ରାଜାନ ଇତି ଚ ଋଚା ପୂଜଯେଦ୍ଗନ୍ଧଚନ୍ଦନୈଃ ଦେଵତା ଚ ଭଵେଦ୍ଵାଯୁଃ ପ୍ରୀତଯେ ଵିନିଯୋଜଯେତ୍
‘ରାଜାନ’ ଏହି ଋଚା ସହିତ ଗନ୍ଧ ଓ ଚନ୍ଦନ ଦେଇ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ଦେବତା ହେଉଛନ୍ତି ବାୟୁ, ତାଙ୍କ ପ୍ରସନ୍ନତା ପାଇଁ ଏହିପରି କରିବା ଉଚିତ।
ଵିତଥଂ ଶ୍ଯାମଵର୍ଣଂ ଚ ଚତୁର୍ଭିର୍ବାହୁଭିର୍ଵୃତମ୍ ମେଷାରୂଢଂ ଵିଶାଲାକ୍ଷଂ ରାଜାନୋ ମହ୍ଯମୀରଯନ୍
ବିତଥ, କଳା ରଙ୍ଗର, ଚାରିଟି ବାହୁ ଦ୍ୱାରା ଘେରା, ମେଷ ଉପରେ ବସିଥିବା, ବଡ଼ ଆଖି ଥିବା, ରାଜାମାନେ ଯାହାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି।
ଗୃହକ୍ଷତଂ ତଥା ଶୁକ୍ଲଂ ଚତୁର୍ଭିର୍ଗର୍ଦଭୈର୍ଵୃତମ୍
ଗୃହକ୍ଷତ, ଧଳା ରଙ୍ଗର, ଚାରିଟି ଗଧା ଦ୍ୱାରା ଘେରା।
ପୀତଵସ୍ତ୍ରଧରଂ ଦେଵଂ ଜଟାମୁକୁଟସଂଯୁତମ୍
ପୀତବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା ଦେବତା, ଜଟା ଓ ମୁକୁଟରେ ଶୋଭିତ।
ପୁଷ୍ପଦଂତ ଋଷିସ୍ତ୍ରିଷ୍ଟୁପ୍ଛନ୍ଦଶ୍ଚ ପରିକୀର୍ତିତମ୍
ଏଠାରେ ପୁଷ୍ପଦନ୍ତ ଋଷି ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ ହେଉଛନ୍ତି ଏବଂ ଛନ୍ଦ ହେଉଛି ତୃଷ୍ଟୁପ୍।
ଯମଂ ଧ୍ଯାଯେତ୍କୃଷ୍ଣଵର୍ଣଂ ମହିଷସ୍ଥଂ ଦ୍ଵିବାହୁକମ୍
ଏଠି ଯମଙ୍କୁ କଳାବର୍ଣ୍ଣ, ମହିଷ ଉପରେ ବସିଥିବା ଏବଂ ଦୁଇଟି ହାତ ଥିବା ଭାବରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଈଶାନେତି ଚ ମନ୍ତ୍ରେଣ ପୂଜଯେତ୍କୁସୁମାଦିନା
‘ଈଶାନ’ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଫୁଲ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଷଡାନନଂ ଚ ଗନ୍ଧର୍ଵଂ ପୀତଂ ଧ୍ଯାଯେଚ୍ଚତୁର୍ଭୁଜମ୍
ଛଅଟି ମୁଣ୍ଡ ଥିବା, ହଳଦିଆ ରଙ୍ଗର, ଚାରିଟି ହାତ ଥିବା ଗନ୍ଧର୍ବଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଯଦ୍ଦେଵ ଇତି ମନ୍ତ୍ରେଣ ପୂଜଯେତ୍କୁସୁମାଦିନା ହିରଣ୍ଯଗର୍ଭୋ ଦେଵତାସ୍ଯ ପ୍ରୀତଯେ ଵିନିଯୋଜଯେତ୍
‘ଯଦ୍ଦେବ’ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଫୁଲ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଏଠି ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ ଦେବତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ପ୍ରସନ୍ନତା ପାଇଁ ଆହ୍ୱାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଭୃଙ୍ଗରାଜଂ ଜଟାରୂଢଂ ସ୍ଵଚ୍ଛଂ ପୀତାଂବରଂ ଶୁଭମ୍ 2.2.11.
