ଜଲାଶଯାରାମକୂପ ସଂକଲ୍ପେ ପୂର୍ଵଦିଙ୍ମୁଖଃ
ଜଳାଶୟ, ବଗିଚା କିମ୍ବା କୂଆ ପାଇଁ ନିଶ୍ଚୟ କରିବାବେଳେ ପୂର୍ବଦିଗକୁ ମୁହଁ କରିବା ଉଚିତ୍ ।
ଯଜ୍ଞୀଯପାତ୍ରପୁଟକଂ ହସ୍ତସ୍ଥାନେ ପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍ 2.2.17.
ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ପାତ୍ର କିମ୍ବା ଛୋଟ ବାଟି ହାତରେ ଧରିବା ନିୟମ ଅଛି ।
ଆକାଶେ ନିକ୍ଷିପେଦ୍ଯାଗେ ଵ୍ରତେ ଈଶେପି ନିତ୍ଯକେ
ଯଜ୍ଞ, ବ୍ରତ କିମ୍ବା ନିତ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ସମୟରେ ଏହାକୁ ଆକାଶରେ ରଖିବା ଉଚିତ୍ ।
ଶୁକ୍ତିକାଂସ୍ଯାଦିହସ୍ତୈଶ୍ଚ ତାମ୍ରରୌପ୍ଯାଦିଭିସ୍ତଥା
ଶଙ୍ଖ, କାଂସା ଓ ଏହା ପରି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜିନିଷ, ତାମ୍ବା, ଚାଁଦି ଭିତରେ ଯାହା ହାତରେ ଧରାଯାଏ ।
ପ୍ରଣଵଂ ପୂର୍ଵମୁଚ୍ଚାର୍ଯ ଯଜେଦ୍ଯଜ୍ଞେଶ୍ଵରଂ ସ୍ମରେତ୍
ପ୍ରଥମେ 'ଓଁ' ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଯଜ୍ଞର ଠାକୁରଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଓ ସ୍ମରଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ।
ସୂର୍ଯଃ ସୋମୋ ଯମଃ କାଲୋ ମହାଭୂତାନି ପଂଚ ଚ
ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର, ଯମ, କାଳ ଓ ପାଞ୍ଚ ମହାଭୂତ—
ଇତ୍ଯୁଚ୍ଚାର୍ଯ ନ୍ଯସେଦ୍ଧର୍ମଂ ଧ୍ଯାତ୍ଵା ପୁଷ୍ପାଞ୍ଜଲିଂ ସୃଜେତ୍
ଏମିତି ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଧର୍ମକୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବା, ଧ୍ୟାନ କରି ଫୁଲ ଅଞ୍ଜଳି ଦେବା ଉଚିତ୍ ।
ଧର୍ମଃ ଶୁଭ୍ରଵପୁଃ ସିତାଂବରଧରଃ କାର୍ଯୋର୍ଧ୍ଵଦେଶେ ଵୃଷୋ ହସ୍ତାଭ୍ଯାମଭଯଂ ଵରଂ ଚ ସତତଂ ରୂପଂ ପରଂ ଯୋ ଦଧତ୍
ଧର୍ମ ଶୁଭ୍ର ଦେହ ଓ ସାଧା ଜମା ପିନ୍ଧିଥାଏ, ଉପରେ ବୃଷ ରହିଥାଏ, ଦୁଇ ହାତରେ ଭୟ ଓ ବର ଦେଉଥିବା, ସଦା ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥାଏ ।
ଯଜ୍ଞସଂବଂଧିଵିପ୍ରାଂଶ୍ଚ ଏକାହେନୈଵ ଯୋଜଯେତ୍
ଯଜ୍ଞ ସହିତ ସଂପୃକ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ଏକ ଦିନ ପାଇଁ ନିଯୁକ୍ତ କରିବା ଉଚିତ୍ ।
ପୁନଃପୁନର୍ନିଯୋଜ୍ଯାନି ବ୍ରାହ୍ମଣା ହଵିରଗ୍ନଯଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ହବିରାଗ୍ନିମାନେକୁ ପୁନିପୁନି ନିଯୁକ୍ତ କରିବା ଉଚିତ୍ ।
ଯୋଗସ୍ଥାପନଦେଵପ୍ରତିଷ୍ଠାପନଵର୍ଣନମ୍ ଦେଵାଦିସଂସ୍ଥାପନମା ହୁରତ୍ର ଯାଵନ୍ନ ସୁପ୍ତୋ ମଧୁସୂଦନଶ୍ଚ
