ପ୍ରକୃତେ ଯୋଜଯେନ୍ମନ୍ତ୍ରୀ ସ୍ତୁତୌ ଚାପି ନିଯୋଜଯେତ୍ ଛଂଦଶ୍ଚ ବୃହତୀ ଖ୍ଯାତଂ ତଦେଵାଗ୍ନିଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ
ପୁରୋହିତ ଏହି ମନ୍ତ୍ରକୁ କ୍ରିୟାରେ ଲାଗୁ କରିବା ଓ ସ୍ତୁତିରେ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ। ଏହାର ଛନ୍ଦ 'ବୃହତୀ' ଭାବେ ପରିଚିତ ଏବଂ 'ଅଗ୍ନି' ଭାବେ କହାଯାଏ।
ଇଡୋ ଗତମିତି ମନ୍ତ୍ରସ୍ଯ ଋଷିଃ କୋ ଗୁହ୍ଯସଂଜ୍ଞକଃ
'ଇଡ଼ୋ ଗତମ୍' ମନ୍ତ୍ର ପାଇଁ ଗୁହ୍ୟ ନାମକ ଋଷି ଉଲ୍ଲେଖିତ।
ଉଦ୍ଵର୍ତନ ଇତି ମଂତ୍ରସ୍ଯ ଋଷିଃ କୋ ନୁ ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ
'ଉଦ୍ବର୍ତନ' ମନ୍ତ୍ର ପାଇଁ କେଉଁ ଋଷି ଉଲ୍ଲେଖିତ ଅଛନ୍ତି?
ମଖଵିଧାନଵର୍ଣନମ୍ କୁଶକଣ୍ଡୀଂ ସ୍ଵଗୃହ୍ଯେନ କୃତ୍ଵାଗ୍ନିଂ ଚାର୍ଚଯେତ୍ତତଃ
ନିଜ ଘରେ କୁଶ ଦେଇ ଏକ ମଣ୍ଡଳ ବନେଇ, ପରେ ଅଗ୍ନିକୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଆଘାରାଜ୍ଯଭାଗୌ ତୁ ମହାଵ୍ଯାହୃତଯସ୍ତ୍ରଯଃ
ଅଘାର ଓ ଆଞ୍ଜଳି ପାଇଁ ଦୁଇ ଭାଗ ଘୃତ ଓ ତିନିଟି ମହାବ୍ୟାହୃତି ଦେବା ଦରକାର।
ଏତନ୍ନିତ୍ଯଂ ହି ସର୍ଵତ୍ର ହୋମେ କର୍ମଣି ନିର୍ଦିଶେତ୍
ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥା ସବୁ ଯଜ୍ଞ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସଦା ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ।
ଅଗ୍ନଯେ ଚୈଵ ସୋମାଯ ଆଜ୍ଯଭାଗୌ ପ୍ରକୀର୍ତିତୌ
ଅଗ୍ନି ଓ ସୋମଙ୍କ ପାଇଁ ଘୃତ ଭାଗ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ।
ଅଯାଶ୍ଚାଗ୍ନେ ଇତି ତଥା ଯେ ତେ ଶତମନୁତ୍ତମମ୍
ଏବଂ 'ଅୟାଶ୍ଚାଗ୍ନେ' ଭଳି, ସେ ଶତଟି ଉତ୍ତମ ମନ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ପ୍ରାଜାପତ୍ଯାହୁତିଶ୍ଚୈକା ସ୍ଵିଷ୍ଟକୃଚ୍ଚାପରା ସ୍ମୃତା
ଏଠାରେ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ପାଇଁ ଗୋଟିଏ ହୋମ ଦିଆଯାଏ, ଆଉ ଏକଟି 'ସ୍ୱିଷ୍ଟକୃତ୍' ବୋଲି ଚିହ୍ନଟ ହୋଇଛି।
କୃତ୍ଵା ସକୃଦ୍ଦେଵତୋଦ୍ଦେଶଂ ହୋମଂ ପଶ୍ଚାତ୍ସମାଚରେତ୍
ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକଥର ହୋମ କରି ସାରିଲେ, ପରେ ଉଚିତ ରୀତିରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।
ଅନ୍ଯତ୍ର ଵିପରୀତେନ ସ୍ଵାହାଂତେନ ହୁନେଦ୍ବୁଧଃ
ଅନ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି 'ସ୍ୱାହା' ଶବ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ବିପରୀତ ଭାବେ ହୋମ କରିବା ଉଚିତ।
ନିତ୍ଯଂ ଵର୍ଜ୍ଯଂ ଶତାର୍ଧେନ ଵୈଶ୍ଵଦେଵେ ତଥୈଵ ଚ
ସବୁବେଳେ ବୈଶ୍ୱଦେବ କ୍ରିୟାରେ ଅର୍ଧଶତ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଏହିପରି ଅନ୍ୟ କ୍ରିୟାରେ ମଧ୍ୟ।
ଏକାହେ ଵାଘାରାରଜ୍ଯୌ କୃତ୍ଵା ନୈମିତ୍ତିକୀଂ କୃତୀଃ 2.2.14.
