ପୁତ୍ରା ଏଵ ଚ କନ୍ଯାଶ୍ଚ ଜନିଷ୍ଯାଶ୍ଚାପରେ ସୁତାଃ
ପୁଅ ଏବଂ ଝିଅମାନେ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ସନ୍ତାନମାନେ ଜନ୍ମ ନେବେ।
ତେଷାଂ ସଂସ୍କାରଯାଗେଷୁ ଶାନ୍ତିକର୍ମକ୍ରିଯାସୁ ଚ
ସେମାନଙ୍କର ଉପନୟନ, ଯଜ୍ଞ ଏବଂ ଶାନ୍ତି କାର୍ଯ୍ୟରେ,
ତ୍ରିକୁଶଂ ପରିଗୃହ୍ଣାତି ତତଶ୍ଚ କୁରୁତେ ଦୃଢମ୍
ତିନିଟି କୁଶ ଗଛ ନେଇ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଭଲଭାବେ ରଖିଥାଏ।
କଶ୍ଯପସ୍ତୃପ୍ଯତାମିତି ଭୂରସୀତି ଚ ଶୋଧନମ୍ ଦେଵତା ଚ ଭଵେତ୍ସୂର୍ଯଃ ପୃଥିଵୀଶୋଧନେ ନ୍ଯସେତ୍
'କଶ୍ୟପ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଉନ୍ତୁ' ଏବଂ 'ଭୂଃ ରସା' ବୋଲି ଶୁଦ୍ଧି କରାଯାଏ; ଦେବତା ସୂର୍ଯ୍ୟ; ପୃଥିବୀକୁ ଶୁଦ୍ଧ କରିବା ପାଇଁ ସେ ଏହାକୁ ରଖିଥାଏ।
ଐଶାନ୍ଯାଦିକ୍ରମେଣୈଵ ପ୍ରାଦକ୍ଷିଣ୍ଯେନ ଯତ୍ନତଃ
ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ ଦିଗରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ଡାହାଣ ଦିଗକୁ ସାବଧାନରେ ଘୂରିବା ଦ୍ୱାରା,
କୁଶଗର୍ଭତ୍ରଯେଣାପି ଭ୍ରାମଯେଦ୍ଵଲଯାକୃତି
ତିନିଟି କୁଶ ଏକସାଥି ରଖି, ଗୋଲାକାରେ ଘୁଞ୍ଚାଇବା ଉଚିତ।
ଈଶାନାଦେଶ୍ଚ ସଂସ୍କାରଂ କୁର୍ଯାତ୍ପରିସମୂହନମ୍
ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ ଦିଗରୁ ସଂସ୍କାର କରି, ଚାରିପାଖରେ ଛାଡ଼ିବା କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।
ପରିସମୂହନମୈନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ପର୍ଵତୋଽସ୍ଯ ଋଷିଃ ସ୍ମୃତଃ
ଏହି ଚାରିପାଖରେ ଛାଡ଼ିବା କାର୍ଯ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ; ପର୍ବତ ଏହାର ଋଷି ଭାବେ ସ୍ମୃତ।
ଗୋମଯଂ ଚ ତ୍ରିଗଂଧଂ ଚ ପଂଚମୂର୍ତିକଯାପି ଚ 2.2.13.
