ଇତି ତେ କଥିତଂ ଵିପ୍ର ସୁରାଂଶାଶ୍ଚ ଯଥାଭଵନ୍
ଏହିପରି ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଲି, ବ୍ରାହ୍ମଣ, କିପରି ଦେବତାମାନଙ୍କର ଅଂଶଗୁଡିକ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
ଜଗନ୍ନାଥମାହାତ୍ମ୍ଯଵର୍ଣନମ୍ ସୂତ ଉଵାଚ ଭଟ୍ଟୋଜିସ୍ସ ଚ ଶୁଦ୍ଧାତ୍ମା ଶିଵଭକ୍ତିପରାଯଣଃ । କୃଷ୍ଣଚୈତନ୍ଯମାଗମ୍ଯ ନମସ୍କୃତ୍ଯ ଵଚୋଽବ୍ରଵୀତ୍ । । ୧ ମହାଦେଵୋ ଗୁରୁଃ ସ ଵୈ ଶିଵ ଆତ୍ମା ଶରୀରିଣାମ୍ । ଵିଷ୍ଣୁର୍ବ୍ରହ୍ମା ଚ ତଦ୍ଦାସୌ ତର୍ହି ତତ୍ପୂଜନେନ କିମ୍ । । ୨ ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସ ଯଜ୍ଞାଂଶୋ ଵିଂଶଦବ୍ଦଵଯୋଵୃତଃ । ଵିହସ୍ଯାହ ସ ଭଟ୍ଟୋଜିଂ ନାଯଂ ଶମ୍ଭୁର୍ମହେଶ୍ଵରଃ । । ୩ ସମର୍ଥୋ ଭଗଵାଞ୍ଛମ୍ଭୁଃ କର୍ତା କିନ୍ନ ଶରୀରିଣାମ୍ । ନ ଭର୍ତା ଚ ଵିନା ଵିଷ୍ଣୁଂ ସଂହର୍ତାଯଂ ସଦା ଶିଵଃ । । ୪ ଏକମୂର୍ତିସ୍ତ୍ରିଧା ଜାତା ବ୍ରହ୍ମା ଵିଷ୍ଣୁର୍ମହେଶ୍ଵରଃ । ଶାକ୍ତମାର୍ଗେଣ ଭଗଵାନ୍ବ୍ରହ୍ମା ମୋକ୍ଷପ୍ରଦାଯକଃ । । ୫ ଵିଷ୍ଣୁର୍ଵୈଷ୍ଣଵମାର୍ଗେଣ ଜୀଵାନାଂ ମୋକ୍ଷଦାଯକଃ । ଶମ୍ଭୁର୍ଵୈ ଶୈଵମାର୍ଗେଣ ମୋକ୍ଷଦାତା ଶରୀରିଣାମ୍ । । ୬ ଶାକ୍ତଃ ସଦାଶ୍ରମୋ ଗେହୀ ଯଜ୍ଞଭୁକ୍ପିତୃଦେଵଗଃ । ଵାନପ୍ରସ୍ଥାଶ୍ରମୀ ଯୋ ଵୈ ଵୈଷ୍ଣଵଃ କନ୍ଦମୂଲଭୁକ୍ । । ୭ ଯତ୍ଯାଶ୍ରମଃ ସଦା ରୌଦ୍ରୌ ନିର୍ଗୁଣଃ ଶୁଦ୍ଧଵିଗ୍ରହଃ । ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯାଶ୍ରମସ୍ତେଷାମନୁଗାମୀ ମହାଶ୍ରମଃ । । ୮ ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଗୁରୋର୍ଵାକ୍ଯଂ ଶିଷ୍ଯୋ ଭୂତ୍ଵା ସ ଵୈ ଦ୍ଵିଜଃ । ତୃତୀଯାଙ୍ଗଂ ଚ ଵେଦାନାଂ ଵ୍ଯାଚଖ୍ଯୌ ପାଣିନିକୃତମ୍ । । ୯ ତଦାଜ୍ଞଯା ଚ ସିଦ୍ଧାନ୍ତକୌମୁଦ୍ଯାସ୍ସ ଚକାର ହ । ତତ୍ରୋଷ୍ଯ ଦୀକ୍ଷିତୋ ଧୀମାନ୍କୃଷ୍ଣଚୈତନ୍ଯସେଵକଃ । । 3.4.20.୧୦ ସୂତ ଉଵାଚ ଵରାହମିହିରୋ ଧୀମାନ୍ସ ଚ ସୂର୍ଯପରାଯଣଃ । ଦ୍ଵାଵିଂଶାବ୍ଦେ ଚ ଯଜ୍ଞାଂଶେ ତମାଗତ୍ଯ ଵଚୋଽବ୍ରଵୀତ୍ । । ୧୧ ସୂର୍ଯୋଽଯଂ ଭଗଵାତ୍ସାକ୍ଷାତ୍ତ୍ରଯୋ ଦେଵା ଯତୋଽଭଵନ୍ । ପ୍ରାତର୍ବ୍ରହ୍ମା ଚ ମଧ୍ଯାହ୍ନେ ଵିଷ୍ଣୁଃ ସାଯଂ ସଦାଶିଵଃ । । ୧୨ ଅତୋ ରଵେଃ ଶୁଭା ପୂଜା ତ୍ରିଦେଵଯଜନେନ କିମ୍ । ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସ ଯଜ୍ଞାଂଶୋ ଵିହସ୍ଯାହ ଶୁଭଂ ଵଚଃ । । ୧୩ ଦ୍ଵିଧା ବଭୂଵ ପ୍ରକୃତିରପରା ଚ ପରା ତଥା । ନାମମାତ୍ରା ତଥା ପୁଷ୍ପମାତ୍ରା ତନ୍ମାତ୍ରିକା ତଥା । । ୧୪ ଶବ୍ଦମାତ୍ରା ସ୍ପର୍ଶମାତ୍ରା ରୂପମାତ୍ରା ରସା ତଥା । ଗଂଧମାତ୍ରା ତଥା ଜ୍ଞେଯା ପରା ପ୍ରକୃତିରଷ୍ଟଧା । । ୧୫ ଅପରାଯାଂ ଜୀଵଭୂତା ନିତ୍ଯଶୁଦ୍ଧା ଜଗନ୍ମଯୀ । ଭୂମିରାପୋଽନଲୋ ଵାଯୁଃ ଖଂ ମନୋବୁଦ୍ଧିରେଵ ଚ । । ଅହଙ୍କାର ଇତି ଜ୍ଞେଯା ପ୍ରକୃତିଶ୍ଚାପରାଷ୍ଟଧା । । ୧୬ ଵିଷ୍ଣୁର୍ବ୍ରହ୍ମା ମହାଦେଵୋ ଗଣେଶୋ ଯମରାଡ୍ ଗୁହଃ । କୁବେରୋ ଵିଶ୍ଵକର୍ମା ଚ ପରା ପ୍ରକୃତିଦେଵତା । । ୧୭ ସୁମେରୁର୍ଵରୁଣୋ ଵହ୍ନିର୍ଵାଯୁଶ୍ଚୈଵ ଧ୍ରୁଵସ୍ତଥା । ସୋମୋ ରଵିସ୍ତଥା ଶେଷୋଽପରା ପ୍ରକୃତିଦେଵତା । । ୧୮ ଅତଃ ସୋମପତୀ ରୁଦ୍ରୋ ରଵିଃ ସ୍ଵାମୀ ଵିଧିଃ ସ୍ଵଯମ୍ । ଶେଷସ୍ଵାମୀ ହରିଃ ସାକ୍ଷାନ୍ନମସ୍ତେଭ୍ଯୋ ନମୋ ନମଃ । । ୧୯ ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତଦା ଵିପ୍ରଃ ଶିଷ୍ଯୋ ଭୂତ୍ଵା ଚ ତଦ୍ଗୁରୋଃ । ତଦାଜ୍ଞଯା ଚତୁର୍ଥାଙ୍ଗଂ ଜ୍ଯୋତିଃଶାସ୍ତ୍ରଂ ଚକାର ହ । । 3.4.20.୨୦ ଵରାହସଂହିତା ନାମ ବୃହଜ୍ଜାତକମେଵ ହି । କ୍ଷୁଦ୍ରତନ୍ତ୍ରାଂସ୍ତଥାନ୍ଯାନ୍ଵୈ କୃତ୍ଵା ତତ୍ର ସ ଚାଵସତ୍ । । ୨୧ ସୂତ ଉଵାଚ ଵାଣୀଭୂଷଣ ଏଵାପି ଶିଵଭକ୍ତିପରାଯଣଃ । କୃଷ୍ଣଚୈତନ୍ଯମାଗମ୍ଯ ଵଚଃ ପ୍ରାହ ଵିନମ୍ରଧୀଃ । । ୨୨ ଵିଷ୍ଣୁମାଯା ଜଗଦ୍ଧାତ୍ରୀ ସୈକା ପ୍ରକୃତିରୁତ୍କୃତା । ତଯା ଜାତମିଦଂ ଵିଶ୍ଵଂ ଵିଶ୍ଵାଦ୍ଦେଵସମୁଦ୍ଭଵଃ । । ୨୩ ଵିଶ୍ଵେଦେଵସ୍ସ ପୁରୁଷଶ୍ଶକ୍ତିଜୋ ବହୁଧାଭଵତ୍ । ବ୍ରହ୍ମା ଵିଷ୍ଣୁର୍ହରଶ୍ଚୈଵ ଦେଵାଃ ପ୍ରକୃତିସମ୍ଭଵାଃ । । ଅତୋ ଭଗଵତୀ ପୂଜ୍ଯା ତର୍ହି ତତ୍ପୂଜନେନ କିମ୍ । । ୨୪ ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସ ଯଜ୍ଞାଂଶୋ ଵିହସ୍ଯାହ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମମ୍ । ନ ଵୈ ଭଗଵତୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ଜଡରୂପା ଗୁଣାତ୍ମିକା । । ୨୫ ଏକା ସା ପ୍ରକୃତିର୍ମାଯା ରଚିତୁର୍ଜଗତାଂ କ୍ଷମା । ପୁରୁଷସ୍ଯ ସହାଯେନ ଯୋଷିତେଵ ନରସ୍ଯ ଚ । । ୨୬ ଦେଵୀଭାଗଵତେ ଶାସ୍ତ୍ରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧେଯଂ କଥା ଦ୍ଵିଜ । କଦାଚିତ୍ପ୍ରକୃତିର୍ଦେଵୀ ସ୍ଵେଚ୍ଛଯେଦଂ ଜଗତ୍ଖଲୁ । । ୨୭ ନିର୍ମିତଂ ଜଡଭୂତଂ ତଦ୍ବହୁଧା ବୋଧିତଂ ତଦା । ନ ଚୈତନ୍ଯମଭୂଦ୍ଵିପ୍ରା ଵିସ୍ମିତା ପ୍ରକୃତିସ୍ତଦା । । ୨୮ ଶୂନ୍ଯଭୂତଂ ଚ ପୁରୁଷଂ ଚୈତନ୍ଯଂ ସମତୋଷଯତ୍ । ପ୍ରଵିଷ୍ଟୋ ଭଗଵାନ୍ଦେଵୀମାଯାଜନିତଗୋଲକେ । । ୨୯ ସ୍ଵପ୍ନଵଦ୍ଵା ସ୍ଵଯଂ ଜାତଶ୍ଚୈତନ୍ଯମଭଵଜ୍ଜଗତ୍ । ଅତଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ସ ଭଗଵାନ୍ପୁରୁଷୋ ନିର୍ଗୁଣଃ ପରଃ । । 3.4.20.