ନଵୀନଜଲଦଶ୍ଯାମ ଶ୍ରୀମନ୍କମଲଲୋଚନ
ନୂତନ ବର୍ଷା ମେଘ ପରି କଳା, ଶ୍ରୀମନ୍ତ, ପଦ୍ମ ଆଖି।
ଶଂଖପାଲ ଇତି ଖ୍ଯାତ ଜଲାଧାରପ୍ରତୀକ୍ଷକ 2.3.2.
ଯିଏ ଶଂଖପାଳ ଭାବେ ପରିଚିତ, ଜଳ ବହିବାକୁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି।
ଅତିପୀତ ସୁଵର୍ଣାଭ ଚନ୍ଦ୍ରାର୍ଧାଂକିତମସ୍ତକ
ଅତି ପୀତ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ରଙ୍ଗର, ମସ୍ତକରେ ଚନ୍ଦ୍ରାର୍ଧ ଚିହ୍ନ ଥିବା।
କୁଲୀର ନାଗରାଜେଂଦ୍ର ସର୍ଵସତ୍ତ୍ଵହିତେ ରତ
କୁଳୀର ନାଗରାଜ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ନିରନ୍ତର ଲାଗିରହିଛନ୍ତି।
ଯଃ ସୁଵର୍ଣେନ ଵର୍ଣେନ ପଦ୍ମପତ୍ରାଯତେକ୍ଷଣଃ ତସ୍ମୈ ତେ ପଦ୍ମନାଗେନ୍ଦ୍ର ତୀଵ୍ରରୂପ ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ
ଯେଉଁଠାରେ ସୁନା ରଙ୍ଗର ଦେହ ଓ ପଦ୍ମପତ୍ର ପରି ଲମ୍ବା ଆଖି ଥିବା, ହେ ପଦ୍ମନାଗରାଜ, ତୁମେ ଯେତେ ଭୟଙ୍କର ଦେଖାଯାଉଛ, ମୁଁ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରେ।
ନାଗିନ୍ଯୋ ନାଗକନ୍ଯାଶ୍ଚ ତଥା ନାଗକୁମାରକାଃ
ନାଗିନୀମାନେ, ନାଗକନ୍ୟାମାନେ ଏବଂ ଏହିପରି ନାଗଶିଶୁମାନେ—
ସ୍ଵଗୃହ୍ଯୋକ୍ତେନ ଵିଧିନା କୃତ୍ଵାଗ୍ନିସ୍ଥାପନଂ ବୁଧଃ
ଯିଏ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ସେ ନିଜ ଘରର ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଅଗ୍ନି ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ।
ଆଦିତ୍ଯାଦିଗ୍ରହାଂଶ୍ଚୈଵ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ କୃଷ୍ଣମେଵ ଚ
ସେ ଆଦିତ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଗ୍ରହମାନେ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଉଚିତ।
ପ୍ରାଦେଶମାତ୍ରଂ ସଂପ୍ରୋକ୍ଷ୍ଯ ଯୂପଂ ଚାସ୍ଯ ପ୍ରମାଣକମ୍
ଏକ ହାତ ପରିମାଣ ଯଜ୍ଞସ୍ଥମ୍ଭକୁ ପବିତ୍ର ଜଳ ଛିଟିଏଇ ଏବଂ ଠିକ୍ ମାପରେ ଥିବାକୁ ଦେଖିବା ଉଚିତ।
କୂପେ ନିକ୍ଷିପ୍ଯ ତାନ୍ନାଗାନ୍ପଞ୍ଚରତ୍ନଂ କ୍ଷିପେତ୍ତତଃ
ସେ ନାଗମାନେକୁ କୁଆଁରେ ରଖି, ପରେ ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ମଣି ରଖିବା ଉଚିତ।
ରଞ୍ଜିତଃ କଦଲୀଵୃକ୍ଷଂ ଵରୁଣାଯ ସମୁତ୍ସୃଜେତ୍ କର୍ଣଵେଧଂ ତତଃ କୃତ୍ଵା ଉତ୍ସୃଜେଦ୍ଵାକ୍ଯମୁଚ୍ଚରନ୍
ରଙ୍ଗିନ କଦଳୀ ଗଛକୁ ବରୁଣଙ୍କୁ ଦାନ କରିବା, ତାପରେ କାନ ଛିଦ୍ର କରି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଛାଡ଼ିଦେବା ଉଚିତ।
ଓଁ ଅଦ୍ଯେତ୍ଯାଦି ସର୍ଵଭୂତେଭ୍ଯଃ ଫଲପୁଷ୍ପପତ୍ରଚ୍ଛାଯାଵୃତମୁଖ୍ଯନାନାତରୁଵିରଚିତମାରାମଂ ଵନସ୍ପତିଦେଵତଂ ସୁପୂଜିତଂ ଵେଦଵ୍ଯାସାଦ୍ଯୁକ୍ତଫଲାଵାପ୍ତଯେ ଅମୁକଋଷିସଗୋତ୍ରଃ ଅମୁକଦେଵ ଶର୍ମାହମୁତ୍ସୃଜେ ଵୃକ୍ଷାଗ୍ରାତ୍ପତିତସ୍ଯାପି ଆରୋହାତ୍ପତିତସ୍ଯ ଵା ।। 2.3.2.
