ଋଷିଃ ଶଂଖସ୍ତଥାଚ୍ଛନ୍ଦଃ ପଙ୍କ୍ତିଃ ସୋମୋଽଥ ଦେଵତା
ଏଠି ଋଷି ଶଂଖ, ଛନ୍ଦ ପଙ୍କ୍ତି ଏବଂ ଦେବତା ସୋମ।
ଋଷ୍ଯାସନଗତଂ ଧ୍ଯାଯେଚ୍ଛ୍ଵେତଗନ୍ଧେନ ଚର୍ଚଯେତ୍
ଋଷି ଆସନରେ ବସିଥିବା ତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ଶ୍ୱେତ ଗନ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ଚର୍ଚ୍ଚା କରିବା ଉଚିତ।
ତ୍ର୍ଯଂବକୋଽସ୍ଯ ଋଷିସ୍ତ୍ରିଷ୍ଟୁପ୍ଛନ୍ଦୋ ଦେଵୋ ଜଲାଧିପଃ
ଏଠାରେ ତ୍ରୟମ୍ବକ ଋଷି, ଛନ୍ଦ ତୃଷ୍ଟୁପ୍, ଦେବତା ହେଉଛନ୍ତି ଜଳର ମାଲିକ।
ଦଶଭିର୍ବାହୁଭିର୍ଯୁକ୍ତଂ କୃଷ୍ଣଵସ୍ତ୍ରାନୁଲେପନମ୍
ଏହାର ଦଶଟି ବାହୁ ଅଛି, କଳା ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି ଏବଂ କଳା ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇଛନ୍ତି।
ଋଷିର୍ଵୈଶ୍ଵାନରଶ୍ଛନ୍ଦୋ ଵିରାଡିତ୍ଯଭିଧୀଯତେ
ଏଠାରେ ବୈଶ୍ୱାନର ଋଷି, ଛନ୍ଦ ହେଉଛି ବିରାଟ୍।
ଶେଷଂ ଷଡାନନଂ ଧ୍ଯାଯେତ୍କୃଷ୍ଣଂ ଚ ମଧୁପିଂଗଲମ୍ ଉଦ୍ଵର୍ଷ ଇତି ମନ୍ତ୍ରେଣ ପୂଜଯେଦ୍ଭୂତିମିଚ୍ଛତା
ଷଡ଼ାନନ ଶେଷଙ୍କୁ କଳା ଏବଂ ମଧୁ ରଙ୍ଗରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ୍। 'ଉଦ୍ବର୍ଷ' ମନ୍ତ୍ରରେ ଯେଉଁମାନେ ଭୂତି ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତୁ।
ପାପଂ ରକ୍ତଂ ତ୍ରିନେତ୍ରଂ ଚ ରକ୍ତଂ ପ୍ରାନ୍ତେ ଵିଚିନ୍ତଯେତ୍
ତିନିଟି ଚକ୍ଷୁ, ଲାଲ୍ ରଙ୍ଗର ଦେହ, ଚାରିପାଖ ଲାଲ୍ ଥିବା ଆକୃତିକୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ୍।
ସିଦ୍ଧୋ ଵୀରେତି ମନ୍ତ୍ରେଣ କୃଷ୍ଣପୁଷ୍ପୈରଥାର୍ଚଯେତ୍
'ସିଦ୍ଧ ବୀର' ମନ୍ତ୍ରରେ କଳା ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍।
କପିଲୋଽସ୍ଯ ଋଷିଶ୍ଛନ୍ଦୋଽନୁଷ୍ଟୁପ୍ ଚୈଵ ପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍
ଏଠାରେ କପିଳ ଋଷି, ଛନ୍ଦ ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।
ଯମଂ ଚ କୃକରାକ୍ଷଂ ଚ କ୍ଷମାକୁଞ୍ଚିତମୂର୍ଧଜମ୍ ଖରସ୍ଥଂ ଦ୍ଵିଭୁଜଂ ଧ୍ଯାଯେଦିମଂ ମନ୍ତ୍ରମୁଦୀରଯେତ୍ ।। 2.2.11.
