ଵାସୁକିଃ ସ୍ଯାଦୃଷିଶ୍ଚାସ୍ଯ ପଂକ୍ତିଶ୍ଛନ୍ଦଶ୍ଚ ଦେଵତା
ଏଠାରେ ବାସୁକି ଋଷି, ଛନ୍ଦ ପଙ୍କ୍ତି, ଦେବତା ଅଟୁଟ।
ଅର୍ଧପୀତଂ ଚ ଦ୍ଵିଭୁଜଂ ରକ୍ତାକ୍ଷଂ ଧୂମ୍ରମେଵ ଵା
ଅର୍ଧପୀତ, ଦୁଇଟି ବାହୁ, ଲାଲ୍ ଚକ୍ଷୁ ବା ଧୂସର ଆକୃତିରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ୍।
ଋଷିର୍ଵାଯୁଶ୍ଚ ଗାଯତ୍ରୀ ଛନ୍ଦୋ ଵାଯୁଶ୍ଚ ଦେଵତା
ଏଠାରେ ବାୟୁ ଋଷି, ଛନ୍ଦ ଗାୟତ୍ରୀ, ଦେବତା ବାୟୁ।
ମୁଗ୍ଧରକ୍ତଂ ଶଂଖଚକ୍ରଗଦାପଦ୍ମଧରଂ ତଥା
ସରଳ ଲାଲ୍ ଆକୃତି, ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା ଏବଂ ପଦ୍ମ ଧାରଣ କରିଥିବାକୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ୍।
ଅଵସୃଷ୍ଟା ପରାପତ ଇତି ମନ୍ତ୍ରେଣ ପୂଜଯେତ୍
'ଅବସୃଷ୍ଟା ପରାପତ' ମନ୍ତ୍ରରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍।
ପୀତଂ ଭଲ୍ଲାଟକଂ ଧ୍ଯାଯେତ୍ପଦ୍ମସ୍ଥଂ ରକ୍ତଭୂଷଣମ୍ ଯନ୍ମାତୁରିତି ମନ୍ତ୍ରେଣ ପୂଜଯେତ୍ସିତତଂଡୁଲୈଃ
ପୀତ ଭଲ୍ଲାଟକ, ପଦ୍ମ ଉପରେ ବସିଥିବା, ଲାଲ୍ ଆଭୂଷଣ ପିନ୍ଧିଥିବାକୁ ଧ୍ୟାନ କରି, 'ଯନ୍ମାତୁର୍' ମନ୍ତ୍ରରେ ସଧା ଚାଉଳ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍।
ଜମ୍ଭକୋଽସ୍ଯ ଋଷିଶ୍ଛନ୍ଦୋ ଗାଯତ୍ରୀ ସମୁଦାହୃତା
ଏଠାରେ ଜମ୍ଭକ ଋଷି, ଛନ୍ଦ ଗାୟତ୍ରୀ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।
ସୋମଂ ଧ୍ଯାଯେଚ୍ଛ୍ଯାମରୂପଂ ପଦ୍ମାସନଗତଂ ପରମ୍ ମର୍ମାଣିତେତି ମନ୍ତ୍ରେଣ ଗନ୍ଧାଦ୍ଯୈରପି ପୂଜଯେତ୍
ସୋମଙ୍କୁ ଶ୍ୟାମ ଦେହ, ପଦ୍ମ ଉପରେ ବସିଥିବା, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆକୃତିରେ ଧ୍ୟାନ କରି, 'ମର୍ମାଣିତେ' ମନ୍ତ୍ରରେ ଗନ୍ଧ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍।
ଋଷିଃ ସ୍ଵାର୍ଥୋ ଵେଦଶ୍ଛନ୍ଦୋ ଜଗତୀତ୍ଯଭିଧୀଯତେ
ଏଠାରେ ସ୍ୱାର୍ଥ ଋଷି, ଛନ୍ଦ ବେଦ, ଏହାକୁ ଜଗତୀ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।
ଦର୍ପଂ ଧ୍ଯାଯେତ୍କୃଷ୍ଣଵର୍ଣଂ କୃଷ୍ଣାଂବରଧରଂ ତଥା 2.2.11.
