ତଥା ମାନେନ ମଣ୍ଡୂକଂ ତାଂ ଭୂମିଂ ମୁନିସତ୍ତମାଃ
ତେଣୁ, ମାପ ଅନୁଯାୟୀ ବେଙ୍ଗ ମଧ୍ୟ କରି, ଏହି ଭୂମି ପାଇଁ ମୁନିମାନେ ଉପଯୁକ୍ତ ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି।
ଅଂଗୁଲତ୍ରଯଦୀର୍ଘଂ ଚ ଯଥା ତସ୍ଯାକୃତିର୍ଭଵେତ୍
ଏହା ତିନି ଆଙ୍ଗୁଠି ଲମ୍ବା ହେବା ଉଚିତ, ଯେପରି ତାହାର ଆକୃତି ଦରକାର।
ଯାଵକୈଶ୍ଚ ଵିଶେଷେଣ ବହୁମଂତ୍ରଵିଶାରଦାନ୍
ବିଶେଷକରି ଯେଉଁମାନେ ଅନେକ ମନ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସେମାନେ ଯବ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରନ୍ତି।
ସାସନୌ ପଶ୍ଚିମେ ଚାଥ ଉତ୍ତରେଽଥର୍ଵଣୌ ସ୍ମୃତୌ
ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ଆସନ ଓ ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଅଥର୍ବଣ ଆସନ ଥାଏ ବୋଲି ସ୍ମୃତି ଅଛି।
ସ୍ଥାପଯିତ୍ଵା ପୃଥକ୍ସୂତ୍ରେ ସର୍ପଂ ଚ ମାତରୁଦ୍ଦୀପମେଵ ଚ
ପୃଥକ୍ ସୂତ୍ରରେ ସାପ ଓ ମାତୃଦୀପକୁ ବସାଇବା ଉଚିତ।
ଜଯାଗ୍ରତଃ ପୁରୁଷସୂକ୍ତମଦ୍ଭ୍ଯଃ ସଂଭୂତମେଵ ଚ
ଜୟାଙ୍କ ଆଗରେ ପୁରୁଷସୂକ୍ତ ଓ ଜଳରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଯାହା ଅଛି, ତାହା ରଖିବା ଉଚିତ।
ଯଜ୍ଜାଗ୍ରତଶ୍ଚାଗ୍ନେଶ୍ଚ ଵିଷ୍ଣୋରରାଟମେଵ ଚ
ଯେଉଁ ଦିନ ଅଗ୍ନି ଜାଗିଥାଏ, ସେହିପରି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଏବଂ ରାଜାଙ୍କର ଯାହା କିଛି ଅଛି।
ରାତ୍ରିସୂକ୍ତଂ ଚ ରୌଦ୍ରଂ ଚ ପାଵମାନଂ ସମୁଜ୍ଜ୍ଵଲମ୍
ରାତି ସୂକ୍ତ, ରୌଦ୍ର ସୂକ୍ତ ଏବଂ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ପାବମାନ ସୂକ୍ତ।
ଶାକ୍ତଂ ରୌଦ୍ରଂ ଚ ସୌମ୍ଯଂ ଚ କୂଷ୍ମାଣ୍ଡଂ ଜାତଵେଦସମ୍
ଶାକ୍ତ, ରୌଦ୍ର ଏବଂ ସୌମ୍ୟ ସୂକ୍ତ, କୂଷ୍ମାଣ୍ଡ ଏବଂ ଜାତବେଦସ।
ଵୈରାଜଂ ପୌରୁଷଂ ସୂକ୍ତଂ ସୌଵର୍ଣଂ ରୁଦ୍ରସଂହିତାମ୍
ବୈରାଜ, ପୌରୁଷ ସୂକ୍ତ, ସୌବର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ରୁଦ୍ରସଂହିତା।