‘ଓଁ, ଆଜି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ, ବ୍ୟାସ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ କହିଥିବା ଫଳ ପାଇଁ, ମୁଁ ଅମୁକ ଋଷିଙ୍କ ଗୋତ୍ରର, ଅମୁକ ଦେବ ଶର୍ମା ନାମରେ, ଫଳ-ଫୁଲ-ପତ୍ର-ଛାୟା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଏହି ବନଦେବତାକୁ ଛାଡ଼ୁଛି, ଯଦିଓ ଏହା ଗଛର ଶିରା ଠାରୁ କିମ୍ବା ଚଢ଼ିବାବେଳେ ପଡ଼ିଯାଇଥାଏ।’
ମରଣେ ଚାସ୍ଥିଭଂଗେ ଵା କର୍ତା ପାପୈର୍ନ ଲିପ୍ଯତେ
ମୃତ୍ୟୁ କିମ୍ବା ହାଡ଼ ଭାଙ୍ଗିଯିବା ଘଟିଲେ ମଧ୍ୟ, କର୍ତ୍ତା ପାପରେ ଲିପ୍ତ ହୁଏନାହିଁ।
ତଦ୍ଦୋଶମନାର୍ଥାଯ ତସ୍ଯାପ୍ଯେତତ୍ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍
ସେଇ ଦୋଷ ଓ ଅପଶକୁ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥା ହୋଇଛି।
ମଧୁଲାଜାକ୍ଷତଂ ଦଦ୍ଯାଦଞ୍ଜନଂ ମାଲ୍ଯମେଵ ଚ
ମଧୁ, ଲାଜା, ଅକ୍ଷତ, ଆଞ୍ଜନ ଓ ମାଳା ଦେବା ଉଚିତ।
ଵେଷ୍ଟଯେତ୍କ୍ଷୀରଧାରାଂ ଚ ପାତଯେଦ୍ଘୃତଧାରଯା
ଗଛକୁ ଦୁଧର ଧାରାରେ ବେଢ଼ି ଘିଅର ଧାରା ଢାଳିବା ଉଚିତ।
କ୍ଷୁଦ୍ରାରାମପ୍ରତିଷ୍ଠାଵର୍ଣନମ୍ ଅମଂଡଲେ ଶୁଭେ ସ୍ଥାନେ ଦ୍ଵିହସ୍ତେଽପ୍ଯଥ ସ୍ଥଂଡିଲେ
ଅନୁଚିତ କିମ୍ବା ଛୋଟ ବନବିହାର ବିବରଣୀ: ଯଦି ମଣ୍ଡଳ ନଥାଏ, କିମ୍ବା ଦୁଇ ହାତ ମାପର ସମତଳ ସ୍ଥାନରେ—
ସ୍ଥାପଯେତ୍କଲଶଂ ତତ୍ର ଵିଷ୍ଣୁଂ ସୋମଂ ସମର୍ଚଯେତ୍
ସେଠାରେ ଏକ କଳଶ ରଖି, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ସୋମଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ।
ଵୃକ୍ଷାନ୍ମାଲ୍ଯୈରଲଂକୃତ୍ଯ ଭୂଷଯେଦ୍ଭୂଷଣାଦିନା
ଗଛମାନେକୁ ମାଳା ଓ ଅନ୍ୟ ଭୂଷଣ ଦ୍ୱାରା ଶୃଙ୍ଗାର କରିବା ଉଚିତ।
ଭୋଜଯେତ୍ପଞ୍ଚଵିପ୍ରାନ୍ହି ପୁରତସ୍ତଂ ଵିଶେଷଯେତ୍
ପାଞ୍ଚ ଜଣ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଦେଇ, ସେମାନେକୁ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଦଦ୍ଯାଦ୍ଯୂପଂ ମଧ୍ଯଦେଶେ ରୋପଯେତ୍କଦଲୀଂ ତତଃ
ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଯଜ୍ଞସ୍ଥମ୍ଭ ରଖି, ପରେ କଦଳୀ ଗଛ ରୋପିବା ଉଚିତ।
ଅଷ୍ଟାଵଷ୍ଟୌ ଚ ଜୁହୁଯାଦନ୍ଯେଷାଂ ଚ ଘୃତେନ ତୁ
