ମଣ୍ଡୂକସ୍ଥାଂ ଦ୍ଵିଭୁଜାଂ ସ୍ଯୋନା ପୃଥିଵୀତି ଚାର୍ଚଯେତ୍
ଧରିତ୍ରୀକୁ ବେଙ୍ଗ ଉପରେ ବସିଥିବା, ଦୁଇଟି ହାତ ଥିବା ଓ 'ସ୍ୟୋନା' ନାମରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଉତ୍ପଲଂ ଦକ୍ଷିଣେ ହସ୍ତେ ପଦ୍ମସ୍ଥଂ ପୀତଵାସସମ୍
ଡାହାଣ ହାତରେ ନୀଳ କମଳ, କମଳ ଉପରେ ବସିଥିବା ଓ ହଳଦିଆ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା ଦେଖିବାକୁ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ।
ସ୍ଵସ୍ଥାଂ ସରସ୍ଵତୀଂ ଧ୍ଯାଯେଦ୍ଵରଦାଭଯଦାଯିନୀମ୍
ସ୍ଥିର ଓ ଶାନ୍ତ ଥିବା, ଦାନ ଓ ନିର୍ଭୟତା ଦେଉଥିବା ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଯାମଧା ଇତି ମନ୍ତ୍ରେଣ ପୂଜଯେତ୍ସିତଚଂଦନୈଃ
'ଯାମଧା' ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ସିଧା ଚନ୍ଦନ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ସ୍ଥାପଯେଦ୍ଵାମଦିଗ୍ଭାଗେ କୁଂଦପୁଷ୍ପୈଃ ପ୍ରପୂଜଯେତ୍
ତାଙ୍କୁ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ବସାଇ, କୁନ୍ଦ ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଅଗ୍ନ୍ଯାଦିଷୁ ଚ କୋଣେଷୁ ବହିର୍ଭୂତାନ୍ସମାଚରେତ୍
ଅଗ୍ନି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କୋଣରେ ବାହାର ଭୂତମାନେକୁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା ଉଚିତ।
ନିର୍ଣାସାଶ୍ଚୈଵ ତେ ସର୍ଵେ ରୌଦ୍ରା ଵିକୃତରୂପିଣଃ
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ନାକ ବିନା, ଭୟଙ୍କର ଓ ବିକୃତ ଆକୃତିର।
ପୂରଯେତ୍କଲଶେ ତତ୍ର ସୁଵର୍ଣାଦିଵିନିର୍ମିତମ୍ 2.2.19.
ସେଠାରେ ସୁନା ଓ ଅନ୍ୟ ଧାତୁରେ ତିଆରି କଲଶକୁ ପୂରିବା ଉଚିତ।
ବୃହତ୍ପର୍ଵ ପ୍ରମାଣେନ ରାଜତସ୍ଯ ଚ ଦୁର୍ଲଭମ୍
ବଡ଼ ଆକାରର ହେଉଥିବା, ମାପ ଅନୁଯାୟୀ ଓ ଚାଁଦି ଦୁର୍ଲଭ ହୋଇଥାଏ।
ପ୍ରୌଷ୍ଠୀମତ୍ସ୍ଯଂ ତଥା କୁର୍ଯାତ୍କୁଲୀରଂ ତାମ୍ରନିର୍ମିତମ୍
ପ୍ରୌଷ୍ଠୀ ପ୍ରକାରର ମାଛ ଏବଂ ତାମ୍ବାରେ ତିଆରି କୁମିର କରିବା ଉଚିତ।
ତଥା ମାନେନ ମଣ୍ଡୂକଂ ତାଂ ଭୂମିଂ ମୁନିସତ୍ତମାଃ
ତେଣୁ, ମାପ ଅନୁଯାୟୀ ବେଙ୍ଗ ମଧ୍ୟ କରି, ଏହି ଭୂମି ପାଇଁ ମୁନିମାନେ ଉପଯୁକ୍ତ ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି।
ଅଂଗୁଲତ୍ରଯଦୀର୍ଘଂ ଚ ଯଥା ତସ୍ଯାକୃତିର୍ଭଵେତ୍
ଏହା ତିନି ଆଙ୍ଗୁଠି ଲମ୍ବା ହେବା ଉଚିତ, ଯେପରି ତାହାର ଆକୃତି ଦରକାର।
ଯାଵକୈଶ୍ଚ ଵିଶେଷେଣ ବହୁମଂତ୍ରଵିଶାରଦାନ୍
ବିଶେଷକରି ଯେଉଁମାନେ ଅନେକ ମନ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସେମାନେ ଯବ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରନ୍ତି।