ଵାମଦେଵ୍ଯଂ ବୃହତ୍ସାମ ତଥା ଚୈଵ ରଥଂତରମ୍
ବାମଦେବ୍ୟ, ବୃହତ୍ସାମ ଏବଂ ଏହିପରି ରଥଂତର।
ଗାଯଂତଂ ବ୍ରାହ୍ମଣା ଯେ ଚ ପୂର୍ଵାଦିଦ୍ଵାରଦେଶତଃ
ଯେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଗାୟନ କରନ୍ତି, ଏବଂ ପୂର୍ବ ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ୱାରରୁ ଆସିଥିବାମାନେ।
ରୁଦ୍ରାଧ୍ଯାଯଂ ଚ ପଞ୍ଚାଂଗଂ ରୌଦ୍ର ଇତ୍ଯଭିଧୀଯତେ
ପଞ୍ଚାଙ୍ଗ ଥିବା ରୁଦ୍ରାଧ୍ୟାୟକୁ 'ରୌଦ୍ର' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଈଶାଵେତ୍ଯାଦି ସ୍ଵାଂଗଂ ଚ କୌଷ୍ମାଂଡଂ ଦଶମଂ ସ୍ମୃତମ୍
'ଇଶା' ଆଦି ନିଜ ଅଙ୍ଗ ଏବଂ କୌଷ୍ମାଣ୍ଡକୁ ଦଶମ ବୋଲି ମନେ କରାଯାଏ।
ଷୋଡଶଂ ତୁ ଵିଭ୍ରାଡ୍ ଵୃହତ୍ସୌରଂ ସୂକ୍ତଂ ପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍
ଷୋଡଶ ବୃହତ୍ସୌର ସୂକ୍ତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ରାତ୍ରିସୂକ୍ତଂ ହି ଯଜ୍ଵାଗ୍ନେ ରକ୍ଷୋଘ୍ନଂ ଶୈଵସୂକ୍ତକମ୍
ରାତି ସୂକ୍ତ ଯଜ୍ମାନ ଅଗ୍ନି ପାଇଁ, ରାକ୍ଷସ ନାଶକ ଏବଂ ଏହା ଶିବ ସୂକ୍ତ।
ପଵମାନଂ ତୁ ତଦ୍ଵିଦ୍ଧି ପାଵମାନଂ ତୁ ଷୋଡଶ ତଦର୍ଦ୍ଧାର୍ଦ୍ଧଂ ଚ ଆରାମେ କୂପେ ତ୍ଵେକଋଚଂ ଜପେତ୍ ।। 2.2.19.
ପାବମାନ ସୂକ୍ତକୁ ଏଭଳି ଜାଣ; ପାବମାନ ସୂକ୍ତ ଷୋଡଶ ଅଟେ। ତାହାର ଅର୍ଧ କିମ୍ବା ଏକ ଶ୍ଲୋକ ବଗିଚା କିମ୍ବା କୂଆଁ ପାଖରେ ଜପ କରିବା ଉଚିତ।
ସ୍ଵଗୃହ୍ଯୋକ୍ତଵିଧାନେନ ପ୍ରତିକୁଣ୍ଡେଷୁ ହୋମଯେତ୍
ନିଜ ଗୃହ୍ୟସୂତ୍ରର ନିୟମ ଅନୁସାରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ କୁଣ୍ଡରେ ହୋମ କରିବା ଉଚିତ।
ପ୍ରଜ୍ଵାଲ୍ଯାଗ୍ନିଂ ଚ ଵିଧିଵଦ୍ଧୋମଂ କୁର୍ଯାଦନନ୍ତରମ୍
ଅଗ୍ନିକୁ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଜଳାଇ, ପରେ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ହୋମ କରିବା ଉଚିତ।
