା ନିର୍ଵାଣପଦଗାମିନାମ୍ । । ୨୩ ମୋକ୍ଷଧର୍ମାର୍ଥକାମାନାଂ ପ୍ରପଞ୍ଚୋ ଭାରତେ କୃତଃ । ଅନିତ୍ଯତାପସନ୍ତପ୍ତା ଭଵନ୍ତି ତସ୍ଯ ମୁକ୍ତଯେ । । ୨୪ ଵିପତ୍ତିଂ ଭାରତାଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵୃଷ୍ଣିପାଣ୍ଡଵସମ୍ପଦାମ୍ । ଦୁଃଖାଵସାନାଦ୍ରାଜେନ୍ଦ୍ର! ପୁଣ୍ଯଂ ଚ ସଂଶ୍ରଯେଦ୍ବୁଧଃ । । ୨୫ ଏଵଂଵିଧଂ ଭାରତଂ ଵୈ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଯେନ ମହାତ୍ମନା । ସୋଽଯଂ ନାରାଯଣଃ ସାକ୍ଷାତ୍ ଵ୍ଯାସରୂପୀ ମହାମୁନିଃ । । ୨୬ ସ ତେଷାଂ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରତାପୀ ଯୋ ମହୀପତିଃ । ପ୍ରସାଦଯାମାସ ମୁନିଂ ଵ୍ଯାସଂ ଶାସ୍ତ୍ରଵିଶାରଦମ୍ । । ୨୭ ଶତାନୀକ ଉଵାଚ ଅଞ୍ଜଲିଃ ଶିରସା ବ୍ରହ୍ମନ୍! କୃତୋଽଯଂ ପାଦଯୋସ୍ତଵ । ବ୍ରୂହି ମେ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରଂ ୫ ତୁ ଯେନା ପୂତତାଂ ଵ୍ରଜେ । । ୨୮ ସମୁଦ୍ଧର ଭଵାଦସ୍ମାତ୍କୀର୍ତଯିତ୍ଵା କଥାଂ ଶୁଭାମ୍ । ଯଥା ମମ ପିତା ପୂର୍ଵଂ କୀର୍ତଯିତ୍ଵା ତୁ ଭାରତମ୍ । । ୨୯ ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ତସ୍ଯୈତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵ୍ଯାସୋ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍ । ଏଷ ଶିଷ୍ଯଃ ସୁମନ୍ତୁର୍ମେ କଥଯିଷ୍ଯତି ତେ ପ୍ରଭୋ! । । 1.1.୩୦ ଯଦିଚ୍ଛସି ମହାବାହୋ! ପ୍ରୀତିଦଂ ଚାଦ୍ଭୁତଂ ଶୁଭମ୍ । ଶ୍ରଵ୍ଯଂ ଭରତଶାର୍ଦୂଲ! ସର୍ଵପାପଭଯାପହମ୍ । । ୩୧ ଯଥା ଵୈଶମ୍ପାଯନେନ ପୁରା ପ୍ରୋକ୍ତଂ ପିତୁସ୍ତଵ । ମହାଭାରତଵ୍ଯାଖ୍ଯାନଂ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଵ୍ଯପୋହନମ୍ । । ୩୨ ଅଥ ତମୃଷଯଃ ସର୍ଵେ ରାଜାନମିଦମବ୍ରୁଵନ୍ । ସାଧୁ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ମହାବାହୋ! ଵ୍ଯାସେନାମିତବୁଦ୍ଧିନା । । ୩୩ ସୁମନ୍ତୁଂ ପୃଚ୍ଛ ରାଜର୍ଷେ! ସର୍ଵଶାସ୍ତ୍ରଵିଶାରଦମ୍ । ଅସ୍ମାକମପି ରାଜେନ୍ଦ୍ର! ଶ୍ରଵଣେ ଜାଯତେ ମତିଃ । ଅଥ ଵ୍ଯାସୋ ମହାତେଜାଃ ସୁମନ୍ତୁମୃଷିମବ୍ରଵୀତ୍ । । ୩୪ କଥଯାସ୍ମୈ କଥାସ୍ତାତ! ଯାଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମୋଦତେ ନୃପଃ । ଭାରତାଦିକଥାନାଂ ତୁ ଯତ୍ରାସ୍ଯ ରମତେ ମନଃ । । ୩୫ ଅସାଵପି ମହାତେଜାଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଭାଵଂ ମହାମତେଃ । ଵ୍ଯାସସ୍ଯ ଦ୍ଵିଜଶାର୍ଦୂଲ! ଋଷୀଣାଂ ଚାପି ସର୍ଵଶଃ । । ୩୬ ଚକାର ଵକ୍ତୁଂ ସ ମନସ୍ତସ୍ମୈ ରାଜ୍ଞେ ମହାମତିଃ । ଵ୍ଯାସସ୍ଯ ଶାସନାଦ୍ଵିପ୍ର! ଋଷୀଣାଂ ଚୈଵ ସର୍ଵଶଃ । । ୩୭ ଅଥ ରାଜା ମହାତେଜା ଆଜମୀଢୋ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମମ୍ । ପ୍ରଣମ୍ଯ ଶିରସାତ୍ଯର୍ଥଂ ପ୍ରଵକ୍ତୁମୁପଚକ୍ରମେ । । ୩୮ ଶତାନୀକ ଉଵାଚ ପୁଣ୍ଯାଖ୍ଯାନଂ ମମ ବ୍ରହ୍ମନ୍! ପାଵନାଯ ପ୍ରକୀର୍ତଯ । ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଯଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ! ମୁଚ୍ଯେଽହଂ ସର୍ଵପାତକାତ୍ । । ୩୯ ସୁମନ୍ତୁରୁଵାଚ ନାନାଵିଧାନି ଶାସ୍ତ୍ରାଣି ସନ୍ତି ପୁଷ୍ପାନି ଭାରତ । ଯାନି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ନରୋ ରାଜନ୍! ମୁଚ୍ଯତେ ସର୍ଵକିଲ୍ବିଷୈଃ । । 