ସାସନୌ ପଶ୍ଚିମେ ଚାଥ ଉତ୍ତରେଽଥର୍ଵଣୌ ସ୍ମୃତୌ
ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ଆସନ ଓ ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଅଥର୍ବଣ ଆସନ ଥାଏ ବୋଲି ସ୍ମୃତି ଅଛି।
ସ୍ଥାପଯିତ୍ଵା ପୃଥକ୍ସୂତ୍ରେ ସର୍ପଂ ଚ ମାତରୁଦ୍ଦୀପମେଵ ଚ
ପୃଥକ୍ ସୂତ୍ରରେ ସାପ ଓ ମାତୃଦୀପକୁ ବସାଇବା ଉଚିତ।
ଜଯାଗ୍ରତଃ ପୁରୁଷସୂକ୍ତମଦ୍ଭ୍ଯଃ ସଂଭୂତମେଵ ଚ
ଜୟାଙ୍କ ଆଗରେ ପୁରୁଷସୂକ୍ତ ଓ ଜଳରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଯାହା ଅଛି, ତାହା ରଖିବା ଉଚିତ।
ଯଜ୍ଜାଗ୍ରତଶ୍ଚାଗ୍ନେଶ୍ଚ ଵିଷ୍ଣୋରରାଟମେଵ ଚ
ଯେଉଁ ଦିନ ଅଗ୍ନି ଜାଗିଥାଏ, ସେହିପରି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଏବଂ ରାଜାଙ୍କର ଯାହା କିଛି ଅଛି।
ରାତ୍ରିସୂକ୍ତଂ ଚ ରୌଦ୍ରଂ ଚ ପାଵମାନଂ ସମୁଜ୍ଜ୍ଵଲମ୍
ରାତି ସୂକ୍ତ, ରୌଦ୍ର ସୂକ୍ତ ଏବଂ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ପାବମାନ ସୂକ୍ତ।
ଶାକ୍ତଂ ରୌଦ୍ରଂ ଚ ସୌମ୍ଯଂ ଚ କୂଷ୍ମାଣ୍ଡଂ ଜାତଵେଦସମ୍
ଶାକ୍ତ, ରୌଦ୍ର ଏବଂ ସୌମ୍ୟ ସୂକ୍ତ, କୂଷ୍ମାଣ୍ଡ ଏବଂ ଜାତବେଦସ।
ଵୈରାଜଂ ପୌରୁଷଂ ସୂକ୍ତଂ ସୌଵର୍ଣଂ ରୁଦ୍ରସଂହିତାମ୍
ବୈରାଜ, ପୌରୁଷ ସୂକ୍ତ, ସୌବର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ରୁଦ୍ରସଂହିତା।
ଵାମଦେଵ୍ଯଂ ବୃହତ୍ସାମ ତଥା ଚୈଵ ରଥଂତରମ୍
ବାମଦେବ୍ୟ, ବୃହତ୍ସାମ ଏବଂ ଏହିପରି ରଥଂତର।
ଗାଯଂତଂ ବ୍ରାହ୍ମଣା ଯେ ଚ ପୂର୍ଵାଦିଦ୍ଵାରଦେଶତଃ
ଯେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଗାୟନ କରନ୍ତି, ଏବଂ ପୂର୍ବ ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ୱାରରୁ ଆସିଥିବାମାନେ।
ରୁଦ୍ରାଧ୍ଯାଯଂ ଚ ପଞ୍ଚାଂଗଂ ରୌଦ୍ର ଇତ୍ଯଭିଧୀଯତେ
ପଞ୍ଚାଙ୍ଗ ଥିବା ରୁଦ୍ରାଧ୍ୟାୟକୁ 'ରୌଦ୍ର' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଈଶାଵେତ୍ଯାଦି ସ୍ଵାଂଗଂ ଚ କୌଷ୍ମାଂଡଂ ଦଶମଂ ସ୍ମୃତମ୍
'ଇଶା' ଆଦି ନିଜ ଅଙ୍ଗ ଏବଂ କୌଷ୍ମାଣ୍ଡକୁ ଦଶମ ବୋଲି ମନେ କରାଯାଏ।
ଷୋଡଶଂ ତୁ ଵିଭ୍ରାଡ୍ ଵୃହତ୍ସୌରଂ ସୂକ୍ତଂ ପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍
ଷୋଡଶ ବୃହତ୍ସୌର ସୂକ୍ତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ରାତ୍ରିସୂକ୍ତଂ ହି ଯଜ୍ଵାଗ୍ନେ ରକ୍ଷୋଘ୍ନଂ ଶୈଵସୂକ୍ତକମ୍
ରାତି ସୂକ୍ତ ଯଜ୍ମାନ ଅଗ୍ନି ପାଇଁ, ରାକ୍ଷସ ନାଶକ ଏବଂ ଏହା ଶିବ ସୂକ୍ତ।
ପଵମାନଂ ତୁ ତଦ୍ଵିଦ୍ଧି ପାଵମାନଂ ତୁ ଷୋଡଶ ତଦର୍ଦ୍ଧାର୍ଦ୍ଧଂ ଚ ଆରାମେ କୂପେ ତ୍ଵେକଋଚଂ ଜପେତ୍ ।। 2.2.19.