ଯସ୍ଯ ଦେଵସ୍ଯ ଯୋ ଯାଗଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଯସ୍ଯ କସ୍ଯଚିତ୍
ଯେଉଁ ଦେବତା ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ ହେଉଛି, ଯେଉଁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ପାଇଁ, ସେଉଁଠି ଯେଉଁଠି ଯାହା ପାଇଁ।
ତିଲାଜ୍ଯୈଃ ପାଯସୈର୍ଵାଥ ପତ୍ରପୁଷ୍ପାକ୍ଷତେନ ଚ
ତିଳ ଓ ଘିଅ, କିମ୍ବା ଖିର, କିମ୍ବା ପତ୍ର, ଫୁଲ ଓ ଅକ୍ଷତ ଦ୍ୱାରା।
ମରୁଦ୍ଭ୍ଯୋ ଲୋକପାଲେଭ୍ଯୋ ଵିଧିଵଦ୍ଵିଶ୍ଵକର୍ମଣେ
ମରୁତ, ଲୋକପାଳ ଏବଂ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କୁ।
ଇନ୍ଦ୍ରେଶ୍ଵରମାରୁତାନାଂ ତିଲାଜ୍ଯେନ ଘୃତେନ ଵା
ଇନ୍ଦ୍ର, ଈଶ୍ୱର ଏବଂ ମରୁତମାନେ ପାଇଁ ତିଳ ଓ ଘିଅ, କିମ୍ବା ଘୃତ ଦ୍ୱାରା।
ଦିଗୀଶାନାଂ ଚ ପ୍ରତ୍ଯେକମଷ୍ଟାଷ୍ଟୌ ଚ ଵିଶେଷତଃ
ଦିଗ୍ଗଜମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କ ପାଇଁ ବିଶେଷଭାବେ ଆଠଟି ଆହୁତି ଦିଆଯିବା ଉଚିତ।
ସମିତ୍ତ୍ରଯଂ ପଲାଶସ୍ଯ ଅଥଵାଶ୍ଵତ୍ଥସଂଭଵମ୍
ତିନୋଟି ପଳାଶ କାଠି ବା ଅଶ୍ୱଥ ଗଛର କାଠି ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ।
ଶିଵଂ ପ୍ରଜା ପତିଂ ଵିଷ୍ଣୁଂ ଦୁର୍ଗାଂ ଚ କମଲାମପି
ଶିବ, ପ୍ରଜାପତି, ବିଷ୍ଣୁ, ଦୁର୍ଗା ଏବଂ କମଳାଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରିବା ଦରକାର।
ଭୂତେଭ୍ଯୋଽପ୍ଯାହୁତିଂ ଦଦ୍ଯାଦେଵଂ ମାସଦ୍ଵଯଂ କ୍ରମାତ୍ 2.2.19.
ଭୂତମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଭାବରେ ଦୁଇ ମାସ ଧରି ଆହୁତି ଦେବା ଉଚିତ।
ଵିଷ୍ଣୁଂ ଚୈଵ ତୁ ଵାଯଵ୍ଯେ ଦୁର୍ଗାଯାଶ୍ଚ ତଥୋତ୍ତରେ
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ବାୟୁପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ଏବଂ ଦୁର୍ଗାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ପୂଜିବା ଉଚିତ।