୩୦ ପ୍ରକୃତ୍ଯାଂ ସ୍ଵେଚ୍ଛଯା ଜାତୋ ଲିଙ୍ଗରୂପସ୍ତଦାଽଭଵତ୍ । ପୁଁଲ୍ଲିଙ୍ଗପ୍ରକୃତୌ ଜାତଃ ପୁଁଲ୍ଲିଙ୍ଗୋଽଯଂ ସନାତନଃ । । ୩୧ ସ୍ତ୍ରୀଲ୍ଲିଙ୍ଗପ୍ରକୃତୌ ଜାତଃ ସ୍ତ୍ରୀଲ୍ଲିଙ୍ଗୋଽଯଂ ସନାତନଃ । ନପୁଂସ୍କପ୍ରକୃତୌ ଜାତଃ କ୍ଲୀବରୂପଃ ସ ଵୈ ପ୍ରଭୁଃ । । ୩୨ ଅଵ୍ଯଯପ୍ରକୃତୌ ଜାତୌ ନିର୍ଗୁଣୋଽଯମଧୋକ୍ଷଜଃ । ନମସ୍ତସ୍ମୈ ଭଗଵତେ ଶୂନ୍ଯରୂପାଯ ସାକ୍ଷିଣେ । । ୩୩ ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ଶିଷ୍ଯୋ ଭୂତ୍ଵା ସ ଵୈ ଦ୍ଵିଜଃ । ତ୍ରିଵିଂଶାବ୍ଦେ ଚ ଯଜ୍ଞାଂଶେ ତତ୍ର ଵାସମକାରଯତ୍ । । ୩ ୪ ଛନ୍ଦୋଗ୍ରନ୍ଥଂ ତୁ ଵେଦାଙ୍ଗଂ ସ୍ଵନାମ୍ନା ତେନ ନିର୍ମିତମ୍ । ରାଧାକୃଷ୍ଣପରଂ ନାମ ଜପ୍ତ୍ଵା ହର୍ଷମଵାପ୍ତଵାନ୍ । । ୩୫ ସୂତ ଉଵାଚ ଧନ୍ଵନ୍ତରିର୍ଦ୍ଵିଜୋ ନାମ ବ୍ରହ୍ମଭକ୍ତିପରାଯଣଃ । କୃଷ୍ଣଚୈତନ୍ଯମାଗମ୍ଯ ନତ୍ଵା ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍ । । ୩୬ ଭଵାଂସ୍ତୁ ପୁରୁଷଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ନିତ୍ଯଶୁଦ୍ଧସ୍ସନାତନଃ । ଜଡଭୂତା ଚ ତନ୍ମାଯା ସମର୍ଥୋ ଭଗଵାନ୍ସ୍ଵଯମ୍ । । ୩୭ ନିତ୍ଯୋଽଵ୍ଯକ୍ତଃ ପରଃ ସୂକ୍ଷ୍ମସ୍ତସ୍ମାତ୍ପ୍ରକୃତିରୁଦ୍ଭଵଃ । ଅତଃ ପୂଜ୍ଯସ୍ସ ଭଗଵାନ୍ପ୍ରକୃତ୍ଯାଃ ପୂଜନେନ କିମ୍ । । ୩୮ ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵିହସ୍ଯାହ ଯଜ୍ଞାଂଶସ୍ସର୍ଵଶାସ୍ତ୍ରଗଃ । ନାଯଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠସ୍ସ ପୁରୁଷୋ ନ କ୍ଷମଃ ପ୍ରକୃତିଂ ଵିନା । । ୩୯ ପୁରାଣେ ଚୈଵ ଵାରାହେ ପ୍ରସିଦ୍ଧେଯଂ କଥା ଶୁଭା । କଦାଚିତ୍ପୁରୁଷୋ ନିତ୍ଯୋ ନାମମାତ୍ରଃ ସ୍ଵକେଚ୍ଛଯା । । ବଭୂଵ ବହୁଧା ତତ୍ର ଯଥା ପ୍ରେତସ୍ତଥା ସ୍ଵଯମ୍ । । 3.4.20.୪୦ ଅସମର୍ଥୋ ଵିରଚିତୁଂ ଜଗନ୍ତି ପୁରୁଷଃ ପରଃ । ତୁଷ୍ଟାଵ ପ୍ରକୃତିଂ ଦେଵୀଂ ଚିରକାଲଂ ସନାତନୀମ୍ । । ୪୧ ତଦା ଦେଵୀ ଚ ତଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ମହତ୍ତତ୍ଵଂ ଚକାର ହ । ସୋଽହଙ୍କାରଶ୍ଚ ମହତୋ ଜାତସ୍ତନ୍ମାତ୍ରିକାସ୍ତତଃ । । ୪୨ ମହାଭୂତାନ୍ଯତୋଽପ୍ଯାସଂସ୍ତୈଃ ସଞ୍ଜାତମିଦଂ ଜଗତ୍ । । ୪୩ ଅତସ୍ସନାତନୌ ଚୋଭୌ ପୁରୁଷାତ୍ପ୍ରକୃତିଃ ପରା । ପ୍ରକୃତେଃ ପୁରୁଷଶ୍ଚୈଵ ତସ୍ମାତ୍ତାଭ୍ଯାଂ ନମୋ ନମଃ । । ୪୪ ଇତି ଧନ୍ଵନ୍ତରିଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଶିଷ୍ଯୋ ଭୂତ୍ଵା ଚ ତଦ୍ଗୁରୋଃ । ତତ୍ରୋଷ୍ଯ ଚୈଵ ଵେଦାଙ୍ଗଂ କଲ୍ପଵେଦଂ ଚକାର ହ । । ସୁଶ୍ରୁତାଦପରେ ଚାପି ଶିଷ୍ଯା ଧନ୍ଵନ୍ତରେଃ ସ୍ମୃତଃ । । ୪୫ ସୂତ ଉଵାଚ ଜଯଦେଵସ୍ସ ଵୈ ଵିପ୍ରୋ ବୌଦ୍ଧମାର୍ଗପରାଯଣଃ । କୃଷ୍ଣଚୈତନ୍ଯମାଗମ୍ଯ ପଞ୍ଚଵିଂଶଵଯୋଵୃତମ୍ । । ନତ୍ଵୋଵାଚ ଵଚୋ ରମ୍ଯଂ ସ ଚ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉଷାପତିଃ । । ୪୬ ଯସ୍ଯ ନାଭେରଭୂତ୍ପଦ୍ମଂ ବ୍ରହ୍ମଣା ସହ ନିର୍ଗତମ୍ । ଅତସ୍ସ ବ୍ରହ୍ମସୂର୍ନାମ ସାମଵେଦେଷୁ ଗୀଯତେ । । ୪୭ ଵିଶ୍ଵୋ ନାରାଯଣସ୍ସାକ୍ଷାଦ୍ଯସ୍ଯ କେତୌ ସମାସ୍ଥିତଃ । ଵିଶ୍ଵ କେତୁରତୋ ନାମ ନ ନିରୁଦ୍ଧୋଽନିରୁଦ୍ଧକଃ । । ୪୮ ବ୍ରହ୍ମଵେଲା ଚ ତତ୍ପତ୍ନୀ ନିତ୍ଯା ଚୋଷା ମହୋତ୍ତମା । ସ ଵୈ ଲୋକହିତାର୍ଥାଯ ସ୍ଵଯମର୍ଚାଵତାରକଃ । । ୪୯ ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵିହସ୍ଯାହ ଯଜ୍ଞାଂଶସ୍ତଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମମ୍ । ଵେଦୋ ନାରାଯଣଃ ସାକ୍ଷାତ୍ପୂଜନୀଯୋ ନରଃ ସଦା । । 3.4.20.୫୦ ତତଃ କାଲସ୍ତତଃ କର୍ମ ତତୋ ଧର୍ମଃ ପ୍ରଵର୍ତତେ । ଧର୍ମାତ୍ମକାମଃ ସମୁଦ୍ଭୂତଃ କାମପତ୍ନୀ ରତିଃ ସ୍ଵଯମ୍ । । ୫୧ ରତ୍ଯାଂ କାମାତ୍ସମୁଦ୍ଭୂତୋଽନିରୁଦ୍ଧୋ ନାମଦେଵତା । ଉଷା ସା ତସ୍ଯ ଭଗିନୀ ତେନ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ସମୁଦ୍ଭଵା । । ୫୨ କାଲୋ ନାମ ସ ଵୈ କୃଷ୍ଣୋ ରାଧା ତସ୍ଯ ସହୋଦରା । କର୍ମରୂପଃ ସ ଵୈ ବ୍ରହ୍ମା ନିଯତିସ୍ତତ୍ସହୋଦରା । । ୫୩ ଧର୍ମରୂପୋ ମହାଦେଵଃ ଶ୍ରଦ୍ଧା ତସ୍ଯ ସହୋଦରା । ଅନିରୁଦ୍ଧଃ କଥଂ ଚେଶୋ ଭଵତୋକ୍ତଃ ସନାତନଃ । । ୫୪ ତ୍ରିଧା ସୃଷ୍ଟିଶ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡେ ସ୍ଥୂଲା ସୂକ୍ଷ୍ମା ଚ କାରଣା । ସ୍ଥୂଲସୃଷ୍ଟ୍ଯୈ ସମୁଦ୍ଭୂତୋ ଦେଵୋ ନାରାଯଣଃ ସ୍ଵଯମ୍ । । ୫୫ ନାରାଯଣୀ ଚ ତଚ୍ଛକ୍ତିସ୍ତଯୋର୍ଜଲସମୁଦ୍ଭଵଃ । ଜଲାଜ୍ଜାତସ୍ସ ଵୈ ଶେଷସ୍ତସ୍ଯୋପରି ସମାସ୍ଥିତୌ । । ୫୬ ସୁପ୍ତେ ନାରାଯଣେ ଦେଵେ ନାଭେଃ ପଙ୍କଜମୁତ୍ତମମ୍ । ଅନନ୍ତଯୋଜନାଯାମମୁଦଭୂଚ୍ଚ ତତୋ ଵିଧିଃ । । ୫୭ ଵିଧେଃ ସ୍ଥୂଲମଯୀ ସୃଷ୍ଟିର୍ଦେଵତିର୍ଯ୍ଯଙ୍ନରାଦିକା । ସୂକ୍ଷ୍ମସୃଷ୍ଟ୍ଯୈ ସମୁଦ୍ଭୂତଃ ସୋଽନିରୁଦ୍ଧ ଉଷାପତିଃ । । ୫୮ ତତୋ ଵୀର୍ଯମଯଂ ତୋଯଂ ଜାତଂ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡମସ୍ତକେ । ଵୀର୍ଯାଜ୍ଜାତସ୍ସ ଵୈ ଶେଷସ୍ତସ୍ଯୋପରି ସ ଚାସ୍ଥିତଃ । । ୫୯ ତସ୍ଯ ନାଭେସ୍ସମୁଦ୍ଭୂତୋ ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକପିତାମହଃ । ସୂକ୍ଷ୍ମସୃଷ୍ଟିସ୍ତତୋ ଜାତା ଯଥା ସ୍ଵପ୍ନେଽପି ଦୃଶ୍ଯତେ । । 3.4.20.