ଅନ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଆଠ କିମ୍ବା ସୋଳ ଘିଅ ହୋମ କରିବା ଉଚିତ।
ଦକ୍ଷିଣାଂ ଚ ତତୋ ଦଦ୍ଯାତ୍ପୂର୍ଣାଂ ଦତ୍ତ୍ଵାହୁତିଂ ଵ୍ରଜେତ୍
ତାପରେ ନିୟମିତ ଦକ୍ଷିଣା ଦେଇ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋମ ଅର୍ପଣ କରି, ସେଠାରୁ ବିଦାୟ ନେବା ଉଚିତ।
ଏକାଦିଵୃକ୍ଷଂ ଵୃକ୍ଷାଣାଂ ଵିଧିଂ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ
ଏବେ ମୁଁ ଆପଣମାନେଂକୁ ଗଛମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ଗଛ ସମ୍ପର୍କରେ ନିୟମ କହିବି, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ।
ଵୃକ୍ଷମୂଲେ ଯଜେଦ୍ଧର୍ମଂ ପୃଥିଵୀ ଚ ଵିଶଂ ତଥା
ଗଛର ମୂଳରେ ଧର୍ମ, ପୃଥିବୀ ଓ ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ କରିବା ଉଚିତ।
ଧେନୁଂ ଚ ଦକ୍ଷିଣାଂ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଦୋହଦଂ ଵୃକ୍ଷପୂଜନମ୍ 2.3.3.
ଦକ୍ଷିଣା ସ୍ୱରୂପ ଗାଈ ଦେବା ଉଚିତ; ଫଳଲାଭ ଆଶାରେ ଗଛର ପୂଜା କରିବା ଦରକାର।
କ୍ଷୁଦ୍ରାରାମପ୍ରତିଷ୍ଠାଵର୍ଣନମ୍ ସ୍ଥଂଡିଲଂ କାରଯେତ୍ତତ୍ର ଚଂଦନେନୋକ୍ଷିତଂ ତଥା
ସେଠାରେ ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇ ଏକ ବେଦି ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ।
ପଦ୍ମଂ ପ୍ରକଲ୍ପଯେତ୍ତତ୍ର ସାମାନ୍ଯାର୍ଘ୍ଯଂ ଵିଧାଯ ଚ
ସେଠାରେ ଏକ ପଦ୍ମ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରି, ସାଧାରଣ ଅର୍ଘ୍ୟ ତିଆରି କରିବା ଦରକାର।
ସ୍ଥାପଯେଦ୍ଵାରିଣା ପୂର୍ଣଂ କଯା ନେତି ଚ ଗନ୍ଧକମ୍
ପାଣିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକ ପାତ୍ର ରଖି, ତାହାରେ କପୂର ମିଶାଇବା ଉଚିତ।
ଦଦ୍ଯାଦ୍ଦୂର୍ଵାକ୍ଷତଂ କଲ୍ପେ ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ରଯଭୋଜନମ
ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଦୁର୍ବା ଓ ଅକ୍ଷତ ଦେଇ, ତିନିଜଣ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଇଁ ଭୋଜନ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା ଦରକାର।