ଭୃଙ୍ଗରାଜଙ୍କୁ ଜଟାଧାରୀ, ଶୁଭ୍ର, ହଳଦିଆ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା ଏବଂ ମଙ୍ଗଳମୟ ଭାବରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଋଷିଶ୍ଚାଗସ୍ତିରାଖ୍ଯାତସ୍ତ୍ରିଷ୍ଟୁପ୍ଛନ୍ଦଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍
ଏଠି ଋଷି ଅଗସ୍ତ୍ୟ ନାମକ ଏବଂ ଛନ୍ଦ ହେଉଛି ତୃଷ୍ଟୁପ୍।
ପୀତଂ ମୃଗଂ ମୃଗାରୂଢଂ ଜଟାମୁକୁଟମଂଡିତମ୍
ହଳଦିଆ ମୃଗ, ମୃଗ ଉପରେ ବସିଥିବା ଏବଂ ଜଟାମୁକୁଟ ଧାରଣ କରିଥିବା ଭାବରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।
କପିଲଶ୍ଚ ଋଷିଃ ପ୍ରୋକ୍ତୋ ଗାଯତ୍ରୀ ଛନ୍ଦ ଈରିତମ୍
ଏଠି କପିଳ ଋଷି ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ ଏବଂ ଛନ୍ଦ ହେଉଛି ଗାୟତ୍ରୀ।
ଧ୍ଯାଯେତ୍ପିତୃଗଣଂ ଶୁକ୍ରଂ ଚତୁର୍ଭିର୍ବାହୁଭିର୍ଵୃତମ୍
ପିତୃମାନ୍ୟଙ୍କୁ ଶୁକ୍ର ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏବଂ ଚାରିଟି ହାତ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ ଭାବରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଶୁନଃଶେପ ଋଷିଶ୍ଚାସ୍ଯ ତ୍ରିଷ୍ଟୁପ୍ଛନ୍ଦଶ୍ଚ ଦେଵତା
ଏଠି ଋଷି ହେଉଛନ୍ତି ଶୁନଃଶେପ, ଛନ୍ଦ ହେଉଛି ତୃଷ୍ଟୁପ୍ ଏବଂ ଦେବତା ଉଲ୍ଲେଖିତ ଅନୁଯାୟୀ।
ଦୌଵାରିକଂ ଚାଷ୍ଟଭୁଜଂ କୃଷ୍ଣଵର୍ଣଂ ଵିଚିନ୍ତଯେତ୍
ଅଷ୍ଟଭୁଜ ଦ୍ୱାରପାଳ, କଳାବର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଯୋ ନଃ ପିତେତି ମନ୍ତ୍ରେଣ ପୂଜଯେଦ୍ଭକ୍ତିତତ୍ପରଃ
‘ଯୋ ନଃ ପିତା’ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଭକ୍ତି ଓ ନିଷ୍ଠା ସହିତ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଵୈଶ୍ଵାନର ଋଷିଶ୍ଚାସ୍ଯ ଗାଯତ୍ରୀ ଛନ୍ଦ ଈରିତମ୍
ଏଠି ବୈଶ୍ୱାନର ଋଷି ଏବଂ ଛନ୍ଦ ହେଉଛି ଗାୟତ୍ରୀ।
ଶଂଖାଭଂ ଚୈଵ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ଦ୍ଵିଭୁଜଂ ଚକ୍ରଧାରିଣମ୍
ଶଂଖ ପରି ଦେହ, ଦୁଇଟି ହାତ ଥିବା ଏବଂ ଚକ୍ର ଧାରଣ କରିଥିବା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଶଂଖପଦ୍ମଧରଂ ଚୈଵ ମହିଷସ୍ଥଂ ଵିଚିନ୍ତଯେତ୍ 2.2.11.