୬୦ ହେତୁସୃଷ୍ଟ୍ଯୈ ସମୁଦ୍ଭୂତୋ ଵେଦା ନାରାଯଣଃ ସ୍ଵଯମ୍ । ଵେଦାତ୍କାଲସ୍ତତଃ କର୍ମ ତତୋ ଧର୍ମାଦଯଃ ସ୍ମୃତାଃ । । ୬୧ ତ୍ଵଦ୍ଗୁରୁଶ୍ଚ ଜଗନ୍ନାଥ ଉଡ୍ରଦେଶନିଵାସକଃ । ମଯା ତତ୍ରୈଵ ଗନ୍ତଵ୍ଯଂ ସଶିଷ୍ଯେଣାଦ୍ଯ ଭୋ ଦ୍ଵିଜାଃ । । ୬୨ ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ଵଚନଂ କୃଷ୍ଣଚୈତନ୍ଯକିଙ୍କରାଃ । ସ୍ଵାନ୍ସ୍ଵାଞ୍ଛିଷ୍ଯାନ୍ସମାହୂଯ ତତ୍ପଶ୍ଚାତ୍ପ୍ରଯଯୁଶ୍ଚ ତେ । । ୬୩ ଶାଙ୍କରା ଦ୍ଵାଦଶଗଣା ରାମାନୁଜମୁପାଯଯୁଃ । ନାମଦେଵାଦଯସ୍ତତ୍ର ଗଣାସ୍ସପ୍ତ ସମାଗତାଃ । । ୬୪ ରାମାନନ୍ଦଂ ନମସ୍କୃତ୍ଯ ସଂସ୍ଥିତାସ୍ତସ୍ଯ ସେଵକା । ରୋପଣଶ୍ଚ ତଦାଗତ୍ଯ ସ୍ଵଶିଷ୍ଯୈର୍ବହୁଭିର୍ଵୃତଃ । । ୬୫ କୃଷ୍ଣଚୈତନ୍ଯମାଗମ୍ଯ ନମସ୍କୃତ୍ଯ ସ୍ଥିତଃ ସ୍ଵଯମ୍ । ଜଗନ୍ନାଥପୁରୀଂ ତେ ଵୈ ପ୍ରଯଯୁର୍ଭକ୍ତିତତ୍ପରାଃ । । ୬୬ ନିଧଯଃ ସିଦ୍ଧଯସ୍ତତ୍ର ତେଷାଂ ସେଵାର୍ଥମାଗତାଃ । ସର୍ଵେ ଚ ଦଶସାହସ୍ରା ଵୈଷ୍ଣଵାଃ ଶୈଵଶାକ୍ତକୈଃ । । ୬୭ ଯଜ୍ଞାଂଶଂ ଚ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ଜଗନ୍ନାଥପୁରୀଂ ଯଯୁଃ । ଅର୍ଚାଵତାରୋ ଭଗଵାନନିରୁଦ୍ଧ ଉଷାପତିଃ । । ୬୮ ତଦାଗମନମାଲୋକ୍ଯ ଦ୍ଵିଜରୂପଧରୋ ମୁନିଃ । ଜଗନ୍ନାଥଃ ସ୍ଵଯଂ ପ୍ରାପ୍ତୋ ଯତ୍ର ଯଜ୍ଞାଂଶକାଦଯଃ । । ୬୯ ଯଜ୍ଞାଂଶସ୍ତଂ ସମାଲୋକ୍ଯ ନତ୍ଵା ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍ । କିଂ ମତଂ ଭଵତା ଜ୍ଞାତଂ କଲୌ ପ୍ରାପ୍ତେ ଭଯାନକେ । । 3.4.20.୭୦ ତତ୍ସର୍ଵଂ କୃପଯା ବ୍ରୂହି ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ତତ୍ତ୍ଵତଃ । ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ଵଚନଂ ଜଗନ୍ନାଥୋ ହରିଃ ସ୍ଵଯମ୍ । । ଉଵାଚ ଵଚନଂ ରମ୍ଯଂ ଲୋକମଙ୍ଗଲହେତଵେ । । ୭୧ ମିଶ୍ରଦେଶୋଦ୍ଭଵା ମ୍ଲେଚ୍ଛାଃ କାଶ୍ଯପେନୈଵ ଶାସିତାଃ । ସଂସ୍କୃତା ଶୂଦ୍ରଵର୍ଣେନ ବ୍ରହ୍ମଵର୍ଣମୁପାଗତାଃ । । ୭୨ ଶିଖାସୂତ୍ରଂ ସମାଧାଯ ପଠିତ୍ଵା ଵେଦମୁତ୍ତମମ୍ । ଯଜ୍ଞୈଶ୍ଚ ପୂଜଯାମାସୁର୍ଦେଵଦେଵଂ ଶଚୀପତିମ୍ । । ୭୩ ଦୁଃଖିତୋ ଭଗଵାନିନ୍ଦ୍ରଃ ଶ୍ଵେତଦ୍ଵୀପମୁପାଗତଃ । ସ୍ତୁତ୍ଯା ମାଂ ବୋଧଯାମାସ ଦେଵମଙ୍ଗଲହେତଵେ । । ୭୪ ପ୍ରବୁଦ୍ଧଂ ମାଂ ଵଚଃ ପ୍ରାହ ଶୃଣୁ ଦେଵ ଦଯାନିଧେ । ଶୂଦ୍ରସଂସ୍କୃତମନ୍ନଂ ଚ ଖାଦିତୁଂ ନ ଦ୍ଵିଜୋଽର୍ହତି । । ୭୫ ତଥା ଚ ଶୂଦ୍ରଜନିତୈର୍ଯଜ୍ଞୈସ୍ତୃପ୍ତିଂ ନ ଚାପ୍ନୁଯାମ୍ । କାଶ୍ଯପେ ସ୍ଵର୍ଗତେ ପ୍ରାପ୍ତେ ମାଗଧେ ରାଜ୍ଞି ଶାସତି । । ୭୬ ମମ ଶତ୍ରୁର୍ବଲିର୍ଦୈତ୍ଯଃ କଲିପକ୍ଷମୁପାଗତଃ । ନିସ୍ତେଜାଶ୍ଚ ଯଥାଽହଂ ସ୍ଯାଂ ତଥା ଵୈ କର୍ତୁମୁଦ୍ଯତଃ । । ୭୭ ମିଶ୍ରଦେଶୋଦ୍ଭଵେ ମ୍ଲେଚ୍ଛେ ସାଂସ୍କୃତୀ ତେନ ସଂସ୍କୃତା । ଭାଷା ଦେଵଵିନାଶାଯ ଦୈତ୍ଯାନାଂ ଵର୍ଦ୍ଧନାଯ ଚ । । ୭୮ ଆର୍ଯ୍ଯେଷୁ ପ୍ରାକୃତୀ ଭାଷା ଦୂଷିତା ତେନ ଵୈ କୃତା । ଅତୋ ମାଂ ରକ୍ଷ ଭଗଵନ୍ଭଵନ୍ତଂ ଶରଣାଗତମ୍ । । ୭୯ ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତଦାହଂ ଵୈ ଦେଵରାଜମୁଵାଚ ହ । ଭଵନ୍ତୋ ଦ୍ଵାଦଶାଦିତ୍ଯା ଗନ୍ତୁମର୍ହନ୍ତି ଭୂତଲେ । । 3.4.20.୮୦ ଅହଂ ଲୋକହିତାର୍ଥାଯ ଜନିଷ୍ଯାମି କଲୌ ଯୁଗେ । ପ୍ରଵୀଣୋ ନିପୁଣୋଽଭିଜ୍ଞଃ କୁଶଲଶ୍ଚ କୃତୀ ସୁଖୀ । । ୮୧ ନିଷ୍ଣାତଃ ଶିକ୍ଷିତଶ୍ଚୈଵ ସର୍ଵଜ୍ଞଃ ସୁଗତସ୍ତଥା । ପ୍ରବୁଦ୍ଧଶ୍ଚ ତଥା ବୁଦ୍ଧ ଆଦିତ୍ଯାଃ କ୍ରମତୋ ଭଵାଃ
ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କର ମହିମା ବିବର୍ଣ୍ନନ।
କଲିଯୁଗୀଯେତିହାସସମୁଚ୍ଚଯଵର୍ଣନମ୍ ସୂତ ଉଵାଚ ଵୈକ୍ରମେ ରାଜ୍ଯଵିଗତେ ଚତୁଷ୍ଷଷ୍ଟ୍ଯୁତ୍ତରଂ ମୁନେ । ଦ୍ଵାଵିଂଶଦବ୍ଦଶତକଂ ଭୂତନନ୍ଦିସ୍ତଦା ନୃପଃ । । ୧ କୁବେରଯକ୍ଷକାନ୍ମୌନାନ୍ଧନଧାନ୍ଯସମନ୍ଵିତାନ୍ । ସାର୍ଦ୍ଧଲକ୍ଷାନ୍କଲୈର୍ଘୋରୈର୍ଜିତ୍ଵା ତାନ୍ଯୁଦ୍ଧକାରିଣଃ । । ୨ କିଲ୍କିଲାଯାଂ ସ୍ଵଯଂ ରାଜ୍ଯଂ ନାଗଵଂଶୈଶ୍ଚକାର ହ । ଆଗ୍ନେଯ୍ଯାଂ ଦିଶି ଵିଖ୍ଯାତା ପୁଣ୍ଡରୀକେଣ ନିର୍ମିତା । । ୩ ପୁରୀ କିଲକିଲା ନାମ ତତ୍ର ରାଜା ବଭୂଵ ହ । ପୁଣ୍ଡରୀକାଦଯୋ ନାଗାସ୍ତସ୍ମିନ୍ରାଜ୍ଯଂ ପ୍ରଶାସତି । । ୪ ଗେହେ ଗେହେ ଜନୈସ୍ସର୍ଵୈଃ ପୂଜନୀଯା ବଭୂଵିରେ । ସ୍ଵାହା ସ୍ଵଧା ଵଷଟ୍କାରୋ ଦେଵପୂଜା ମହୀତଲେ । । ୫ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଦେଵାନୁପାଗମ୍ଯ ସଂସ୍ଥିତା ମେରୁମୂର୍ଦ୍ଧନି । ଶକ୍ରାଜ୍ଞଯା କୁବେରସ୍ତୁ ଶୂକଧାନ୍ଯଂ ସମନ୍ତତଃ । । ୬ ଯକ୍ଷୈଃ ଷଡଂଶାନାଦାଯ ଦେଵେଭ୍ଯଃ ପ୍ରଦଦୌ ପ୍ରଭୁଃ । ମଣିସ୍ଵର୍ଣାଦିଵସ୍ତୂନି ମୌନରାଜ୍ଯେଷୁ ଯାନି ଵୈ । । ୭ ଦତ୍ତାନି ତାନି କୋଶେଷୁ ପୁନର୍ଦେଵଶ୍ଚକାର ହ । ମଣ୍ଡଲୀକଂ ପଦଂ ତେନ ସତ୍କୃତଂ ଭୂତନନ୍ଦିନା । । ୮ ଶତାର୍ଦ୍ଧଂ ତୁ ତତୋ ରାଜା ଶିଶୁନନ୍ଦିର୍ବଭୂଵ ହ । ନାଗପୂଜାଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ତିରସ୍କୃତ୍ଯ ସୁରାନ୍ଭୁଵି । । ୯ ଚକାର ରାଜ୍ଯଂ ଵିଶାବ୍ଦଂ ଯଶୋନନ୍ଦିସ୍ତତୋଽନୁଜଃ । ଭ୍ରାତ୍ରାସନଂ ସ୍ଵଯଂ ପ୍ରାପ୍ତୋ ନାଗପୂଜାପରାଯଣଃ । । 3.4.23.