ଯୋଗସ୍ଥାପନଦେଵପ୍ରତିଷ୍ଠାପନଵର୍ଣନମ୍ ଦେଵାଦିସଂସ୍ଥାପନମା ହୁରତ୍ର ଯାଵନ୍ନ ସୁପ୍ତୋ ମଧୁସୂଦନଶ୍ଚ
ଯୋଗ, ଦେବତା ଓ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ପ୍ରତି ବିବରଣୀ: ଏଠାରେ ଦେବତା ଓ ଅନ୍ୟମାନେଙ୍କ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କେବେ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହୁଏ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଧୁସୂଦନ ଶୁଏନି ।
ଵାରେ ଭୃଗୋର୍ଦେଵଗୁରୋର୍ବୁଧସ୍ଯ ସୋମସ୍ଯ ସର୍ଵାଃ ଶୁଭଦା ଭଵଂତି
ଭୃଗୁ, ଦେବତାଙ୍କ ଗୁରୁ, ବୁଧ ଓ ସୋମବାର ଦିନ ସମସ୍ତେ ଶୁଭ ହୁଏ ।
ଶୁଦ୍ଧା ଦ୍ଵିତୀଯା ଚ ତଥା ତୃତୀଯା ତ୍ରଯୋଦଶୀ ଚାପି ତଥୈଵ ଵିପ୍ରାଃ
ଦ୍ୱିତୀୟୀ, ତୃତୀୟୀ ଓ ତ୍ରୟୋଦଶୀ ତିଥି ମଧ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଶୁଭ ଅଟେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ।
ପ୍ରାଣପ୍ରତିଷ୍ଠା ଚ ଜଲାଶଯାଦେରେତାଃ ପ୍ରଶସ୍ତାସ୍ତିଥଯୋ ଭଵଂତି
ଜଳାଶୟ ଓ ଏହା ପରି ଜିନିଷର ପ୍ରାଣ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ପାଇଁ ଏହି ତିଥିଗୁଡ଼ିକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନାଯାଏ ।
ଷଡଶୀତିଲୋକାପ୍ଯଯନଦ୍ଵଯେନ ଯୁଗାଦିକେ ପୁଣ୍ଯାଦିନେ ଶୁଭେ ଚ
ଛଅସଠିଏ ଦିନ, ଯୁଗ ଆରମ୍ଭ କିମ୍ବା ଯେଉଁ ଦିନ ପବିତ୍ର ଓ ଶୁଭ ଅଟେ, ସେହି ସମୟ ଉପଯୁକ୍ତ ।
ସୁଚାରୁ ଈଷତ୍ପ୍ରଵଣେ ଚ ଦେଶେ ସୁଵର୍ତୁଲଃ ଷୋଡଶହସ୍ତମଂଡପଃ
ସୁନ୍ଦର, ଅଲ୍ପ ଢାଳୁ ଜାଗାରେ, ଛଅଦଶ ହାତ ବ୍ୟାସ ଓ ଗୋଲାକାର ମଣ୍ଡପ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ୍ ।
ପୂର୍ଵାଦିଦ୍ଵାରେଷୁ ଚତୁଷ୍ଟଯେଷୁ ପ୍ଲକ୍ଷାଦିଭିସ୍ତୋରଣକୈଃ ସୁରେଶଃ
ଚାରିଟି ପ୍ରମୁଖ ଦ୍ୱାରରେ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ ଠାକୁରେ, ପ୍ଲକ୍ଷ ଓ ଅନ୍ୟ ଗଛର ଦ୍ୱାରମୁଣ୍ଡ ଲଗାଇବା ଉଚିତ।
ଊର୍ଧ୍ଵେ ଚ ହସ୍ତାନମିତାନି ଯାନି ଵିଚିତ୍ରମାଲ୍ଯାଂବରଭୂଷିତାନି
ଉପରେ ଉଠାଯାଇଥିବା ହାତଗୁଡ଼ିକୁ ବିଭିନ୍ନ ମାଳା, ବସ୍ତ୍ର ଓ ଗହନାରେ ଶୋଭିତ କରିବା ଦରକାର।
ସର୍ଵତ୍ର ଯାଗେପି ହି ମଂଡପସ୍ଯ କାର୍ଯା ଧ୍ଵଜା ଦିକ୍ଷୁ ଵିଦିକ୍ଷୁ ଶୁଭ୍ରାଃ
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯଜ୍ଞରେ, ମଣ୍ଡପର ଚାରିପାଖରେ ଓ ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ ଦିଗରେ ଧ୍ୱଜା ଲଗାଇବା ଉଚିତ, ସେଗୁଡ଼ିକ ଧଳା ଓ ଚମକୁଥିବା ହେଉ।
ଧ୍ଵଜାଶ୍ଚ ଯସ୍ମିନ୍ଦଶହସ୍ତସମ୍ମିତାସ୍ତସ୍ମିନ୍ପତାକା ଅପି ପଞ୍ଚହସ୍ତାଃ 2.2.18.
