ଋଷିର୍ନାରାଯଣଶ୍ଛନ୍ଦଃ ପଂକ୍ତିରୀଶୋଽଥ ଦେଵତା
ଏଠାରେ ଋଷି ହେଲେ ନାରାୟଣ, ଛନ୍ଦ ହେଉଛି ପଙ୍କ୍ତି ଓ ଦେବତା ହେଉଛନ୍ତି ଈଶ୍ୱର।
ଅଵେକ୍ଷ୍ଯ ଈଶମାରଭ୍ଯ ଦକ୍ଷିଣାଵର୍ତକେନ ତୁ
ପ୍ରଥମେ ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦେଖି, ଡାହାଣ ଦିଗକୁ ଘୁରିବା ଦ୍ୱାରା କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କରିବା ଉଚିତ।
ପରିଵେଷ୍ଯାଜ୍ଯସ୍ଥାଲୀଂ ଚ ତ୍ରିଃ ସକୃଦ୍ଵା ସମାହିତଃ
ଘିଅ ଭାଣ୍ଡକୁ ଏକଥର କିମ୍ବା ତିନିଥର ଧ୍ୟାନ ସହିତ ପରିବେଷଣ କରିବା ଉଚିତ।
ଋଷିଃ ସ୍ଯାଜ୍ଜମଦଗ୍ନିଶ୍ଚ ଗାଯତ୍ରୀ ଛନ୍ଦ ଈରିତମ୍
ଏଠାରେ ଋଷି ହେଲେ ଜମଦଗ୍ନି, ଛନ୍ଦ ହେଉଛି ଗାୟତ୍ରୀ, ଏହିପରି ଘୋଷିତ।
ଘୃତସ୍ଯ ଚ ତଥା ତ୍ଵଂ ନୋ ବ୍ରହ୍ମା ଵୈ ତୃପ୍ଯତାମିତି
ଘିଅ ପାଇଁ ଏହିପରି କହିବା ଉଚିତ— 'ହେ ବ୍ରହ୍ମା, ଆମ ପାଇଁ ତୁମେ ତୃପ୍ତ ହୁଅ।'
ତ୍ରିରାତ୍ରଂ ତୁ ମହାଯୋଗେ ସକୃଦନ୍ଯତ୍ର ସତ୍ତମାଃ
ମହାୟଜ୍ଞରେ ତିନିରାତି ଯାଏଁ, ଅନ୍ୟଏଠି ଏକଥର ମାତ୍ର, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ।
ଅଗ୍ରାନ୍ମୂଲଂ ପୁନଃ କୁର୍ଯାତ୍ସଂପୂଜ୍ଯ ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ
ଟିପରୁ ମୂଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୁଣି କରିବା ଓ ପୁଣିପୁଣି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଭୁଵଂ ପୁନଃ ପ୍ରତପ୍ଯାଥ ପ୍ରୋକ୍ଷଣ୍ଯୁତ୍ତରତୋ ନ୍ଯସେତ୍
ପୁଣି ଭୁବଂକୁ ଉଷ୍ଣ କରି, ପରେ ପ୍ରୋକ୍ଷଣ ପାତ୍ରକୁ ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ରଖିବା ଉଚିତ।
ଅଂଗୁଷ୍ଠେ ଦ୍ଵେ ଅନାମେ ତୁ ଗୃହ୍ଣୀଯାତ୍ତତ୍ପଵିତ୍ରକମ୍ 2.2.13.
