କଲଏକୋ ମାସମାତ୍ରେ କାଲେ ତେନୈଵ ନିର୍ମିତଃ ଵିଶ୍ଵକର୍ମା ରଵିଃ ସାକ୍ଷାନ୍ମାଘମାସେ ପ୍ରକାଶକଃ
ସେ ମାତ୍ର ଏକ ମାସରେ ଏକ କଳା ତିଆରି କଲେ; ବିଶ୍ୱକର୍ମା ସୂର୍ଯ୍ୟ ମାଘ ମାସରେ ଏହାକୁ ପ୍ରକାଶ କଲେ।
ହେଲିନୋ ବହୁଲୈର୍ଯଜ୍ଞୈସ୍ସନ୍ତୁଷ୍ଟଃ ପ୍ରତ୍ଯହଂ ପ୍ରଭୁଃ
ହେଳିମାନେ ପ୍ରତିଦିନ ବହୁ ଯଜ୍ଞ କରି ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରୁଥିଲେ।
ଜ୍ଯୋତୀରୂପୋ ମହାରମ୍ଯସ୍ତତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତୋ ରଵିଃ ସ୍ଵଯମ୍
ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ ନିଜେ ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ରୂପେ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ।
ଭୁକ୍ତ୍ଵା ସ ପ୍ରତ୍ଯହଂ ସ୍ଵାମୀ ମାସିମାସି ଦିଵାକରଃ 3.4.9.
ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ ପ୍ରତିଦିନ, ପ୍ରତିମାସେ ଭୋଜନ କରୁଥିଲେ।
ସହସ୍ରାଯୁର୍ଦ୍ଵିଜୋ ଭୂତ୍ଵା ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ପ୍ରାଣାନ୍ରଵିଃ ସ୍ଵଯମ୍ ତଂ ସୂର୍ଯଂ ଭଜ ଦେଵେନ୍ଦ୍ର ସ ତେ କାର୍ଯଂ କରିଷ୍ଯତି
ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ ହଜାର ବର୍ଷ ଆୟୁ ଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ ହୋଇ, ନିଜ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କଲେ; ହେ ଦେବେନ୍ଦ୍ର, ସେଇ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜା କର, ସେ ତୁମ କାମ ସଫଳ କରିବେ।
ସୂର୍ଯମାରାଧଯାମାସ ଵିଶ୍ଵକର୍ମାଣମୁତ୍ତମମ୍
ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭାବେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କୁ ଆରାଧନା କଲେ।
ତଦା ପ୍ରସନ୍ନୋ ଭଗଵାଂସ୍ତ୍ଵଷ୍ଟା ତୁଷ୍ଟିକରୋଜନାନ୍
ତାପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ଭଗବାନ ତ୍ୱଷ୍ଟା ଲୋକମାନେ ଖୁସି ହେବାକୁ କରିଦେଲେ।
ବିଲ୍ଗ୍ରାମେ ଵଂଗଦେଶେ ସଂଭଵାମି ନିରୁକ୍ତକୃତ୍
ମୁଁ ବିଲ୍ ଗ୍ରାମ, ବଙ୍ଗଦେଶରେ ନିରୁକ୍ତ ରଚନାକାର ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେବି।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଭଗଵାନ୍ସୂର୍ଯୋ ଵଂଗଦେଶମୁପାଯଯୌ
ଏପରି କହି ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ ବଙ୍ଗଦେଶକୁ ଗଲେ।
ସ ପଂଚାବ୍ଦଵପୁର୍ଭୂତ୍ଵା ପିତୃମାତୃପରାଯଣଃ
ସେ ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷର ଯୁବକ ହୋଇ, ପିତା ଓ ମାତାଙ୍କୁ ନିଷ୍ଠାରେ ରହିଲେ।
ମୃତିମଂତୌ ଚ ପିତରୌ ପ୍ରେତକୃତ୍ଯେନ ତର୍ପିତୌ
ତାଙ୍କର ମାତାପିତା ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ, ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ।
ଜଯଦେଵସ୍ତଦା ଵିପ୍ରୋ ଭୂତ୍ଵା ଵୈରାଗ୍ଯଵାନ୍ଭୁଵି
ସେ ସମୟରେ, ଜୟଦେବ ନାମକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଜଗତରୁ ବିରକ୍ତ ହେଇଗଲେ।
ତ୍ରିଵିଂଶାବ୍ଦେ ତତଃ ପ୍ରାପ୍ତେ କେନଚିନ୍ମଧୁରାନନା
ତାପରେ, ତିଏ ତିରିଶି ତିନି ବର୍ଷ ବୟସରେ ପହଞ୍ଚିଲେ, କେହି ମଧୁର ମୁହଁ ଥିବା ଜଣେ—
ଅର୍ଚାଵସାନେ ଭଗଵାନନିରୁଦ୍ଧସ୍ସନାତନଃ 3.4.9.