ଧ୍ୱଜାଗୁଡ଼ିକ ଦଶ ହାତ ଲମ୍ବା ହେଉଅ, ଏବଂ ସେଥିରେ ଥିବା ପତାକା ପାଞ୍ଚ ହାତ ଲମ୍ବା ହେଉ।
ଦ୍ଵାରେ ଚ ତସ୍ମିଂଶ୍ଚ ନିରୂପିତା ଵା ରଂଭା ସୁପୁଷ୍ପା ସୁଖଶାଡ୍ଵଲାଶ୍ଚ
ଦ୍ୱାରରେ ରମ୍ଭା ଗଛ ଲଗାଇବା ଉଚିତ, ଯେଉଁଥିରେ ଅଧିକ ଫୁଲ ଓ ଶିତଳ ହରିତ ଘାସ ଥାଉ।
ମୁଂଜୋଦ୍ଭଵୈର୍ବର୍ହିସମୁଦ୍ଭଵୈର୍ଵା ସୁରଂଜିତଶ୍ଚେତ୍ତ୍ରିତପଦ୍ମପଲ୍ଲଵୈଃ
ମୁଞ୍ଜ ଓ ଦର୍ଭା ଘାସର ତରୁଣା ଏବଂ ପଦ୍ମପତ୍ର ତିନି ଧାଡ଼ିରେ ଶୋଭା ପାଇଁ ରଖିବା ଉଚିତ।
ଵେଦିସ୍ତଥା ମଂଡପ ମଧ୍ଯଭାଗେ କାର୍ଯା ଚ କୋଣେସ୍ଥିତୁଷାଦିହୀନା
ବେଦିକୁ ମଣ୍ଡପର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ କୋଣରେ କୌଣସି ଦୋଷ ନ ଥାଉ।
ଵେଦ୍ଯାଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଦଶାଂଗୁଲାନି ଐଶାନ୍ଯତ ସ୍ତ୍ରୀଣି ତଥା ପରାଣି
ବେଦିରୁ ଦଶ ଆଙ୍ଗୁଳ ଦୂରେ ଛାଡ଼ି, ତିନିଟି ଆଉ ଏପରି ଅଞ୍ଚଳ ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ ଓ ବିପରୀତ ଦିଗକୁ ରଖିବା ଉଚିତ।
ପ୍ରାସାଦେ ଚ ତଡାଗେ ଚ ମହାରାମେ ତଥୈଵ ଚ
ମହଲରେ, ପୋଖରୀରେ ଏବଂ ବଡ଼ ବଗିଚାରେ ମଧ୍ୟ, ଏଭଳି କରିବା ଉଚିତ।
କୁଂଡଂ ଚାପି ପ୍ରକୁର୍ଵୀତ ଯଥାଭ୍ଯନ୍ତରମେଖଲମ୍
ଏକ କୁଣ୍ଡ ମଧ୍ୟ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ, ଯାହାର ଭିତର ଚୌକଟ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ହେଉ।
କୁଂଡାନି କୁର୍ଯାନ୍ନଵ କୁଂଡପକ୍ଷେ ଵେଦ୍ଯାସ୍ତଥୋଚ୍ଚୈରଵିଦିକ୍ଷୁ ଚୈଵ। ସର୍ଵାଣି ସର୍ଵତ୍ର ଚ ମେଖଲାନି ଷଡସ୍ରପଂଚାସ୍ରସମେଖଲାନି
ପ୍ରତ୍ୟେକ ପାଶରେ ନଉଟି କୁଣ୍ଡ, ବେଦିଠାରୁ ଉଚ୍ଚ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ। ସମସ୍ତ ଚୌକଟ ଛଅ କିମ୍ବା ପାଞ୍ଚ କୋଣିଆ ରଖିବା ଉଚିତ।
ଅଷ୍ଟାସ୍ରଜାନ୍ଯବ୍ଜତ୍ରିକୋଣକାନି ତଥାର୍ଦ୍ଧଚନ୍ଦ୍ରଂ ଚତୁରସ୍ରକଂ ଚ
ଅଠ କୋଣିଆ, ପଦ୍ମାକାର, ତ୍ରିଭୁଜ, ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ର ଓ ଚତୁରସ୍ର ଆକୃତି ରଖିବା ଉଚିତ।
ମାଲ୍ଯାମ୍ବରାଚ୍ଛାଦିତପୂର୍ଣପାଥାଃ ସଵୃତ୍ତପତ୍ରଶ୍ଚ ସୁଵର୍ଣଗର୍ଭଃ
ପାତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ମାଳା ଓ ବସ୍ତ୍ରରେ ଢାକି ଭରିଦେବା, ଗୋଲାପତ୍ର ଦେଇ ଓ ଭିତରେ ସୁନା ରଖିବା ଉଚିତ।
ଦେଵଗ୍ରହପୂଜାଵିଧାନଵର୍ଣନମ୍ ଯଜମାନସ୍ତଥା ନିତ୍ଯଂ କର୍ମ କୃତ୍ଵା ଯଥାଵିଧି
ଦେବତା ଓ ଗ୍ରହପୂଜା ପ୍ରଣାଳୀ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଉଛି। ଯଜମାନ ନିତ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ କରିବା ପରେ,
