ଅଚ୍ଛେଵତେନ ମନ୍ତ୍ରେଣ ଗାଯତ୍ର୍ଯା ତଦନନ୍ତରମ୍
ଏହାପରେ ଅଛ୍ଛେବତ ମନ୍ତ୍ର ଓ ଗାୟତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ିବା ପରେ—
ପର୍ଵତାଗ୍ରମୃଦା ତୋଯନାଗଵଲ୍ମୀକଜାତଯା
ପାହାଡ଼ ଶିଖରର ମାଟି, ପାଣି ଓ ଇଲାମାଛି ଗହୁଁର ମାଟି ନେଇ—
ପୁଷ୍ପୋଦକେନ ଶଂଖେନ ତଥା ରତ୍ନୋଦକେନ ଚ
ଫୁଲ ଗନ୍ଧିଥିବା ପାଣି, ଶଂଖ ଓ ମଣିରେ ଛୁଆଁଥିବା ପାଣି ଦେଇ—
ସୁଗଂଧେନ ତ୍ରିଶୀତେନ ଵିଲିପ୍ଯ ଚ ସମାହିତଃ
ସୁଗନ୍ଧିତ ଏବଂ ଢଣ୍ଡା ଦ୍ରବ୍ୟ ଲଗାଇ, ଏକାଗ୍ର ମନେ—
ମାଲ୍ଯଵସ୍ତ୍ରୈରଲଂକୃତ୍ଯ ପୂଜଯେଦ୍ଗନ୍ଧଚନ୍ଦନୈଃ
ମାଳା ଓ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧାଇ, ଗନ୍ଧ ଓ ଚନ୍ଦନ ଦେଇ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ—
ପୁନସ୍ତ୍ଵାଦିତି ମଂତ୍ରେଣ ପୁନଃ ପୁଷ୍ପଂ ସମୁତ୍ସୃଜେତ୍
ପୁନସ୍ତ୍ୱ ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ି, ପୁଣିଥରେ ଫୁଲ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ—
କାଂସ୍ଯଚକ୍ରସ୍ଯ ମାନଂ ତୁ ଊର୍ଧ୍ଵଂ ଯଦ୍ଦ୍ଵାଦଶାଂଗୁଲମ୍ 2.2.19.
କାଂସାର ଚକ୍ରର ଉଚ୍ଚତା ଦ୍ୱାଦଶ ଆଂଗୁଳ ହେବା ଦରକାର—
ଅଂଗୁଷ୍ଠହୀନେ ଲୋହସ୍ଯ ତତ୍ର ଶୂଲଂ ନ କାରଯେତ୍
ଯଦି ଲୋହାରେ ଅଂଗୁଠି ନାହିଁ, ସେଠାରେ ଶୂଳ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ—
ସମୁତ୍ସୃଜେଚ୍ଚ ପ୍ରାସାଦଂ ତଡାଗଂ ଚ ଵିଶେଷତଃ ସମୁତ୍ସୃଜେତ୍ତତଃ ପଶ୍ଚାଦ୍ଵାକ୍ଯମେତଦୁରୀଯେତ୍
ବିଶେଷ କରି ଏକ ମଣ୍ଡପ ଓ ଏକ ପୋଖରୀ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ; ପରେ ଏହି କଥା ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଦରକାର—
ଓମିତ୍ଯାଦିଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଦ୍ଵୈପାଯନାଭିଧାନ ଵେଦଵ୍ଯାସପ୍ରଣୀତ ଭଵିଷ୍ଯପୁରାଣୋକ୍ତ ଫଲପ୍ରପ୍ତିକାମଶ୍ଚତୁଷ୍କୋଣାଦ୍ଯଵଚ୍ଛିନ୍ନମତ୍କାରିତପୁଷ୍କରିଣୀଜଲମେତଦୂର୍ଜିତଂ ଗଂଧପୁଷ୍ପାଦ୍ଯର୍ଚିତଂ ଵରୁଣଦୈଵତଂ ସର୍ଵସତ୍ତ୍ଵେଭ୍ଯଃ ସ୍ନାନାଵଗାହନାର୍ଥମହମୁତ୍ସୃଜେ