ପୂଜା ଶେଷରେ, ନିତ୍ୟ ଭଗବାନ ଅନିରୁଦ୍ଧ ଦର୍ଶନ ଦେଲେ।
ଶୃଣୁ ତ୍ଵଂ ଭୋଃ ସତ୍ଯଵ୍ରତ ଜଯଦେଵୋ ଵପୁର୍ମମ
ଶୁଣ, ସତ୍ୟବ୍ରତ! ଜୟଦେବ ମୋର ନିଜ ରୂପ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତସ୍ସ ଦ୍ଵିଜସ୍ତୂର୍ଣଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵୈରାଗରୂପିଣମ୍
ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତୁରନ୍ତ ବିରାଗର ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ଦେଖିଲେ।
ସା ତୁ ପଦ୍ମାଵତୀ କନ୍ଯା ମତ୍ଵା ତଂ ସୁଂଦରଂ ପତିମ୍
ସେ ପଦ୍ମାବତୀ ନାମକ କନ୍ୟା, ତାଙ୍କୁ ସୁନ୍ଦର ସ୍ୱାମୀ ବୋଲି ଭାବିଲେ—
ନିରୁକ୍ତଂ ଵୈଦିକଂ ଚାଂଗଂ କୃତଵାନ୍ସ ସମାଧିନା ଷୋଡଶାଦୌ ଵିକାରଶ୍ଚ ଵର୍ଣନାଶଃ ପୃଷୋଦରେ
ସେ ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ନିରୁକ୍ତ ଓ ବେଦ ଅଙ୍ଗ ଶିଖିଥିଲେ; ଷୋଳ ଆରମ୍ଭରେ ପ୍ରକୃତିର ପରିବର୍ତ୍ତନ ଓ ପ୍ରଷୋଦର ମଧ୍ୟରେ ଭାଷାର ନାଶ ହେଲା।
ଵର୍ଣଵିକାରନାଶାଭ୍ଯାଂ ଧାତୋରତିଶଯେନ ଯଃ
ଧାତୁର ଅତିରିକ୍ତ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଓ ଭାଷାର ନାଶ ଦ୍ୱାରା—
ଏଵଂ ପଂଚଵିଧାନ୍ଯେଵ ନିରୁକ୍ତାନି ସ୍ମୃତାନି ଵୈ
ଏଭଳି, ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ନିରୁକ୍ତ ମାନେ ମାନ୍ୟ ଅଟୁଟ ରହିଛି।
ଜିତ୍ଵା ପ୍ରାକୃତଭାଷାଯାଃ କର୍ତୄନ୍ମୂଢାନ୍କଲିପ୍ରିଯାନ୍
କଳିଯୁଗକୁ ପ୍ରିୟ ଯେଉଁ ମୂଢ଼ ପ୍ରାକୃତ ଭାଷାର ରଚନାକାରମାନେ, ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଜିତିଥିଲେ।
ଏକଦା ତୁ କଲିର୍ଧୂର୍ତୋ ହୃଦିସ୍ଥଶ୍ଚୌରକର୍ମଣାମ୍
ଏକଥର, ଚତୁର କଳି ହୃଦୟରେ ରହି ଚୋର ମତିର କାମ କରିଥିଲେ—
ତଦା ତୁ ଦୁଃଖିତା ଦେଵୀ ଗର୍ତମଧ୍ଯେ ସ୍ଥିତଂ ପତିମ୍ 3.4.9.
