ତଦା ପ୍ରସନ୍ନୋ ଭଗଵାନ୍ଦେଵାନାହ ଶୁଭଂ ଵଚଃ
ତାପରେ, ପ୍ରସନ୍ନ ଭଗବାନ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଶୁଭ କଥା କହିଲେ।
ରୋଗୈଶ୍ଚ ପୀଡିତାଁଲ୍ଲୋକାନ୍କଲିନା ନିର୍ମିତୈର୍ଭୁଵି
କଳିଯୁଗରେ ହେଉଥିବା ରୋଗ ଦ୍ୱାରା ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଲୋକମାନେ ପୀଡିତ ହେଉଛନ୍ତି।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଭଗଵାନ୍ସୂର୍ଯଃ କାଶୀନଗରମାଗତଃ
ଏପରି କହି ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ କାଶୀ ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ସୁଶ୍ରୁତଂ ରାଜପୁତ୍ରଂ ଚ ଵିପ୍ରଵୃଦ୍ଧସମନ୍ଵିତମ୍ 3.4.9.
ସୁଶ୍ରୁତ, ରାଜପୁତ୍ର ଓ ବୟସ୍କ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସେଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।
ରୋଗୈଶ୍ଚ କ୍ଷଯିତଂ ଦେହଂ କାଲ୍ପମେତତ୍ସ୍ମୃତଂ ବୁଧୈଃ
ତାଙ୍କ ଦେହ ରୋଗରେ ଦୁଃଖିତ ଓ କ୍ଷୀଣ ହୋଇଥିଲା, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏହି ଅବସ୍ଥାକୁ ସ୍ମରଣ କରିଥିଲେ।
ଧନ୍ଵତରିସ୍ସ ଭଗଵାନ୍ପ୍ରସିଦ୍ଧୋଭୂତ୍କଲୌ ଯୁଗେ
ଧନ୍ୱନ୍ତରି ଭଗବାନ କଳିଯୁଗରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ।
ସୁଶ୍ରୁତଃ କଲ୍ପଵେଦଂ ତଂ ଧନ୍ଵତ୍ତରିଵିନିର୍ମିତମ୍
ସୁଶ୍ରୁତ ଧନ୍ୱନ୍ତରିଙ୍କ ତିଆରି କରା ଔଷଧ ଶାସ୍ତ୍ର ଶିଖିଲେ।
ଚତୁଷ୍ଷଷ୍ଟିକଲାଭିଜ୍ଞୋ ରଵିପୂଜନତତ୍ପରଃ
ସେ ଚଉଷଠି କଳାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟପୂଜାରେ ନିଷ୍ଠାବାନ ଥିଲେ।
ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ପ୍ରତିଗ୍ରହଂ ଵୃତ୍ତିଂ କାରୁଵୃତ୍ତିଂ ଗୃହୀତଵାନ୍
ସେ ଦାନ ନେବାକୁ ଛାଡ଼ି, କାରିଗରୀ କାମକୁ ଅଂଶୀକାର କଲେ।
ଧାତୁମୂର୍ତିକଲଂ ଚୈଵ ସର୍ଵକାରୁକଲଂ ତଥା
ସେ ଧାତୁ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସମସ୍ତ କଳାରେ ଦକ୍ଷ ହେଲେ।
କଲଏକୋ ମାସମାତ୍ରେ କାଲେ ତେନୈଵ ନିର୍ମିତଃ ଵିଶ୍ଵକର୍ମା ରଵିଃ ସାକ୍ଷାନ୍ମାଘମାସେ ପ୍ରକାଶକଃ
ସେ ମାତ୍ର ଏକ ମାସରେ ଏକ କଳା ତିଆରି କଲେ; ବିଶ୍ୱକର୍ମା ସୂର୍ଯ୍ୟ ମାଘ ମାସରେ ଏହାକୁ ପ୍ରକାଶ କଲେ।
ହେଲିନୋ ବହୁଲୈର୍ଯଜ୍ଞୈସ୍ସନ୍ତୁଷ୍ଟଃ ପ୍ରତ୍ଯହଂ ପ୍ରଭୁଃ
ହେଳିମାନେ ପ୍ରତିଦିନ ବହୁ ଯଜ୍ଞ କରି ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରୁଥିଲେ।
ଜ୍ଯୋତୀରୂପୋ ମହାରମ୍ଯସ୍ତତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତୋ ରଵିଃ ସ୍ଵଯମ୍
ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ ନିଜେ ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ରୂପେ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ।
ଭୁକ୍ତ୍ଵା ସ ପ୍ରତ୍ଯହଂ ସ୍ଵାମୀ ମାସିମାସି ଦିଵାକରଃ 3.4.9.
ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ ପ୍ରତିଦିନ, ପ୍ରତିମାସେ ଭୋଜନ କରୁଥିଲେ।
ସହସ୍ରାଯୁର୍ଦ୍ଵିଜୋ ଭୂତ୍ଵା ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ପ୍ରାଣାନ୍ରଵିଃ ସ୍ଵଯମ୍ ତଂ ସୂର୍ଯଂ ଭଜ ଦେଵେନ୍ଦ୍ର ସ ତେ କାର୍ଯଂ କରିଷ୍ଯତି
ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ ହଜାର ବର୍ଷ ଆୟୁ ଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ ହୋଇ, ନିଜ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କଲେ; ହେ ଦେବେନ୍ଦ୍ର, ସେଇ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜା କର, ସେ ତୁମ କାମ ସଫଳ କରିବେ।
ସୂର୍ଯମାରାଧଯାମାସ ଵିଶ୍ଵକର୍ମାଣମୁତ୍ତମମ୍
ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭାବେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କୁ ଆରାଧନା କଲେ।
ତଦା ପ୍ରସନ୍ନୋ ଭଗଵାଂସ୍ତ୍ଵଷ୍ଟା ତୁଷ୍ଟିକରୋଜନାନ୍
ତାପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ଭଗବାନ ତ୍ୱଷ୍ଟା ଲୋକମାନେ ଖୁସି ହେବାକୁ କରିଦେଲେ।
ବିଲ୍ଗ୍ରାମେ ଵଂଗଦେଶେ ସଂଭଵାମି ନିରୁକ୍ତକୃତ୍
ମୁଁ ବିଲ୍ ଗ୍ରାମ, ବଙ୍ଗଦେଶରେ ନିରୁକ୍ତ ରଚନାକାର ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେବି।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଭଗଵାନ୍ସୂର୍ଯୋ ଵଂଗଦେଶମୁପାଯଯୌ
ଏପରି କହି ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ ବଙ୍ଗଦେଶକୁ ଗଲେ।
ସ ପଂଚାବ୍ଦଵପୁର୍ଭୂତ୍ଵା ପିତୃମାତୃପରାଯଣଃ
ସେ ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷର ଯୁବକ ହୋଇ, ପିତା ଓ ମାତାଙ୍କୁ ନିଷ୍ଠାରେ ରହିଲେ।
ମୃତିମଂତୌ ଚ ପିତରୌ ପ୍ରେତକୃତ୍ଯେନ ତର୍ପିତୌ
ତାଙ୍କର ମାତାପିତା ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ, ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ।
ଜଯଦେଵସ୍ତଦା ଵିପ୍ରୋ ଭୂତ୍ଵା ଵୈରାଗ୍ଯଵାନ୍ଭୁଵି
ସେ ସମୟରେ, ଜୟଦେବ ନାମକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଜଗତରୁ ବିରକ୍ତ ହେଇଗଲେ।
ତ୍ରିଵିଂଶାବ୍ଦେ ତତଃ ପ୍ରାପ୍ତେ କେନଚିନ୍ମଧୁରାନନା
ତାପରେ, ତିଏ ତିରିଶି ତିନି ବର୍ଷ ବୟସରେ ପହଞ୍ଚିଲେ, କେହି ମଧୁର ମୁହଁ ଥିବା ଜଣେ—
ଅର୍ଚାଵସାନେ ଭଗଵାନନିରୁଦ୍ଧସ୍ସନାତନଃ 3.4.9.
ପୂଜା ଶେଷରେ, ନିତ୍ୟ ଭଗବାନ ଅନିରୁଦ୍ଧ ଦର୍ଶନ ଦେଲେ।
ଶୃଣୁ ତ୍ଵଂ ଭୋଃ ସତ୍ଯଵ୍ରତ ଜଯଦେଵୋ ଵପୁର୍ମମ
ଶୁଣ, ସତ୍ୟବ୍ରତ! ଜୟଦେବ ମୋର ନିଜ ରୂପ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତସ୍ସ ଦ୍ଵିଜସ୍ତୂର୍ଣଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵୈରାଗରୂପିଣମ୍
ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତୁରନ୍ତ ବିରାଗର ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ଦେଖିଲେ।
ସା ତୁ ପଦ୍ମାଵତୀ କନ୍ଯା ମତ୍ଵା ତଂ ସୁଂଦରଂ ପତିମ୍
ସେ ପଦ୍ମାବତୀ ନାମକ କନ୍ୟା, ତାଙ୍କୁ ସୁନ୍ଦର ସ୍ୱାମୀ ବୋଲି ଭାବିଲେ—
ନିରୁକ୍ତଂ ଵୈଦିକଂ ଚାଂଗଂ କୃତଵାନ୍ସ ସମାଧିନା ଷୋଡଶାଦୌ ଵିକାରଶ୍ଚ ଵର୍ଣନାଶଃ ପୃଷୋଦରେ
ସେ ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ନିରୁକ୍ତ ଓ ବେଦ ଅଙ୍ଗ ଶିଖିଥିଲେ; ଷୋଳ ଆରମ୍ଭରେ ପ୍ରକୃତିର ପରିବର୍ତ୍ତନ ଓ ପ୍ରଷୋଦର ମଧ୍ୟରେ ଭାଷାର ନାଶ ହେଲା।
ଵର୍ଣଵିକାରନାଶାଭ୍ଯାଂ ଧାତୋରତିଶଯେନ ଯଃ
ଧାତୁର ଅତିରିକ୍ତ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଓ ଭାଷାର ନାଶ ଦ୍ୱାରା—
ଏଵଂ ପଂଚଵିଧାନ୍ଯେଵ ନିରୁକ୍ତାନି ସ୍ମୃତାନି ଵୈ
ଏଭଳି, ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ନିରୁକ୍ତ ମାନେ ମାନ୍ୟ ଅଟୁଟ ରହିଛି।