ପଂଚ ଦେଵାନ୍ନମସ୍କୃତ୍ଯ ତଥା ଯଜ୍ଞେଶ୍ଵରଂ ହରିମ୍
ପାଞ୍ଚ ଦେବତା ଓ ଯଜ୍ଞର ନାଥ ହରିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ।
ଏତସ୍ମିନ୍ପୁଣ୍ଯଦେଶେ ତୁ ଫଲଂ ଗୋତ୍ରଶ୍ଚ ଵୈ ଯମଃ
ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ଫଳ ଓ ଗୋତ୍ର ଯମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହୁଏ।
ଯଥାଯଥା ସ୍ଵତନ୍ତ୍ରୋକ୍ତଂ ପୁଣ୍ଯା ରଣ୍ଯାଭିଧାଯକମ୍
ଯେପରି ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଶାସ୍ତ୍ରରେ କୁହାଯାଇଛି, ସେପରି ପୁଣ୍ୟ ଘୋଷିତ ହୁଏ।
ଯଥାଯଥା ଚ କଲ୍ପୋକ୍ତଂ ଯଥାକୁଣ୍ଡଂ ଵିଧାନତଃ
ଏବଂ କଳ୍ପଶାସ୍ତ୍ରରେ ଯେପରି ନିୟମ ଓ କୁଣ୍ଡ ଅନୁଯାୟୀ ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି, ସେପରି କରିବା ଉଚିତ।
ଜଲାଶଯପ୍ରତିଷ୍ଠାଂ ଚ କରିଷ୍ଯେ ଵିଧିଵଦ୍ଦ୍ଵିଜାଃ
ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ମୁଁ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଜଳାଶୟ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବି।
ମାତୃଯାଗଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ଵୃଦ୍ଧିଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ସମାପଯେତ୍
ମାତୃମାନେ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ କରି, ବୃଦ୍ଧି ପିତୃ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବା ଉଚିତ।
ଭେର୍ଯାଦିଘୋଷେଣ ସୁମଂଗଲେନ ପଦ୍ଯଂ ଲିଖେଦତ୍ର ସଷୋଡଶାକ୍ଷରମ୍
ମଙ୍ଗଳ ଢୋଳ ଓ ଅନ୍ୟ ଶୁଭ ଧ୍ୱନି ସହିତ, ଏଠାରେ ଷୋଳ ଅକ୍ଷରର ଏକ ପଦ୍ୟ ଲେଖିବା ଉଚିତ।
ବ୍ରହ୍ମେଶାନ୍ଵରଯେତ୍ସର୍ଵାନାଚାର୍ଯଂ ତୁ ଵିଶେଷତଃ
ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ, ବିଶେଷକରି ଆଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଉଚିତ।
ନାନାରତ୍ନୈଶ୍ଚ ଵସ୍ତ୍ରୈଶ୍ଚ ଆଚାର୍ଯଂ ଵରଯେଦ୍ବୁଧଃ 2.2.19.
ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ଆଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ ଓ ବସ୍ତ୍ର ଦେଇ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଯଥାମାନଂ ଯଥାଶକ୍ତି ଯଥାଭିଵୃଣୁଯାଦ୍ବୁଧଃ
ଯେଉଁଠିକି ଅବସ୍ଥା, ଶକ୍ତି ଓ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ଚୟନ କରିବା ଉଚିତ।