ତାପରେ, ଦୁଃଖିତା ଦେବୀ ଗର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟରେ ନିଜ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଦଢ଼ା ଦେଖିଲେ।
ଏକସ୍ମିନ୍ଦିଵସେ ରାଜା ମୃଗଯାର୍ଥମୁପାଗତଃ ସ ପୃଷ୍ଟସ୍ତେନ ତତ୍ରୈଵ କୃତଂ କେନ ତଵେଦୃଶମ୍
ଏକ ଦିନ ରାଜା ଶିକାର ପାଇଁ ସେଠାକୁ ଆସିଥିଲେ; ସେଠାରେ ତାଙ୍କୁ ପଚାରାଗଲା, 'ତୁମେ କାହା ଦ୍ୱାରା ଏପରି ହେଲା?'
ସ ହୋଵାଚ ମହାରାଜ ହସ୍ତପାଦଵିହୀନକଃ
ସେ କହିଲେ, 'ମହାରାଜ, ମୁଁ ହାତପା ନଥିବା ଜଣେ।'
ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଧର୍ମପାଲୋ ନୃପତିସ୍ତଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମମ୍
ଏହା ଶୁଣି, ଧର୍ମପାଳ ନାମକ ରାଜା ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ।
ତସ୍ଯ ଦୀକ୍ଷାଂ ନୃପଃ ପ୍ରାପ୍ଯ ଧର୍ମଶାଲାମକାରଯ ତ୍ ଧର୍ମପାଲଗୃହଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ରାଜାନମିଦମବ୍ରୁଵନ୍
ତାଙ୍କର ଦୀକ୍ଷା ନେଇ, ରାଜା ଧର୍ମଶାଳା ତିଆରି କଲେ; ଧର୍ମପାଳଙ୍କ ଘରକୁ ପହଞ୍ଚି, ସେମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ ଏହିପରି କହିଲେ—
ଵଯଂ ହି ଶାସ୍ତ୍ରନିପୁଣାସ୍ତଵ ଗେହମୁପାଗତାଃ ସଂଭୁଂକ୍ତେ ପ୍ରତ୍ଯହଂ ପ୍ରୀତ୍ଯା ତତ୍ପଶ୍ଯ ନୃପସତ୍ତମ
ଆମେ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ, ତୁମ ଘରକୁ ଆସିଛୁ; ସେ ପ୍ରତିଦିନ ଖୁସିରେ ଏଠାରେ ଭୋଜନ କରନ୍ତି— ଏହା ଦେଖ, ରାଜାମାନ୍ୟ!
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା କଲିଭକ୍ତାସ୍ତେ ଵିଷ୍ଣୁରୂପଂ ଚତୁର୍ଭୁଜମ୍
ଏଭଳି କହି ଶେଷରେ, କଳିଯୁଗରେ ଭକ୍ତି କରୁଥିବା ସେମାନେ ଚାରିହସ୍ତୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଦେହ ଦେଖିଲେ।
ଵିସ୍ମିତୋ ଧର୍ମପାଲଶ୍ଚ ଜଯଦେଵମୁଵାଚ ହ ଅଦୀଦୃଶନ୍ହରିଂ ସାକ୍ଷାତ୍ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଂ ଶୀଘ୍ରମାଵ୍ରଜ
ଧର୍ମପାଳ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ ଜୟଦେବଙ୍କୁ କହିଲେ, “ତୁମେ ସ୍ୱୟଂ ହରିଙ୍କୁ ଦେଖିଛ, ତେଣୁ ଶୀଘ୍ର ଏଠାକୁ ଆସ।”