୧୦ ପଞ୍ଚଵିଂଶତିଵର୍ଷାଣି ସ ଚ ରାଜ୍ଯମଚୀକରତ୍ । ତତସ୍ତତ୍ତନଯୋ ରାଜା ସ ବଭୂଵ ପ୍ରଵୀରକଃ । । ୧୧ ଏକାଦଶାବ୍ଦଂ ତଦ୍ରାଜ୍ଯଂ କର୍ମଭୂମ୍ଯାଂ ପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍ । କଦାଚିତ୍ସ ଚ ବାହ୍ଲୀକେ ସେନଯା ସାର୍ଦ୍ଧମାଗତଃ । । ୧୨ ତତ୍ର ତୈରଭଵଦ୍ଯୁଦ୍ଧଂ ପୈଶାଚୈର୍ମ୍ଲେଚ୍ଛଦାରୁଣୈଃ । ମାସମାତ୍ରାନ୍ତରେ ମ୍ଲେଚ୍ଛା ଲକ୍ଷସଂଖ୍ଯା ମୃତିଂ ଗତାଃ । । ୧୩ ତଥା ଷଷ୍ଟିସହସ୍ରାଶ୍ଚ ନାଗଭକ୍ତା ଲଯଂ ଗତାଃ । ବାଦଲୋ ନାମ ତଦ୍ରାଜା ରୋମଜସ୍ଥୋ ମହାବଲଃ । । ୧୪ ଯଶୋନନ୍ଦିନମାହୂଯ ଦଦୌ ଜାଲଵତୀଂ ସୁତାମ୍ । ଗୃହୀତ୍ଵା ମ୍ଲେଚ୍ଛରାଜସ୍ଯ ସୁତାଂ ଗେହମୁପାଗତଃ । । ୧୫ ଗର୍ଭୋ ଜାତସ୍ତତସ୍ତସ୍ଯାଂ ବଭୂଵ ତନଯୋ ବଲୀ । ବାହ୍ଲୀକୋ ନାମ ଵିଖ୍ଯାତୋ ନାଗପୂଜନତତ୍ପରଃ । । ୧୬ ତଦନ୍ଵଯେ ନୃପା ଜାତା ବାହ୍ଲୀକାଶ୍ଚ ତ୍ରଯୋଦଶ । ଚତୁଶ୍ଶତାନି ଵର୍ଷାଣି କୃତ୍ଵା ରାଜ୍ଯଂ ମୃତିଂ ଗତାଃ । । ୧୭ ଅଯୋମୁଖେ ଚ ବାହ୍ଲୀକେ ରାଜ୍ଯମତ୍ର ପ୍ରଶାସତି । ତଦା ପିତୃଗଣାସ୍ସର୍ଵେ କୃଷ୍ଣଚୈତନ୍ଯମାଯଯୁଃ । । ୧୮ ନତ୍ଵୋଚୁର୍ଵଚନଂ ତତ୍ର ଭଗଵଞ୍ଛୃଣୁ ମେ ଵଚଃ । ଵଯଂ ପିତୃଗଣା ଭୂପୈର୍ନାଗଵଂଶ୍ଯୈର୍ନିରାକୃତାଃ । । ୧୯ ଶ୍ରାଦ୍ଧତର୍ପଣକର୍ମାଣି ତୈର୍ଵଯଂ ଵର୍ଦ୍ଧିତାସ୍ସଦା । ପିତୃଵୃଦ୍ଧାତ୍ସୋମଵୃଦ୍ଧିସ୍ତତୋ ଦେଵାଶ୍ଚ ଵର୍ଦ୍ଧନାଃ । । 3.4.23.୨୦ ଦେଵଵୃଦ୍ଧାଲ୍ଲୋକଵୃଦ୍ଧିସ୍ତସ୍ମାଦ୍ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରଜାପତିଃ । ବ୍ରହ୍ମଵୃଦ୍ଧାତ୍ପରଂ ହର୍ଷଂ ଗେହେ ଗେହେ ଜନେ ଜନେ । । ୨୧ ଅତୋଽସ୍ମାନ୍ରକ୍ଷ ଭଗଵନ୍ପ୍ରଜାଃ ପାହି ସନାତନୀଃ । ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚସ୍ତେଷାଂ ଯଜ୍ଞାଂଶୋ ଭଗଵାନ୍ହରିଃ । । ୨୨ ପୁଷ୍ଯମିତ୍ରଂ ଧର୍ମପରମାର୍ଯଵଶଵିଵର୍ଦ୍ଧନମ୍ । । ୨୩ ଜାତମାତ୍ରଃ ସ ଵୈ ବାଲଃ ଷୋଡଶାର୍ଦ୍ଧଵଯୋଽଭଵତ୍ । ଅଯୋନିର୍ଯୋନିଭୂତାଂସ୍ତାନଯୋମୁଖ ପୁରସ୍ସରାନ୍ । । ୨୪ ଜିତ୍ଵା ଦେଶାନ୍ନିରାକୃତ୍ଯ ସ୍ଵଯଂ ରାଜ୍ଯଂ ଗୃହୀତଵାନ୍ । ଯଥା ଶିଵାଂଶତୋ ଜାତୋ ଵିକ୍ରମୋ ନାମ ଭୂପତିଃ । । ୨୫ ଶକାନ୍ଗନ୍ଧର୍ଵପକ୍ଷୀଯାଞ୍ଜିତ୍ଵା ପୂଜ୍ଯୋ ବଭୂଵ ହ । ନାଗପକ୍ଷାଂସ୍ତଥା ଭୂପାନ୍ଗୋଲକାସ୍ଯାନ୍ଭଯଙ୍କରାନ୍ । । ୨୬ ପୁଷ୍ଯମିତ୍ରସ୍ତଦା ଜିତ୍ଵା ସର୍ଵପୂଜ୍ଯୋଽଭଵଦ୍ଭୁଵି । ସପ୍ତଵିଂଶଚ୍ଛତଂ ଵର୍ଷଂ ଦ୍ଵିସପ୍ତତ୍ଯୁତ୍ତରଂ ତଥା । । ୨୭ ରାଜ୍ଯଂ ଵିକ୍ରମତୋ ଜାତଂ ସମାପ୍ତିମଗମତ୍ତଦା । ପୁଷ୍ଯମିତ୍ରେ ରାଜ୍ଯପଦଂ ପ୍ରାପ୍ତେ ସମଭଵତ୍ତଦା । । ୨୮ ଶତଵର୍ଷଂ ରାଜ୍ଯପଦଂ ତେନ ଧର୍ମାତ୍ମନା ଧୃତମ୍ । ଅଯୋଧ୍ଯା ମଥୁରା ମାଯା କାଶୀ କାଞ୍ଚୀ ହ୍ଯଵନ୍ତିକା । । ୨୯ ପୁରୀ ଦ୍ଵାରଵତୀ ତେନ ରାଜ୍ଞା ଚ ପୁନରୁଦ୍ଧୃତାଃ । କୁରୁସୂକରପଦ୍ମାନି କ୍ଷେତ୍ରାଣି ଵିଵିଧାନି ଚ । । 3.4.23.୩୦ ନୈମିଷୋତ୍ପଲଵୃନ୍ଦାନାଂ ଵନକ୍ଷେତ୍ରାଣି ଭୂତଲେ । ନାନାତୀର୍ଥାନି ତେନୈଵ ସ୍ଥାପିତାନି ସମନ୍ତତଃ । । ୩୧ ତଦା କଲିଃ ସ ଗନ୍ଧର୍ଵୋ ଦେଵତାପିତୃଦୂଷକଃ । ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ଵପୁରାସ୍ଥାଯ ପୁଷ୍ଯମିତ୍ରମୁପାଗମତ୍ । । ୩୨ ନତ୍ଵୋଵାଚ ପ୍ରିଯଂ ଵାକ୍ଯଂ ଶୃଣୁ ଭୂପ ଦଯାପର । ଆର୍ଯଦେଶେ ପିତୃଗଣାଃ ପୂଜାର୍ହାଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧତର୍ପଣୈଃ । । ୩୩ ଅଜ୍ଞାନମିତି ତଜ୍ଜ୍ଞେଯ ଭୁଵି ଯତ୍ପିତୃପୂଜନମ୍ । ମୃତା ଯେ ତୁ ନରା ଭୂମୌ ପୂର୍ଵକର୍ମଵଶାନୁଗାଃ । । ୩୪ ଭଵନ୍ତି ଦେହଵନ୍ତସ୍ତେ ଚତୁରାଶୀତିଲକ୍ଷଧା । ଛଦ୍ମନା ମଯଦେଵେନ ପିତୃପୂଜା ଵିନିର୍ମିତା । । ୩୫ ଵୃଥା ଶ୍ରମଂ ଵୃଥା କର୍ମ ନୃଣାଂ ଚ ପିତୃପୂଜନମ୍ । ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚୋ ଘୋରଂ ଵିହସ୍ଯାହ ମହୀପତିଃ । । ୩୬ ଭଵାନ୍ମୂର୍ଖୋ ମହାମୂଢୋ ନ ଜାନୀଷ ପରଂ ଫଲମ୍ । ଭୁଵର୍ଲୋକେ ନ ଯେ ଦୃଷ୍ଟାଃ ଶୂନ୍ଯଭୂତାଶ୍ଚ ଭାସ୍ଵରାଃ । । ୩୭ ଯେ ତୁ ତେ ଵୈ ପିତୃଗଣାଃ ପିଣ୍ଡରୂପଵିମାନଗାଃ । ସତ୍ପୁତ୍ରୈଶ୍ଚ ଵିଧାନେନ ପିଣ୍ଡଦାନଂ ଚ ଯତ୍କୃତମ୍ । । ୩୮ ତଦ୍ଵିମାନଂ ନଭୋଜାତଂ ସର୍ଵାନନ୍ଦପ୍ରଦାଯକମ୍ । ଅବ୍ଦମାତ୍ରଂ ସ୍ଥିତିସ୍ତେଷାଂ ପିଣ୍ଡପାଯସରୂପିଣାମ୍ । । ୩୯ ଗୀତାଷ୍ଟାଦଶକାଧ୍ଯାଯୈଃ ସପ୍ତଶତ୍ଯାଶ୍ଚରିତ୍ରକୈଃ । ପାଵିତଂ ଯତ୍ତୁ ଵୈ ପିଣ୍ଡଂ ତ୍ରିଶତାବ୍ଦଂ ଚ ତତ୍ସ୍ଥିତିଃ । । 3.4.23.୪୦ ଶ୍ରାଦ୍ଧତର୍ପଣହୀନା ଯେ ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ମାନଵା ଭୁଵି । ତେ ସର୍ଵେ ନାରକା ଜ୍ଞେଯାଃ କୁଲମେକୋତ୍ତରଂ ଶତମ୍ । । ୪୧ ଶ୍ରାଦ୍ଧକର୍ମ ମହାନ୍ଧର୍ମଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧୋଽଯଂ ସର୍ଵକାରଣମ୍ । ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସ ଗନ୍ଧର୍ଵଃ କଲୀରାଜୋଽତ୍ର ଦେହିନାମ୍ । । ୪୨ ନତ୍ଵୋଵାଚ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ପ୍ରସନ୍ନଵଦନୋ ହି ସଃ । ସଦା ଭଵ ମମାଶୁ ତ୍ଵଂ ତଵାହଂ ନୃପ କିଙ୍କରଃ । । ୪୩ କଲିମିତ୍ରଃ ପୁଷ୍ଯମିତ୍ରୋ ଭଵାନ୍ଭୁଵି ଭଵେତ୍ସଦା । ଯଥା ଵିକ୍ରମରାଜସ୍ଯ ଵୈତାଲସ୍ଯ ଚ ଵୈ ସଖା ।।୪୪ ସର୍ଵକାର୍ଯକରୋଽହଂ ଵୈ ତଥା ତଵ ନ ସଂଶଯଃ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଯା ଚ ନୃପଂ ଧୀରଂ ସମାଦାଯ ସ ଵୈ କଲିଃ ।।୪୫ ସପ୍ତଦ୍ଵୀପାଂସ୍ତଥା ଖଣ୍ଡାନ୍ନଭୋମାର୍ଗାନନେକଶଃ । ସ୍ଵପୃଷ୍ଠସ୍ଥାଯ ରାଜ୍ଞେ ଚ ଦର୍ଶଯାମାସ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ ।।