ଓଁ, ଏହିପରି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଦ୍ୱୈପାୟନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହିତ, ବେଦବ୍ୟାସଙ୍କ ରଚିତ, ଭବିଷ୍ୟ ପୁରାଣରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ ଫଳ ପାଇବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ, ମୋତେ ଦ୍ୱାରା ଚତୁର୍କୋଣୀ ଘେରା ଏହି ପୋଖରୀର ପାଣି, ଗନ୍ଧ ଓ ଫୁଲରେ ପୂଜିତ, ବରୁଣ ଦେବତାଙ୍କୁ ଉତ୍ସର୍ଗ କରୁଛି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ସ୍ନାନ ଓ ଅବଗାହନ ପାଇଁ ଏହା ଅର୍ପିତ—
ତତୋ ଵରୁଣସୂକ୍ତେନ ଵରୁଣଂ ନାଗସଂଯୁତମ୍
ତାପରେ ବରୁଣ ସୂକ୍ତ ପଢ଼ି, ନାଗମାନେ ସହିତ ବରୁଣଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ—
ପୂଜଯେଦ୍ଵରୁଣଂ ଦେଵମର୍ଘ୍ଯଂ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଵିଶେଷତଃ
ବରୁଣ ଦେବଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ବିଶେଷ ଭାବେ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେବା ଦରକାର—
ଶ୍ଵେତାଶ୍ଵସୁରସଂଭୂତଂ ଶ୍ରୀଶ୍ଚ ତେତି ଚ ସଂଜପନ୍
‘ଶ୍ୱେତାଶ୍ୱରୁ ସୃଷ୍ଟ’ ଓ ‘ଶ୍ରୀ’ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ପୂଜା ଚାଲାଇବା ଉଚିତ—
ତଦ୍ଵିଷ୍ଣୋରିତି ମଂତ୍ରେଣ କୁଶମୂଲେନ ସ୍ଥାପଯେତ୍
‘ତଦ୍ ବିଷ୍ଣୋଃ’ ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ି, କୁଶ ଗଛର ମୂଳ ଦେଇ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ—
ଗାଯତ୍ର୍ଯା ସ୍ନାପଯେଦ୍ଦେଵଂ ରତ୍ନତୋଯେନ ସାଧକଃ
ଗାୟତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ି, ରତ୍ନରେ ଛୁଆଁଥିବା ପାଣି ଦେଇ ଦେବତାଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଇବା ଉଚିତ—
ଦଧିକ୍ରାଵ୍ଣେତି ଦଧ୍ନା ଚ ମଧୁଵାତେତି ଵୈ ମଧୁ
‘ଦଧିକ୍ରାବ୍ଣ’ ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ି, ଦହି ଦେଇ, ଏବଂ ‘ମଧୁବାତ’ ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ି, ମଧୁ ଦେଇ—