ଗୋମୟ, ତିନି ପ୍ରକାର ଗନ୍ଧ ଏବଂ ପାଞ୍ଚ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା,
ମାନସ୍ତୋକେନେତି ଋଚା ଵିଶ୍ଵେଦେଵଶ୍ଚ ପୂଜ୍ଯତାମ୍
'ମାନସ୍ତୋକେନ' ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଯୋଜଯେଲ୍ଲେପଯେଦ୍ଵିଦ୍ଵାନ୍ଘଟମାବଦ୍ଧ୍ଯ ସତ୍ତମାଃ
ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଲୋକେ ଘଡ଼ାକୁ ଏକତ୍ର କରି ଲେପନ କରିବେ, ଏବଂ ଏହାକୁ ବାନ୍ଧିବେ।
ଚତୁରସ୍ତ୍ରୀକୃତେ କ୍ଷେତ୍ରଂ ହସ୍ତମାନଂ ତଥାନନମ୍
କ୍ଷେତ୍ରଟି ଚତୁର୍ଭୁଜ ହେଲେ, ହସ୍ତ ଦ୍ୱାରା ମାପିବା ଏବଂ ମୁହଁ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ହେବ।
ଦକ୍ଷେ ସାର୍ଧାଂଗୁଲଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ପଶ୍ଚିମେନ ପରିତ୍ଯଜେତ୍
ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଅର୍ଧ ଆଙ୍ଗୁଠି ଛାଡ଼ି, ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ।
ଆପ୍ଯାଯସ୍ଵେତି ମନ୍ତ୍ରସ୍ଯ ଧନ୍ଵତରି ଋଷିଃ ସ୍ମୃତଃ
'ଆପ୍ୟାୟସ୍ୱ' ମନ୍ତ୍ର ପାଇଁ ଧନ୍ୱନ୍ତରି ଋଷି ଭାବେ ସ୍ମୃତ।
ତଲ୍ଲଗ୍ନଂ ଦକ୍ଷିଣେ ଚୈକଂ ପୂର୍ଵାର୍ଦ୍ଧଦ୍ଵାଦଶାଙ୍ଗୁଲମ୍
ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଯାହା ଲଗିଛି ଏକଟି, ପୂର୍ବ ଅର୍ଧରେ ଏହା ଦ୍ୱାଦଶ ଆଙ୍ଗୁଠି ଲମ୍ବା।
କୁଶମୂଲେନ ସ୍ଵର୍ଣେନ ପ୍ରତିଷ୍ଠାଯାଂ ଚ ରାଜତେ
ପାତାଳରେ କୁଶ ମୂଳ ଏବଂ ସୁନା, ଏବଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ପାଇଁ ଚାଁଦି ବ୍ୟବହାର କରାଯିବ।
ସଂସ୍ମରେନ୍ମିତ୍ରା ଵରୁଣୌ ଋଷିରୌତଥ୍ଯସଂଜ୍ଞକଃ
ସେ ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣଙ୍କୁ, ଏବଂ ଉତଥ୍ୟ ନାମକ ଋଷିଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବା ଉଚିତ।
ତେନୈଵୋର୍ଦ୍ଧ୍ଵକରୌ କୁର୍ଯାଦ୍ଦକ୍ଷଵାମେ ସକୃତ୍ସକୃତ୍
ସେ ଉଭୟ ହାତ ଉପରକୁ ଉଠାଇ, ପୁନିପୁନି ଏହି କ୍ରିୟା କରିବା ଉଚିତ।
ସଦସଂପଦୃଷିଃ କର୍ଣୋ ଵିରାଡିତି ଉଦାହୃତଃ 2.2.13.
ଏଠାରେ ଋଷି ହେଲେ ସଦସମ୍ପଦ, ଛନ୍ଦ କର୍ଣ୍ଣ, ଏବଂ ଦେବତା ହେଲେ ବିରାଟ୍ ବୋଲି କହାଯାଇଛି।
କୁଶପୁଷ୍ପୋଦକେନାପି ଦେଵତୀର୍ଥେନ ସତ୍ତମାଃ ପଞ୍ଚପଲ୍ଲଵତୋଯେନ ମହାଯୋଗେ ଵିଶେଷତଃ
ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋକମାନେ କୁଶ ଗଛ, ଫୁଲ ଓ ପବିତ୍ର ଜଳ ବା ଦେବତା ତୀର୍ଥର ଜଳ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି, ବିଶେଷ କରି ମହାୟଜ୍ଞରେ ପଞ୍ଚ ପତ୍ର ମିଶିତ ଜଳ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ।
ଅଥୋନସ୍ଯ ଚ ମନ୍ତ୍ରସ୍ଯ ଵରିଷ୍ଠଃ ପରିକୀର୍ତିତଃ
ଏବେ ଏହି ମନ୍ତ୍ରର ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରୂପ ବିବର୍ଣ୍ଣନ କରାଯିବ।