୪୬ ଆର୍ଯଧର୍ମଂ କଲୌ ସ୍ଥାପ୍ଯ ନଷ୍ଟଭୂତଂ ସ ଵୈ ନୃପଃ । ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ପ୍ରାଣାଂଶ୍ଚ ଯଜ୍ଞାଂଶେ ତେଜସ୍ତସ୍ଯ ସମାଗମତ୍ ।।୪୭ ଆନ୍ଧ୍ରଦେଶୋଦ୍ଭଵୋ ରାଜା ସୁଗଦୋ ନାମ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ । ଵିନା ଭୂପଂ ଚ ତଂ ଦେଶଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାଜ୍ଯମଚୀକରତ୍ ।।୪୮ ଵିଂଶଦବ୍ଦଂ ପଦଂ ତେନ କର୍ମଭୂମ୍ଯାଂ ଚ ସତ୍କୃତମ୍ । ତଦନ୍ଵଯେ ଷଷ୍ଟିନୃପା ବଭୂଵୁର୍ବହୁମାର୍ଗିଣଃ ।।୪୯ ପୁଷ୍ଯମିତ୍ରଗତେ ରାଜ୍ଯେ ଦଶୋତ୍ତରଶତତ୍ରଯମ୍ । ତସ୍ମିନ୍କାଲେ ଲଯଂ ଜଗ୍ମୁଶ୍ଚାନ୍ଧ୍ରଦେଶନିଵାସିନଃ ।।3.4.23.୫୦ ଶତାର୍ଦ୍ଧାବ୍ଦଂ ତତୋ ଭୂମିର୍ଵିନା ରାଜ୍ଞା ବଭୂଵ ହ । ତଦା କ୍ଷୁଦ୍ରା ନରା ଲୁବ୍ଧା ଲୁଣ୍ଠିତାଶ୍ଚୌରଦାରୁଣୈଃ ।।୫ ୧ ଦାରିଦ୍ରମଗମନ୍ଘୋରଂ ଵିନା ସ୍ଵର୍ଣଂ ଚ ଭୂରଭୂତ୍ । ପୁନର୍ଦେଵଶ୍ଚ ଭଗଵାନ୍ପ୍ରାର୍ଥିତସ୍ତାନୁଵାଚ ହ ।।୫୨ ଦେଶେ କୌଶଲକେ ଜାତଃ ସୂର୍ଯ୍ଯାଂଶାଚ୍ଯ ମହୀପତିଃ । ରାକ୍ଷସାରିରିତି ଖ୍ଯାତୋ ଦେଵମାର୍ଗପରାଯଣଃ ।।୫୩ ମମାଜ୍ଞଯା ସ ଵୈ ରାଜା ଭଵିଷ୍ଯତି ମହୀତଲେ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵାନ୍ତର୍ଦଧେ ଵିଷ୍ଣୁର୍ଦେଵଲୋକାନୁପାଗମତ୍ ।।୫୪ ରାକ୍ଷସାରିମଯୋଧ୍ଯାଯାଂ ସ୍ଥାପଯାମାସୁରେଵ ତମ୍ । ଆନ୍ଧ୍ରରାଷ୍ଟ୍ରେ ଚ ଯଦ୍ଦ୍ରଵ୍ଯଂ ରାକ୍ଷସୈଶ୍ଚ ସମାହୃତମ୍ ।।୫୫ ତଦ୍ଦ୍ରଵ୍ଯଂ ରାକ୍ଷସାଞ୍ଜିତ୍ଵା ଗ୍ରାମେ ଗ୍ରାମେ ଚକାର ସଃ । ତାରଧାତୋରଷ୍ଟମୂଲ୍ଯଂ ସୁଵର୍ଣଂ ଭୁଵି ତତ୍କୃତମ୍ ।।୫୬ ଆରଧା(ଧ?)ତୋଃ ଶତଂ ମୂଲ୍ଯଂ ରାଜତଂ ତେନ ଵୈ କୃତମ୍ । ତାମ୍ରଧାତୋଃ ପଞ୍ଚମୂଲ୍ଯମାରଧାତୋଶ୍ଚ ତତ୍କୃତମ୍ ।।୫୭ ନାଗଧାତୋଃ ପଞ୍ଚମୂଲ୍ଯଂ ଭୁଵି ତେନୈଵ ନିର୍ମିତମ୍ । ତାମ୍ରଂ ପଵିତ୍ରମଧିକଂ ନାଗୋ ଵଙ୍ଗସ୍ତଥୋତ୍ତମଃ । । ୫୮ ଲୌହଧାତୋଃ ଶତଂ ମୂଲ୍ଯଂ ଵଙ୍ଗୋଽସୌ ତେନ ସତ୍କୃତଃ । ଶତାର୍ଦ୍ଧାବ୍ଦଂ ମହୀଂ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ସୂର୍ଯଲୋକମୁପାଯଯୌ । । ୫୯ ତଦନ୍ଵଯେ ଷଷ୍ଟିନୃପା ଜାତା ଵେଦପରାଯଣାଃ । ପୁଷ୍ଯମିତ୍ରଗତେ ରାଜ୍ଯେ ଚାବ୍ଦେ ସପ୍ତଶତେ ଗତେ । । 3.4.23.୬୦ କୌଶଲାନ୍ଵଯସମ୍ଭୂତା ଭୂପାଃ ସ୍ଵର୍ଗମୁପାଯଯୁଃ । ଶତାର୍ଦ୍ଧାବ୍ଦଂ ତତୋ ଭୂମିର୍ମଣ୍ଡଲୀକଂ ନୃପଂ ଵିନା । । ୬୧ କ୍ଷୁଦ୍ରଭୂପାଶ୍ଚ ବୁଭୁଜେ ଦେଶେ ଦେଶେ ଚ ଭାର୍ଗଵଃ । ତତୋ ବୈଦରଦେଶୀଯୋ ନାମ୍ନା ଭୂପୋ ଵିଶାରଦଃ । । ୬୨ ଆର୍ଯଦେଶମୁପାଗମ୍ଯ ଲକ୍ଷସୈନ୍ଯସମନ୍ଵିତଃ । କ୍ଷୁଦ୍ରଭୂପାନ୍ଵଶୀକୃତ୍ଯ ମଣ୍ଡଲୀକୋ ବଭୂଵ ହ । । ୬୩ ନାନାକଲୈଶ୍ଚ କର୍ମାଣି ଵିଚିତ୍ରାଣି ମହୀତଲେ । ଗ୍ରାମେ ଗ୍ରାମେ ନରାଶ୍ଚକୁର୍ଵର୍ଣସଙ୍କରକାରକାଃ । । ୬୪ ବ୍ରହ୍ମକ୍ଷତ୍ରମଯୋ ଵର୍ଣୋ ନାମମାତ୍ରେଣ ଦୃଶ୍ଯତେ । ଵୈଶ୍ଯପ୍ରାଯା ନରା ଆର୍ଯାଃ ଶୂଦ୍ରପ୍ରାଯାଶ୍ଚ କାରିଣଃ । । ୬୫ ତଦ୍ରାଷ୍ଟ୍ରେ ମନୁଜାଶ୍ଚାସନ୍ନାମମାତ୍ରଂ ସୁରାର୍ଚକାଃ । ଷଷ୍ଟିଵର୍ଷଂ ପଦଂ ତେନ କର୍ମଭୂମ୍ଯାଂ ଚ ସତ୍କୃତମ୍ । । ୬୬ ତତୋ ନୃପା ମହୀଂ ପ୍ରାପ୍ତାଃ ଷଟ୍ସଙ୍ଖ୍ଯାସ୍ତୁ ତଦନ୍ଵଯାଃ । ପୁଷ୍ଯମିତ୍ରଗତେ ରାଷ୍ଟ୍ରେ ଶତଷୋଡଶହାଯନୀ । । ୬୭ ଵୈଦୂରା ନିଧନଂ ଜଗ୍ମୁଃ କଲିକାଲେ ଭଯାନକେ । ଚତୁଶ୍ଶତାନି ଵର୍ଷାଣି କ୍ଷୁଦ୍ରରୂପା ଚ ଭୂରଭୂତ୍ । । ୬୮ ତତ୍ପଶ୍ଚାନ୍ନୈଷଧେ ରାଷ୍ଟ୍ରଂ କାଲମାଲୀ ନୃପୋଽଭଵତ୍ । କ୍ଷୁଦ୍ରଭୂପାନ୍ଵଶୀକୃତ୍ଯ ସ୍ଵଯଂ ରାଜା ବଭୂଵ ଵୈ । । ୬୯ ଯମାଭୂଯା ଭୁଵି ତ୍ଵଷ୍ଟ୍ରା ନଗରୀ ଯମୁନାତଟେ । ନିର୍ମିତା ଯୋଜନାଯାତୁ କାଲକାଲେତି ଵିଶ୍ରୁତା । । 3.4.23.୭୦ ତତ୍ରାର୍ଯଦେଶ ଭୂପାନାଂ ପୂଜ୍ଯୋ ରାଜା ସ ଚାଭଵତ୍ । ଦେଵାନ୍ପିତୄଂସ୍ତିରସ୍କୃତ୍ଯ ପ୍ରେତପୂଜାଂ ଜନେ ଜନେ । । ୭୧ କାଲମାଲୀ ଚ କୃତଵାନ୍ଦେଶନୈଷଧସଂସ୍ଥିତଃ । ଦ୍ଵାତ୍ରିଂଶଦ୍ଵର୍ଷରାଜ୍ଯଂ ତଦ୍ବଭୂଵ ଜନପୀଡନମ୍ । । ୭୨ ତଦନ୍ଵଯେ ଷଷ୍ଟିନୃପା ବଭୂଵୁଃ ପ୍ରେତପୂଜକାଃ । ଶତାବ୍ଦାଂତମଭୂଦ୍ରାଜ୍ଯଂ ତେଷାଂ ନୈଷଧଦେଶିନାମ୍ । । ୭୩ ସହସ୍ରାବ୍ଦଂ ତୁ ତତ୍ପଶ୍ଚାତ୍କ୍ଷୁଦ୍ରଭୂପା ମହୀ ହ୍ଯଭୂତ୍ । ସୁରାର୍ଚନଂ ଵେଦମାର୍ଗଃ ଶ୍ରୁତମାତ୍ରଶ୍ଚ ଦୃଶ୍ଯତେ । । ୭୪ ପୁଷ୍ଯମିତ୍ରଗତେ ରାଜ୍ଯେ ଚୈକତ୍ରିଂଶଚ୍ଛତେ କଲୌ । ଦ୍ଵାତ୍ରିଂଶଦୁତ୍ତରେ ଚୈଵ ତଦା ଦେଵାଶ୍ଚ ଦୁଃଖିତାଃ । । ୭୫ କୃଷ୍ଣଚୈତନ୍ଯମାଗମ୍ଯ ନତ୍ଵୋଚୁର୍ଵଚନଂ ପ୍ରିଯମ୍ । ଭଗଵନ୍କଲିକାଲେଽଦ୍ଯ ଵର୍ଣାଶ୍ଚତ୍ଵାରିଭୂତଲେ