1.1.୪୦ କିମିଚ୍ଛସି ମହାବାହୋ! ଶ୍ରୋତୁଂ ଯତ୍ତ୍ଵାଂ ବ୍ରଵୀମି ଵୈ । ଭାରତାଦିକଥାନାଂ ତୁ ଯାସୁ ଧର୍ମାଦଯଃ ସ୍ଥିତାଃ । । ୪୧ ଶତାନୀକ ଉଵାଚ ମତାନି କାନି ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର ୧! ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରାଣି ସୁଵ୍ରତ! । ଯାନି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ନରୋ ଵିପ୍ର! ମୁଚ୍ଯତେ ସର୍ଵକିଲ୍ବିଷୈଃ । । ୪୨ ସୁମନ୍ତୁରୁଵାଚ ଶ୍ରୂଯନ୍ତାଂ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରାଣି ମନୁର୍ଵିଷ୍ଣୁର୍ଯମୋଽଙ୍ଗିରାଃ । ଵସିଷ୍ଠଦକ୍ଷସଂଵର୍ତଶାତାତପପରାଶରାଃ । । ୪୩ ଆପସ୍ତମ୍ବୋଽଥ ଉଶନା କାତ୍ଯାଯନବୃହସ୍ପତୀ । ଗୌତମଃଶଙ୍ଖଲିଖିତୌ ହାରୀତୋଽତ୍ରିରଥାପି ଵା । । ୪୪ ଏତାନି ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରାଣି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଚ ଭାରତ! । ଵୃନ୍ଦାରକପୁରଂ ଗତ୍ଵା ମୋଦତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ । । ୪୫ ଶତାନୀକ ଉଵାଚ ଯାନ୍ଯେତାନି ତ୍ଵଯୋକ୍ତାନି ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରାଣି ସୁଵ୍ରତ! । ନେଚ୍ଛାମି ଶ୍ରୋତୁଂ ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର! ୩ ଶ୍ରୁତାନ୍ଯେତାନି ହି ଦ୍ଵିଜ! । । ୪୬ ତ୍ରଯାଣାମପି ଵର୍ଣାନାଂ ପ୍ରୋକ୍ତାନାମପି ପଣ୍ଡିତୈଃ । ଶ୍ରେଯସେ ନ ତୁ ଶୂଦ୍ରାଣାଂ ତତ୍ର ମେ ଵଚନଂ ଶୃଣୁ । । ୪୭ ଚତୁର୍ଣାମିହ ଵର୍ଣାନାଂ ଶ୍ରେଯସେ ଯାନି ସୁଵ୍ରତ! । ଭଵନ୍ତି ଦ୍ଵିଜଶାର୍ଦୂଲ! ଶ୍ରୁତାନି ଭୁଵନତ୍ରଯେ । । ୪୮ ଵିଶେଷତଶ୍ଚତୁର୍ଥସ୍ଯ ଵର୍ଣସ୍ଯ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ! । । ୪୯ ବ୍ରାହ୍ମଣାଦିଷୁ ଵର୍ଣେଷୁ ତ୍ରିଷୁ ଵେଦାଃ ପ୍ରକଲ୍ପିତାଃ । ମନ୍ଵାଦୀନି ଚ ଶାସ୍ତ୍ରାଣି ତଥାଙ୍ଗାନି ସମନ୍ତତଃ । । 1.1.୫୦ ଶୂଦ୍ରାଶ୍ଚୈଵ ଭୃଶଂ ଦୀନାଃ ପ୍ରତିଭାନ୍ତି ଦ୍ଵିଜପ୍ରଭୋ । ଧର୍ମାର୍ଥକାମମୋକ୍ଷସ୍ଯ ଶସ୍ତାଃ ସ୍ଯୁରଵନେ କଥମ୍ । । ୫୧ ଆଗମେନ ଵିହୀନା ହି ଅହୋ କଷ୍ଟଂ ମତଂ ମମ୍ । କଶ୍ଚୈଷାମାଗମଃ ପ୍ରୋକ୍ତଃ ପୁରା ଦ୍ଵିଜମନୀଷିଭିଃ । । ତ୍ରିଵର୍ଗପ୍ରାପ୍ତଯେ ବ୍ରହ୍ମଞ୍ଛ୍ରେଯସେ ଚ ତଥୋଭଯୋଃ । । ୫୨ ସୁମନ୍ତୁରୁଵାଚ ସାଧୁ ସାଧୁ ମହାବାହୋ! ଶୃଣୁ ମେ ପରମଂ ଵଚଃ । ଚତୁର୍ଣାମପି ଵର୍ଣାନାଂ ଯାନି ପ୍ରୋକ୍ତାନି ଶ୍ରେଯସେ । । ୫୩ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରାଣି ୧ ରାଜେନ୍ଦ୍ର! ଶୃଣୁ ତାନି ନୃପୋତ୍ତମ । ଵିଶେଷତଶ୍ଚ ଶୂଦ୍ରାଣାଂ ପାଵନାନି ମନୀଷିଭିଃ । । ୫୪ ଅଷ୍ଟାଦଶପୁରାଣାନି ଚରିତଂ ରାଘଵସ୍ଯ ଚ । ରାମସ୍ଯ କୁରୁଶାର୍ଦୂଲ! ଧର୍ମକାମାର୍ଥସିଦ୍ଧଯେ । । ୫୫ ତଥୋକ୍ତଂ ଭାରତଂ ଵୀର! ପାରାଶର୍ଯେଣ ଧୀମତା । ଵେଦାର୍ଥସକଲଂ ଯୋଜ୍ଯ୩ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରାଣି ଚ ପ୍ରଭୋ! । । ୫୬ କୃପାଲୁନା କୃତଂ ଶାସ୍ତ୍ରଂ ଚତୁର୍ଣାମିହ ଶ୍ରେଯସେ । ଵର୍ଣାନାଂ ଭଵମଗ୍ନାନାଂ କୃତଂ ପୋତୋ ହ୍ଯନୁତ୍ତମମ୍ । । ୫୭ ଅଷ୍ଟାଦଶପୁରାଣାନି ଅଷ୍ଟୌ ଵ୍ଯାକରଣାନି ଚ । ଜ୍ଞାତ୍ଵା ସତ୍ଯଵତୀସୂନୁଶ୍ଚକ୍ରେ ଭାରତସଂହିତାମ୍ । । ୫୮ ଯାଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପୁରୁଷୋ ରାଜନ୍! ମୁଚ୍ଯତେ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯଯା । ପ୍ରଥମଂ ପ୍ରୋଚ୍ଯତେ ବ୍ରାହ୍ମଂ ଦ୍ଵିତୀଯଂ ଚୈନ୍ଦ୍ରମୁଚ୍ଯତେ । । ୫୯ ଯାମ୍ଯଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ତତୋ ରୌଦ୍ରଂ ଵାଯଵ୍ଯଂ ଵାରୁଣଂ ତଥା । ସାଵିତ୍ରଂ ଚ ତଥା ପ୍ରୋକ୍ତମଷ୍ଟମଂ ଵୈଷ୍ଣଵଂ ତଥା । । 