ଦର୍ପଙ୍କୁ କଳା ଦେହ, କଳା ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା ଆକୃତିରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ୍।
ପଶ୍ଚଦୀଶେତି ମନ୍ତ୍ରେଣ ଗନ୍ଧାଦ୍ଯୈଃ ପରିପୂଜଯେତ୍
ପରେ, 'ଈଶ' ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ସୁଗନ୍ଧ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ମନ୍ତ୍ରଶ୍ଚାସ୍ଯ ଋଷିଶ୍ଚାସ୍ଯ ପଞ୍ଚାଯତ ନମୀରିତମ୍
ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଓ ତାହାର ଋଷିଙ୍କୁ ପଞ୍ଚାୟତ ଭାବେ କହାଯାଇଛି।
ଶ୍ଯାମଵର୍ଣାଂ ଦିତିଂ ଧ୍ଯାଯେଦ୍ଦ୍ଵିଭୁଜାଂ ପୀତଵିଗ୍ରହାମ୍
କଳାବର୍ଣ୍ଣ, ଦୁଇଟି ହାତ ଥିବା, ପୀତବର୍ଣ୍ଣ ଦେହ ଥିବା ଦିତିଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।
ସୁପର୍ଣୋଽସୀତି ମନ୍ତ୍ରେଣ ପୂଜଯେତ୍ପୀତଚନ୍ଦନୈଃ
'ସୁପର୍ଣ୍ଣ' ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ପୀତ ଚନ୍ଦନ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଋଷିର୍ନାରାଯଣଶ୍ଛନ୍ଦୋ ଜଗତୀ ପରିକୀର୍ତ୍ଯତେ
ଏହି ମନ୍ତ୍ରର ଋଷି ନାରାୟଣ ଓ ଛନ୍ଦ ହେଉଛି ଜଗତୀ ବୋଲି କହାଯାଇଛି।
ରକ୍ତାଭାମଦିତିଂ ଧ୍ଯାଯେତ୍ସର୍ଵାଲଂକାରଭୂଷିତାମ୍
ସମସ୍ତ ଆଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ, ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ଅଦିତିଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।
ପଯସା ଶୁକ୍ଲ ଇତି ମନ୍ତ୍ରେଣ ପୂଜଯେତ୍କମଲାଦିନା
'ଶୁକ୍ଳ' ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଦୁଧ ଓ ପଦ୍ମାଦି ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ନାରାଯଣ ଋଷିଶ୍ଚାସ୍ଯ ପଂକ୍ତିଶ୍ଛନ୍ଦଃ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ଯତେ
ଏହି ମନ୍ତ୍ରର ଋଷି ନାରାୟଣ ଓ ଛନ୍ଦ ପଙ୍କ୍ତି ବୋଲି କହାଯାଇଛି।
ଜଯଂ ଧ୍ଯାଯେତ୍ପୀତଵର୍ଣଂ ଦ୍ଵିଭୁଜଂ ଵରହସ୍ତକମ୍
ପୀତବର୍ଣ୍ଣ, ଦୁଇଟି ହାତ ଥିବା, ଏବଂ ଏକ ହାତରେ ବର ଧରିଥିବା ଜୟଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପରିଶ୍ରୁତ ଇତି ମନ୍ତ୍ରେଣାନେନ ପୂଜଯେତ୍
ଦେଖିବା ପରେ, 'ପରିଶ୍ରୁତ' ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଏହି ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ରୁଦ୍ରଂ ଧ୍ଯାଯେଦ୍ରକ୍ତଵର୍ଣଂ ଶୀତାଂଶୁକୃତଶେଖରମ୍
ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରର ଶୀତଳ କିରଣରେ ମୁକୁଟ ପିନ୍ଧିଥିବା ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଦିଵୋ ମୂର୍ଧନ୍ନିତି ମନ୍ତ୍ରେଣ ଋଷଯଃ ସମୁଦାହୃତାଃ
'ଦିବୋ ମୂର୍ଧନ୍' ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଋଷିମାନେଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଏ।
ସ୍ଵଯଂ ଦେଵୋ ଵିନିଯୋଗଃ ସ୍ତୁତୌ ଚ ଵିନିଯୋଜଯେତ୍
ଏଠାରେ ଦେବତା ନିଜେ ନିଯୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି, ଏବଂ ସ୍ତୁତିରେ ନିଯୁକ୍ତ କରିବା ଉଚିତ।
ଅସ୍ଯ କିରୀଟ ଇତି ମନ୍ତ୍ରେଣ ରକ୍ତସ୍ରକ୍ଚନ୍ଦନାଦିଭିଃ ତ୍ରିଷ୍ଟୁ୍ପ୍ଛନ୍ଦୋ ଦେଵତା ସ୍ଯାଦ୍ଧ୍ରଦୋପି ପରିକୀର୍ତିତଃ
'କିରୀଟ' ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ରକ୍ତ ମାଳା, ଚନ୍ଦନ ଓ ଏହାଦି ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଛନ୍ଦ ହେଉଛି ତୃଷ୍ଟୁପ୍, ଦେବତା ହେଉଛନ୍ତି ହ୍ରଦ।
ସଵିତାରଂ ତଥା ଧ୍ଯାଯେତ୍ପଦ୍ମସ୍ଥଂ ଦ୍ଵିଭୁଜପ୍ରଭୁମ୍ 2.2.11.
ଏହିପରି, ପଦ୍ମରେ ବସିଥିବା, ଦୁଇଟି ହାତ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେହ ଥିବା ସବିତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଯଦ୍ଦେଵା ଇତି ମନ୍ତ୍ରେଣ ଗନ୍ଧାଦ୍ଯୈଃ ପରିପୂଜଯେତ୍
'ଯଦ୍ଦେବା' ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ସୁଗନ୍ଧ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଧ୍ଯାଯେଦ୍ରକ୍ତଂ ଵିଵସ୍ଵନ୍ତଂ ଦ୍ଵିଭୁଜଂ ପଦ୍ମଵିଗ୍ରହମ୍
ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ, ଦୁଇଟି ହାତ ଓ ପଦ୍ମ ଆକୃତି ଥିବା ବିବସ୍ୱାନ୍ତଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଋଷିର୍ଗନ୍ଧଃ ସମାଖ୍ଯାତସ୍ତ୍ରିଷ୍ଟୁପ୍ଛନ୍ଦଶ୍ଚ ଈରିତମ୍
ଋଷିଙ୍କ ନାମ ଗନ୍ଧ, ଛନ୍ଦ ତିଷ୍ଟୁପ୍ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।
ଵିବୁଧାଧିପଂ ତତୋ ଧ୍ଯାଯେତ୍ପୀତଂ ଵୃଷଭଵାହନମ୍ ତ୍ରିନେତ୍ରଂ ରକ୍ତଵସ୍ତ୍ରଂ ଚ ମୁକୁଟାଦ୍ଯୈରଲଂକୃତମ୍
ତାପରେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପିତାବର୍ଣ୍ଣ, ବୃଷଭ ଉପରେ ଚଢ଼ିଥିବା, ତିନିଟି ଆଖି, ଲାଲ୍ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଥିବା, ମୁକୁଟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ ଭାବେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଵାମଦେଵ ଋଷିଶ୍ଚାସ୍ଯ ଗନ୍ଧାଦ୍ଯୈରଭିପୂଜଯେତ୍ । ଦେଵଃ ଶୁକ୍ରଃ ସମାଖ୍ଯାତଃ ସ୍ତୁତୌ ଚ ଵିନିଯୋଜଯେତ୍ । । ୮୭ ଈଶାନାଦିକୋଣଗତାନ୍ପୂଜଯେତ୍ସୁସମାହିତଃ । ଆପଂ ଧ୍ଯାଯେଚ୍ଛୁକ୍ଲଵର୍ଣଂ କୁଣ୍ଡଲାଦ୍ଯୈର୍ଵିଭୂଷିତମ୍ । । ୮୮ ଇଦଂ ଵିଷ୍ଣୁରିତି ମନ୍ତ୍ରେଣ ତ୍ରିଗନ୍ଧେନ ସମର୍ଚଯେତ୍ । । ୮୯ ଋଷିଃ ସ୍ଯାତ୍କର୍ଦମଶ୍ଛନ୍ଦୋ ଵିରାଡିତ୍ଯଭିଧୀଯତେ । । 2.2.11.୯୦ ଦେଵଃ ସୋମଃ ସମାଖ୍ଯାତଃ ପ୍ରୀତଯେ ଵିନିଯୋଜଯେତ୍
ଏଠାରେ ଋଷି ହେଲେ ବାମଦେବ। ସୁଗନ୍ଧ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଦେବତା ହେଉଛନ୍ତି ଶୁକ୍ର, ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତିରେ ନିଯୁକ୍ତ କରିବା ଦରକାର। ଇଶାନ ଓ ଅନ୍ୟ ଦିଗରେ ଥିବା ଦେବତାମାନେକୁ ଏକାଗ୍ର ମନେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଧଳାବର୍ଣ୍ଣ ଜଳକୁ, କୁଣ୍ଡଳ ଓ ଅନ୍ୟ ଆଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ ଭାବେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ। 'ଏହି ବିଷ୍ଣୁ' ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ତିନି ପ୍ରକାର ସୁଗନ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଏଠାରେ ଋଷି କର୍ଦମ ଓ ଛନ୍ଦ ହେଉଛି ବିରାଟ୍। ଦେବତା ହେଉଛନ୍ତି ସୋମ, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରୀତି ପାଇଁ ନିଯୁକ୍ତ କରିବା ଦରକାର।