ଏକ ଦିନରେ ଆଘାର ଓ ଆଜ୍ୟ କ୍ରିୟା କରି ସାରିଲେ, ପରେ ନିମିତ୍ତିକ କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରିବେ।
ଵିଶେଷତସ୍ତ୍ର୍ଯହାଦୌ ତୁ ଅଘାରାଵାଜ୍ଯପୂର୍ଵକମ୍
ବିଶେଷ କରି ତିନି ଦିନର ଆରମ୍ଭରେ, ଆଘାର ପୂର୍ବରୁ ଆଜ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ।
ଆଘାରାରାଜ୍ଯପୂର୍ଵେଣ ତତୋ ନୈମିତ୍ତିକଂ ଚରେତ୍
ଆଘାର ଓ ଆଜ୍ୟ ପ୍ରଥମେ କରି, ପରେ ନିମିତ୍ତିକ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।
ଦ୍ଵିଜାତିଃ ପତିତୋ ଯତ୍ର ଦ୍ଵିତ୍ରିକଂ ଚ ଚତୁଶ୍ଚତୁଃ
ଯେଉଁଠାରେ ଦ୍ୱିଜାତି ପତିତ ହୋଇଛନ୍ତି, ସେଠାରେ ଦୁଇ, ତିନି କିମ୍ବା ଚାରି ହୋମ କରିବା ଉଚିତ।
ଦ୍ଵିଜାତୀନାଂ ଵିଵାହେ ତୁ ନୈତ୍ଯିକଂ ପ୍ରଥମଂ ଭଵେତ୍
ଦ୍ୱିଜାତିମାନଙ୍କ ବିବାହରେ ପ୍ରଥମେ ନିତ୍ୟ କ୍ରିୟା କରିବା ଉଚିତ।
ଦଦ୍ଯାଦେକଂ ଚ ନିତ୍ଯଂ ଚ ପୃଥଙ୍ ନିତ୍ଯଂ ନ ଚାଚରେତ୍
ଗୋଟିଏ ହୋମ ଓ ନିତ୍ୟ କ୍ରିୟା ଅଲଗା ଭାବେ ଦେବା ଉଚିତ, କିନ୍ତୁ ନିତ୍ୟ କ୍ରିୟା ପୁଣି କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଏକସ୍ମିନ୍ଦିଵସେ କୁର୍ଯାତ୍ତତ୍ରାପି ନୈତ୍ତିକଂ ତ୍ଯଜେତ୍
ଏକ ଦିନରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରିବେ, କିନ୍ତୁ ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ନିମିତ୍ତିକ କ୍ରିୟା ଛାଡ଼ିଦେବା ଉଚିତ।
ଅଜସ୍ଯାନିଯମେ ଚେନ୍ଦ୍ରୋଽଧିଶ୍ରଯଣଂ ଵିଵସ୍ଵତଃ
ଅଜା ପାଇଁ ନିୟମ ନଥିବା କ୍ରିୟାରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ବିବସ୍ବତ୍ ମୁଖ୍ୟ ଦେବତା ଭାବେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୁଅନ୍ତି।
ଚନ୍ଦ୍ରାଦିତ୍ଯୌ ଚୋତ୍ପଵନେ ଵୀକ୍ଷଣେ ଚ ଦିଶସ୍ତଥା
ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ବାୟୁ ଉତ୍ପାଦନ ସମୟରେ ଏବଂ ଦିଗ୍ଦର୍ଶନ କାଳରେ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଏ।
ହୋମଂ କୁର୍ଯାଦ୍ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠା ଵିଧିଂ କୁର୍ଯାତ୍ସମାହିତଃ
ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜାତିମାନେ ହୋମ କରିବା ଉଚିତ ଏବଂ ନିୟମ ମାନି ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଦରକାର।
ଯଜେତ୍ସୁପଶୁବଦ୍ଧେଷୁ ସଂସ୍କାରେ ଚୈଵ ପର୍ଵଣି 2.2.14.