ଶିରୀଷପୁଷ୍ପସଂଭୂତଂ ଦର୍ପଣଂ କାସ୍ଯସଂଭଵମ୍ କୃଷ୍ଣାଂ ଗାଂ ଗୋମଯଂ ଵାପି ସ୍ଵସ୍ତିକଂ ଶଂଖମେଵ ଚ
ଶିରୀଷ ଫୁଲରେ ତିଆରି ଦର୍ପଣ, କାଂସାର ଦର୍ପଣ, କଳା ଗାଈ କିମ୍ବା ଗୋମୟ, ସ୍ୱାସ୍ତିକ ଚିହ୍ନ ଓ ଶଂଖ—
କାରଯେତ୍ପଦକଂ ଵାପି ଯଵଗୋଧୂମକସ୍ଯ ଵା ଶ୍ରୀରସଂ ପୁଷ୍ପସଂଭୂତଂ ଦର୍ପଣଂ କାଂସ୍ଯସଂଭଵମ୍
ଏକ ଆସନ ବା ଯବ ଓ ଗହମ ଚୁନାର ଆସନ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ଉଚିତ୍। ଶୁଭ ଜଳ ପାଇଁ ପାତ୍ର, ଫୁଲ ଓ କାଂସ୍ୟର ଦର୍ପଣ ମଧ୍ୟ ରଖିବା ଉଚିତ୍।
ନନ୍ଦ୍ଯାଵର୍ତେ ମଲଯଜେ ତତୋ ନିର୍ମଲଯେତ୍ସୁଧୀଃ
ନନ୍ଦ୍ୟାବର୍ତ୍ତ ଓ ଚନ୍ଦନ ସହିତ, ପରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକେ ଶୁଦ୍ଧ କରିବା ଦରକାର।
ଧ୍ରୁଵପ୍ରତିକୃତୈର୍ମଂତ୍ରୈରଷ୍ଟଭିଶ୍ଚ ଯଥାକ୍ରମମ୍
ଧ୍ରୁବଙ୍କ ଆଦର୍ଶରେ ତିଆରି ଏଠି ଆଠଟି ମନ୍ତ୍ର ଠିକ୍ କ୍ରମରେ ପଢ଼ିବା ଉଚିତ୍।
ତତୋ ନାରାଯଣସୂକ୍ତେନ ଦେଵଂ ନାରାଯଣଂ ଵ୍ରଜେତ୍
ତାପରେ ନାରାୟଣ ସୂକ୍ତ ପଢ଼ି, ଦେବତା ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥିତ ହେବା ଉଚିତ୍।
ତତ ଆଚମନୀଯଂ ଚ ଵସ୍ତ୍ରଯୁଗ୍ମଂ ନିଵେଦଯେତ୍
ତାପରେ ଆଚମନ ପାଇଁ ଜଳ ଓ ଦୁଇଟି ବସ୍ତ୍ର ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ୍।
ପୃଥକ୍ପୃଥକ୍ତତୋ ଦଦ୍ଯାତ୍ତାଵଂତ୍ଯେନାପି ଭୋ ଦ୍ଵିଜାଃ ସର୍ଵଵର୍ଣପ୍ରଦେ ଦେଵ ଵାସସୀ ତେ ଵିନିର୍ମିତେ
ତାପରେ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଭାବେ ଯେତେ ସମ୍ଭବ ଦେବା ଉଚିତ୍। ହେ ଦ୍ୱିଜ, ହେ ଦେବ, ଆପଣ ସମସ୍ତ ଜାତିକୁ ବସ୍ତ୍ର ଦେଉଛନ୍ତି, ଏହି ବସ୍ତ୍ର ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ତିଆରି।
ଶରୀରଂ ତେ ନ ଜାନାମି ଚେଷ୍ଟାଂ ନୈଵ ଚ ନୈଵ ଚ
ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଦେହ କିମ୍ବା କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ଜାଣିନାହିଁ, କିଛି ମଧ୍ୟ ଜାଣିନାହିଁ।
ଅଷ୍ଟୋତ୍ତରଶତାନ୍ଦୀପାନ୍ପରିତଃ ସ୍ଥାପଯେତ୍କ୍ରମାତ୍
ଏକ ଶତ ଏବଂ ଆଠଟି ଦୀପକୁ ସବୁଦିଗରେ ଠିକ୍ କ୍ରମରେ ରଖିବା ଉଚିତ୍।
ତ୍ଵଂ ସୂର୍ଯ୍ଯଚନ୍ଦ୍ରଜ୍ଯୋତୀଂଷି ଵିଷାଦସ୍ତ୍ଵଂ ତଥୈଵ ଚ 2.2.19.
