କୁଂଭେ ଵିନାଯକଂ ପୂଜ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ଚ ପରେ ଘଟମ୍
ଘଡ଼ାରେ ବିନାୟକଙ୍କୁ ଓ ଅନ୍ୟ ଏକ ପାତ୍ରରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ।
ମଂଡଲେ ଶିଵମଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ପୀଠପୂଜାପୁରଃସରମ୍
ମଣ୍ଡଳରେ ପ୍ରଥମେ ଆସନ ପୂଜା କରି, ତାପରେ ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଦରକାର।
ଦ୍ଵିଭୁଜଂ ଶୂଲହସ୍ତଂ ଚ ସର୍ଵାଭରଣସଂଯୁତମ୍
ଦୁଇଟି ହାତ ଥିବା, ତ୍ରିଶୂଳ ଧରିଥିବା, ସମସ୍ତ ଆଳଙ୍କାର ପିନ୍ଧିଥିବା ରୂପକୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ।
ତତୋର୍ଘ୍ଯପାତ୍ରଂ କୃତ୍ଵା ତୁ ପୀଠପୂଜାଂ ସମାଚରେତ୍
ତାପରେ ଅର୍ଘ୍ୟ ପାତ୍ର ତିଆରି କରି, ଆସନ ପୂଜା କରିବା ଦରକାର।
ମଧ୍ଯେ ଆଧାରଶକ୍ତିଂ ଚ କୂର୍ମାନଂତୌ ସପଦ୍ମକୌ
ମଧ୍ୟରେ ଆଧାର ଶକ୍ତି, କୂର୍ମ ଓ ଦୁଇଟି ପଦ୍ମ ରଖିବା ଉଚିତ।
ପୁନଃ ପାତ୍ରାଂତରସ୍ଥଂ ଚ ଗୃହୀତ୍ଵା କୁସୁମଂ ବୁଧଃ 2.3.4.
ପୁଣି, ଅନ୍ୟ ଏକ ପାତ୍ର ଭିତରେ ରଖାଯାଇଥିବା ଫୁଲ ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ନେବା ଉଚିତ।
ପୂର୍ଵଵଚ୍ଚ ଵିଧାନେନ ଦଦ୍ଯାତ୍ପାତ୍ରାଦିକଂ ତ୍ରଯମ୍
ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ନିୟମ ଅନୁସାରେ, ତିନିଟି ପାତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେବା ଦରକାର।
ମୁଦ୍ରାଂ ପ୍ରଦର୍ଶ୍ଯ ଵିଧିଵଦଂଗପୂଜାଂ ସମାଚରେତ୍
ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ମୁଦ୍ରା ଦେଖାଇ, ଅଙ୍ଗପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଅନଂତଂ ପୁରତଶ୍ଚୈଵ ତେଷାମସ୍ତ୍ରାଣି ତଦ୍ବହିଃ
ସାମ୍ନାରେ ଅନନ୍ତଙ୍କୁ ଓ ସେମାନଙ୍କ ବାହାରେ ତାଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ରମାନେ ରଖିବା ଦରକାର।
ଭୂସ୍ତତ୍ତ୍ଵଂ ଚ ଭୁଵସ୍ତତ୍ଵଂ ସ୍ଵସ୍ତତ୍ତ୍ଵାଦି ଚ ତତ୍ତ୍ଵକମ୍
ଭୂତତ୍ତ୍ୱ, ଭୁଵସ୍ତତ୍ତ୍ୱ, ସ୍ୱତତ୍ତ୍ୱ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ।
ଵିନାଯକଂ ଚ ଵିଷ୍ଣୁଂ ଚ ଗଙ୍ଗାଂ ପୃଥିଵିଷଷ୍ଟିକମ୍
ବିନାୟକ, ବିଷ୍ଣୁ, ଗଙ୍ଗା ଓ ପୃଥିବୀର ଛଅ ରୂପକୁ ଉଚିତ ଭାବେ ପୂଜା କରିବା ଦରକାର।
ଷୋଡଶେନୋପଚାରେଣ ପୂଜଯେଚ୍ଚ ଵିଶେଷତଃ
ଏହାମାନେଠାରେ ଶୋଳଟି ପ୍ରକାରର ପ୍ରସାଦ ଦେଇ ବିଶେଷ ଭାବେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ପଂଚକୃଷ୍ଣାଲକୈଃ କୁର୍ଯାଦ୍ବୃହତ୍ପର୍ଵପ୍ରମାଣକମ୍
ପାଞ୍ଚଟି କଳା କେଶ ନେଇ, ପର୍ବ ପାଇଁ ଯେତେ ଦରକାର, ସେଠିକି ଏକ ବଡ଼ ପ୍ରସାଦ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ଉଚିତ।
ପୂଜଯେତ୍ପରଯା ଭକ୍ତ୍ଯା ଅଗ୍ନିକାର୍ଯମଥାଚରେତ୍
ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭକ୍ତି ସହିତ ପୂଜା କରି, ତାପରେ ଅଗ୍ନିକାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।
ତିଲାକ୍ଷତୈର୍ଵା ଆଜ୍ଯୈର୍ଵା ତ୍ରିମଧ୍ଵକ୍ତୈରଥାପି ଵା
ତିଳ, ଅକୁଅ ଚାଉଳ, ଘିଅ କିମ୍ବା ତିନି ପ୍ରକାର ମଧ ଓ ଘିଅ ଯେଉଁଟି ଇଚ୍ଛା, ତାହା ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ।
ଏକୈକାମାହୁତିଂ ଦଦ୍ଯାତ୍ପୁଷ୍ପୈସ୍ତିଲଘୃତେନ ଚ ।। 2.3.4.