ପଶୁକୁ ଭଲଭାବେ ବାନ୍ଧିଲେ ଏବଂ ସଂସ୍କାର କିମ୍ବା ପର୍ବ ଅବସରରେ ଯଜ୍ଞ କରିବା ଉଚିତ।
ଅଧିଦୈଵେନ ଜାନୀଯାତ୍କରଵଲ୍ଯାଂ ପଂଚଫଲଂ ଯତଃ
କରବଳ କ୍ରିୟାରେ ପଞ୍ଚ ଫଳକୁ ମୁଖ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କ ସମ୍ପୃକ୍ତ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ।
ଦେଵଧ୍ଯାନଵର୍ଣନମ୍ ଅସ୍ଯ ଯଜ୍ଞେ ପରିଜ୍ଞାନାଜ୍ଜିହ୍ଵା ସମ୍ଯକ୍ଫଲପ୍ରଦା
ଏହି ଯଜ୍ଞର ସଠିକ୍ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଜିହ୍ବା ଠିକ୍ ଫଳ ଦେଇଥାଏ।
ହିରଣ୍ଯଵର୍ଣାଂ ପ୍ରଥମାଂ ଵହ୍ନିଜିହ୍ଵାଂ ମହାଦ୍ଯୁତିମ୍
ପ୍ରଥମ ଅଗ୍ନିର ଜିହ୍ବା ସୁନା ରଙ୍ଗର ଏବଂ ବଡ଼ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଥାଏ।
କନକାଂ ଦ୍ଵିଭୁଜାଂ ଶୁକ୍ଲାଂ ହସ୍ତାଭ୍ଯାଂ ଦର୍ଭସଂଯୁତାମ୍
ସୁନା ରଙ୍ଗର, ଦୁଇଟି ହାତ ଥିବା, ଧଳା ଚମକ ଥିବା, ଦୁଇ ହାତରେ ଦର୍ଭା ଧରିଥିବା।
ଉଦ୍ଯଦିନ୍ଦୁନିଭାଂ ରକ୍ତାଂ ଚତୁର୍ଭିର୍ଭୁଜପ ଲ୍ଲଵୈଃ
ଉଦୟ ଚନ୍ଦ୍ର ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିବା, ଲାଲ ରଙ୍ଗର, ଚାରିଟି କମଳ ହାତ ଥିବା।
ଭିନ୍ନାଂଜନଚଯପ୍ରଖ୍ଯାଂ ସ୍ଵର୍ଣକୁଂଭଂ ତୁ ଵାମତଃ
ଭାଙ୍ଗି ଆଞ୍ଜନ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିବା, ବାମପଟେ ସୁନାର ଘଡ଼ା ରହିଛି।
ସୁପ୍ରଭାମଣ୍ଡଲାଭା ଚ କରାଭ୍ଯାଂ ତତ୍କୃତାଞ୍ଜଲିଃ
ତେଜ ମଣ୍ଡଳ ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଦୁଇ ହାତ ଯୋଡି ନମସ୍କାର କରୁଛନ୍ତି।