ଯମଙ୍କୁ କାଉଆ ଚକ୍ଷୁ, ବାକୁଡ଼ା ଚୁଲି, ଗଧା ଉପରେ ବସିଥିବା ଦୁଇଟି ବାହୁ ବିଶିଷ୍ଟ ଆକୃତିରେ ଧ୍ୟାନ କରି, ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ୍।
ଵାସୁକିଃ ସ୍ଯାଦୃଷିଶ୍ଚାସ୍ଯ ପଂକ୍ତିଶ୍ଛନ୍ଦଶ୍ଚ ଦେଵତା
ଏଠାରେ ବାସୁକି ଋଷି, ଛନ୍ଦ ପଙ୍କ୍ତି, ଦେବତା ଅଟୁଟ।
ଅର୍ଧପୀତଂ ଚ ଦ୍ଵିଭୁଜଂ ରକ୍ତାକ୍ଷଂ ଧୂମ୍ରମେଵ ଵା
ଅର୍ଧପୀତ, ଦୁଇଟି ବାହୁ, ଲାଲ୍ ଚକ୍ଷୁ ବା ଧୂସର ଆକୃତିରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ୍।
ଋଷିର୍ଵାଯୁଶ୍ଚ ଗାଯତ୍ରୀ ଛନ୍ଦୋ ଵାଯୁଶ୍ଚ ଦେଵତା
ଏଠାରେ ବାୟୁ ଋଷି, ଛନ୍ଦ ଗାୟତ୍ରୀ, ଦେବତା ବାୟୁ।
ମୁଗ୍ଧରକ୍ତଂ ଶଂଖଚକ୍ରଗଦାପଦ୍ମଧରଂ ତଥା
ସରଳ ଲାଲ୍ ଆକୃତି, ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା ଏବଂ ପଦ୍ମ ଧାରଣ କରିଥିବାକୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ୍।
ଅଵସୃଷ୍ଟା ପରାପତ ଇତି ମନ୍ତ୍ରେଣ ପୂଜଯେତ୍
'ଅବସୃଷ୍ଟା ପରାପତ' ମନ୍ତ୍ରରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍।
ପୀତଂ ଭଲ୍ଲାଟକଂ ଧ୍ଯାଯେତ୍ପଦ୍ମସ୍ଥଂ ରକ୍ତଭୂଷଣମ୍ ଯନ୍ମାତୁରିତି ମନ୍ତ୍ରେଣ ପୂଜଯେତ୍ସିତତଂଡୁଲୈଃ
ପୀତ ଭଲ୍ଲାଟକ, ପଦ୍ମ ଉପରେ ବସିଥିବା, ଲାଲ୍ ଆଭୂଷଣ ପିନ୍ଧିଥିବାକୁ ଧ୍ୟାନ କରି, 'ଯନ୍ମାତୁର୍' ମନ୍ତ୍ରରେ ସଧା ଚାଉଳ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍।
ଜମ୍ଭକୋଽସ୍ଯ ଋଷିଶ୍ଛନ୍ଦୋ ଗାଯତ୍ରୀ ସମୁଦାହୃତା
ଏଠାରେ ଜମ୍ଭକ ଋଷି, ଛନ୍ଦ ଗାୟତ୍ରୀ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।
ସୋମଂ ଧ୍ଯାଯେଚ୍ଛ୍ଯାମରୂପଂ ପଦ୍ମାସନଗତଂ ପରମ୍ ମର୍ମାଣିତେତି ମନ୍ତ୍ରେଣ ଗନ୍ଧାଦ୍ଯୈରପି ପୂଜଯେତ୍
ସୋମଙ୍କୁ ଶ୍ୟାମ ଦେହ, ପଦ୍ମ ଉପରେ ବସିଥିବା, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆକୃତିରେ ଧ୍ୟାନ କରି, 'ମର୍ମାଣିତେ' ମନ୍ତ୍ରରେ ଗନ୍ଧ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍।
ଋଷିଃ ସ୍ଵାର୍ଥୋ ଵେଦଶ୍ଛନ୍ଦୋ ଜଗତୀତ୍ଯଭିଧୀଯତେ
ଏଠାରେ ସ୍ୱାର୍ଥ ଋଷି, ଛନ୍ଦ ବେଦ, ଏହାକୁ ଜଗତୀ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।
ଦର୍ପଂ ଧ୍ଯାଯେତ୍କୃଷ୍ଣଵର୍ଣଂ କୃଷ୍ଣାଂବରଧରଂ ତଥା 2.2.11.
