ହିରଣ୍ଯଗର୍ଭେତି ମଂତ୍ରସ୍ଯ ଭରଦ୍ଵାଜଋଷିଃ ସ୍ମୃତଃ
‘ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ’ ମନ୍ତ୍ରର ଋଷି ଭାରଦ୍ୱାଜ ମନେ କରାଯାନ୍ତି।
ଵରୁଣସ୍ଯୋତ୍ତଂଭନେତି ମଂତ୍ରସ୍ଯ ଜଲକୁଂଭଂ ନିଵେଦଯେତ୍ ଵିରାଟ୍ଛନ୍ଦଶ୍ଚ ଈଶାନୋ ଦେଵତା ସମୁଦାହୃତା
‘ଵରୁଣସ୍ୟୋତ୍ତମ୍ଭନ’ ମନ୍ତ୍ର ପାଇଁ ଜଳର ଘଡ଼ା ଦେବା ଉଚିତ, ଏହାର ଛନ୍ଦ ‘ବିରାଟ୍’ ଓ ଦେବତା ହେଉଛନ୍ତି ‘ଈଶାନ’।
ମୋଚଯେନ୍ମୀନଯୁଗ୍ମଂ ଚ ମେଷଯୁଗ୍ମଂ ତଥୈଵ ଚ
ସେ ଏକ ଯୁଗଳ ମାଛ ଓ ଏକ ଯୁଗଳ ମେଷ ମୁକ୍ତ କରିବା ଉଚିତ।
ମୋଚଯେନ୍ନାଗଯୁଗ୍ମଂ ଚ ଆଯୁଵୃଦ୍ଧେଶ୍ଚ ହେତଵେ
ଆୟୁ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ସେ ଏକ ଯୁଗଳ ସାପ ମୁକ୍ତ କରିବା ଉଚିତ।
ନିର୍ମିତଂ ମାଷଭକ୍ତେନ ରକ୍ତପୁଷ୍ପୈରଲଂକୃତମ୍ ସବିଂଦୁକେନ ହଂତେନ ଦିକ୍ଷୁ ମଧ୍ଯେ ଯଥା କ୍ରମାତ୍
ମାଷ ଭାତ ରେ ତିଆରି, ଲାଲ ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ତିଳ ଓ ଘିଅ ସହିତ, ଦିଗ୍ଗୁଡ଼ିକ ଓ ମଧ୍ୟଭାଗରେ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଦିଆଯିବ।
ଯେ ଭଵା ଭାଵିନୋ ଭୂତା ଯେ ଚ ତେଷୁ ମଯାସିନଃ
ଯେଉଁମାନେ ଅଛନ୍ତି, ହେବେ, ହୋଇଛନ୍ତି, ଓ ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଯେଉଁମାନେ ମୋତେ ବିରୋଧ କରନ୍ତି—
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଚ ବଲିଂ ଦଦ୍ଯାନ୍ନମସ୍କୁର୍ଯାଦନଂତରମ୍
ଏପରି କହି ସେ ବଳି ଦେଇ, ତାପରେ ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ।
ଅନ୍ଯେଷାଂ ହି ହିରଣ୍ଯଂ ଚ ଗାଂ ଚ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଦ୍ଵିଜନ୍ମନେ 2.2.12.
ଅନ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ସେ ଏକ ଦ୍ଵିଜକୁ ସୁନା ଓ ଗାଈ ଦେବା ଉଚିତ।
ପ୍ରାଜାପତ୍ଯଂ ସ୍ଵିଷ୍ଟକୃଚ୍ଚ ଜୁହୁଯାତ୍ତଦନଂତରମ୍
ତାପରେ ସେ ପ୍ରାଜାପତ୍ୟ ଓ ସ୍ୱିଷ୍ଟକୃତ୍ ହୋମ କରିବା ଉଚିତ।
ପଦ୍ମୋତ୍ପଲୈର୍ମାତୁଲିଂଗୈଃ ପନସୈର୍ମାତୁଲୁଂଗକୈଃ
ପଦ୍ମ, ନୀଳପଦ୍ମ, ବେସର, କଠଳ ଓ ବେସର ଫଳ ସହିତ—
ଅଭିଷେକଂ ତତଃ କୁର୍ଯାତ୍ସୁଵାସ୍ତ୍ଵିତି ଚ ଵୈ ଜପନ୍
ତାପରେ ସେ ଅଭିଷେକ କରି, ‘ସୁବାସ୍ତୁ’ ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ।
ପଞ୍ଚଦୋଷଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ବ୍ରାହ୍ମଣାନୁମତେନ ଚ
ପଞ୍ଚ ଦୋଷ ବିଚାର କରି, ଏବଂ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ଅନୁମତି ସହିତ—
ଦୀନାଂଧକୃପଣେ ଚୈଵ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଵିତ୍ତାନୁସାରତଃ
ଦୁଃଖୀ, ଅନ୍ଧ ଓ ଦରିଦ୍ରଙ୍କୁ ସେ ନିଜ ସମ୍ପତି ଅନୁଯାୟୀ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।
ନ କ୍ଷୀରଂ ଚ କଷାଯଂ ଚ ଭର୍ଜିତଂ ଶାକମେଵ ଚ
ସେ କ୍ଷୀର, କଢ଼ା ବା ଭୁନା ଶାକ ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ଶାଲ୍ଯନ୍ନଂ ମୂଲକଂ ଚୈଵ ପନସାମ୍ରଫଲାନି ଚ
ସେ ଶାଳି ଚାଉଳର ଭାତ, ମୂଳା, କଠଳ ଓ ଆମ୍ବ ଫଳ ଦେବା ଉଚିତ।
ବଦରଂ ଧାତକିଫଲଂ କୁନ୍ଦ ପୁଷ୍ପଂ ତଥା ତିଲମ୍
ବଦର, ଧାତକି ଫଳ, କୁନ୍ଦ ଫୁଲ ଓ ତିଳ ଦେବା ଉଚିତ।
ତ୍ରିରାତ୍ରମଥ ସପ୍ତାହଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଖଲେ ତତଃ
ତିନି ରାତି କିମ୍ବା ସପ୍ତାହ ଅପେକ୍ଷା କରି, ପରେ—
ପ୍ରଥମା ଚାର୍କହସ୍ତେନ ଦ୍ଵିତୀଯା ଦଶହସ୍ତିକା 2.2.12.