ଏକକୁଣ୍ଡେ ତୁ ଏକସ୍ମିନ୍ହୋମଂ କୁର୍ଯାଦ୍ଯଥାଵିଧି
ଏକ ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡରେ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ହୋମ କରିବା ଦରକାର।
thumb|300px|ଶୁକରହସ୍ଯୋପନିଷଦେଅଙ୍ଗୁଲିଵିନ୍ଯାସଃ thumb|300px|ଶୁକରହସ୍ଯୋପନିଷଦେ ଅଙ୍ଗୁଲିଵିନ୍ଯାସଃ ପଞ୍ଚାଂଗରୁଦ୍ରସ୍ଯ ପୁଷ୍ପଦଂତ ଋଷିର୍ଗାଯତ୍ରୀ ଛନ୍ଦୋ ଵେଦାହମେତଦ୍ବୀଜଂ ଶ୍ରୀଶ୍ଚତ୍ରିପାଦ୍ ଊର୍ଧ୍ଵ ଉଦ୍ ଐତ୍ ପୁରୁଷଃ ପାଦୋ ଽସ୍ଯେହାଭଵତ୍ ପୁନଃ । - ତେ ଇତି ଶକ୍ତିର୍ନମସ୍ତେ ରୁଦ୍ର ଇତି ନାଯକଃ ପରମରୁଦ୍ରୋ ଦେଵତା ପରମ ସ୍ତୁତୌ ଵିନିଯୋଗଃ ତ୍ର୍ଯଂବକମିତି ଅଂଗୁଷ୍ଠାଭ୍ଯାଂ ନମଃ ଵେଦାହମିତି ମଧ୍ଯମାଭ୍ଯାଂ ଵଷଟ୍ ଯଵାଗୂଂ ସୋମ ଇତି କନିଷ୍ଠିକାଭ୍ଯାଂ ଵୌଷଟ୍ ଯଜ୍ଜାଗ୍ରତ ଇତି ହୃଦଯାଯ ନମଃ ଅଦ୍ଭ୍ଯଃ ସଂଭୂତ ଇତି ଶିଖାଯୈ ଵଷଟ୍ ନମସ୍ତେ ରୁଦ୍ର ଇତି ନେତ୍ରତ୍ରଯାଯ ଵୌଷଟ୍ ଚତୁର୍ଦିକ୍ଷୁ ଛୋଟିକାଂଦାନମ୍ ) ହୋମେ ପ୍ରଵର୍ତମାନେ ତୁ ସୂକ୍ତାନନ୍ଯାଂଶ୍ଚ ଵୈ ଜପେତ୍ 2.2.19.
ଶୁକରହସ୍ୟ ଉପନିଷଦରେ ଆଠିରେ ମୁଦ୍ରା ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଥାଏ। ପଞ୍ଚାଙ୍ଗ ରୁଦ୍ର ପାଇଁ ପୁଷ୍ପଦନ୍ତ ଋଷି, ଛନ୍ଦ ହେଉଛି ଗାୟତ୍ରୀ, ବୀଜ ହେଉଛି 'ବେଦ ଅହଂ', ଶକ୍ତି ହେଉଛି ଶ୍ରୀ, ତିନି ପଦ ଉପରେ ଅଛି, ପୁରୁଷଙ୍କର ପଦ ପୁଣି ଏଠାରେ ପ୍ରକଟ ହେଲା। 'ତେ' ଶକ୍ତି, 'ନମସ୍ତେ ରୁଦ୍ର' ନାୟକ, ପରମରୁଦ୍ର ଦେବତା, ଏହା ପରମ ସ୍ତୁତି ପାଇଁ ଉପଯୋଗ। 'ତ୍ରୟମ୍ବକମ୍' କହି ଅଂଗୁଠିରେ ନମସ୍କାର, 'ବେଦ ଅହଂ' କହି ମଧ୍ୟମା ଆଠିରେ ବଷଟ୍, 'ଯବାଗୂଁ ସୋମ' କହି କନିଷ୍ଠିକା ଆଠିରେ ବୌଷଟ୍, 'ଯଜ୍ଜାଗ୍ରତ' କହି ହୃଦୟରେ ନମସ୍କାର, 'ଅଦ୍ଭ୍ୟଃ ସଂଭୂତ' କହି ଶିଖାରେ ବଷଟ୍, 'ନମସ୍ତେ ରୁଦ୍ର' କହି ତିନି ନୟନରେ ବୌଷଟ୍, ଚାରିଦିଗରେ ଛୋଟିକା ଦାନ। ହୋମ କରିବାବେଳେ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସୂକ୍ତ ମଧ୍ୟ ଜପ କରିବା ଉଚିତ।