ଯୋଗ, ଦେବତା ଓ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ପ୍ରତି ବିବରଣୀ: ଏଠାରେ ଦେବତା ଓ ଅନ୍ୟମାନେଙ୍କ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କେବେ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହୁଏ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଧୁସୂଦନ ଶୁଏନି ।
ଵାରେ ଭୃଗୋର୍ଦେଵଗୁରୋର୍ବୁଧସ୍ଯ ସୋମସ୍ଯ ସର୍ଵାଃ ଶୁଭଦା ଭଵଂତି
ଭୃଗୁ, ଦେବତାଙ୍କ ଗୁରୁ, ବୁଧ ଓ ସୋମବାର ଦିନ ସମସ୍ତେ ଶୁଭ ହୁଏ ।
ଶୁଦ୍ଧା ଦ୍ଵିତୀଯା ଚ ତଥା ତୃତୀଯା ତ୍ରଯୋଦଶୀ ଚାପି ତଥୈଵ ଵିପ୍ରାଃ
ଦ୍ୱିତୀୟୀ, ତୃତୀୟୀ ଓ ତ୍ରୟୋଦଶୀ ତିଥି ମଧ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଶୁଭ ଅଟେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ।
ପ୍ରାଣପ୍ରତିଷ୍ଠା ଚ ଜଲାଶଯାଦେରେତାଃ ପ୍ରଶସ୍ତାସ୍ତିଥଯୋ ଭଵଂତି
ଜଳାଶୟ ଓ ଏହା ପରି ଜିନିଷର ପ୍ରାଣ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ପାଇଁ ଏହି ତିଥିଗୁଡ଼ିକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନାଯାଏ ।
ଷଡଶୀତିଲୋକାପ୍ଯଯନଦ୍ଵଯେନ ଯୁଗାଦିକେ ପୁଣ୍ଯାଦିନେ ଶୁଭେ ଚ
ଛଅସଠିଏ ଦିନ, ଯୁଗ ଆରମ୍ଭ କିମ୍ବା ଯେଉଁ ଦିନ ପବିତ୍ର ଓ ଶୁଭ ଅଟେ, ସେହି ସମୟ ଉପଯୁକ୍ତ ।
ସୁଚାରୁ ଈଷତ୍ପ୍ରଵଣେ ଚ ଦେଶେ ସୁଵର୍ତୁଲଃ ଷୋଡଶହସ୍ତମଂଡପଃ
ସୁନ୍ଦର, ଅଲ୍ପ ଢାଳୁ ଜାଗାରେ, ଛଅଦଶ ହାତ ବ୍ୟାସ ଓ ଗୋଲାକାର ମଣ୍ଡପ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ୍ ।
ପୂର୍ଵାଦିଦ୍ଵାରେଷୁ ଚତୁଷ୍ଟଯେଷୁ ପ୍ଲକ୍ଷାଦିଭିସ୍ତୋରଣକୈଃ ସୁରେଶଃ
ଚାରିଟି ପ୍ରମୁଖ ଦ୍ୱାରରେ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ ଠାକୁରେ, ପ୍ଲକ୍ଷ ଓ ଅନ୍ୟ ଗଛର ଦ୍ୱାରମୁଣ୍ଡ ଲଗାଇବା ଉଚିତ।
ଊର୍ଧ୍ଵେ ଚ ହସ୍ତାନମିତାନି ଯାନି ଵିଚିତ୍ରମାଲ୍ଯାଂବରଭୂଷିତାନି
ଉପରେ ଉଠାଯାଇଥିବା ହାତଗୁଡ଼ିକୁ ବିଭିନ୍ନ ମାଳା, ବସ୍ତ୍ର ଓ ଗହନାରେ ଶୋଭିତ କରିବା ଦରକାର।
ସର୍ଵତ୍ର ଯାଗେପି ହି ମଂଡପସ୍ଯ କାର୍ଯା ଧ୍ଵଜା ଦିକ୍ଷୁ ଵିଦିକ୍ଷୁ ଶୁଭ୍ରାଃ
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯଜ୍ଞରେ, ମଣ୍ଡପର ଚାରିପାଖରେ ଓ ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ ଦିଗରେ ଧ୍ୱଜା ଲଗାଇବା ଉଚିତ, ସେଗୁଡ଼ିକ ଧଳା ଓ ଚମକୁଥିବା ହେଉ।
ଧ୍ଵଜାଶ୍ଚ ଯସ୍ମିନ୍ଦଶହସ୍ତସମ୍ମିତାସ୍ତସ୍ମିନ୍ପତାକା ଅପି ପଞ୍ଚହସ୍ତାଃ 2.2.18.