ପ୍ରଥମ ଦାନ ଏକ ହସ୍ତ ଦ୍ୱାରା, ଦ୍ୱିତୀୟ ଦାନ ଦଶ ହସ୍ତ ଦୂରରେ ଦିଆଯିବ।
ଶତାର୍ଧଂ ତତଃ ପଶ୍ଚାତ୍ଷଷ୍ଟିହସ୍ତମନଂତରମ୍
ତାପରେ ଏକଶେ ଅର୍ଧ ଏବଂ ସାଠି ହସ୍ତ ଦୂରରେ,
ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରଵିଧାନଵର୍ଣନମ୍ ନ ପରୋକ୍ତଂ ଵିଧାନେନ ଭଯଦଂ କୀର୍ତିଧ୍ଵଂସନମ୍
ଅନ୍ୟମାନେ କହିଥିବା ପଦ୍ଧତିରେ ନୁହେଁ, ଯାହା ଭୟ ଦେଇଥାଏ ଏବଂ କୀର୍ତ୍ତିକୁ ନଷ୍ଟ କରେ,
ପୁତ୍ରା ଏଵ ଚ କନ୍ଯାଶ୍ଚ ଜନିଷ୍ଯାଶ୍ଚାପରେ ସୁତାଃ
ପୁଅ ଏବଂ ଝିଅମାନେ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ସନ୍ତାନମାନେ ଜନ୍ମ ନେବେ।
ତେଷାଂ ସଂସ୍କାରଯାଗେଷୁ ଶାନ୍ତିକର୍ମକ୍ରିଯାସୁ ଚ
ସେମାନଙ୍କର ଉପନୟନ, ଯଜ୍ଞ ଏବଂ ଶାନ୍ତି କାର୍ଯ୍ୟରେ,
ତ୍ରିକୁଶଂ ପରିଗୃହ୍ଣାତି ତତଶ୍ଚ କୁରୁତେ ଦୃଢମ୍
ତିନିଟି କୁଶ ଗଛ ନେଇ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଭଲଭାବେ ରଖିଥାଏ।
କଶ୍ଯପସ୍ତୃପ୍ଯତାମିତି ଭୂରସୀତି ଚ ଶୋଧନମ୍ ଦେଵତା ଚ ଭଵେତ୍ସୂର୍ଯଃ ପୃଥିଵୀଶୋଧନେ ନ୍ଯସେତ୍
'କଶ୍ୟପ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଉନ୍ତୁ' ଏବଂ 'ଭୂଃ ରସା' ବୋଲି ଶୁଦ୍ଧି କରାଯାଏ; ଦେବତା ସୂର୍ଯ୍ୟ; ପୃଥିବୀକୁ ଶୁଦ୍ଧ କରିବା ପାଇଁ ସେ ଏହାକୁ ରଖିଥାଏ।
ଐଶାନ୍ଯାଦିକ୍ରମେଣୈଵ ପ୍ରାଦକ୍ଷିଣ୍ଯେନ ଯତ୍ନତଃ
ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ ଦିଗରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ଡାହାଣ ଦିଗକୁ ସାବଧାନରେ ଘୂରିବା ଦ୍ୱାରା,
କୁଶଗର୍ଭତ୍ରଯେଣାପି ଭ୍ରାମଯେଦ୍ଵଲଯାକୃତି
ତିନିଟି କୁଶ ଏକସାଥି ରଖି, ଗୋଲାକାରେ ଘୁଞ୍ଚାଇବା ଉଚିତ।
ଈଶାନାଦେଶ୍ଚ ସଂସ୍କାରଂ କୁର୍ଯାତ୍ପରିସମୂହନମ୍
ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ ଦିଗରୁ ସଂସ୍କାର କରି, ଚାରିପାଖରେ ଛାଡ଼ିବା କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।
ପରିସମୂହନମୈନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ପର୍ଵତୋଽସ୍ଯ ଋଷିଃ ସ୍ମୃତଃ
ଏହି ଚାରିପାଖରେ ଛାଡ଼ିବା କାର୍ଯ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ; ପର୍ବତ ଏହାର ଋଷି ଭାବେ ସ୍ମୃତ।
ଗୋମଯଂ ଚ ତ୍ରିଗଂଧଂ ଚ ପଂଚମୂର୍ତିକଯାପି ଚ 2.2.13.
ଗୋମୟ, ତିନି ପ୍ରକାର ଗନ୍ଧ ଏବଂ ପାଞ୍ଚ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା,
ମାନସ୍ତୋକେନେତି ଋଚା ଵିଶ୍ଵେଦେଵଶ୍ଚ ପୂଜ୍ଯତାମ୍
'ମାନସ୍ତୋକେନ' ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।