କଲିଯୁଗୀଯେତିହାସସମୁଚ୍ଚଯଵର୍ଣନମ୍ ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଚତୁର୍ଥଚରଣେ ଜାତୈର୍ମନୁଜୈରେକଵିଂଶତିଃ । ଅଜୀର୍ଣଭୂତା ନରକା ଯାସ୍ଯନ୍ତି ଚ ଯମାଲଯମ୍ । । ୧ ନମସ୍ତେ ଧର୍ମରାଜାଯ ନଶ୍ଚ ତୃପ୍ତିକରାଯ ଚ । ଵଚନଂ ଶୃଣୁ ସର୍ଵଜ୍ଞ ନଶ୍ଚ ଜାତମଜୀର୍ଣକମ୍ । । ୨ ଯଥା ଭଜାମ ପ୍ରକୃତିଂ ତଥା କୁରୁ ସୁରୋତ୍ତମ । ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଧର୍ମରାଜଶ୍ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତେନ ସଂଯୁତଃ । । ୩ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ଚ ଗମିଷ୍ଯନ୍ତି ସନ୍ଧ୍ଯାଯାଂ ଚ କଲୌ ଯୁଗେ । ଚତୁରଶ୍ଚ ଯମାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପରମେଷ୍ଠୀ ପିତାମହଃ । । ୪ ତଦୀରିତଂ ସ୍ଵଯଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା କ୍ଷୀରାବ୍ଧିଂ ପ୍ରତି ଯାସ୍ଯତି । ପୂଜଯିତ୍ଯା ଜଗନ୍ନାଥଂ ଦେଵଦେଵଂ ଵୃଷାକପିମ୍ । । ୫ ସାଙ୍ଖ୍ଯଶାସ୍ତ୍ରମଯୈଃ ସ୍ତୋତ୍ରୈଃ ସଂସ୍ତୋଷ୍ଯତି ପରମ୍ ପ୍ରଭୁମ୍ । । ୬ ଜଯ ଜଯ ଜଯ ନିର୍ଗୁଣ ଗୁଣଧାରିନ୍ରଗଜଗଜୀଵତତ୍ତ୍ଵଶୁଭକାରିନ୍ । ସାରଭୂତସଦ୍ଗୁଣମଯ ତତ୍ତ୍ଵୈର୍ଦେଵାନ୍ରଚଯତି ପାତି ଗୁଣସତ୍ତ୍ଵୈଃ । । ତସ୍ମୈ ନମୋ ନମୋ ଗୁଣରାଶେ ଦେଵଵୃନ୍ଦହୃଦି କୃଷ୍ଣଵିକାଶେ । । ୭ ରଜୋଭୂତତତ୍ତ୍ଵେଭ୍ଯ ଉତାଶୁ ଵିରଚତି ଭୁଵି ଚ ନରାନ୍ସ୍ଵଯମାଶୁ । ପାତି ହନ୍ତି ଯୋ ଦେଵ ଉଦାରସ୍ତସ୍ଯ ଶିରସି ସଂସ୍ଥିତଜଗଭାରଃ । । ପାହି ନାଥ ନୋ ଦୈତ୍ଯଵିନାଶିନ୍କାଲଜନିତଲୀଲାଗୁଣଭାସିନ୍ । । ୮ ତେଷାମିତି ଵଚନଂ ପ୍ରଭୁଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ହ୍ଯଵନିମିଵାଶୁ । ଯଥା ଜନିଷ୍ଯତି ସ ପ୍ରଭୁସ୍ତଚ୍ଛୃଣୁ ଵୈ ମନ ଆଶୁ । । ୯ ? ନମ୍ରୀଭୂତାନ୍ତୁରାନ୍ଵିଷ୍ଣୁର୍ନମୋଵାକ୍ଯେନ ତାନ୍ପ୍ରତି । ଵଦିଷ୍ଯତି ଵଚୋ ରମ୍ଯଂ ଲୋକମଙ୍ଗଲହେତଵେ । । 3.4.25.୧୦ ଭୋଃ ସୁରାଃ ସମ୍ଭଲଗ୍ରାମେ କଶ୍ଯପୋଽଯଂ ଜନିଷ୍ଯତି । ନାମ୍ନା ଵିଷ୍ଣୁଯଶାଃ ଖ୍ଯାତୋ ଵିଷ୍ଣୁକୀର୍ତିସ୍ତୁ ତତ୍ପ୍ରିଯା । । ୧୧ କୃଷ୍ଣଲୀଲାମଯଂ ଗ୍ରନ୍ଥଂ ନରାଂସ୍ତାଞ୍ଛ୍ରାଵଯିଷ୍ଯତି । ତଦା ତେ ନନ୍ଦିନୋ ଭୂତ୍ଵା ଚୈକୀଭୂଯ ସମନ୍ତତଃ । । ୧୨ ତଂ ଦ୍ଵିଜଂ ଵିଷ୍ଣୁଯଶସଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ନିଗଡୈର୍ଦୃଢୈଃ । ବଦ୍ଧ୍ଵା ସର୍ଵେ ସପତ୍ନୀକଂ କାରାଗାରେ ଦୃଢାଯସେ । । ୧୩ କରିଷ୍ଯନ୍ତି ମହାଧୂର୍ତା ନାରକା ଇଵ ଦାରୁଣାଃ । ଵିଷ୍ଣୁକୀର୍ତ୍ଯା ସ ଭଗଵାନ୍ପୂର୍ଣୋ ନାରାଯଣୋ ହରିଃ । । ୧୪ ଜନିଷ୍ଯତି ମହାଵିଷ୍ଣୁଃ ସର୍ଵଲୋକଶିଵଙ୍କରଃ । ନିଶୀଥେ ତମସୋଦ୍ଭୂତେ ମାର୍ଗକୃଷ୍ଣାଷ୍ଟମୀଦିନେ । । ୧୫ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡଂ ମଙ୍ଗଲଂ କୁର୍ଵନ୍ସୁରାଃ ପ୍ରାଦୁର୍ଭଵିଷ୍ଯତି । ବ୍ରହ୍ମ ଵିଷ୍ଣୁର୍ହରଶ୍ଚୈଵ ଗଣେଶୋ ଵାସଵୋ ଗୁରୁଃ । । ୧୬ ଵହ୍ନିଃ ପିତୃପତିଃ ପକ୍ଷୋ ଵରୁଣଃ ସଵିଭୀଷଣଃ । ଚିତ୍ରୋ ଵାଯୁ୍ର୍ଧ୍ରୁଵୋ ଵିଶ୍ଵେ ରଵିଃ ସୋମଃ କୁଜୋ ବୁଧଃ । । ୧୭ ଗୁରୁଃ ଶୁକ୍ରଃ ଶନିଃ ରାହୁଃ କେତୁସ୍ତତ୍ର ଗମିଷ୍ଯତି । ପଦ୍ଯୈକୈକେନ ତେ ଦେଵାଃ ସ୍ତୋଷ୍ଯନ୍ତି ପରମେଶ୍ଵରମ୍ । । ୧୮ ମହତ୍ତମା ମୂର୍ତିମଯୀ ତଵାଜା ତଦାସ୍ଯ ପୂର୍ଵାଜ୍ଜନିତୋହଽମାଦୌ । ମଯା ତତଂ ଵିଶ୍ଵମିଦଂ ସଦୈଵ ଯତୋ ନମସ୍ତତ୍ପୁରୁଷୋତ୍ତମାଯ । । ୧୯ ଅଜସ୍ଯ ଯାମ୍ଯାଜ୍ଜନିତୋଽହମାଦୌ ଵିଷ୍ଣୁର୍ମହାକଲ୍ପକରୋଽଧିକାରୀ । ସ୍ଵକୀଯନାମ୍ନା ତୁ ମଯା ତତଂ ତଦ୍ଵିଶ୍ଵେ ସଦୈଵଂ ଚ ନମୋ ନମସ୍ତେ । । 3.4.25.୨୦ ଅଵ୍ଯକ୍ତପାଶ୍ଚାତ୍ଯମୁଖାତ୍ସୁଜନ୍ମା ଶିଵୋଽହମାଦୌ ସୁରତତ୍ତ୍ଵକାରୀ । ମଯା ମହାକଲ୍ପକରସ୍ତୃତୀଯା ତ୍ଵଦାଜ୍ଞଯା ଦେଵ ନମୋ ନମସ୍ତେ । । ୨୧ ପ୍ରଧାନଵକ୍ତ୍ରୋତ୍ତରତୋଽହମାଦୌ ଜାତୋ ଗଣେଶଃ କିଲ କଲ୍ପକର୍ତା । ମଯା ତତଂ ଵିଶ୍ଵମିଦଂ ସଦୈଵ ତସ୍ମୈ ନମଃ କାରୁଣିକୋତ୍ତମାଯ । । ୨୨ ଅଜାର୍ଦ୍ଧଵକ୍ତ୍ରାଜ୍ଜନିତୋଽହମାଦୌ ମରୁନ୍ମହାକଲ୍ପକରୋ ମହେନ୍ଦ୍ରଃ । ମଯା ତତଂ ଵିଶ୍ଵମିଦଂ ସ୍ଵକଲ୍ପେ ଯଦାଜ୍ଞଯା ଦେଵ ନମୋ ନମସ୍ତେ । । ୨୩ ପ୍ରଥାନଭାଲାକ୍ଷିସମୁଦ୍ଭଵୋଽହଂ ଵହ୍ନେର୍ମହାକଲ୍ପକରୋ ଗୁହାଖ୍ଯଃ । ଵିନିର୍ମିତଂ ଵିଶ୍ଵମିଦଂ ମଯା ତଦ୍ଯଦାଜ୍ଞଯା ନାଥ ନମୋ ନମସ୍ତେ । । ୨୪ ଅଜାମୁଖାତ୍ପୂର୍ଵଗତାଚ୍ଚ ଜାତଶ୍ଚାଦୌ ମହାକଲ୍ପକରୋଽହମଗ୍ନିଃ । ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡମେତଚ୍ଚ ମଯା ତତଂ ଵୈ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡକଲ୍ପାଯ ନମୋ ନମସ୍ତେ । । ୨୫ ଅଜାଭୁଜାଦ୍ଦକ୍ଷିଣତୋଽହମାଦୌ ଜାତୋ ମହାକଲ୍ପକକରଃ ସଧର୍ମଃ । ମଯା ସଦେଵୈ ରଚିତଂ ସମଗ୍ରଂ ଲିଙ୍ଗାଖ୍ଯକଲ୍ପାଯ ନମୋ ନମସ୍ତେ । । ୨୬ ଅଜାଭୁଜାତ୍ପଶ୍ଚିମତୋଽହମାଦୌ ଜାତୋ ମହାକଲ୍ପକରଃ ସ ଯଜ୍ଞଃ । ମଯା ତତଂ ଵିଶ୍ଵମିଦଂ ସମଗ୍ରଂ ମତ୍ସ୍ଯାଖ୍ଯକଲ୍ପାଯ ନମୋ ନମସ୍ତେ । । ୨୭ ପ୍ରଧାନବାହୂତ୍ତରତୋଽହମାଦୌ ଜାତୋ ମହାକଲ୍ପକରଃ ପ୍ରଚେତାଃ । ମଯା ତତଂ ନାଥ ତଵାଜ୍ଞଯେଦଂ କର୍ମାଖ୍ଯକଲ୍ପାଯ ନମୋ ନମସ୍ତେ । । ୨୮ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡତମସୋ ଜାତସ୍ତ୍ଵଦ୍ଦାସୋଽହଂ ଵିଭୀଷଣଃ । ମଯା ତତଂ ତ୍ରିଲୋକଂ ଚ ନମସ୍ତେ ମନୁରୂପିଣେ । । ୨୯ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡସଦ୍ଗୁଣାଜ୍ଜାତଶ୍ଚିତ୍ତୋଽହଂ ମନୁକାରକଃ । ମଯା ତତଂ ଚ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵ ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ । । 3.4.25.୩୦ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡରଜସୋ ଜାତୋ ଵାଯୁର୍ମନ୍ଵନ୍ତରଂ ତତମ୍ । ମଯା ସ୍ଵାରୋଚିଷଂ ସ୍ଵାମିନ୍ନମସ୍ତେ ମନୁରୂପିଣେ । । ୩୧ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡମନସୋ ଜାତୋ ଧ୍ରୁଵୋଽହଂ ମନୁକାରକଃ । ମଯୋତ୍ତମଂ ଚ ରଚିତଂ ନମସ୍ତେଽସ୍ତୁ ତଵାଜ୍ଞଯା । । ୩୨ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡଶ୍ରଵଣାଜ୍ଜାତୋ ଵିଶ୍ଵକର୍ମାହମୀଶ୍ଵରଃ । ମଯା ତତଂ ରୈଵତଂ ଚ ନମୋ ଦେଵ ତଵାଜ୍ଞଯା । । ୩୩ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡଦେହତୋ ଜାତସ୍ସୂର୍ଯୋଽହଂ ଚାକ୍ଷୁଷପ୍ରଦଃ । ତଵାଜ୍ଞଯା ତତଂ ଵିଶ୍ଵଂ ମନୁରୂପାଯ ତେ ନମଃ । । ୩୪ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡନେତ୍ରତୋ ଜାତଃ ସୋମୋଽହଂ ତୁ ମଯା ତତମ୍ । ଵୈଵସ୍ଵତାନ୍ତରଂ ରମ୍ଯଂ ନମସ୍ତେ ମନୁରୂପିଣେ । । ୩୫ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡରସନାଜ୍ଜାତୋ ମୋହୋଽହଂ ମନୁକାରକଃ । ନମସ୍ତେ ମନୁରୂପାଯ ମଯା ସାଵର୍ଣିକଂ ତତମ୍ । । ୩୬ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡଘ୍ରାଣତୋ ଜାତୋ ବୁଧୋଽହଂ ନାଥ କିଙ୍କରଃ । ନିର୍ମିତଂ ବ୍ରହ୍ମସାଵର୍ଣଂ ମଯା ତାତ ନମୋ ନମଃ । । ୩୭ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡଵକ୍ତ୍ରତୋ ଜାତୋ ଜୀଵୋଽହଂ ମନୁକାରକଃ । ମଯା ଵୈ ଦକ୍ଷସାଵର୍ଣଂ ତତଂ ତତ୍ତେ ନମୋ ନମଃ । । ୩୮ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡକରତୋ ଜାତଃ ଶୁକ୍ରୋହଂ ତଵ କିଙ୍କରଃ । ନିର୍ମିତଂ ରୁଦ୍ରସାଵର୍ଣଂ ମଯା ତୁଭ୍ଯଂ ନମୋ ନମଃ । । ୩୯ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡପଦତୋ ଜାତୋମନ୍ଦୋଽହଂ ନାଥ ତେଽନୁଗଃ । ତତଂ ଵୈ ଧର୍ମସାଵର୍ଣଂ ପ୍ରଭାତେସ୍ମୈ ନମୋ ନମଃ । । 3.4.25.୪୦ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡଲିଙ୍ଗତୋ ଜାତୋ ରାହୁଶ୍ଚାହଂ ତଵ ପ୍ରିଯଃ । ମଯା ଭୌମଂ କୃତଂ ନାଥ ନମସ୍ତେ ମନୁରୂପିଣେ । । ୪୧ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡଗୁହ୍ଯତୋ ଜାତଃ କେତୁଶ୍ଚାହଂ ତଵାନୁଗଃ । ଭୌତଂ ମନ୍ଵତରଂ ସୃଷ୍ଟଂ ତସ୍ମୈ ଦେଵାଯ ତେ ନମଃ । । ୪୨ ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତି ତେଷାଂ ସ୍ତଵାନ୍ସ୍ଵାମୀ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦେଵାନ୍ଵଦିଷ୍ଯତି । ଵରଂ ବ୍ରୂହୀତି ଵଚନଂ ତତଂ ପ୍ରତି ମନୁଃ କ୍ରମାତ୍ । ।୪ ୩ ଇତି କୃତ୍ଵା ତୁ ତେ ଦେଵା ବାଲରୂପଂ ହରିଂ ସ୍ଵଯମ୍ । ନମସ୍କୃତ୍ଯ ଵଦିଷ୍ଯନ୍ତି ଵାଞ୍ଛିତଂ ଲୋକହେତଵେ । । କେଯଂ ଭଵାନ୍ବ୍ରୂହି ଲୋକାନାଂ କଲ୍ପେ କଲ୍ପେ ତମୁଦ୍ଭଵମ୍ । ତଥା ମନ୍ଵନ୍ତରେ ଚୈଵ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମହେ ଵଯମ୍ । ।୪୫ କଲ୍କ୍ଯୁଵାଚ ଅଷ୍ଟାଦଶ ମହାକଲ୍ପାଃ ପ୍ରକୃତେଶ୍ଚ ତନୌ ସ୍ଥିତାଃ । ଆଦ୍ଯୋ ବ୍ରହ୍ମମହାକଲ୍ପସ୍ତତ୍ର ବ୍ରହ୍ମା ପରଃ ପୁମାନ୍ । ।୪୬ ତତ୍ପୂର୍ଵାର୍ଦ୍ଧାତ୍ସମୁଦ୍ଭୂତାସ୍ତ୍ରଯସ୍ତ୍ରିଂଶଚ୍ଚ ଦେଵତାଃ । ପରାର୍ଦ୍ଧାଦ୍ଭଗଵାନ୍ବ୍ରହ୍ମା ଯୋଗିଧ୍ଯେଯୋ ନିରଞ୍ଜନଃ । ।୪୭ ତସ୍ମିନ୍କଲ୍ପେ ତୁ ଯା ଲୀଲା ବ୍ରହ୍ମପୌରାଣିକୈଃ ସ୍ମୃତା । ଶତକୋଟିପ୍ରଵିସ୍ତାରୋ ବ୍ରହ୍ମପୌରାଣିକସ୍ଯ ଵୈ । ।୪୮ ପୁରାଣପୁରୁଷସ୍ଯାନ୍ତେ ମହାକଲ୍ପଃ ସ୍ମୃତୋ ବୁଧୈଃ । ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡପ୍ରଲଯେ କଲ୍ପୋ ଯୁଗଦୈଵସହସ୍ରକଃ । ।୪ ୯ କଲ୍ପାଶ୍ଚାଷ୍ଟାଦଶ ଖ୍ଯାତାସ୍ତେଷାଂ ନାମାନି ମେ ଶୃଣୁ । କୂର୍ମକଲ୍ପୋ ମତ୍ସ୍ଯ କଲ୍ପଃ ଶ୍ଵେତଵାରାହକଲ୍ପକଃ । । 3.4.25.୫୦ ନୃସିଂହକଲ୍ପଶ୍ଚ ତଥା ତଥା ଵାମନକଲ୍ପକଃ । ସ୍କନ୍ଦକଲ୍ପୋ ରାମକଲ୍ପଃ କଲ୍ପୋ ଭାଗଵତସ୍ତଥା । । ୫୧ ତଥା ମାର୍କଣ୍ଡକଲ୍ପଶ୍ଚ ତଥା ଭଵିଷ୍ଯକଲ୍ପକଃ । ଲିଙ୍ଗକଲ୍ପସ୍ତଥା ଜ୍ଞେଯସ୍ତଥା ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡକଲ୍ପକଃ । । ୫୨ ଅଗ୍ନିକଲ୍ପୋ ଵାଯୁକଲ୍ପଃ ପଦ୍ମକଲ୍ପସ୍ତଥୈଵ ଚ । ଶିଵକଲ୍ପୋ ଵିଷ୍ଣୁକଲ୍ପୋ ବ୍ରହ୍ମକଲ୍ପସ୍ତଥା କ୍ରମାତ୍ । । ୫୩ ଦ୍ଵିସହସ୍ରମିତାଵର୍ତୈରେଷାଂ କଲ୍ପୋ ମହାନ୍ସ୍ମୃତଃ । ସହସ୍ରଯୁଗପର୍ଯନ୍ତଂ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡାଯୁଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍ । । ୫୪ ଯନ୍ନାମ୍ନା ଚ ସ୍ମୃତଃ କଲ୍ପସ୍ତସ୍ମାଜ୍ଜାତୋ ଵିରାଡଯମ୍
ସ୍ଵାଯଂଭୁଵାଂତରେ ଯଦ୍ଵୈ ଜାଂତଂଜାତଂ ଚତୁର୍ଯୁଗମ୍
ସ୍ୱାୟଂଭୁବା ମନ୍ବନ୍ତର ମଧ୍ୟରେ, ଯେଉଁଠି ଯେଉଁ ଜନ୍ମ ହେଲା, ସେମାନେ ଚାରି ଯୁଗରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ଲକ୍ଷାବ୍ଦଂ ଵୈ ସତ୍ଯଯୁଗେ ତ୍ରେତାଯାମଯୁତାବ୍ଦକମ୍
ସତ୍ୟଯୁଗରେ ଜୀବନକାଳ ଥିଲା ଏକ ଲକ୍ଷ ବର୍ଷ; ତ୍ରେତାରେ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ।
ସ୍ଵାରୋଚିଷେଽନ୍ତରେ ଐଵ ଜାତଂଜାତଂ ଚତୁର୍ଯୁଗମ୍
ସ୍ୱାରୋଚିଷ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ମଧ୍ୟ, ଯେଉଁଠି ଯେଉଁ ଜନ୍ମ ହେଲା, ସେମାନେ ଚାରି ଯୁଗରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ତ୍ରେତାଯାଂ ଚ ତଦର୍ଦ୍ଧାବ୍ଦଂ ଦ୍ଵାପରେ ତୁ ତଦର୍ଦ୍ଧକମ୍
ତ୍ରେତାରେ ଜୀବନକାଳ ତାହାର ଅର୍ଧ; ଦ୍ୱାପରରେ ଏହି ଅର୍ଧ ଅଟେ।
ଔତ୍ତମସ୍ଯାନ୍ତରେ ଚୈଵ ସତ୍ଯେ ଷଷ୍ଟିସହସ୍ରକମ୍ 3.4.25.
ଉତ୍ତମ ମନ୍ବନ୍ତରରେ, ସତ୍ୟଯୁଗରେ ଜୀବନକାଳ ଥିଲା ଷଷ୍ଟି ହଜାର ବର୍ଷ।
କଲୌ ସାର୍ଦ୍ଧସହସ୍ରାବ୍ଦଂ ନୃଣାମାଯୁଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍
କଳିଯୁଗରେ ମଣିଷଙ୍କର ଆୟୁ ଏକ ହଜାର ଫାଇଁ ଅର୍ଧ ବର୍ଷ ବୋଲି କହାଯାଇଛି।
ନୃଣାମାଯୁଃ ସତ୍ଯଯୁଗେ ତ୍ରେତାଯାଂ ଚ ତଦର୍ଦ୍ଧକମ୍
ସତ୍ୟଯୁଗରେ ମଣିଷଙ୍କର ଆୟୁ, ତ୍ରେତାରେ ତାହାର ଅର୍ଧ ଥିଲା।
ରୈଵତାନ୍ତରକେ ଚୈଵ ସତ୍ଯେ ତ୍ରିଂଶତ୍ସହସ୍ରକମ୍
ରୈବତ ମନ୍ବନ୍ତରରେ, ସତ୍ୟଯୁଗରେ ଜୀବନକାଳ ଥିଲା ତିରିଶ ହଜାର ବର୍ଷ।
କଲୌ ଚାଷ୍ଟଶତାବ୍ଦାଯୁର୍ନୃଣାଂ ଵେଦୈଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍
କଳିଯୁଗରେ ମଣିଷଙ୍କର ଆୟୁ ଅଠ ଶତ ବର୍ଷ ବୋଲି ବେଦରେ କହାଯାଇଛି।
ତ୍ରେତାଯାଂ ତ୍ରିସହସ୍ରାବ୍ଦଂ ଦ୍ଵାପରେ ଦ୍ଵିସହସ୍ରକମ୍
ତ୍ରେତାଯୁଗରେ ତିନି ହଜାର ବର୍ଷ; ଦ୍ୱାପରରେ ଦୁଇ ହଜାର ବର୍ଷ।
ଵୈଵସ୍ଵତେନ୍ତରେ ଚୈଵ ସତ୍ଯେ ତୁର୍ଯସହସ୍ରକମ୍
ୱୈବସ୍ବତ ମନ୍ବନ୍ତରରେ, ସତ୍ୟଯୁଗରେ ଚାରି ହଜାର ବର୍ଷ।
କଲୌ ଶତାବ୍ଦକଂ ପ୍ରୋକ୍ତମାଯୁର୍ଵେଦୈସ୍ତଥା ନୃଣାମ୍
କଳିଯୁଗରେ ମଣିଷଙ୍କର ଆୟୁ ଏକ ଶତ ବର୍ଷ ବୋଲି ବେଦରେ କହାଯାଇଛି।
ଆଯୁଃ ସତ୍ଯେ ତଦର୍ଦ୍ଧଂ ତୁ ତ୍ରେତାଯାଂ ଚ ପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍
ସତ୍ୟଯୁଗରେ ଆୟୁ ତାହାର ଅର୍ଧ; ତ୍ରେତାରେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି କହାଯାଇଛି।
ବ୍ରହ୍ମସାଵର୍ଣିକେ ଚୈଵ ସତ୍ଯେ ଦଶସହସ୍ରକମ୍
ବ୍ରହ୍ମସାବର୍ଣି ମନ୍ବନ୍ତରରେ, ସତ୍ୟଯୁଗରେ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ।
କଲୌ ଚୈଵ ତଦର୍ଦ୍ଧାବ୍ଦଂ ନୃଣାମାଯୁଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍ 3.4.25.
କଳିଯୁଗରେ, ପୂର୍ବରୁ ଥିବା ଆୟୁର ଅର୍ଧାଂଶ ମାନବମାନେ ପାଆନ୍ତି ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।
ରୁଦ୍ରସାଵର୍ଣିକେ ଚୈଵ ସତ୍ଯେ ଚାଷ୍ଟସହସ୍ରକମ୍
ରୁଦ୍ରସାବର୍ଣ୍ଣି ଏବଂ ସତ୍ୟଯୁଗରେ, ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ଆୟୁ ଆଠ ହଜାର ବର୍ଷ ଥିଲା।
କଲୌ ତଦର୍ଦ୍ଧକଂ ଜ୍ଞେଯଂ ନୃଣାମାଯୁଃ ପୁରାତନେ
କଳିଯୁଗରେ, ପୁରୁଣା ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଯେତେ ଦୀର୍ଘ ଆୟୁ ଥିଲେ, ତାହାର ଅର୍ଧାଂଶ ଥିବାକୁ ବୁଝିବା ଉଚିତ।
ଭୌମ ମନ୍ଵଂତରେ ଚୈଵ ସତ୍ଯେ ତୁର୍ଯସହସ୍ରକମ୍
ଭୌମ ମନ୍ବନ୍ତର ଏବଂ ସତ୍ୟଯୁଗରେ, ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ଆୟୁ ଚାରି ହଜାର ବର୍ଷ ଥିଲା।
କଲୌ ତଦର୍ଦ୍ଧକଂ ଜ୍ଞେଯଂ ନରାଯୁଶ୍ଚାର୍ଷସମ୍ମତମ୍
କଳିଯୁଗରେ, ଋଷିମାନେ ଯେଉଁ ଆୟୁକୁ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ମାନିଛନ୍ତି, ସେଥିରେ ଅର୍ଧାଂଶ ହେଉଛି।
ତ୍ରେତାଯାଂ ତ୍ରିଶତାବ୍ଦଂ ଚ ଦ୍ଵାପରେ ତୁ ତଦର୍ଦ୍ଧକମ୍
ତ୍ରେତାଯୁଗରେ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ଆୟୁ ତିନିଶେ ବର୍ଷ ଥିଲା, ଦ୍ୱାପରଯୁଗରେ ତାହାର ଅର୍ଧାଂଶ ଥିଲା।
ମନ୍ଵଂତରେ ତୁ ଯନ୍ନାମ୍ନା ଭୂପାଶ୍ଚାସଂଶ୍ଚତୁର୍ଯୁଗେ
ପ୍ରତ୍ୟେକ ମନ୍ବନ୍ତରରେ, ଚାରିଯୁଗ ଅବଧିରେ ଯେଉଁ ରାଜାମାନେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ, ସେମାନେ ଅଛନ୍ତି।
ଏଵମନ୍ଯତ୍ର ଵୈ ଜ୍ଞେଯଂ ଯୁଗେ ତୁର୍ଯେ ମନୌ ମନୌ
ଏଭଳି ଭାବରେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଚତୁର୍ଥ ଯୁଗରେ ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ମନୁଙ୍କ ଶାସନକାଳରେ ଏହି କଥା ବୁଝିବା ଉଚିତ।
ଯୁଗାଂତେ କର୍ମଭୂମେଶ୍ଚ ଲଯଃ କଲ୍ପଃ ସ ଵୈ ସ୍ମୃତଃ
ଯୁଗର ଶେଷରେ, କର୍ମଭୂମିର ବିଲୟକୁ କଳ୍ପ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ପୁରାଣ ପୁରୁଷସ୍ଯୈଵ ଦିନାନ୍ତେ ପ୍ରଲଯୋ ହି ଯଃ
ପୁରାତନ ପୁରୁଷଙ୍କ ଦିନର ଶେଷରେ ଯେ ବିଲୟ ହୁଏ, ସେହିଏ ପ୍ରଳୟ।
ଷଡ୍ଵିଂଶତ୍କଲ୍ପସାହସ୍ରୈର୍ମହାକଲ୍ପୋ ହି ଯଃ ସ୍ମୃତଃ 3.4.25.
ଛବିଶି ହଜାର କଳ୍ପ ମିଶି ଏକ ମହାକଳ୍ପ ହୁଏ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ତଦା ବ୍ରହ୍ମା ସୁରୈଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ଭୂପଂ ସ୍ଵାଯଂଭୁଵଂ ଗତଃ
ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ଦେବତାମାନେ ସହିତ ରାଜା ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ।
ସୂତ କହିଲେ: ରାଜ୍ୟ ଅବନତି ସମୟରେ, ଭୁତନନ୍ଦି ନାମକ ରାଜା ପଚିଶ ବର୍ଷ ରାଜ୍ୟ କଲେ।
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଚତୁର୍ଥ ପଦରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଏକୋଇଶ ଜଣ ମଣିଷ ଅଯୋଗ୍ୟ ହେବେ ଏବଂ ଯମଲୋକକୁ, ନରକକୁ ଯିବେ।