ଆପଣ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରର ଆଲୋକ, ଆପଣ ବିଷ ଦୂର କରନ୍ତି।
ପ୍ରଦକ୍ଷିଣଂ ତତଃ କୁର୍ଯାତ୍ପଞ୍ଚଧା ସପ୍ତଧାଥ ଵା
ତାପରେ ପାଞ୍ଚଥର କିମ୍ବା ସାତଥର ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରିବା ଉଚିତ୍।
ଵନସ୍ପତିରସୋ ଦିଵ୍ଯୋ ଗଂଧାଢ୍ଯଃ ସୁରଭିଃ ଶୁଚିଃ
ଗଛର ରସ ଦିବ୍ୟ, ସୁଗନ୍ଧିତ, ମନୋହର ଏବଂ ପବିତ୍ର।
ଅଲଂକାରୈଶ୍ଚ ଗଂଧୈଶ୍ଚ ପୀତଵସ୍ତ୍ରୈସ୍ତଥୈଵ ଚ ଦଦ୍ଯାତ୍ପଞ୍ଚାଞ୍ଜଲିଂ ପଶ୍ଚାଦ୍ଵିଷ୍ଣୁସୂକ୍ତଂ ପୁନର୍ଜପେତ୍
ଆଳଙ୍କାର, ସୁଗନ୍ଧ ଓ ହଳଦିଆ ବସ୍ତ୍ର ସହିତ, ପଞ୍ଚ ଅଞ୍ଜଳି ଅର୍ପଣ କରି, ପଛରୁ ପୁଣି ବିଷ୍ଣୁ ସୂକ୍ତ ପଢ଼ିବା ଉଚିତ୍।
( ଵରୁଣୋତ୍ତମିତି ମଂତ୍ରସ୍ଯ ନାରାଯଣ ଋଷିଃ ଗାଯତ୍ରୀ ଛଂଦୋ ଵରୁଣୋ ଦେଵତା ଵରୁଣପ୍ରୀତଯେ ଵିନିଯୋଗଃ ଆପ୍ଯାଯସ୍ଵେତି ମଂତ୍ରସ୍ଯ ପର୍ଵତ ଋଷିଃ ଉଷ୍ଣିକ୍ଛନ୍ଦଃ ସରସ୍ଵତୀ ଦେଵତା ଵରୁଣପ୍ରୀତଯେ ଚତୁଷ୍ପଥମୃଦା ସ୍ନାନେ ଵିନିଯୋଗଃ କଯା ନ ଇତି ମଂତ୍ରସ୍ଯ ଵସିଷ୍ଠ ଋଷିରନୁଷ୍ଟୁପ୍ଛନ୍ଦଃ ସୋମୋ ଦେଵତା ଵରୁଣପ୍ରୀତଯେ ନାଗଗଂଧସ୍ନାନେ ଵିନିଯୋଗଃ ସରସ୍ଵତ୍ଯୈ ଭୈଷଜ୍ଯେନେତି ମଂତ୍ରସ୍ଯ ଵାମଦେଵ ଋଷିଃ ପଂକ୍ତିଶ୍ଛଂଦୋ ଵିଷ୍ଣୁର୍ଦେଵତା ଵରୁଣପ୍ରୀତଯେ ଵିନିଯୋଗଃ ଅଗ୍ନ ଆଯାହୀତି ମଂତ୍ରସ୍ଯ ଜନାର୍ଦନ ଋଷିଃ ଜଗତୀଛନ୍ଦ ଐନ୍ଦ୍ରୀ ଦେଵତା ଵରୁଣପ୍ରୀତଯେ ଵିନିଯୋଗଃ ପଶ୍ଚାନ୍ନୀରାଜନଂ କୁର୍ଯାତ୍ପଞ୍ଚଘୋଷପୁରଃସରମ୍ ।। 2.2.19.
‘ବରୁଣୋତ୍ତମ’ ମନ୍ତ୍ରର ଋଷି ନାରାୟଣ, ଛନ୍ଦ ଗାୟତ୍ରୀ, ଦେବତା ବରୁଣ, ବରୁଣଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର; ‘ଆପ୍ୟାୟସ୍ୱ’ ମନ୍ତ୍ରର ଋଷି ପର୍ବତ, ଛନ୍ଦ ଉଷ୍ଣିକ୍, ଦେବତା ସରସ୍ୱତୀ, ଚତୁଷ୍ପଥର ମାଟି ଦେଇ ସ୍ନାନରେ ବ୍ୟବହାର; ‘କୟା ନ’ ମନ୍ତ୍ରର ଋଷି ବଶିଷ୍ଠ, ଛନ୍ଦ ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍, ଦେବତା ସୋମ, ନାଗ ଗନ୍ଧ ସ୍ନାନରେ ବ୍ୟବହାର; ‘ସରସ୍ୱତ୍ୟୈ ଭୈଷଜ୍ୟେନେତି’ ମନ୍ତ୍ରର ଋଷି ବାମଦେବ, ଛନ୍ଦ ପଙ୍କ୍ତି, ଦେବତା ବିଷ୍ଣୁ, ବରୁଣଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର; ‘ଅଗ୍ନେ ଆୟାହି’ ମନ୍ତ୍ରର ଋଷି ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ଛନ୍ଦ ଜଗତୀ, ଦେବତା ଐନ୍ଦ୍ରୀ, ବରୁଣଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର; ପରେ ପଞ୍ଚ ଧ୍ୱନି ସହିତ ନୀରାଜନ କରିବା ଉଚିତ—