1.1.୬୦ ଏତାନି ଵ୍ଯାକରଣାନି ପୁରାଣାନି ନିବୋଧ ମେ । ବ୍ରାହ୍ମଂ ପାଦ୍ମଂ ଵୈଷ୍ଣଵଂ ଚ ଶୈଵଂ ଭାଗଵତଂ ତଥା । । ୬୧ ତଥାନ୍ଯନ୍ନାରଦୀଯଂ ଚ ମାର୍କଣ୍ଡେଯଂ ଚ ସପ୍ତମମ୍ । ଆଗ୍ନେଯମଷ୍ଟମଂ ଵୀର ଭଵିଷ୍ଯଂ ନଵମଂ ସ୍ମୃତମ୍ । । ୬୨ ଦଶମଂ ବ୍ରହ୍ମଵୈଵର୍ତ୍ତଂ ଲୈଙ୍ଗମେକାଦଶଂ ସ୍ମୃତମ୍ । ଵାରାହଂ ଦ୍ଵାଦଶଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ସ୍କାନ୍ଦଂ ଚୈଵ ତ୍ରଯୋଦଶମ୍ । । ୬୩ ଚତୁର୍ଦଶଂ ଵାମନଂ ଚ କୌର୍ମଂ ପଞ୍ଚଦଶଂ ସ୍ମୃତମ୍ । ମାତ୍ସ୍ଯଂ ଚ ଗାରୁଡଂ ଚୈଵ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡଂ ଚ ତତଃ ପରମ୍ । । ୬୪ ଏତାନି କୁରୁଶାର୍ଦୂଲ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରାଣି ପଣ୍ଡିତୈଃ । ସାଧାରଣାନି ପ୍ରୋକ୍ତାନି ଵର୍ଣାନାଂ ଶ୍ରେଯସେ ସଦା । । ୬୫ ଚତୁର୍ଣାମିହ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଶ୍ରୋତୁମର୍ହାଣି ସୁଵ୍ରତ । କିମିଚ୍ଛସି ମହାବାହୋ ଶ୍ରୋତୁମେଷାଂ ନୃପୋତ୍ତମ । । ୬୬ ଶତାନୀକ ଉଵାଚ ଭାରତଂ ତୁ ଶ୍ରୁତଂ ଵିପ୍ର ତାତସ୍ଯାଙ୍କଗତେନ ତୁ । ରାମସ୍ଯ ଚରିତଂ ଚାପି ଶ୍ରୁତଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ସମନ୍ତତଃ । । ୬୭ ପୁରାଣାନି ଚ ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର ଭଵିଷ୍ଯଂ ନ ତୁ ସୁଵ୍ରତ । ପୁରାଣଂ ଵଦ ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର! ଭଵିଷ୍ଯଂ କୌତୁକଂ ହି ମେ । । ୬୮ ସୁମନ୍ତୁରୁଵାଚ ସାଧୁ ସାଧୁ ମହାବାହୋ ସାଧୁ ପୃଷ୍ଟୋଽସ୍ମି ୪ ମାନଦ । ଶୃଣୁ ମେ ଵଦତୋ ରାଜନ୍ ପୁରାଣଂ ନଵମଂ ମହତ୍ । । ୬୯ ଯଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ସର୍ଵପାପେଭ୍ଯୋ ମୁଚ୍ଯତେ ମାନଵୋ ନୃପ । ଅଶ୍ଵମେଧଫଲଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଗଚ୍ଛେଦ୍ ଭାନୌ ନ ସଂଶଯଃ । । 1.1.୭୦ ଇଦଂ ତୁ ବ୍ରହ୍ମଣା ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରମନୁତ୍ତମମ୍ । ଵିଦୁଷା ବ୍ରାହ୍ମଣେନେଦମଧ୍ଯେତଵ୍ଯଂ ପ୍ରଯତ୍ନତଃ
୭୧ ଶିଷ୍ଯେଭ୍ଯଶ୍ଚୈଵ ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ ଚାତୁର୍ଵର୍ଣ୍ଯେଭ୍ଯ ଏଵ ହି । ଅଧ୍ଯେତଵ୍ଯଂ ନ ଚାନ୍ଯେନ ବ୍ରାହ୍ମଣଂ କ୍ଷତ୍ରିଯଂ ଵିନା । । ଶ୍ରୋତଵ୍ଯମେଵ ଶୂଦ୍ରେଣ ନାଧ୍ଯେତଵ୍ଯଂ କଦାଚନ
ଏହି ଶାସ୍ତ୍ର ଚାରିଟି ବର୍ଣ୍ଣର ଛାତ୍ରମାନେ ପଢିବା ଉଚିତ ବୋଲି କହିବା ଦରକାର। ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟ ବିନା ଅନ୍ୟ କେହି ଏହା ପଢିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଶୂଦ୍ରମାନେ ଏହି ଶାସ୍ତ୍ର କେବଳ ଶୁଣିପାରିବେ, କିନ୍ତୁ କେବେଠି ଏହା ପଢିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