କୀଶାଦଗ୍ନିଂ ସମାଦାଯ ମେ ଗୃହ୍ଣାମୀତି ସଂପଠନ୍ ଛନ୍ଦୋନୁଷ୍ଟୁପ୍ସମାଖ୍ଯାତଂ ଵାମଦେଵୋଽଥ ଦେଵତା
‘ମୁଁ ଆହୁତି ପାଇଁ ଅଗ୍ନି ଧରୁଛି’ ବୋଲି ପଢି, ସେ ଅଗ୍ନିକୁ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ। ଏଠିରେ ଛନ୍ଦ ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍, ଋଷି ଓ ଦେବତା ଦୁହେଁ ବାମଦେବ।
କ୍ରଵ୍ଯାଦଗ୍ନିଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ କ୍ରଵ୍ଯାଦମଗ୍ନିମୀରଯନ୍
ମାଂସ ପାଇଁ ଥିବା ଅଗ୍ନିକୁ ଛାଡି, ଅମାଂସ ଅଗ୍ନିକୁ ଆହ୍ୱାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଅସ୍ଯ ମନ୍ତ୍ରସ୍ଯ ହାରୀତ ଋଷିଃ ସ୍ଯାଚ୍ଛନ୍ଦ ଇଷ୍ଯତେ
ଏହି ମନ୍ତ୍ରର ଋଷି ହେଲେ ହାରୀତ, ଛନ୍ଦ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ।
ଆଵାହନଂ ତତଃ କୁର୍ଯାତ୍ସଂସରକ୍ଷେତି ସଂଜପନ୍ ଵିରାଟ୍ ଛନ୍ଦୋଽଥ ଵିଜ୍ଞେଯୋ ଦେଵତା ଚ ଶତକ୍ରତୁଃ
ତାପରେ ‘ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରକ୍ଷା କର’ ବୋଲି ମନ୍ତ୍ର ପଢି, ଆବାହନ କରିବା ଉଚିତ। ଏଠିରେ ଛନ୍ଦ ବିରାଟ୍ ଓ ଦେବତା ଶତକ୍ରତୁ ଅଟେ।
ଵୈଶ୍ଵାନର ଇତି ଋଚା ଅଗ୍ନିସ୍ଥାପନମୀରିତମ୍ ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍ ଚ ଭଵେଚ୍ଛନ୍ଦୋ ଦେଵତା ହଵ୍ଯଵାହନଃ
‘ୱୈଶ୍ୱାନର’ ବୋଲି ମନ୍ତ୍ର ପଢି ଅଗ୍ନି ସ୍ଥାପନ କରାଯିବ। ଏଠିରେ ଛନ୍ଦ ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍, ଦେବତା ହବ୍ୟବାହନ।
ବଧ୍ନାସୀତି ଚ ମଂତ୍ରେଣ ଅଗ୍ନିଂ କୁର୍ଯାତ୍ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍ ଦେଵତା ପରମାତ୍ମା ଚ ନମସ୍କାରେଣ ଯୋଜଯେତ୍
‘ବଧ୍ନାସି’ ମନ୍ତ୍ରରେ ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରିବା ଉଚିତ। ଏଠିରେ ଦେବତା ପରମାତ୍ମା, ଏବଂ ନମସ୍କାର ସହିତ ଏକତା କରିବା ଉଚିତ।
ତତୋଗ୍ନିଦକ୍ଷିଣେ ଭାଗେ ପ୍ରାଗଗ୍ରକୁଶକୁବ୍ଜକେ
ତାପରେ ଅଗ୍ନିର ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ, କୁଶ ଗଛର ଟିପ୍ସ ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ହେବା ଦରକାର।
ବ୍ରହ୍ମନ୍ନିହୋପଵେଶ୍ଯତାମିତି ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ଵିନିଵେଶଯେତ୍ 2.2.13.
‘ଏଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବସନ୍ତୁ’ ବୋଲି କହି, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ବସାଇବା ଉଚିତ।
ଦ୍ଵାଭ୍ଯାମିତି ଚ ମନ୍ତ୍ରାଭ୍ଯାମିତି ବ୍ରହ୍ମପ୍ରଵେଶନମ୍
‘ଦ୍ୱାଭ୍ୟାମ୍’ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପ୍ରବେଶ କରାଯାଏ।