ରକ୍ତପଦ୍ମଦ୍ଵଯଧରଂ କୁଂଡଲାଦ୍ଯୈଃ ସୁଶୋଭିତମ୍
ଦୁଇଟି ଲାଲ ପଦ୍ମ ଧରିଥିବା, କୁଣ୍ଡଳ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଆଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ।
ହଂସସ୍ଯ ଇତି ମଂତ୍ରସ୍ଯ ଋଷିରୌତଥ୍ଯ ଈରିତଃ
‘ହଂସସ୍ୟ’ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ପାଇଁ ଋଷି ହେଲେ ଔତଥ୍ୟ, ଏହିପରି କୁହାଯାଇଛି।
ନୀଲୋତ୍ପଲଦ୍ଵଯଧରଂ ସତ୍ଯଂ ମୃତ୍ଯୂପରିସ୍ଥିତମ୍
ଦୁଇଟି ନୀଳ କମଳ ଧରିଥିବା, ସତ୍ୟ, ମୃତ୍ୟୁ ଉପରେ ଅବସ୍ଥିତ।
ସ୍ଵଂ ମଦାତ୍ଵମିତି ମନ୍ତ୍ରେଣ ଶ୍ଵେତଚନ୍ଦନପୁଷ୍ପକୈଃ
‘ସ୍ୱଂ ମଦାତ୍ୱମିତି’ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ଧଳା ଚନ୍ଦନ ଓ ଫୁଲ ଦେଇ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଉଦ୍ଧର୍ଷଣ ଇତି ମଂତ୍ରେଣ କୃଷ୍ଣପୁଷ୍ପୈରଥାର୍ଚଯେତ୍ ସଵିତା ଚୈଵ ଵିଜ୍ଞେଯଃ ପ୍ରୀତଯେ ଚ ଵୃଷସ୍ଯ ଚ
‘ଉଦ୍ଧର୍ଷଣ’ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ସହିତ କଳା ଫୁଲ ଦେଇ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ସବିତାଙ୍କୁ ବୃଷଭଙ୍କ ପ୍ରସନ୍ନତା ପାଇଁ ମନେ କରିବା ଉଚିତ।
ଶୁଲ୍କଵର୍ଣଂ ତଥାକାଶମୃଷ୍ଟିସଂଘୈଶ୍ଚ ସଂସ୍ତୁତମ୍
ପିତଳ ରଙ୍ଗର ଓ ଆକାଶ ସଦୃଶ, ଋଷିମାନେ ଯାହାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି।
ଶନ୍ନୋ ଦେଵୀତି ପଠନାଦ୍ଗନ୍ଧପୁଷ୍ପାଦିଭିର୍ଯଜେତ୍ ଦେଵତା ଚ ଭଵେଚ୍ଚାଗ୍ନିରାକାଶପ୍ରୀତଯେ ନ୍ଯସେତ୍
‘ଶନ୍ନୋ ଦେବୀ’ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ପଢି ଗନ୍ଧ, ଫୁଲ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ଦେବତା ହେଉଛନ୍ତି ଅଗ୍ନି, ଆକାଶର ପ୍ରସନ୍ନତା ପାଇଁ ଏହିପରି କରିବା ଉଚିତ।
ଧ୍ଵଜହସ୍ତମହାବାହୁଂ ମରୁଦ୍ଭିଶ୍ଚୋପସେଵିତମ୍
ଧ୍ୱଜ ଧରିଥିବା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁ ଓ ମରୁତମାନେ ଯାହାଙ୍କୁ ସେବନ୍ତି।
ରାଜାନ ଇତି ମନ୍ତ୍ରେଣ ପୂଜଯେତ୍ସିତତଂଡୁଲୈଃ
‘ରାଜାନ’ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ଧଳା ଚାଉଳ ଦେଇ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଦେଵତା ଚ ଭଵେଦ୍ଵାଯୁଃ ପ୍ରୀତଯେ ତସ୍ଯ ଯୋଜଯେତ୍ 2.2.11.