ପ୍ରତ୍ୟେକ ବେଳେ ଏକ ଏକ ହୋମ ଦେଇବା, ଫୁଲ ଓ ତିଳ ଘିଅ ସହିତ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।
ଅଷ୍ଟାଵଷ୍ଟୌ ଚ ଜୁହୁଯାଦ୍ଘୃତୈରେକାହୁତିର୍ଭଵେତ
ଘିଅ ସହିତ ଆଠ କିମ୍ବା ଶୋଳ ହୋମ କରିବା, ପ୍ରତ୍ୟେକ ହୋମ ଏକ ହୋଇଥିବା ଉଚିତ।
ଏକାହୁତିଂ ତତୋ ଦଦ୍ଯାଦାପୋହିଷ୍ଠେତି ଵା ତ୍ରିଭିଃ
ତାପରେ 'ଆପୋହିଷ୍ଠ' ମନ୍ତ୍ରକୁ ତିନିଥର ପଢ଼ି, ଏକ ହୋମ ଦେବା ଉଚିତ।
ଇମଂ ଵରୁଣ ଇତି ଵା ତଦ୍ଵରୋମା ଋଚା ପୁନଃ
କିମ୍ବା 'ଇମଂ ବରୁଣ' ମନ୍ତ୍ର କିମ୍ବା 'ତଦ୍ ବରୋମ' ଋଚା ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ହୋମ କରିପାରିବେ।
ଵାତସ୍ଯଯମିତି ପୁନଃ ପଞ୍ଚଵର୍ଣଂ ଯଥାକ୍ରମାତ୍
'ବାତସ୍ୟୟମ୍' ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ି, ପରେ ପଞ୍ଚଟି ଅକ୍ଷର ଠିକ୍ କ୍ରମରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ।
ତତଃ ସ୍ଵିଷ୍ଟକୃତେ ଦଦ୍ଯାଦ୍ବଲିଂ ଦଦ୍ଯାଦନୁକ୍ରମାତ୍
ତାପରେ ସ୍ୱିଷ୍ଟକୃତ ପାଇଁ ବଳି ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଦେବା ଉଚିତ।
ଯଵକ୍ଷୀରଂ ଦିଗୀଶେଭ୍ଯୋ ହ୍ଯନ୍ଯେଭ୍ଯଃ ପାଯସେନ ତୁ
ଦିଗ୍ପାଳମାନେ ପାଇଁ ଯବ ଓ ଖୀର ଦେବା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ପାୟସ ଦେବା ଉଚିତ।
ଅନଂତସ୍ଯୋତ୍ତରେ ତୀରେ ପଦ୍ମପତ୍ରଂ ପରିସ୍ତରେତ୍
ଅନନ୍ତ ନଦୀର ଉତ୍ତର ତୀରରେ ଏକ ପଦ୍ମପତ୍ର ପିଛାଇବା ଉଚିତ।
କୁର୍ଯାତ୍ପୂର୍ଵଦ୍ଵଯେନାପି ବାଣରତ୍ତିସୁଵର୍ଣକୈଃ
ପୂର୍ବର ପ୍ରକାରରେ, ବାଣ, ଲାଲ୍ କପଡ଼ା ଓ ସୁଉନ୍ତା ଦେଇ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।
ଵରୁଣଂ ଵିନ୍ଯସେତ୍ତତ୍ର ତଥା ପୁଷ୍କରିଣୀମପି
ସେଠାରେ ବରୁଣଙ୍କୁ ବସାଇବା ଓ ଏକ ପଦ୍ମପୁଷ୍କରିଣୀ ମଧ୍ୟ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ।
ପୂର୍ଵାଵସ୍ଥାଯିନୀଂ ଯଷ୍ଟିଂ ସମାରୋପ୍ଯ ଵିଧାନତଃ ପୁଷ୍କରିଣ୍ଯାସମଂ ତେନ ନାଗଯଷ୍ଟ୍ଯଂତରେ କ୍ଷିପେତ୍
ପୂର୍ବରୁ ଯେଉଁ ଦଣ୍ଡ ରଖାଯାଇଥିଲା, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ସେହି ଦଣ୍ଡକୁ ପଦ୍ମପୁଷ୍କରିଣୀ ଓ ନାଗଦଣ୍ଡ ମଧ୍ୟରେ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ।
ତତ୍ରୈଵାନଂତନାଗଂ ଚ ମଂତ୍ରମେତଦୁଦୀରଯେଦ୍ ଫଣାସହସ୍ରସଂଯୁକ୍ତ ସୁପ୍ରତିଷ୍ଠ ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ
ସେଠାରେ ଅନନ୍ତ ନାଗଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ିବା ଉଚିତ: 'ହଜାର ଫଣା ଥିବା, ଭଲଭାବେ ବସିଥିବା ଅନନ୍ତ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।'
ଦକ୍ଷିଣାଂ ଚ ତତୋ ଦଦ୍ଯାତ୍ତତଃ ପୂର୍ଣାଂ ଵିଧାଯ ଚ
ତାପରେ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଦାନ ଦେବାକୁ ଉଚିତ।
ପଦ୍ମୋତ୍ପଲଂ ଚ ଶୈଵାଲଂ ମଂତ୍ରମେଵ ପ୍ରଯତ୍ନତଃ
ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଧ୍ୟାନପୂର୍ବକ ପଦ୍ମ, ବୈଦୂର୍ୟ ଓ ଶୈବାଳ ଉପଯୋଗ କରିବା ଦରକାର, ଏବଂ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ।
ଓଁ ଅଦ୍ଯେତ୍ଯାଦି ଵିଷ୍ଣୁରୂପାଯ କରୁଣାଯ ଶ୍ରୁତିରତ୍ଯାଦ୍ଯୁକ୍ତଵେଦଵ୍ଯାସସପ୍ରଣୀତାଗ୍ନିଷ୍ଟୋମଫଲପ୍ରାପ୍ତଯେ ପୁଷ୍କରିଣୀପ୍ରତିଷ୍ଠାକର୍ମଣି ଇମାଂ ପୁଷ୍କରିଣୀଂ ସୁଵର୍ଣରାଜତାଂ ସ୍ଵଗୃହ୍ଯୋଦିତାଂ ସାଲଂକାରାଂ ସୁପୂଜିତାମମୁକଗୋତ୍ରଃ ଅମୁକଦେଵଶର୍ମା ତୁଭ୍ଯମହଂ ସଂପ୍ରଦଦେ ଓଁ ଅଦ୍ଯେତ୍ଯାଦି ବ୍ରାହ୍ମଣମୁଖ୍ଯେଭ୍ଯଃ ମମାଗ୍ନିଷ୍ଟୋମାଦ୍ଯନେକଫଲପ୍ରାପ୍ତଯେ ଇମଂ ଜଲାଶଯଂ ଵରୁଣଦୈଵତଂ ସୁପୂଜିତଂ ଚତୁର୍ମୁଖସହିତଂ ଚତୁଃସତ୍ତ୍ଵାଵଚ୍ଛିନ୍ନସ୍ନାନପାନାଦ୍ଯୁପଭୋଗାଯ ଅମୁକସଗୋତ୍ରଃ ଅମୁକଦେଵଶର୍ମାହମୁତ୍ସୃଜେ ଜଲାଶଯସ୍ଯ ମଧ୍ଯଂ ତୁ ଋତ୍ଵିଗ୍ଘୋମଂ ଚରେତ୍ତତଃ ।। 2.3.4.
ଓଁ ଆଦ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦୟାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ, ବେଦ ଓ ବ୍ୟାସଙ୍କ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ, ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଇଁ, ପଦ୍ମପୁଷ୍କରିଣୀ ସ୍ଥାପନ କାର୍ଯ୍ୟରେ, ମୋର ଗୋତ୍ର ଓ ନାମ ଉଲ୍ଲେଖ କରି, ସୁନା ଓ ଚାନ୍ଦିର, ଭଲଭାବେ ଅଳଙ୍କୃତ ଓ ପୂଜିତ ଏହି ପଦ୍ମପୁଷ୍କରିଣୀକୁ ମୁଁ ଦାନ କରୁଛି। ଓଁ ଆଦ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ି, ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଫଳ ପାଇଁ, ମୋର ଗୋତ୍ର ଓ ନାମ ଉଲ୍ଲେଖ କରି, ଏହି ଜଳାଶୟକୁ ବରୁଣଙ୍କ ନାମରେ, ଚାରିମୁଖ ଓ ଚାରି ପ୍ରକାର ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ, ସ୍ନାନ, ପାନ ଓ ଅନ୍ୟ କାମରେ ବ୍ୟବହାର ପାଇଁ ଛାଡ଼ି ଦେଉଛି। ଜଳାଶୟର ମଧ୍ୟରେ, ରୁତ୍ବିଜ୍ ତାପରେ ସୋମ ଯଜ୍ଞ କରିବା ଉଚିତ।