ଦର୍ପଙ୍କୁ କଳା ଦେହ, କଳା ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା ଆକୃତିରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ୍।
ପଶ୍ଚଦୀଶେତି ମନ୍ତ୍ରେଣ ଗନ୍ଧାଦ୍ଯୈଃ ପରିପୂଜଯେତ୍
ପରେ, 'ଈଶ' ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ସୁଗନ୍ଧ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ମନ୍ତ୍ରଶ୍ଚାସ୍ଯ ଋଷିଶ୍ଚାସ୍ଯ ପଞ୍ଚାଯତ ନମୀରିତମ୍
ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଓ ତାହାର ଋଷିଙ୍କୁ ପଞ୍ଚାୟତ ଭାବେ କହାଯାଇଛି।
ଶ୍ଯାମଵର୍ଣାଂ ଦିତିଂ ଧ୍ଯାଯେଦ୍ଦ୍ଵିଭୁଜାଂ ପୀତଵିଗ୍ରହାମ୍
କଳାବର୍ଣ୍ଣ, ଦୁଇଟି ହାତ ଥିବା, ପୀତବର୍ଣ୍ଣ ଦେହ ଥିବା ଦିତିଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।
ସୁପର୍ଣୋଽସୀତି ମନ୍ତ୍ରେଣ ପୂଜଯେତ୍ପୀତଚନ୍ଦନୈଃ
'ସୁପର୍ଣ୍ଣ' ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ପୀତ ଚନ୍ଦନ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଋଷିର୍ନାରାଯଣଶ୍ଛନ୍ଦୋ ଜଗତୀ ପରିକୀର୍ତ୍ଯତେ
ଏହି ମନ୍ତ୍ରର ଋଷି ନାରାୟଣ ଓ ଛନ୍ଦ ହେଉଛି ଜଗତୀ ବୋଲି କହାଯାଇଛି।
ରକ୍ତାଭାମଦିତିଂ ଧ୍ଯାଯେତ୍ସର୍ଵାଲଂକାରଭୂଷିତାମ୍
ସମସ୍ତ ଆଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ, ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ଅଦିତିଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।
ପଯସା ଶୁକ୍ଲ ଇତି ମନ୍ତ୍ରେଣ ପୂଜଯେତ୍କମଲାଦିନା
'ଶୁକ୍ଳ' ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଦୁଧ ଓ ପଦ୍ମାଦି ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ନାରାଯଣ ଋଷିଶ୍ଚାସ୍ଯ ପଂକ୍ତିଶ୍ଛନ୍ଦଃ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ଯତେ
ଏହି ମନ୍ତ୍ରର ଋଷି ନାରାୟଣ ଓ ଛନ୍ଦ ପଙ୍କ୍ତି ବୋଲି କହାଯାଇଛି।
ଜଯଂ ଧ୍ଯାଯେତ୍ପୀତଵର୍ଣଂ ଦ୍ଵିଭୁଜଂ ଵରହସ୍ତକମ୍
ପୀତବର୍ଣ୍ଣ, ଦୁଇଟି ହାତ ଥିବା, ଏବଂ ଏକ ହାତରେ ବର ଧରିଥିବା ଜୟଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଵାମଦେଵ ଋଷିଶ୍ଚାସ୍ଯ ଗନ୍ଧାଦ୍ଯୈରଭିପୂଜଯେତ୍ । ଦେଵଃ ଶୁକ୍ରଃ ସମାଖ୍ଯାତଃ ସ୍ତୁତୌ ଚ ଵିନିଯୋଜଯେତ୍ । । ୮୭ ଈଶାନାଦିକୋଣଗତାନ୍ପୂଜଯେତ୍ସୁସମାହିତଃ । ଆପଂ ଧ୍ଯାଯେଚ୍ଛୁକ୍ଲଵର୍ଣଂ କୁଣ୍ଡଲାଦ୍ଯୈର୍ଵିଭୂଷିତମ୍ । । ୮୮ ଇଦଂ ଵିଷ୍ଣୁରିତି ମନ୍ତ୍ରେଣ ତ୍ରିଗନ୍ଧେନ ସମର୍ଚଯେତ୍ । । ୮୯ ଋଷିଃ ସ୍ଯାତ୍କର୍ଦମଶ୍ଛନ୍ଦୋ ଵିରାଡିତ୍ଯଭିଧୀଯତେ । । 2.2.11.୯୦ ଦେଵଃ ସୋମଃ ସମାଖ୍ଯାତଃ ପ୍ରୀତଯେ ଵିନିଯୋଜଯେତ୍
ଏଠାରେ ଋଷି ହେଲେ ବାମଦେବ। ସୁଗନ୍ଧ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଦେବତା ହେଉଛନ୍ତି ଶୁକ୍ର, ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତିରେ ନିଯୁକ୍ତ କରିବା ଦରକାର। ଇଶାନ ଓ ଅନ୍ୟ ଦିଗରେ ଥିବା ଦେବତାମାନେକୁ ଏକାଗ୍ର ମନେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଧଳାବର୍ଣ୍ଣ ଜଳକୁ, କୁଣ୍ଡଳ ଓ ଅନ୍ୟ ଆଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ ଭାବେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ। 'ଏହି ବିଷ୍ଣୁ' ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ତିନି ପ୍ରକାର ସୁଗନ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଏଠାରେ ଋଷି କର୍ଦମ ଓ ଛନ୍ଦ ହେଉଛି ବିରାଟ୍। ଦେବତା ହେଉଛନ୍ତି ସୋମ, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରୀତି ପାଇଁ ନିଯୁକ୍ତ କରିବା ଦରକାର।