ଦେବତା ହେଉଛନ୍ତି ବାୟୁ; ତାଙ୍କର ପ୍ରସନ୍ନତା ପାଇଁ ଏହିପରି କରିବା ଉଚିତ।
ରାଜାନ ଇତି ଚ ଋଚା ପୂଜଯେଦ୍ଗନ୍ଧଚନ୍ଦନୈଃ ଦେଵତା ଚ ଭଵେଦ୍ଵାଯୁଃ ପ୍ରୀତଯେ ଵିନିଯୋଜଯେତ୍
‘ରାଜାନ’ ଏହି ଋଚା ସହିତ ଗନ୍ଧ ଓ ଚନ୍ଦନ ଦେଇ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ଦେବତା ହେଉଛନ୍ତି ବାୟୁ, ତାଙ୍କ ପ୍ରସନ୍ନତା ପାଇଁ ଏହିପରି କରିବା ଉଚିତ।
ଵିତଥଂ ଶ୍ଯାମଵର୍ଣଂ ଚ ଚତୁର୍ଭିର୍ବାହୁଭିର୍ଵୃତମ୍ ମେଷାରୂଢଂ ଵିଶାଲାକ୍ଷଂ ରାଜାନୋ ମହ୍ଯମୀରଯନ୍
ବିତଥ, କଳା ରଙ୍ଗର, ଚାରିଟି ବାହୁ ଦ୍ୱାରା ଘେରା, ମେଷ ଉପରେ ବସିଥିବା, ବଡ଼ ଆଖି ଥିବା, ରାଜାମାନେ ଯାହାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି।
ଗୃହକ୍ଷତଂ ତଥା ଶୁକ୍ଲଂ ଚତୁର୍ଭିର୍ଗର୍ଦଭୈର୍ଵୃତମ୍
ଗୃହକ୍ଷତ, ଧଳା ରଙ୍ଗର, ଚାରିଟି ଗଧା ଦ୍ୱାରା ଘେରା।
ପୀତଵସ୍ତ୍ରଧରଂ ଦେଵଂ ଜଟାମୁକୁଟସଂଯୁତମ୍
ପୀତବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା ଦେବତା, ଜଟା ଓ ମୁକୁଟରେ ଶୋଭିତ।
ପୁଷ୍ପଦଂତ ଋଷିସ୍ତ୍ରିଷ୍ଟୁପ୍ଛନ୍ଦଶ୍ଚ ପରିକୀର୍ତିତମ୍
ଏଠାରେ ପୁଷ୍ପଦନ୍ତ ଋଷି ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ ହେଉଛନ୍ତି ଏବଂ ଛନ୍ଦ ହେଉଛି ତୃଷ୍ଟୁପ୍।
ଯମଂ ଧ୍ଯାଯେତ୍କୃଷ୍ଣଵର୍ଣଂ ମହିଷସ୍ଥଂ ଦ୍ଵିବାହୁକମ୍
ଏଠି ଯମଙ୍କୁ କଳାବର୍ଣ୍ଣ, ମହିଷ ଉପରେ ବସିଥିବା ଏବଂ ଦୁଇଟି ହାତ ଥିବା ଭାବରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଈଶାନେତି ଚ ମନ୍ତ୍ରେଣ ପୂଜଯେତ୍କୁସୁମାଦିନା
‘ଈଶାନ’ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଫୁଲ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଷଡାନନଂ ଚ ଗନ୍ଧର୍ଵଂ ପୀତଂ ଧ୍ଯାଯେଚ୍ଚତୁର୍ଭୁଜମ୍
ଛଅଟି ମୁଣ୍ଡ ଥିବା, ହଳଦିଆ ରଙ୍ଗର, ଚାରିଟି ହାତ ଥିବା ଗନ୍ଧର୍ବଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଯଦ୍ଦେଵ ଇତି ମନ୍ତ୍ରେଣ ପୂଜଯେତ୍କୁସୁମାଦିନା ହିରଣ୍ଯଗର୍ଭୋ ଦେଵତାସ୍ଯ ପ୍ରୀତଯେ ଵିନିଯୋଜଯେତ୍
‘ଯଦ୍ଦେବ’ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଫୁଲ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଏଠି ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ ଦେବତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ପ୍ରସନ୍ନତା ପାଇଁ ଆହ୍ୱାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଭୃଙ୍ଗରାଜଂ ଜଟାରୂଢଂ ସ୍ଵଚ୍ଛଂ ପୀତାଂବରଂ ଶୁଭମ୍ 2.2.11.