ଶଂଖ ଓ ପଦ୍ମ ଧାରଣ କରିଥିବା, ମହିଷ ଉପରେ ବସିଥିବା ଭାବରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଋଷିଃ ଶଂଖସ୍ତଥାଚ୍ଛନ୍ଦଃ ପଙ୍କ୍ତିଃ ସୋମୋଽଥ ଦେଵତା
ଏଠି ଋଷି ଶଂଖ, ଛନ୍ଦ ପଙ୍କ୍ତି ଏବଂ ଦେବତା ସୋମ।
ଋଷ୍ଯାସନଗତଂ ଧ୍ଯାଯେଚ୍ଛ୍ଵେତଗନ୍ଧେନ ଚର୍ଚଯେତ୍
ଋଷି ଆସନରେ ବସିଥିବା ତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ଶ୍ୱେତ ଗନ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ଚର୍ଚ୍ଚା କରିବା ଉଚିତ।
ତ୍ର୍ଯଂବକୋଽସ୍ଯ ଋଷିସ୍ତ୍ରିଷ୍ଟୁପ୍ଛନ୍ଦୋ ଦେଵୋ ଜଲାଧିପଃ
ଏଠାରେ ତ୍ରୟମ୍ବକ ଋଷି, ଛନ୍ଦ ତୃଷ୍ଟୁପ୍, ଦେବତା ହେଉଛନ୍ତି ଜଳର ମାଲିକ।
ଦଶଭିର୍ବାହୁଭିର୍ଯୁକ୍ତଂ କୃଷ୍ଣଵସ୍ତ୍ରାନୁଲେପନମ୍
ଏହାର ଦଶଟି ବାହୁ ଅଛି, କଳା ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି ଏବଂ କଳା ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇଛନ୍ତି।
ଋଷିର୍ଵୈଶ୍ଵାନରଶ୍ଛନ୍ଦୋ ଵିରାଡିତ୍ଯଭିଧୀଯତେ
ଏଠାରେ ବୈଶ୍ୱାନର ଋଷି, ଛନ୍ଦ ହେଉଛି ବିରାଟ୍।
ଶେଷଂ ଷଡାନନଂ ଧ୍ଯାଯେତ୍କୃଷ୍ଣଂ ଚ ମଧୁପିଂଗଲମ୍ ଉଦ୍ଵର୍ଷ ଇତି ମନ୍ତ୍ରେଣ ପୂଜଯେଦ୍ଭୂତିମିଚ୍ଛତା
ଷଡ଼ାନନ ଶେଷଙ୍କୁ କଳା ଏବଂ ମଧୁ ରଙ୍ଗରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ୍। 'ଉଦ୍ବର୍ଷ' ମନ୍ତ୍ରରେ ଯେଉଁମାନେ ଭୂତି ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତୁ।
ପାପଂ ରକ୍ତଂ ତ୍ରିନେତ୍ରଂ ଚ ରକ୍ତଂ ପ୍ରାନ୍ତେ ଵିଚିନ୍ତଯେତ୍
ତିନିଟି ଚକ୍ଷୁ, ଲାଲ୍ ରଙ୍ଗର ଦେହ, ଚାରିପାଖ ଲାଲ୍ ଥିବା ଆକୃତିକୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ୍।
ସିଦ୍ଧୋ ଵୀରେତି ମନ୍ତ୍ରେଣ କୃଷ୍ଣପୁଷ୍ପୈରଥାର୍ଚଯେତ୍
'ସିଦ୍ଧ ବୀର' ମନ୍ତ୍ରରେ କଳା ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍।
କପିଲୋଽସ୍ଯ ଋଷିଶ୍ଛନ୍ଦୋଽନୁଷ୍ଟୁପ୍ ଚୈଵ ପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍
ଏଠାରେ କପିଳ ଋଷି, ଛନ୍ଦ ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।
ଯମଂ ଚ କୃକରାକ୍ଷଂ ଚ କ୍ଷମାକୁଞ୍ଚିତମୂର୍ଧଜମ୍ ଖରସ୍ଥଂ ଦ୍ଵିଭୁଜଂ ଧ୍ଯାଯେଦିମଂ ମନ୍ତ୍ରମୁଦୀରଯେତ୍ ।। 2.2.11.
ଯମଙ୍କୁ କାଉଆ ଚକ୍ଷୁ, ବାକୁଡ଼ା ଚୁଲି, ଗଧା ଉପରେ ବସିଥିବା ଦୁଇଟି ବାହୁ ବିଶିଷ୍ଟ ଆକୃତିରେ ଧ୍ୟାନ କରି, ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ୍।