୭୨ ଦେଵାର୍ଚାଂ ପୁରତଃ ୧ କୃତ୍ଵା ବ୍ରାହ୍ମଣୈଶ୍ଚ ନୃପୋତ୍ତମ । ଶ୍ରୋତଵ୍ଯମେଵ ଶୂଦ୍ରୈଶ୍ଚ ତଥାନ୍ଯୈଶ୍ଚ ଦ୍ଵିଜାତିଭିଃ । । ୭୩ ଶ୍ରୌତଂ ସ୍ମାର୍ତଂ ହି ଵୈ ଧର୍ମଂ ପ୍ରୋକ୍ତମସ୍ମିନ୍ନୃପୋତ୍ତମ । ତସ୍ମାଚ୍ଛୂଦ୍ରୈର୍ଵିନା ଵିପ୍ରାନ୍ନ ଶ୍ରୋତଵ୍ଯଂ କଥଞ୍ଚନ । ୭୪ ଇଦଂ ଶାସ୍ତ୍ରମଧୀଯାନୋ ବ୍ରାହ୍ମଣଃ ସଂଶିତଵ୍ରତଃ । ମନୋଵାଗ୍ଦେହଜୈର୍ନିତ୍ଯଂ କର୍ମଦୋଷୈର୍ନ ଲିମ୍ପତେ । । ୭୫ ଶୃଣ୍ଵନ୍ତି ଚାପି ଯେ ରାଜନ୍ ଭକ୍ତ୍ଯା ଵୈ ବ୍ରାହ୍ମଣାଦଯଃ । ମୁଚ୍ଯନ୍ତେ ପାତକୈଃ ସର୍ଵୈର୍ଗଚ୍ଛନ୍ତି ଚ ଦିଵଂ ପ୍ରଭୋ । । ୭୬ ଶ୍ରାଵଯେଚ୍ଚାପି ଯୋ ଵିପ୍ରଃ ସର୍ଵାନ୍ଵର୍ଣାନ୍ନୃପୋତ୍ତମ । ସ ଗୁରୁଃ ପ୍ରୋଚ୍ଯତେ ତାତ ଵର୍ଣାନାମିହ ସର୍ଵଶଃ । । ୭୭ ସ ପୂଜ୍ଯଃ ସର୍ଵକାଲେଷୁ ସର୍ଵୈର୍ଵର୍ଣୈର୍ନରାଧିପ । ପୃଥିଵୀଂ ଚ ତଥୈଵେମାଂ କୃତ୍ସ୍ନାମେକୋଽପି ସୋଽର୍ହତି । । ୭୮ ଇଦଂ ସ୍ଵସ୍ତ୍ଯଯନଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠମିଦଂ ବୁଦ୍ଧିଵିଵର୍ଧନମ୍ । ଇଦଂ ଯଶସ୍ଯଂ ସତତମିଦଂ ନିଃଶ୍ରେଯସଂ ପରମ୍ । । ୭୯ ଅସ୍ମିନ୍ଧର୍ମୋଽଖିଲେନୋକ୍ତୋ ଗୁଣଦୋଷୌ ଚ କର୍ମଣାମ୍ । ଚତୁର୍ଣାମପି ଵର୍ଣାନାମାଚାରଶ୍ଚାପି ଶାଶ୍ଵତଃ । । 1.1.୮୦ ଆଚାରଃ ପ୍ରଥମୋ ଧର୍ମଃ ଶ୍ରୁତ୍ଯୁକ୍ତଶ୍ଚ ନରୋତ୍ତମ । ତସ୍ମାଦସ୍ମିନ୍ସମାଯୁକ୍ତୋ ନିତ୍ଯଂ ସ୍ଯାଦାତ୍ମଵାନ୍ଦ୍ଵିଜଃ । । ୮୧ ଆଚାରାଦ୍ଵିଚ୍ଯୁତୋ ଵିପ୍ରୋ ନ ଵେଦଫଲମଶ୍ନୁତେ । ଆଚାରେଣ ଚ ସଂଯୁକ୍ତଃ ସମ୍ପୂର୍ଣଫଲଭାକ୍ସ୍ମୃତଃ । । ୮୨ ଏଵମାଚାରତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଧର୍ମସ୍ଯ ମୁନଯୋ ଗତିମ୍ । ସର୍ଵସ୍ଯ ତପସୋ ମୂଲମାଚାରଂ ଜଗୃହୁଃ ପରମ୍ । । ୮୩ ଅନ୍ଯେ ଚ ମାନଵା ରାଜନ୍ନାଚାରଂ ସଂଶ୍ରିତା ସଦା । ଏଵମସ୍ମିନ୍ପୁରାଣେ ତୁ ଆଚାରସ୍ଯ ତୁ କୀର୍ତନମ୍ । । ୮୪ ଵୃତ୍ତାନ୍ତାନି ଚ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ତଥା ଚୋକ୍ତାନି ପଣ୍ଡିତୈଃ । ତ୍ରିଲୋକ୍ଯାସ୍ତୁ ସମୁତ୍ପତ୍ତିଃ ସଂସ୍କାରଵିଧିରୁତ୍ତମଃ । । ଶ୍ରଵଣଂ ଚେତିହାସସ୍ଯ ଵିଧାନଂ କଥ୍ଯତେ ନୃପ । । ୮୫ ତଥାସ୍ମିନ୍କଥ୍ଯତେ ରାଜନ୍ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଵାଚକସ୍ଯ ତୁ । ଵ୍ରତଚର୍ଯାଶ୍ରମାଚାରାଃ ସ୍ନାତକସ୍ଯ ପରୋ ଵିଧିଃ । । ୮୬ ଦାରାଦିଗମନଂ ଚୈଵ ଵିଵାହାନାଂ ଚ ଲକ୍ଷଣମ୍ । ପୁଂସାଂ ଚ ଲକ୍ଷଣଂ ରାଜନ୍ଯୋଷିତାଂ ଚାତ୍ର କଥ୍ଯତେ । । ୮୭ ମହାଯଜ୍ଞଵିଧାନଂ ଚ ଶାସ୍ତ୍ରକଲ୍ପଂ ଚ ଶାଶ୍ଵତମ୍ । ପୃଥିଵ୍ଯା ଲକ୍ଷଣଂ ତାତ ଦେଵାର୍ଚାଯାଃ ସୁଲକ୍ଷଣମ୍ । । ୮୮ ଵୃତ୍ତୀନାଂ ଲକ୍ଷଣଂ ଚୈଵ ସ୍ନାତକସ୍ଯ ଵ୍ରତାନି ଚ । ଭକ୍ଷ୍ଯାଭକ୍ଷ୍ଯଂ ଚ ଶୌଚଂ ଚ ଦ୍ରଵ୍ଯାଣାଂ ଶୁଦ୍ଧିରେଵ ଚ । । ୮୯ ସ୍ତ୍ରୀଧର୍ମଯୋଗସ୍ତାପସ୍ଯଂ ମୋକ୍ଷଃ ସଂନ୍ଯାସ ଏଵ ଚ । ରାଜ୍ଞଶ୍ଚ ଧର୍ମୋ ହ୍ଯଖିଲଃ କାର୍ଯାଣାଂ ଚ ଵିନିର୍ଣଯଃ । । 1.1.୯୦ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ସଵିତୁଶ୍ଚାତ୍ର ତୀର୍ଥାନାଂ ଚ ଵିଶାମ୍ପତେ । ନାରାଯଣସ୍ଯ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ତଥା ରୁଦ୍ରସ୍ଯ କଥ୍ଯତେ । । ୯୧ ମହାଭାଗ୍ଯଂ ଚ ଵିପ୍ରାଣାଂ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ପୁସ୍ତକସ୍ଯ ଚ । ଦୁର୍ଗାଦେଵ୍ଯାସ୍ତଥା ଚୋକ୍ତଂ ସତ୍ଯସ୍ଯ ଚ ମହାମତେ । । ୯୨ ସଂକ୍ଷିପ୍ତଂ ୧ ସଂଵିଧାନଂ ଚ ଧର୍ମଂ ସ୍ତ୍ରୀପୁଂସଯୋରପି । ଵିଭାଗଂ ଧର୍ମଦ୍ଯୂତଂ ଚ କଥକାନାଂ ଚ ଶୋଧନମ୍ । । ୯୩ ଵୈଶ୍ଯଶୂଦ୍ରୋପଚାରଂ ଚ ସଂକୀର୍ଣାନାଂ ଚ ସଂଭଵମ୍ । ଆପଦ୍ଧର୍ମଂ ଚ ଵର୍ଣାନାଂ ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତଵିଧିଂ ତଥା । । ୯୪ ସଂଧ୍ଯାଵିଧିଂ ପ୍ରେତଶୁଦ୍ଧିଂ ସ୍ନାନତର୍ପଣଯୋର୍ଵିଧିମ୍ । ଵୈଶ୍ଵଦେଵଵିଧିଂ ଚାପି ତଥା ଭୋଜ୍ଯଵିଧିଂ ନୃପ । । ୯୫ ଲକ୍ଷଣଂ ଦନ୍ତକାଷ୍ଠସ୍ଯ ଚରଣଵ୍ଯୂହମୁତ୍ତମମ୍ । ସଂସାରଗମନଂ ଚୈଵ ତ୍ରିଵିଧଂ କର୍ମସମ୍ଭଵମ୍ । । ୯୬ ନୈଃଶ୍ରେଯସଂ କର୍ମଣାଂ ଚ ଗୁଣଦୋଷପରୀକ୍ଷଣମ୍ । ଦାରାଣାଂ ଲକ୍ଷଣଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ତଥା ପାତ୍ରପରୀକ୍ଷଣମ୍ । । ୯୭ ପ୍ରସୂତିଂ ଚାପି ଗର୍ଭସ୍ଯ ତଥା କର୍ମଫଲଂ ନୃପ । ଜାତିଧର୍ମାନ୍କୁଲଧର୍ମାନ୍ଵେଦଧର୍ମାଂଶ୍ଚ ୧ ପାର୍ଥିଵ । । ୯୮ ଵୈତାନଵ୍ରତିକାନାଂ ଚ ତଥାସୌ ପ୍ରୋକ୍ତଵାନ୍ଵିଭୁଃ । ବ୍ରହ୍ମା କୁରୁକୁଲଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶଂକରାଯ ମହାତ୍ମନେ । । ୯୯ ଶଂକରେଣ ତଥା ଵିଷ୍ଣୋଃ କଥିତଂ କୁରୁନନ୍ଦନ । ଵିଷ୍ଣୁନାପି ପୁନଃ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ନାରଦାଯ ମହୀପତେ । । 1.1.୧୦୦ ନାରଦାତ୍ପ୍ରାପ୍ତଵାଞ୍ଛକ୍ରଃ ଶକ୍ରାଦପି ପରାଶରଃ । ପରାଶରାତ୍ତତୋ ଵ୍ଯାସୋ ଵ୍ଯାସାଦପି ମଯା ଵିଭୋ । । ୧୦୧ ଏଵଂ ପରମ୍ପରାପ୍ରାପ୍ତଂ ପୁରାଣମିଦମୁତ୍ତମମ୍ । ଶୃଣୁ ତ୍ଵମପି ରାଜେନ୍ଦ୍ର ମତ୍ସକାଶାତ୍ପରଂ ହିତମ୍ । । ୧୦୨ ସର୍ଵାଣ୍ଯେଵ ପୁରାଣାନି ସଂଜ୍ଞେଯାନି ନରର୍ଷଭ । ଦ୍ଵାଦଶୈଵ ସହସ୍ରାଣି ପ୍ରୋକ୍ତାନୀହ ମନୀଷିଭିଃ । । ୧୦୩ ପୁନର୍ଵୃଦ୍ଧିଂ ଗତାନୀହ ଆଖ୍ଯାନୈର୍ଵିଵିଧୈର୍ଵୃଷ । ଯଥା ସ୍କାନ୍ଦଂ ତଥା ଚେଦଂ ଭଵିଷ୍ଯଂ କୁରୁନନ୍ଦନ । । ୧୦୪ ସ୍କାନ୍ଦଂ ଶତସହସ୍ରଂ ତୁ ଲୋକାନାଂ ଜ୍ଞାତମେଵ ହି । ଭଵିଷ୍ଯମେତଦୃଷିଣା ଲକ୍ଷାର୍ଦ୍ଧଂ ସଂଖ୍ଯଯା କୃତମ୍
୧୦୫ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ପୁରୁଷୋ ଭକ୍ତ୍ଯା ଇଦଂ ଫଲମଵାପ୍ନୁଯାତ୍ । ଋଦ୍ଧିର୍ଵୃଦ୍ଧିସ୍ତଥା ଶ୍ରୀଶ୍ଚ ଭଵନ୍ତି ତସ୍ଯ ନିଶ୍ଚିତମ୍ । । ୧୦୬ ଇତି ଶ୍ରୀଭଵିଷ୍ଯେ ମହାପୁରାଣେ ଶତାର୍ଦ୍ଧସାହସ୍ର୍ଯାଂ ସଂହିତାଯାଂ ବ୍ରାହମେ ପର୍ଵଣି କଥାପ୍ରସ୍ତାଵନେ ପ୍ରଥମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହି କଥାକୁ ଭକ୍ତିଭାବରେ ଶୁଣିଲେ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଧନ, ସମୃଦ୍ଧି ଓ କୀର୍ତ୍ତି ଲାଭ କରିଥାଏ।
ଅଥ ଦ୍ଵିତୀଯୋଽଧ୍ଯାଯଃ ସୃଷ୍ଟିଵର୍ଣନଂ ପୁରାଣାନାଂ ବ୍ରହ୍ମପଞ୍ଚମାସ୍ଯାଦୁତ୍ପତ୍ତିଵର୍ଣନଞ୍ଚ ସୁମନ୍ତୁରୁଵାଚ ଶୃଣୁଷ୍ଵେଦଂ ମହାବାହୋ ପୁରାଣଂ ପଞ୍ଚଲକ୍ଷଣମ୍ । ଯଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ମୁଚ୍ଯତେ ରାଜନ୍ପୁରୁଷୋ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯଯା । । ୧ ପର୍ଵାଣି ଚାତ୍ର ଵୈ ପଞ୍ଚ କୀର୍ତିତାନି ସ୍ଵଯମ୍ଭୁଵା । ପ୍ରଥମଂ କଥ୍ଯତେ ବ୍ରାହ୍ମଂ ଦ୍ଵିତୀଯଂ ଵୈଷ୍ଣଵଂ ସ୍ମୃତମ୍ । । ୨ ତୃତୀଯଂ ଶୈଵମାଖ୍ଯାତଂ ଚତୁର୍ଥଂ ତ୍ଵାଷ୍ଟ୍ରମୁଚ୍ଯତେ । ପଞ୍ଚମଂ ପ୍ରତିସର୍ଗାଖ୍ଯଂ ସର୍ଵଲୋକୈଃ ସୁପୂଜିତମ୍ । । ୩ ଏତାନି ତାତ ପର୍ଵାଣି ଲକ୍ଷଣାନି ନିବୋଧ ମେ । ସର୍ଗଶ୍ଚ ପ୍ରତିସର୍ଗଶ୍ଚ ଵଂଶୋ ମନ୍ଵନ୍ତରାଣି ଚ । । ୪ ଵଂଶାନୁଚରିତଂ ଚୈଵ ପୁରାଣଂ ପଞ୍ଚଲକ୍ଷଣମ୍ । ଚତୁର୍ଦଶଭିର୍ଵିଦ୍ଯାଭିର୍ଭୂଷିତଂ କୁରୁନନ୍ଦନ । । ୫ ଅଙ୍ଗାନି ଚତୁରୋ ଵେଦା ମୀମାଂସା ନ୍ଯାଯଵିସ୍ତରଃ । ପୁରାଣଂ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରଂ ଚ ଵିଦ୍ଯା ହ୍ଯେତାଶ୍ଚତୁର୍ଦଶ । । ୬ ଆଯୁର୍ଵେଦୋ ଧନୁର୍ଵେଦୋ ଗାନ୍ଧର୍ଵଶ୍ଚୈଵ ତେ ତ୍ରଯଃ । ଅର୍ଥଶାସ୍ତ୍ରଂ ଚତୁର୍ଥଂ ତୁ ଵିଦ୍ଯା ହ୍ଯଷ୍ଟାଦଶୈଵ ତାଃ । । ୭ ପ୍ରଥମଂ କଥ୍ଯତେ ସର୍ଗୋ ଭୂତାନାମିହ ସର୍ଵଶଃ । ଯଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ପାପନିର୍ମୁକ୍ତୋ ଯାତି ଶାନ୍ତିମନୁତ୍ତମାମ୍ । । ୮ ଜଗଦାସୀତ୍ପୁରା ତାତ ତମୋଭୂତମଲକ୍ଷଣମ୍ । ଅଵିଜ୍ଞେଯମତର୍କ୍ଯଂ ଚ ପ୍ରସୁପ୍ତମିଵ ସର୍ଵଶଃ । । ୯ ତତଃ ସ ଭଗଵାନୀଶୋ ହ୍ଯଵ୍ଯକ୍ତୋ ଵ୍ଯଞ୍ଜଯନ୍ନିଦମ୍ । ମହାଭୂତାନି ଵୃତ୍ତୌଜାଃ ପ୍ରୋତ୍ଥିତସ୍ତମନାଶନଃ
ଏବେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି, ଯାହାରେ ସୃଷ୍ଟି ଓ ପୁରାଣମାନଙ୍କର ଲକ୍ଷଣ ବିବରଣା ଦିଆଯାଇଛି।
1.2.୧୦ ଯୋଽସାଵତୀନ୍ଦ୍ରିଯୋଽଗ୍ରାହ୍ଯଃ ସୂକ୍ଷ୍ମୋଽଵ୍ଯକ୍ତଃ ସନାତନଃ । ସର୍ଵଭୂତମଯୋଽଚିନ୍ତ୍ଯଃ ସ ଏଷ ସ୍ଵଯମୁତ୍ଥିତଃ । । ୧୧ ଯୋଽସୌ ଷଡ୍ଵିଂଶକୋ ଲୋକେ ତଥା ଯଃ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଃ । ଭାସ୍କରଶ୍ଚ ମହାବାହୋ ପରଂ ବ୍ରହ୍ମ ଚ କଥ୍ଯତେ । । ୧୨ ସୋଽଭିଧ୍ଯାଯ ଶରୀରାତ୍ସ୍ଵାତ୍ସିସୃକ୍ଷୁର୍ଵିଵିଧାଃ ପ୍ରଜାଃ । ଅତ ଏଵ ସସର୍ଜାଦୌ ତାସୁ ଵୀର୍ଯମଵାସୃଜତ୍ । । ୧୩ ଯସ୍ମାଦୁତ୍ପଦ୍ଯତେ ସର୍ଵଂ ସଦେଵାସୁରମାନୁଷମ୍ । ବୀଜଂ ଶୁକ୍ରଂ ତଥା ରେତ ଉଗ୍ରଂ ଵୀର୍ଯଂ ଚ କଥ୍ଯତେ । । ୧୪ ଵୀର୍ଯସ୍ଯୈତାନି ନାମାନି କଥିତାନି ସ୍ଵଯମ୍ଭୁଵା । ତଦଣ୍ଡମଭଵଦ୍ଧୈମଂ ଜ୍ଵାଲାମାଲାକୁଲଂ ଵିଭୋ । । ୧୫ ଯସ୍ମିଞ୍ଜଜ୍ଞେ ସ୍ଵଯଂ ବ୍ରହ୍ମା ସର୍ଵଲୋକପିତାମହଃ । ସୁରଜ୍ଯେଷ୍ଠଶ୍ଚତୁର୍ଵକ୍ତ୍ରଃ ପରମେଷ୍ଠୀ ପିତାମହଃ । । ୧୬ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞଃ ପୁରୁଷୋ ଵେଧାଃ ଶମ୍ଭୁର୍ନାରାଯଣସ୍ତଥା । ପର୍ଯାଯଵାଚକୈଃ ଶବ୍ଦୈରେଵ ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରକୀର୍ତ୍ଯତେ । । ୧୭ ସଦା ମନୀଷିଭିସ୍ତାତ ଵିରଞ୍ଚିଃ କଞ୍ଜଜସ୍ତଥା
ଯେଉଁ ଚିରନ୍ତନ, ସୂକ୍ଷ୍ମ ଓ ଅଗ୍ରାହ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମୂଳ ଉତ୍ସ, ସେହି ପରମ ବ୍ରହ୍ମ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣିତ।
ଅଥ ତୃତୀଯୋଽଧ୍ଯାଯଃ ଗର୍ଭାଧାନାଦାରଭ୍ଯ ସମାସାତ୍ସର୍ଵସଂସ୍କାରଵର୍ଣନମାଚମନାଦିଵିଧିଵର୍ଣନଞ୍ଚ ଶତାନୀକ ଉଵାଚ ଜାତକର୍ମାଦିସଂସ୍କାରାନ୍ଵର୍ଣାନାମନୁପୂର୍ଵଶଃ । ଆଶ୍ରମାଣାଂ ଚ ମେ ଧର୍ମଂ କଥଯସ୍ଵ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ । । ୧ ସୁମନ୍ତୁରୁଵାଚ ଗର୍ଭାଧାନଂ ପୁଂସଵନଂ ସୀମନ୍ତୋନ୍ନଯନଂ ତଥା । ଜାତକର୍ମାନ୍ନପ୍ରାଶଶ୍ଚ ଚୂଡାମୌଞ୍ଜୀନିବନ୍ଧନମ୍ । । ୨ ବୈଜିକଂ ଗାର୍ଭିକଂ ଚୈନୋ ଦ୍ଵିଜାନାମପମୃଜ୍ଯତେ । ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯେନ ଵ୍ରତୈର୍ହୋମୈସ୍ତ୍ରୈଵିଦ୍ଯେନେଜ୍ଯଯା ଶ୍ରୁତୈଃ । । ୩ ମହାଯଜ୍ଞୈଶ୍ଚ ବ୍ରାହ୍ମୀଯଂ ଯଜ୍ଞୈଶ୍ଚ କ୍ରିଯତେ ତନୁଃ । ଶୃଣୁଷ୍ଵୈକମନା ରାଜନ୍ଯଥା ସା କ୍ରିଯତେ ତନୁଃ । । ୪ ପ୍ରାଙ୍ନାଭିକର୍ତନାତ୍ପୁଂସୋ ଜାତକର୍ମ ଵିଧୀଯତେ । ମନ୍ତ୍ରଵତ୍ପ୍ରାଶନଂ ଚାସ୍ଯ ହିରଣ୍ଯମଧୁସର୍ପିଷାମ୍ । । ୫ ନାମଧେଯଂ ଦଶମ୍ଯାଂ ତୁ କେଚିଦିଚ୍ଛନ୍ତି ପାର୍ଥିଵ । ଦ୍ଵାଦଶ୍ଯାମପରେ ରାଜନ୍ମାସି ପୂର୍ଣେ ତଥା ପରେ । । ୬ ଅଷ୍ଟାଦଶେଽହନି ତଥାଽନ୍ଯେ ଵଦନ୍ତି ମନୀଷିଣଃ । ପୁଣ୍ଯେ ତିଥୌ ମୁହୂର୍ତେ ଚ ନକ୍ଷତ୍ରେ ଚ ଗୁଣାନ୍ଵିତେ । । ୭ ମଙ୍ଗଲ୍ଯଂ ତାତ ଵିପ୍ରସ୍ଯ ଶିଵଶର୍ମେତି ପାର୍ଥିଵ । ରାଜନ୍ଯସ୍ଯ ଵିଶିଷ୍ଟଂ ୧ ତୁ ଇନ୍ଦୁଵର୍ମେତି କଥ୍ଯତେ