ଭୃଙ୍ଗରାଜଙ୍କୁ ଜଟାଧାରୀ, ଶୁଭ୍ର, ହଳଦିଆ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା ଏବଂ ମଙ୍ଗଳମୟ ଭାବରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଋଷିଶ୍ଚାଗସ୍ତିରାଖ୍ଯାତସ୍ତ୍ରିଷ୍ଟୁପ୍ଛନ୍ଦଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍
ଏଠି ଋଷି ଅଗସ୍ତ୍ୟ ନାମକ ଏବଂ ଛନ୍ଦ ହେଉଛି ତୃଷ୍ଟୁପ୍।
ପୀତଂ ମୃଗଂ ମୃଗାରୂଢଂ ଜଟାମୁକୁଟମଂଡିତମ୍
ହଳଦିଆ ମୃଗ, ମୃଗ ଉପରେ ବସିଥିବା ଏବଂ ଜଟାମୁକୁଟ ଧାରଣ କରିଥିବା ଭାବରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।
କପିଲଶ୍ଚ ଋଷିଃ ପ୍ରୋକ୍ତୋ ଗାଯତ୍ରୀ ଛନ୍ଦ ଈରିତମ୍
ଏଠି କପିଳ ଋଷି ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ ଏବଂ ଛନ୍ଦ ହେଉଛି ଗାୟତ୍ରୀ।
ଧ୍ଯାଯେତ୍ପିତୃଗଣଂ ଶୁକ୍ରଂ ଚତୁର୍ଭିର୍ବାହୁଭିର୍ଵୃତମ୍
ପିତୃମାନ୍ୟଙ୍କୁ ଶୁକ୍ର ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏବଂ ଚାରିଟି ହାତ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ ଭାବରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଶୁନଃଶେପ ଋଷିଶ୍ଚାସ୍ଯ ତ୍ରିଷ୍ଟୁପ୍ଛନ୍ଦଶ୍ଚ ଦେଵତା
ଏଠି ଋଷି ହେଉଛନ୍ତି ଶୁନଃଶେପ, ଛନ୍ଦ ହେଉଛି ତୃଷ୍ଟୁପ୍ ଏବଂ ଦେବତା ଉଲ୍ଲେଖିତ ଅନୁଯାୟୀ।
ଦୌଵାରିକଂ ଚାଷ୍ଟଭୁଜଂ କୃଷ୍ଣଵର୍ଣଂ ଵିଚିନ୍ତଯେତ୍
ଅଷ୍ଟଭୁଜ ଦ୍ୱାରପାଳ, କଳାବର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଯୋ ନଃ ପିତେତି ମନ୍ତ୍ରେଣ ପୂଜଯେଦ୍ଭକ୍ତିତତ୍ପରଃ
‘ଯୋ ନଃ ପିତା’ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଭକ୍ତି ଓ ନିଷ୍ଠା ସହିତ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଵୈଶ୍ଵାନର ଋଷିଶ୍ଚାସ୍ଯ ଗାଯତ୍ରୀ ଛନ୍ଦ ଈରିତମ୍
ଏଠି ବୈଶ୍ୱାନର ଋଷି ଏବଂ ଛନ୍ଦ ହେଉଛି ଗାୟତ୍ରୀ।
ଶଂଖାଭଂ ଚୈଵ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ଦ୍ଵିଭୁଜଂ ଚକ୍ରଧାରିଣମ୍
ଶଂଖ ପରି ଦେହ, ଦୁଇଟି ହାତ ଥିବା ଏବଂ ଚକ୍ର ଧାରଣ କରିଥିବା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଶଂଖପଦ୍ମଧରଂ ଚୈଵ ମହିଷସ୍ଥଂ ଵିଚିନ୍ତଯେତ୍ 2.2.11.
ଶଂଖ ଓ ପଦ୍ମ ଧାରଣ କରିଥିବା, ମହିଷ ଉପରେ ବସିଥିବା ଭାବରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।