ଅଙ୍ଗୁଠି ଓ ଅନାମିକା ଦ୍ୱାରା ସେହି ପବିତ୍ରକୁ ଧରିବା ଉଚିତ।
ପାତାଲେ ତ୍ରିସ୍ତଥାକାଶେ ଅଵେକ୍ଷ୍ଯାଜ୍ଯଂ ତତସ୍ତ୍ରିଭିଃ
ପାତାଳରେ ତିନିଥର, ଏଭଳି ଆକାଶରେ ମଧ୍ୟ, ଘିଅକୁ ଦେଖି ପରେ ତିନିଥର କରିବା ଉଚିତ।
ତତଃ ପାଯସମାଦାଯ ଉତ୍ଥାଯ ଚ ସମନ୍ତ୍ର କମ୍
ତାପରେ ସେ ପାୟସ ନେଇ, ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ି ଉଠିଯାନ୍ତି।
ସପଵିତ୍ରଂ ଦକ୍ଷକରେ ଗୃହୀତ୍ଵା ପ୍ରୋକ୍ଷଣୀଯକମ୍
ପବିତ୍ର ତାଗ ଡାହାଣ ହାତରେ ଧରି, ସେ ପ୍ରୋକ୍ଷଣ ପାତ୍ର ଉଠାନ୍ତି।
ଅଗ୍ନିଂ ପର୍ଯୁକ୍ଷଯେତ୍ପଶ୍ଚାଦ୍ଦକ୍ଷିଣାଵର୍ତକେନ ଚ
ତାପରେ ସେ ଅଗ୍ନିକୁ ଡାହାଣ ଦିଗରେ ଘୁଞ୍ଚି ଜଳ ଛିଟିଦିଅନ୍ତି।
ସଂଯାଵାର୍ଥଂ ଚ ଭୋ ଵିପ୍ରା ଅଗ୍ନିଵତ୍ତତ୍ର ଦେଶିକଃ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ନିବେଦନ ପାଇଁ ଗୁରୁ ସେଠାରେ ଅଗ୍ନିକୁ ଯଥାଯଥ ଦେଖନ୍ତି।
କମଂଡଲୁଂ ପରେ ହସ୍ତେ ତତୋ ଦକ୍ଷକରେଣ ତୁ
ତାପରେ ସେ ଜଳପାତ୍ରଟିଏ ଅନ୍ୟ ହାତରେ ଧରି, ପୁଣି ଡାହାଣ ହାତ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି।
ଅଂତେ ଚ ଦେଵତୋଦ୍ଦେଶଂ ପ୍ରାଜାପତ୍ଯଂ ସମୀରଯନ୍
ଶେଷରେ, ସେ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ଉଲ୍ଲେଖ କରନ୍ତି ଏବଂ ପ୍ରଜାପତ୍ୟ ହବିକୁ ହଲାନ୍ତି।
ଵାଯୁକୋଣଂ ସମାରଭ୍ଯ ଵହ୍ନିକୋଣାନ୍ତକେନ ତୁ
ବାୟୁ କୋଣରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ଅଗ୍ନି କୋଣ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଲନ୍ତି।
ଅଗ୍ନୀଷୋମାତ୍ମକଂ ଚୈଵ ଜୁହୁଯାଦ୍ରାକ୍ଷସାଦିତଃ
ଅଗ୍ନି ଓ ସୋମଙ୍କୁ ହବି ଦେଇ, ରାକ୍ଷସମାନେଠାରୁ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।
ପଶ୍ଚାତ୍ସ୍ଵିଷ୍ଟଂ ତତୋ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଦଦ୍ଯାଚ୍ଚ ମତିଭିସ୍ତଥା 2.2.13.