ତୃତୀୟ ଅଧ୍ୟାୟରେ ଗର୍ଭାଧାନରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ସମସ୍ତ ସଂସ୍କାର ଓ ଆଚମନ ଆଦିର ବିଧି ବିବରଣା ଦିଆଯାଇଛି।
ଵୈଶ୍ଯସ୍ଯ ଧନସଂଯୁକ୍ତଂ ଶୂଦ୍ରସ୍ଯ ଚ ଜୁଗୁପ୍ସିତମ୍ । ଧନଵର୍ଧନେତି ଵୈଶ୍ଯସ୍ଯ ସର୍ଵଦାସେତି ହୀନଜେ । । ୯ ମନୁନା ଚ ତଥା ପ୍ରୋକ୍ତଂ ନାମ୍ନୋ ଲକ୍ଷଣମୁତ୍ତମମ୍ । ଶର୍ମଵଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯ ସ୍ଯାଦ୍ରାଜ୍ଞୋ ରକ୍ଷାସମନ୍ଵିତମ୍ । । 1.3.୧୦ ଵୈଶ୍ଯସ୍ଯ ପୁଷ୍ଟିସଂଯୁକ୍ତଂ ଶୂଦ୍ରସ୍ଯ ପ୍ରେଷ୍ଯସଂଯୁତମ୍ । ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ସୁଖୋଦ୍ଯମକ୍ରୂରଂ ଵିସ୍ପଷ୍ଟାର୍ଥମନୋରମମ୍ । । ୧୧ ମଙ୍ଗଲ୍ଯଂ ଦୀର୍ଘଵର୍ଣାନ୍ତମାଶୀର୍ଵାଦାଭିଧାନଵତ୍ । ଦ୍ଵାଦଶେଽହନି ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଶିଶୋର୍ନିଷ୍କମଣଂ ଗୃହାତ୍ । । ୧୨ ଚତୁର୍ଥେ ମାସି କର୍ତ୍ତଵ୍ଯଂ ତଥାନ୍ଯେଷାଂ ମତଂ ଵିଭୋ । ଷଷ୍ଠେଽନ୍ନପ୍ରାଶନଂ ମାସି ଯଥେଷ୍ଟଂ ମଙ୍ଗଲଂ କୁଲେ । । ୧୩ ଚୂଡାକର୍ମ ଦ୍ଵିଜାତୀନାଂ ସର୍ଵେଷାମନୁପୂର୍ଵଶଃ । ପ୍ରଥମେଽବ୍ଦେ ତୃତୀଯେ ଵା କର୍ତଵ୍ଯଂ କୁରୁନନ୍ଦନ । । ୧୪ ଗର୍ଭାଷ୍ଟମେଽବ୍ଦେ କୁର୍ଵୀତ ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯୋପନାଯନମ୍ । ଗର୍ଭାଦେକାଦଶେ ରାଜନ୍କ୍ଷତ୍ରିଯସ୍ଯ ଵିନିର୍ଦିଶେତ୍ । । ୧୫ ଦ୍ଵାଦଶେଽବ୍ଦେଽପି ଗର୍ଭାତ୍ତୁ ଵୈଶ୍ଯସ୍ଯ ଵ୍ରତମାଦିଶେତ୍ । ବ୍ରହ୍ମଵର୍ଚସକାମେନ କାର୍ଯଂ ଵିପ୍ରସ୍ଯ ପଞ୍ଚମେ । । ୧୬ ବଲାର୍ଥିନା ତଥା ରାଜ୍ଞଃ ଷଷ୍ଠେ ଽବ୍ଦେ କାର୍ଯମେଵ ହି । ଅର୍ଥକାମେନ ଵୈଶ୍ଯସ୍ଯ ଅଷ୍ଟମେ କୁରୁନନ୍ଦନ । । ୧୭ ଆଷୋଡଶାଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯ ସାଵିତ୍ରୀ ନାତିଵର୍ତତେ । ଦ୍ଵାଵିଂଶତେଃ କ୍ଷତ୍ରବନ୍ଧୋରାଚତୁର୍ଵିଂଶତେର୍ଵିଶଃ । । ୧୮ ଅତ ଊର୍ଧ୍ଵଂ ତୁ ଯେ ରାଜନ୍ଯଥାକାଲମସଂସ୍କୃତାଃ । ସାଵିତ୍ରୀପତିତା ଵ୍ରାତ୍ଯା ଵ୍ରାତ୍ଯସ୍ତୋମାଦୃତେ ୩ କ୍ରତୋଃ । । ୧୯ ନ ଚାପ୍ଯେଭିରପୂତୈସ୍ତୁ ଆପଦ୍ଯପି ହି କର୍ହିଚିତ୍ । ବ୍ରାହ୍ମଂ ଯୌନଂ ଚ ସମ୍ବନ୍ଧମାଚରେଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣୈଃ ସହ । । 1.3.୨୦ ଭଵନ୍ତି ରାଜଂଶ୍ଚର୍ମାଣି ଵ୍ରତିନାଂ ତ୍ରିଵିଧାନି ଚ । କାର୍ଷ୍ଣରୌରଵଵାସ୍ତାନି ବ୍ରହ୍ମକ୍ଷତ୍ରଵିଶାଂ ନୃପ । । ୨୧ ଵଶୀରଂଶ୍ଚାନୁପୂର୍ଵ୍ଯେଣ ଵସ୍ତ୍ରାଣି ଵିଵିଧାନି ତୁ । ବ୍ରହ୍ମକ୍ଷତ୍ରଵିଶୋ ରାଜଞ୍ଛାଣକ୍ଷୌମାଦିକାନି ଚ । । ୨୨ ମୌଞ୍ଜୀ ତ୍ରିଵୃତ୍ସମା ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣା କାର୍ଯା ଵିପ୍ରସ୍ଯ ମେଖଲା । କ୍ଷତ୍ରିଯସ୍ଯ ଚ ମୌର୍ଵୀଜ୍ଯା ଵୈଶ୍ଯସ୍ଯ ଶଣତାନ୍ତଵୀ । । ୨୩ ମୁଞ୍ଜାଲାଭେ ତୁ କର୍ତଵ୍ଯା କୁଶାଶ୍ମନ୍ତକବଲ୍ଵଜୈଃ । ତ୍ରିଵୃତ୍ତା ଗ୍ରନ୍ଥିନୈକେନ ତ୍ରିଭିଃ ପଞ୍ଚଭିରେଵ ଚ । । ୨୪ କାର୍ପାସମୁପଵୀତଂ ସ୍ଯାଦ୍ଵିପ୍ରସ୍ଯୋର୍ଧ୍ଵଵୃତଂ ତ୍ରିଵୃତ୍ । ଶଣସୂତ୍ରମଯଂ ରାଜ୍ଞୋ ଵୈଶ୍ଯସ୍ଯାଵିକସୌତ୍ରିକମ୍ । । ୨୫ ପୁଷ୍କରାଣି ତଥା ଚୈଷାଂ ଭଵନ୍ତି ତ୍ରିଵିଧାନି ତୁ । ବ୍ରହ୍ମଣୋ ବୈଲ୍ଵପାଲାଶୌ ତୃତୀଯଂ ପ୍ଲକ୍ଷଜଂ ନୃପ । । ୨୬ ଵାଟଖାଦିରୌ କ୍ଷତ୍ରିଯସ୍ତୁ ତଥାନ୍ଯଂ ଵେତସୋଦ୍ଭଵମ୍ । ପୈଲଵୋଦୁମ୍ବରୌ ଵୈଶ୍ଯସ୍ତଥାଶ୍ଵତ୍ଥଜମେଵ ହି । । ୨୭ ଦଣ୍ଡାନେତାନ୍ମହାବାହୋ ଧର୍ମତୋଽର୍ହନ୍ତି ଧାରିତୁମ୍ । କେଶାନ୍ତିକୋ ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯ ଦଣ୍ଡଃ କାର୍ଯଃ ପ୍ରମାଣତଃ । । ୨୮ ଲଲାଟସମ୍ମିତୋ ରାଜ୍ଞଃ ସ୍ଯାତ୍ତୁ ନାସାନ୍ତିକୋ ଵିଶଃ । ଋଜଵସ୍ତେ ତୂ ସର୍ଵେ ସ୍ଯୁର୍ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ ସୌମ୍ଯଦର୍ଶନାଃ । । ୨୯ ଅନୁଦ୍ଵେଗକରା ନୄଣାଂ ସତ୍ଵଚୋ ନାଗ୍ନିଦୂଷିତାଃ । ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ଚେପ୍ସିତଂ ଦଣ୍ଡମୁପସ୍ଥାଯ ଚ ଭାସ୍କରମ୍ । । 1.3.୩୦ ସମ୍ଯଗ୍ଗୁରୁଂ ତଥା ପୂଜ୍ଯ ଚରେଦ୍ଭୈକ୍ଷ୍ଯଂ ଯଥାଵିଧି । ଭଵତ୍ପୂର୍ଵଂ ଚରେଦ୍ଭୈକ୍ଷ୍ଯମୁପନୀତୋ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମଃ । । ୩୧ ଭଵନ୍ମଧ୍ଯଂ ତୁ ରାଜନ୍ଯୋ ଵୈଶ୍ଯସ୍ଯ ଭଵଦୁତ୍ତରମ୍ । ମାତରଂ ଵା ସ୍ଵସାରଂ ଵା ମାତୁର୍ଵା ଭଗିନୀଂ ନିଜାମ୍ । । ୩୨ ଭିକ୍ଷେତ ଭୈକ୍ଷ୍ଯଂ ପ୍ରଥମଂ ଯା ଚୈନଂ ନାଵମାନଯେତ୍ । ସୁଵର୍ଣଂ ରଜତଂ ଚାନ୍ନଂ ସା ପାତ୍ରେଽସ୍ଯ ଵିନିର୍ଦିଶେତ୍ । । ୩୩ ସମାହୃତ୍ଯ ତତୋ ଭୈକ୍ଷ୍ଯଂ ଯାଵଦର୍ଥମମାଯଯା । ନିଵେଦ୍ଯ ଗୁରଵେଽଶ୍ନୀଯାଦାଚମ୍ଯ ପ୍ରାଙ୍ମୁଖଃ ଶୁଚିଃ । । ୩୪ ଆଯୁଷ୍ଯଂ ପ୍ରାଙ୍ମୁଖୋ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ଯଶସ୍ଯଂ ଦକ୍ଷିଣାମୁଖଃ । ଶ୍ରିଯଂ ପ୍ରତ୍ଯଙ୍ମୁଖୋ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ଋତଂ ୧ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ଉଦଙ୍ମୁଖଃ । । ୩୫ ଉପସ୍ପୃଶ୍ଯ ଦ୍ଵିଜୋ ରାଜନ୍ନନ୍ନମଦ୍ଯାତ୍ସମାହିତଃ । ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଚୋପସ୍ପୃଶେତ୍ସମ୍ଯଗଦ୍ଭିଃ ଖାନି ଚ ସଂସ୍ପୃଶେତ୍ । । ୩୬ ତଥାନ୍ନଂ ପୂଜଯେନ୍ନିତ୍ଯମଦ୍ଯାଚ୍ଚୈତଦକୁତ୍ସଯନ୍ । ଦର୍ଶନାତ୍ତସ୍ଯ ହଷ୍ଯେଦ୍ଵୈ ପ୍ରସୀଦେଚ୍ଚାପି ଭାରତ। । ୩୭ ଅଭିନନ୍ଦ୍ଯ ତତୋଽଶ୍ନୀଯାଦିତ୍ଯେଵଂ ମନୁରବ୍ରଵୀତ୍ । ପୂଜିତଂ ତ୍ଵଶନଂ ନିତ୍ଯଂ ବଲମୋଜଶ୍ଚ ଯଚ୍ଛତି। । ୩୮ ଅପୂଜିତଂ ତୁ ତଦ୍ଭୁକ୍ତମୁଭଯଂ ନାଶଯେଦିଦମ୍
ଶ୍ରୀ ଗଣେଶଙ୍କୁ ଏବଂ ଶ୍ରୀ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ନାରାୟଣଙ୍କୁ, ଉତ୍ତମ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ଏବଂ ଦେବୀ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ ନମନ କରି, ତାପରେ ବିଜୟ ଆଶୀର୍ବାଦ ମାଗିବା ଉଚିତ।
ପୂଜା କରିବା ପୂର୍ବରୁ ରାଜା ଆଦିପ୍ରଥମେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଶୂଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ୱିଜମାନେ କେବଳ ଶୁଣିପାରିବେ।
ବୈଶ୍ୟଙ୍କ ଧନ ସମୃଦ୍ଧି ସହିତ ଜଡିତ ଥାଏ, ଶୂଦ୍ରଙ୍କ ଧନକୁ ଅପମାନଜନକ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ।