ଋଷିଶ୍ଚାଗସ୍ତିରାଖ୍ଯାତସ୍ତ୍ରିଷ୍ଟୁପ୍ଛନ୍ଦଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍
ଏଠି ଋଷି ଅଗସ୍ତ୍ୟ ନାମକ ଏବଂ ଛନ୍ଦ ହେଉଛି ତୃଷ୍ଟୁପ୍।
ପୀତଂ ମୃଗଂ ମୃଗାରୂଢଂ ଜଟାମୁକୁଟମଂଡିତମ୍
ହଳଦିଆ ମୃଗ, ମୃଗ ଉପରେ ବସିଥିବା ଏବଂ ଜଟାମୁକୁଟ ଧାରଣ କରିଥିବା ଭାବରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।
କପିଲଶ୍ଚ ଋଷିଃ ପ୍ରୋକ୍ତୋ ଗାଯତ୍ରୀ ଛନ୍ଦ ଈରିତମ୍
ଏଠି କପିଳ ଋଷି ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ ଏବଂ ଛନ୍ଦ ହେଉଛି ଗାୟତ୍ରୀ।
ଧ୍ଯାଯେତ୍ପିତୃଗଣଂ ଶୁକ୍ରଂ ଚତୁର୍ଭିର୍ବାହୁଭିର୍ଵୃତମ୍
ପିତୃମାନ୍ୟଙ୍କୁ ଶୁକ୍ର ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏବଂ ଚାରିଟି ହାତ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ ଭାବରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଶୁନଃଶେପ ଋଷିଶ୍ଚାସ୍ଯ ତ୍ରିଷ୍ଟୁପ୍ଛନ୍ଦଶ୍ଚ ଦେଵତା
ଏଠି ଋଷି ହେଉଛନ୍ତି ଶୁନଃଶେପ, ଛନ୍ଦ ହେଉଛି ତୃଷ୍ଟୁପ୍ ଏବଂ ଦେବତା ଉଲ୍ଲେଖିତ ଅନୁଯାୟୀ।
ଦୌଵାରିକଂ ଚାଷ୍ଟଭୁଜଂ କୃଷ୍ଣଵର୍ଣଂ ଵିଚିନ୍ତଯେତ୍
ଅଷ୍ଟଭୁଜ ଦ୍ୱାରପାଳ, କଳାବର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଯୋ ନଃ ପିତେତି ମନ୍ତ୍ରେଣ ପୂଜଯେଦ୍ଭକ୍ତିତତ୍ପରଃ
‘ଯୋ ନଃ ପିତା’ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଭକ୍ତି ଓ ନିଷ୍ଠା ସହିତ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଵୈଶ୍ଵାନର ଋଷିଶ୍ଚାସ୍ଯ ଗାଯତ୍ରୀ ଛନ୍ଦ ଈରିତମ୍
ଏଠି ବୈଶ୍ୱାନର ଋଷି ଏବଂ ଛନ୍ଦ ହେଉଛି ଗାୟତ୍ରୀ।
ଶଂଖାଭଂ ଚୈଵ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ଦ୍ଵିଭୁଜଂ ଚକ୍ରଧାରିଣମ୍
ଶଂଖ ପରି ଦେହ, ଦୁଇଟି ହାତ ଥିବା ଏବଂ ଚକ୍ର ଧାରଣ କରିଥିବା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଶଂଖପଦ୍ମଧରଂ ଚୈଵ ମହିଷସ୍ଥଂ ଵିଚିନ୍ତଯେତ୍ 2.2.11.
ଶଂଖ ଓ ପଦ୍ମ ଧାରଣ କରିଥିବା, ମହିଷ ଉପରେ ବସିଥିବା ଭାବରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଋଷିଃ ଶଂଖସ୍ତଥାଚ୍ଛନ୍ଦଃ ପଙ୍କ୍ତିଃ ସୋମୋଽଥ ଦେଵତା
ଏଠି ଋଷି ଶଂଖ, ଛନ୍ଦ ପଙ୍କ୍ତି ଏବଂ ଦେବତା ସୋମ।
ଋଷ୍ଯାସନଗତଂ ଧ୍ଯାଯେଚ୍ଛ୍ଵେତଗନ୍ଧେନ ଚର୍ଚଯେତ୍
ଋଷି ଆସନରେ ବସିଥିବା ତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ଶ୍ୱେତ ଗନ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ଚର୍ଚ୍ଚା କରିବା ଉଚିତ।
ତ୍ର୍ଯଂବକୋଽସ୍ଯ ଋଷିସ୍ତ୍ରିଷ୍ଟୁପ୍ଛନ୍ଦୋ ଦେଵୋ ଜଲାଧିପଃ
ଏଠାରେ ତ୍ରୟମ୍ବକ ଋଷି, ଛନ୍ଦ ତୃଷ୍ଟୁପ୍, ଦେବତା ହେଉଛନ୍ତି ଜଳର ମାଲିକ।
ଦଶଭିର୍ବାହୁଭିର୍ଯୁକ୍ତଂ କୃଷ୍ଣଵସ୍ତ୍ରାନୁଲେପନମ୍
ଏହାର ଦଶଟି ବାହୁ ଅଛି, କଳା ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି ଏବଂ କଳା ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇଛନ୍ତି।
ଋଷିର୍ଵୈଶ୍ଵାନରଶ୍ଛନ୍ଦୋ ଵିରାଡିତ୍ଯଭିଧୀଯତେ
ଏଠାରେ ବୈଶ୍ୱାନର ଋଷି, ଛନ୍ଦ ହେଉଛି ବିରାଟ୍।
ଶେଷଂ ଷଡାନନଂ ଧ୍ଯାଯେତ୍କୃଷ୍ଣଂ ଚ ମଧୁପିଂଗଲମ୍ ଉଦ୍ଵର୍ଷ ଇତି ମନ୍ତ୍ରେଣ ପୂଜଯେଦ୍ଭୂତିମିଚ୍ଛତା
ଷଡ଼ାନନ ଶେଷଙ୍କୁ କଳା ଏବଂ ମଧୁ ରଙ୍ଗରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ୍। 'ଉଦ୍ବର୍ଷ' ମନ୍ତ୍ରରେ ଯେଉଁମାନେ ଭୂତି ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତୁ।
ପାପଂ ରକ୍ତଂ ତ୍ରିନେତ୍ରଂ ଚ ରକ୍ତଂ ପ୍ରାନ୍ତେ ଵିଚିନ୍ତଯେତ୍
ତିନିଟି ଚକ୍ଷୁ, ଲାଲ୍ ରଙ୍ଗର ଦେହ, ଚାରିପାଖ ଲାଲ୍ ଥିବା ଆକୃତିକୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ୍।
ସିଦ୍ଧୋ ଵୀରେତି ମନ୍ତ୍ରେଣ କୃଷ୍ଣପୁଷ୍ପୈରଥାର୍ଚଯେତ୍
'ସିଦ୍ଧ ବୀର' ମନ୍ତ୍ରରେ କଳା ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍।
କପିଲୋଽସ୍ଯ ଋଷିଶ୍ଛନ୍ଦୋଽନୁଷ୍ଟୁପ୍ ଚୈଵ ପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍
ଏଠାରେ କପିଳ ଋଷି, ଛନ୍ଦ ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।
ଯମଂ ଚ କୃକରାକ୍ଷଂ ଚ କ୍ଷମାକୁଞ୍ଚିତମୂର୍ଧଜମ୍ ଖରସ୍ଥଂ ଦ୍ଵିଭୁଜଂ ଧ୍ଯାଯେଦିମଂ ମନ୍ତ୍ରମୁଦୀରଯେତ୍ ।। 2.2.11.
ଯମଙ୍କୁ କାଉଆ ଚକ୍ଷୁ, ବାକୁଡ଼ା ଚୁଲି, ଗଧା ଉପରେ ବସିଥିବା ଦୁଇଟି ବାହୁ ବିଶିଷ୍ଟ ଆକୃତିରେ ଧ୍ୟାନ କରି, ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ୍।
ଵାସୁକିଃ ସ୍ଯାଦୃଷିଶ୍ଚାସ୍ଯ ପଂକ୍ତିଶ୍ଛନ୍ଦଶ୍ଚ ଦେଵତା
ଏଠାରେ ବାସୁକି ଋଷି, ଛନ୍ଦ ପଙ୍କ୍ତି, ଦେବତା ଅଟୁଟ।
ଅର୍ଧପୀତଂ ଚ ଦ୍ଵିଭୁଜଂ ରକ୍ତାକ୍ଷଂ ଧୂମ୍ରମେଵ ଵା
ଅର୍ଧପୀତ, ଦୁଇଟି ବାହୁ, ଲାଲ୍ ଚକ୍ଷୁ ବା ଧୂସର ଆକୃତିରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ୍।
ଋଷିର୍ଵାଯୁଶ୍ଚ ଗାଯତ୍ରୀ ଛନ୍ଦୋ ଵାଯୁଶ୍ଚ ଦେଵତା
ଏଠାରେ ବାୟୁ ଋଷି, ଛନ୍ଦ ଗାୟତ୍ରୀ, ଦେବତା ବାୟୁ।
ମୁଗ୍ଧରକ୍ତଂ ଶଂଖଚକ୍ରଗଦାପଦ୍ମଧରଂ ତଥା
ସରଳ ଲାଲ୍ ଆକୃତି, ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା ଏବଂ ପଦ୍ମ ଧାରଣ କରିଥିବାକୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ୍।
ଅଵସୃଷ୍ଟା ପରାପତ ଇତି ମନ୍ତ୍ରେଣ ପୂଜଯେତ୍
'ଅବସୃଷ୍ଟା ପରାପତ' ମନ୍ତ୍ରରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍।
ପୀତଂ ଭଲ୍ଲାଟକଂ ଧ୍ଯାଯେତ୍ପଦ୍ମସ୍ଥଂ ରକ୍ତଭୂଷଣମ୍ ଯନ୍ମାତୁରିତି ମନ୍ତ୍ରେଣ ପୂଜଯେତ୍ସିତତଂଡୁଲୈଃ
ପୀତ ଭଲ୍ଲାଟକ, ପଦ୍ମ ଉପରେ ବସିଥିବା, ଲାଲ୍ ଆଭୂଷଣ ପିନ୍ଧିଥିବାକୁ ଧ୍ୟାନ କରି, 'ଯନ୍ମାତୁର୍' ମନ୍ତ୍ରରେ ସଧା ଚାଉଳ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍।
ଜମ୍ଭକୋଽସ୍ଯ ଋଷିଶ୍ଛନ୍ଦୋ ଗାଯତ୍ରୀ ସମୁଦାହୃତା
ଏଠାରେ ଜମ୍ଭକ ଋଷି, ଛନ୍ଦ ଗାୟତ୍ରୀ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।
ସୋମଂ ଧ୍ଯାଯେଚ୍ଛ୍ଯାମରୂପଂ ପଦ୍ମାସନଗତଂ ପରମ୍ ମର୍ମାଣିତେତି ମନ୍ତ୍ରେଣ ଗନ୍ଧାଦ୍ଯୈରପି ପୂଜଯେତ୍
ସୋମଙ୍କୁ ଶ୍ୟାମ ଦେହ, ପଦ୍ମ ଉପରେ ବସିଥିବା, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆକୃତିରେ ଧ୍ୟାନ କରି, 'ମର୍ମାଣିତେ' ମନ୍ତ୍ରରେ ଗନ୍ଧ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍।
ଋଷିଃ ସ୍ଵାର୍ଥୋ ଵେଦଶ୍ଛନ୍ଦୋ ଜଗତୀତ୍ଯଭିଧୀଯତେ
ଏଠାରେ ସ୍ୱାର୍ଥ ଋଷି, ଛନ୍ଦ ବେଦ, ଏହାକୁ ଜଗତୀ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।
ଦର୍ପଂ ଧ୍ଯାଯେତ୍କୃଷ୍ଣଵର୍ଣଂ କୃଷ୍ଣାଂବରଧରଂ ତଥା 2.2.11.
ଦର୍ପଙ୍କୁ କଳା ଦେହ, କଳା ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା ଆକୃତିରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ୍।