ପାବମାନ ସୂକ୍ତକୁ ଏଭଳି ଜାଣ; ପାବମାନ ସୂକ୍ତ ଷୋଡଶ ଅଟେ। ତାହାର ଅର୍ଧ କିମ୍ବା ଏକ ଶ୍ଲୋକ ବଗିଚା କିମ୍ବା କୂଆଁ ପାଖରେ ଜପ କରିବା ଉଚିତ।
ସ୍ଵଗୃହ୍ଯୋକ୍ତଵିଧାନେନ ପ୍ରତିକୁଣ୍ଡେଷୁ ହୋମଯେତ୍
ନିଜ ଗୃହ୍ୟସୂତ୍ରର ନିୟମ ଅନୁସାରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ କୁଣ୍ଡରେ ହୋମ କରିବା ଉଚିତ।
ପ୍ରଜ୍ଵାଲ୍ଯାଗ୍ନିଂ ଚ ଵିଧିଵଦ୍ଧୋମଂ କୁର୍ଯାଦନନ୍ତରମ୍
ଅଗ୍ନିକୁ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଜଳାଇ, ପରେ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ହୋମ କରିବା ଉଚିତ।
thumb|300px|ଶୁକରହସ୍ଯୋପନିଷଦେଅଙ୍ଗୁଲିଵିନ୍ଯାସଃ thumb|300px|ଶୁକରହସ୍ଯୋପନିଷଦେ ଅଙ୍ଗୁଲିଵିନ୍ଯାସଃ ପଞ୍ଚାଂଗରୁଦ୍ରସ୍ଯ ପୁଷ୍ପଦଂତ ଋଷିର୍ଗାଯତ୍ରୀ ଛନ୍ଦୋ ଵେଦାହମେତଦ୍ବୀଜଂ ଶ୍ରୀଶ୍ଚତ୍ରିପାଦ୍ ଊର୍ଧ୍ଵ ଉଦ୍ ଐତ୍ ପୁରୁଷଃ ପାଦୋ ଽସ୍ଯେହାଭଵତ୍ ପୁନଃ । - ତେ ଇତି ଶକ୍ତିର୍ନମସ୍ତେ ରୁଦ୍ର ଇତି ନାଯକଃ ପରମରୁଦ୍ରୋ ଦେଵତା ପରମ ସ୍ତୁତୌ ଵିନିଯୋଗଃ ତ୍ର୍ଯଂବକମିତି ଅଂଗୁଷ୍ଠାଭ୍ଯାଂ ନମଃ ଵେଦାହମିତି ମଧ୍ଯମାଭ୍ଯାଂ ଵଷଟ୍ ଯଵାଗୂଂ ସୋମ ଇତି କନିଷ୍ଠିକାଭ୍ଯାଂ ଵୌଷଟ୍ ଯଜ୍ଜାଗ୍ରତ ଇତି ହୃଦଯାଯ ନମଃ ଅଦ୍ଭ୍ଯଃ ସଂଭୂତ ଇତି ଶିଖାଯୈ ଵଷଟ୍ ନମସ୍ତେ ରୁଦ୍ର ଇତି ନେତ୍ରତ୍ରଯାଯ ଵୌଷଟ୍ ଚତୁର୍ଦିକ୍ଷୁ ଛୋଟିକାଂଦାନମ୍ ) ହୋମେ ପ୍ରଵର୍ତମାନେ ତୁ ସୂକ୍ତାନନ୍ଯାଂଶ୍ଚ ଵୈ ଜପେତ୍ 2.2.19.
ଶୁକରହସ୍ୟ ଉପନିଷଦରେ ଆଠିରେ ମୁଦ୍ରା ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଥାଏ। ପଞ୍ଚାଙ୍ଗ ରୁଦ୍ର ପାଇଁ ପୁଷ୍ପଦନ୍ତ ଋଷି, ଛନ୍ଦ ହେଉଛି ଗାୟତ୍ରୀ, ବୀଜ ହେଉଛି 'ବେଦ ଅହଂ', ଶକ୍ତି ହେଉଛି ଶ୍ରୀ, ତିନି ପଦ ଉପରେ ଅଛି, ପୁରୁଷଙ୍କର ପଦ ପୁଣି ଏଠାରେ ପ୍ରକଟ ହେଲା। 'ତେ' ଶକ୍ତି, 'ନମସ୍ତେ ରୁଦ୍ର' ନାୟକ, ପରମରୁଦ୍ର ଦେବତା, ଏହା ପରମ ସ୍ତୁତି ପାଇଁ ଉପଯୋଗ। 'ତ୍ରୟମ୍ବକମ୍' କହି ଅଂଗୁଠିରେ ନମସ୍କାର, 'ବେଦ ଅହଂ' କହି ମଧ୍ୟମା ଆଠିରେ ବଷଟ୍, 'ଯବାଗୂଁ ସୋମ' କହି କନିଷ୍ଠିକା ଆଠିରେ ବୌଷଟ୍, 'ଯଜ୍ଜାଗ୍ରତ' କହି ହୃଦୟରେ ନମସ୍କାର, 'ଅଦ୍ଭ୍ୟଃ ସଂଭୂତ' କହି ଶିଖାରେ ବଷଟ୍, 'ନମସ୍ତେ ରୁଦ୍ର' କହି ତିନି ନୟନରେ ବୌଷଟ୍, ଚାରିଦିଗରେ ଛୋଟିକା ଦାନ। ହୋମ କରିବାବେଳେ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସୂକ୍ତ ମଧ୍ୟ ଜପ କରିବା ଉଚିତ।