ଧ୍ୱଜାଗୁଡ଼ିକ ଦଶ ହାତ ଲମ୍ବା ହେଉଅ, ଏବଂ ସେଥିରେ ଥିବା ପତାକା ପାଞ୍ଚ ହାତ ଲମ୍ବା ହେଉ।
ଦ୍ଵାରେ ଚ ତସ୍ମିଂଶ୍ଚ ନିରୂପିତା ଵା ରଂଭା ସୁପୁଷ୍ପା ସୁଖଶାଡ୍ଵଲାଶ୍ଚ
ଦ୍ୱାରରେ ରମ୍ଭା ଗଛ ଲଗାଇବା ଉଚିତ, ଯେଉଁଥିରେ ଅଧିକ ଫୁଲ ଓ ଶିତଳ ହରିତ ଘାସ ଥାଉ।
ମୁଂଜୋଦ୍ଭଵୈର୍ବର୍ହିସମୁଦ୍ଭଵୈର୍ଵା ସୁରଂଜିତଶ୍ଚେତ୍ତ୍ରିତପଦ୍ମପଲ୍ଲଵୈଃ
ମୁଞ୍ଜ ଓ ଦର୍ଭା ଘାସର ତରୁଣା ଏବଂ ପଦ୍ମପତ୍ର ତିନି ଧାଡ଼ିରେ ଶୋଭା ପାଇଁ ରଖିବା ଉଚିତ।
ଵେଦିସ୍ତଥା ମଂଡପ ମଧ୍ଯଭାଗେ କାର୍ଯା ଚ କୋଣେସ୍ଥିତୁଷାଦିହୀନା
ବେଦିକୁ ମଣ୍ଡପର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ କୋଣରେ କୌଣସି ଦୋଷ ନ ଥାଉ।
ଵେଦ୍ଯାଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଦଶାଂଗୁଲାନି ଐଶାନ୍ଯତ ସ୍ତ୍ରୀଣି ତଥା ପରାଣି
ବେଦିରୁ ଦଶ ଆଙ୍ଗୁଳ ଦୂରେ ଛାଡ଼ି, ତିନିଟି ଆଉ ଏପରି ଅଞ୍ଚଳ ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ ଓ ବିପରୀତ ଦିଗକୁ ରଖିବା ଉଚିତ।
ପ୍ରାସାଦେ ଚ ତଡାଗେ ଚ ମହାରାମେ ତଥୈଵ ଚ
ମହଲରେ, ପୋଖରୀରେ ଏବଂ ବଡ଼ ବଗିଚାରେ ମଧ୍ୟ, ଏଭଳି କରିବା ଉଚିତ।
କୁଂଡଂ ଚାପି ପ୍ରକୁର୍ଵୀତ ଯଥାଭ୍ଯନ୍ତରମେଖଲମ୍
ଏକ କୁଣ୍ଡ ମଧ୍ୟ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ, ଯାହାର ଭିତର ଚୌକଟ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ହେଉ।
କୁଂଡାନି କୁର୍ଯାନ୍ନଵ କୁଂଡପକ୍ଷେ ଵେଦ୍ଯାସ୍ତଥୋଚ୍ଚୈରଵିଦିକ୍ଷୁ ଚୈଵ। ସର୍ଵାଣି ସର୍ଵତ୍ର ଚ ମେଖଲାନି ଷଡସ୍ରପଂଚାସ୍ରସମେଖଲାନି
ପ୍ରତ୍ୟେକ ପାଶରେ ନଉଟି କୁଣ୍ଡ, ବେଦିଠାରୁ ଉଚ୍ଚ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ। ସମସ୍ତ ଚୌକଟ ଛଅ କିମ୍ବା ପାଞ୍ଚ କୋଣିଆ ରଖିବା ଉଚିତ।
ଅଷ୍ଟାସ୍ରଜାନ୍ଯବ୍ଜତ୍ରିକୋଣକାନି ତଥାର୍ଦ୍ଧଚନ୍ଦ୍ରଂ ଚତୁରସ୍ରକଂ ଚ
ଅଠ କୋଣିଆ, ପଦ୍ମାକାର, ତ୍ରିଭୁଜ, ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ର ଓ ଚତୁରସ୍ର ଆକୃତି ରଖିବା ଉଚିତ।
ମାଲ୍ଯାମ୍ବରାଚ୍ଛାଦିତପୂର୍ଣପାଥାଃ ସଵୃତ୍ତପତ୍ରଶ୍ଚ ସୁଵର୍ଣଗର୍ଭଃ
ପାତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ମାଳା ଓ ବସ୍ତ୍ରରେ ଢାକି ଭରିଦେବା, ଗୋଲାପତ୍ର ଦେଇ ଓ ଭିତରେ ସୁନା ରଖିବା ଉଚିତ।
ଦେଵଗ୍ରହପୂଜାଵିଧାନଵର୍ଣନମ୍ ଯଜମାନସ୍ତଥା ନିତ୍ଯଂ କର୍ମ କୃତ୍ଵା ଯଥାଵିଧି
ଦେବତା ଓ ଗ୍ରହପୂଜା ପ୍ରଣାଳୀ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଉଛି। ଯଜମାନ ନିତ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ କରିବା ପରେ,