ତାପରେ ସ୍ୱିଷ୍ଟ ହବି ଦେବା ଦରକାର, ଏବଂ ବୁଝିବା ସହିତ ଅନ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ।
ଉଦ୍ଵାହ ଇତି ମଂତ୍ର ସ୍ଯ ଅଥର୍ଵଣ ଋଷିଃ ସ୍ମୃତଃ
'ଉଦ୍ବାହ' ନାମକ ମନ୍ତ୍ର ଅଥର୍ବଣ ଋଷିଙ୍କୁ ଉପରେ ଲିଖାଯାଇଛି।
ପ୍ରକୃତେ ଯୋଜଯେନ୍ମନ୍ତ୍ରୀ ସ୍ତୁତୌ ଚାପି ନିଯୋଜଯେତ୍ ଛଂଦଶ୍ଚ ବୃହତୀ ଖ୍ଯାତଂ ତଦେଵାଗ୍ନିଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ
ପୁରୋହିତ ଏହି ମନ୍ତ୍ରକୁ କ୍ରିୟାରେ ଲାଗୁ କରିବା ଓ ସ୍ତୁତିରେ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ। ଏହାର ଛନ୍ଦ 'ବୃହତୀ' ଭାବେ ପରିଚିତ ଏବଂ 'ଅଗ୍ନି' ଭାବେ କହାଯାଏ।
ଇଡୋ ଗତମିତି ମନ୍ତ୍ରସ୍ଯ ଋଷିଃ କୋ ଗୁହ୍ଯସଂଜ୍ଞକଃ
'ଇଡ଼ୋ ଗତମ୍' ମନ୍ତ୍ର ପାଇଁ ଗୁହ୍ୟ ନାମକ ଋଷି ଉଲ୍ଲେଖିତ।
ଉଦ୍ଵର୍ତନ ଇତି ମଂତ୍ରସ୍ଯ ଋଷିଃ କୋ ନୁ ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ
'ଉଦ୍ବର୍ତନ' ମନ୍ତ୍ର ପାଇଁ କେଉଁ ଋଷି ଉଲ୍ଲେଖିତ ଅଛନ୍ତି?
ମଖଵିଧାନଵର୍ଣନମ୍ କୁଶକଣ୍ଡୀଂ ସ୍ଵଗୃହ୍ଯେନ କୃତ୍ଵାଗ୍ନିଂ ଚାର୍ଚଯେତ୍ତତଃ
ନିଜ ଘରେ କୁଶ ଦେଇ ଏକ ମଣ୍ଡଳ ବନେଇ, ପରେ ଅଗ୍ନିକୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଆଘାରାଜ୍ଯଭାଗୌ ତୁ ମହାଵ୍ଯାହୃତଯସ୍ତ୍ରଯଃ
ଅଘାର ଓ ଆଞ୍ଜଳି ପାଇଁ ଦୁଇ ଭାଗ ଘୃତ ଓ ତିନିଟି ମହାବ୍ୟାହୃତି ଦେବା ଦରକାର।
ଏତନ୍ନିତ୍ଯଂ ହି ସର୍ଵତ୍ର ହୋମେ କର୍ମଣି ନିର୍ଦିଶେତ୍
ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥା ସବୁ ଯଜ୍ଞ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସଦା ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ।
ଅଗ୍ନଯେ ଚୈଵ ସୋମାଯ ଆଜ୍ଯଭାଗୌ ପ୍ରକୀର୍ତିତୌ
ଅଗ୍ନି ଓ ସୋମଙ୍କ ପାଇଁ ଘୃତ ଭାଗ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ।
ଅଯାଶ୍ଚାଗ୍ନେ ଇତି ତଥା ଯେ ତେ ଶତମନୁତ୍ତମମ୍
ଏବଂ 'ଅୟାଶ୍ଚାଗ୍ନେ' ଭଳି, ସେ ଶତଟି ଉତ୍ତମ ମନ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ପ୍ରାଜାପତ୍ଯାହୁତିଶ୍ଚୈକା ସ୍ଵିଷ୍ଟକୃଚ୍ଚାପରା ସ୍ମୃତା
ଏଠାରେ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ପାଇଁ ଗୋଟିଏ ହୋମ ଦିଆଯାଏ, ଆଉ ଏକଟି 'ସ୍ୱିଷ୍ଟକୃତ୍' ବୋଲି ଚିହ୍ନଟ ହୋଇଛି।
କୃତ୍ଵା ସକୃଦ୍ଦେଵତୋଦ୍ଦେଶଂ ହୋମଂ ପଶ୍ଚାତ୍ସମାଚରେତ୍
ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକଥର ହୋମ କରି ସାରିଲେ, ପରେ ଉଚିତ ରୀତିରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।