ଆସନଂ ପୂଜଯେତ୍ପୂର୍ଵଂ ଧର୍ମେଣାପି ସ୍ଵଶକ୍ତିତଃ
ପ୍ରଥମେ, ନିଜ ଶକ୍ତି ଓ ଧର୍ମ ଅନୁସାରେ ଆସନକୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଆଧାରଶକ୍ତିଂ ପୃଥିଵୀଂ ପୂଜଯେତ୍ତତ୍ର ପଙ୍କଜମ୍
ସେଠାରେ ଆଧାର ଶକ୍ତି ଭାବେ ପୃଥିବୀକୁ ଓ ପଦ୍ମକୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ସିତଚନ୍ଦନଯୁକ୍ତେନ ଶ୍ଵେତପୁଷ୍ପଂ ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ଚ
ଧଳା ଚନ୍ଦନ ଦେଇ ଧଳା ଫୁଲ ଧରିବା ଉଚିତ।
ଆଵାହ୍ଯ ଚାସନଂ ଦଦ୍ଯାତ୍ତତଃ ପାଦ୍ଯାଦିକତ୍ରଯମ୍
ଆବାହନ କରି, ଆସନ ଦେବା ଓ ପାଦ୍ୟାଦି ତିନି ପ୍ରକାର ଦେବା ଉଚିତ।
ଅସ୍ଯ ମନ୍ତ୍ରସ୍ଯ ଚ ଋଷିଶ୍ଛନ୍ଦୋ ଗାଯତ୍ରମୀରିତମ୍
ଏହି ମନ୍ତ୍ରର ଋଷି ଓ ଛନ୍ଦ ଗାୟତ୍ରୀ ବୋଲି କହାଯାଇଛି।
ମଂଦରଂ ଵିଜଯଂ ସୋମଂ ମହାଦେଵଂ ଚ ମାଧଵମ୍
ମନ୍ଦର, ବିଜୟ, ସୋମ, ମହାଦେବ ଓ ମାଧବ।
ଜଯା ଚ ଵିଜଯା ଚୈଵ ସତ୍ଯା ମାଯା ଶିଵାଂବିକା
ଜୟା, ବିଜୟା, ସତ୍ୟା, ମାୟା, ଶିବା ଓ ଅମ୍ବିକାଙ୍କୁ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି।
ପୁଷ୍ପାଞ୍ଜଲିତ୍ରଯଂ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଵାସ୍ତୋଷ୍ପତଯ ଇତ୍ଯପି
ଏଠାରେ ତିନି ମୁଠି ଫୁଲ ଦେବାକୁ କୁହାଯାଇଛି, ଯାହାକୁ ବାସ୍ତୋଷ୍ପତି ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ।
ଵାସ୍ତୋଷ୍ପତେ ଭଵ ମତେ ଇତି ଧ୍ଯାତ୍ଵା ଋତଂ ଚେତି ମଂତ୍ରେଣ ପୂଜଯେତ୍
‘ବାସ୍ତୋଷ୍ପତେ ଭବ ମତେ’ ଏହି ମନ୍ତ୍ରକୁ ଚିନ୍ତା କରି, ‘ଋତଂ ଚ’ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ସୂର୍ଯଶ୍ଚ ଦେଵତା ଖ୍ଯାତଃ ପ୍ରୀଣିତଃ କୁଲିଶାଯୁଧଃ 2.2.11.
ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦେବତା ଭାବେ ପରିଚିତ, ଯିଏ କୁଳିଶ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିଥାନ୍ତି, ସେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।
ରକ୍ତପଦ୍ମଦ୍ଵଯଧରଂ କୁଂଡଲାଦ୍ଯୈଃ ସୁଶୋଭିତମ୍
ଦୁଇଟି ଲାଲ ପଦ୍ମ ଧରିଥିବା, କୁଣ୍ଡଳ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଆଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ।
ହଂସସ୍ଯ ଇତି ମଂତ୍ରସ୍ଯ ଋଷିରୌତଥ୍ଯ ଈରିତଃ
‘ହଂସସ୍ୟ’ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ପାଇଁ ଋଷି ହେଲେ ଔତଥ୍ୟ, ଏହିପରି କୁହାଯାଇଛି।
ନୀଲୋତ୍ପଲଦ୍ଵଯଧରଂ ସତ୍ଯଂ ମୃତ୍ଯୂପରିସ୍ଥିତମ୍
ଦୁଇଟି ନୀଳ କମଳ ଧରିଥିବା, ସତ୍ୟ, ମୃତ୍ୟୁ ଉପରେ ଅବସ୍ଥିତ।
ସ୍ଵଂ ମଦାତ୍ଵମିତି ମନ୍ତ୍ରେଣ ଶ୍ଵେତଚନ୍ଦନପୁଷ୍ପକୈଃ
‘ସ୍ୱଂ ମଦାତ୍ୱମିତି’ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ଧଳା ଚନ୍ଦନ ଓ ଫୁଲ ଦେଇ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଉଦ୍ଧର୍ଷଣ ଇତି ମଂତ୍ରେଣ କୃଷ୍ଣପୁଷ୍ପୈରଥାର୍ଚଯେତ୍ ସଵିତା ଚୈଵ ଵିଜ୍ଞେଯଃ ପ୍ରୀତଯେ ଚ ଵୃଷସ୍ଯ ଚ
‘ଉଦ୍ଧର୍ଷଣ’ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ସହିତ କଳା ଫୁଲ ଦେଇ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ସବିତାଙ୍କୁ ବୃଷଭଙ୍କ ପ୍ରସନ୍ନତା ପାଇଁ ମନେ କରିବା ଉଚିତ।
ଶୁଲ୍କଵର୍ଣଂ ତଥାକାଶମୃଷ୍ଟିସଂଘୈଶ୍ଚ ସଂସ୍ତୁତମ୍
ପିତଳ ରଙ୍ଗର ଓ ଆକାଶ ସଦୃଶ, ଋଷିମାନେ ଯାହାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି।
ଶନ୍ନୋ ଦେଵୀତି ପଠନାଦ୍ଗନ୍ଧପୁଷ୍ପାଦିଭିର୍ଯଜେତ୍ ଦେଵତା ଚ ଭଵେଚ୍ଚାଗ୍ନିରାକାଶପ୍ରୀତଯେ ନ୍ଯସେତ୍
‘ଶନ୍ନୋ ଦେବୀ’ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ପଢି ଗନ୍ଧ, ଫୁଲ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ଦେବତା ହେଉଛନ୍ତି ଅଗ୍ନି, ଆକାଶର ପ୍ରସନ୍ନତା ପାଇଁ ଏହିପରି କରିବା ଉଚିତ।
ଧ୍ଵଜହସ୍ତମହାବାହୁଂ ମରୁଦ୍ଭିଶ୍ଚୋପସେଵିତମ୍
ଧ୍ୱଜ ଧରିଥିବା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁ ଓ ମରୁତମାନେ ଯାହାଙ୍କୁ ସେବନ୍ତି।
ରାଜାନ ଇତି ମନ୍ତ୍ରେଣ ପୂଜଯେତ୍ସିତତଂଡୁଲୈଃ
‘ରାଜାନ’ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ଧଳା ଚାଉଳ ଦେଇ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଦେଵତା ଚ ଭଵେଦ୍ଵାଯୁଃ ପ୍ରୀତଯେ ତସ୍ଯ ଯୋଜଯେତ୍ 2.2.11.
ଦେବତା ହେଉଛନ୍ତି ବାୟୁ; ତାଙ୍କର ପ୍ରସନ୍ନତା ପାଇଁ ଏହିପରି କରିବା ଉଚିତ।
ରାଜାନ ଇତି ଚ ଋଚା ପୂଜଯେଦ୍ଗନ୍ଧଚନ୍ଦନୈଃ ଦେଵତା ଚ ଭଵେଦ୍ଵାଯୁଃ ପ୍ରୀତଯେ ଵିନିଯୋଜଯେତ୍
‘ରାଜାନ’ ଏହି ଋଚା ସହିତ ଗନ୍ଧ ଓ ଚନ୍ଦନ ଦେଇ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ଦେବତା ହେଉଛନ୍ତି ବାୟୁ, ତାଙ୍କ ପ୍ରସନ୍ନତା ପାଇଁ ଏହିପରି କରିବା ଉଚିତ।
ଵିତଥଂ ଶ୍ଯାମଵର୍ଣଂ ଚ ଚତୁର୍ଭିର୍ବାହୁଭିର୍ଵୃତମ୍ ମେଷାରୂଢଂ ଵିଶାଲାକ୍ଷଂ ରାଜାନୋ ମହ୍ଯମୀରଯନ୍
ବିତଥ, କଳା ରଙ୍ଗର, ଚାରିଟି ବାହୁ ଦ୍ୱାରା ଘେରା, ମେଷ ଉପରେ ବସିଥିବା, ବଡ଼ ଆଖି ଥିବା, ରାଜାମାନେ ଯାହାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି।
ଗୃହକ୍ଷତଂ ତଥା ଶୁକ୍ଲଂ ଚତୁର୍ଭିର୍ଗର୍ଦଭୈର୍ଵୃତମ୍
ଗୃହକ୍ଷତ, ଧଳା ରଙ୍ଗର, ଚାରିଟି ଗଧା ଦ୍ୱାରା ଘେରା।
ପୀତଵସ୍ତ୍ରଧରଂ ଦେଵଂ ଜଟାମୁକୁଟସଂଯୁତମ୍
ପୀତବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା ଦେବତା, ଜଟା ଓ ମୁକୁଟରେ ଶୋଭିତ।
ପୁଷ୍ପଦଂତ ଋଷିସ୍ତ୍ରିଷ୍ଟୁପ୍ଛନ୍ଦଶ୍ଚ ପରିକୀର୍ତିତମ୍
ଏଠାରେ ପୁଷ୍ପଦନ୍ତ ଋଷି ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ ହେଉଛନ୍ତି ଏବଂ ଛନ୍ଦ ହେଉଛି ତୃଷ୍ଟୁପ୍।
ଯମଂ ଧ୍ଯାଯେତ୍କୃଷ୍ଣଵର୍ଣଂ ମହିଷସ୍ଥଂ ଦ୍ଵିବାହୁକମ୍
ଏଠି ଯମଙ୍କୁ କଳାବର୍ଣ୍ଣ, ମହିଷ ଉପରେ ବସିଥିବା ଏବଂ ଦୁଇଟି ହାତ ଥିବା ଭାବରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଈଶାନେତି ଚ ମନ୍ତ୍ରେଣ ପୂଜଯେତ୍କୁସୁମାଦିନା
‘ଈଶାନ’ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଫୁଲ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଷଡାନନଂ ଚ ଗନ୍ଧର୍ଵଂ ପୀତଂ ଧ୍ଯାଯେଚ୍ଚତୁର୍ଭୁଜମ୍
ଛଅଟି ମୁଣ୍ଡ ଥିବା, ହଳଦିଆ ରଙ୍ଗର, ଚାରିଟି ହାତ ଥିବା ଗନ୍ଧର୍ବଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଯଦ୍ଦେଵ ଇତି ମନ୍ତ୍ରେଣ ପୂଜଯେତ୍କୁସୁମାଦିନା ହିରଣ୍ଯଗର୍ଭୋ ଦେଵତାସ୍ଯ ପ୍ରୀତଯେ ଵିନିଯୋଜଯେତ୍
‘ଯଦ୍ଦେବ’ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଫୁଲ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଏଠି ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ ଦେବତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ପ୍ରସନ୍ନତା ପାଇଁ ଆହ୍ୱାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଭୃଙ୍ଗରାଜଂ ଜଟାରୂଢଂ ସ୍ଵଚ୍ଛଂ ପୀତାଂବରଂ ଶୁଭମ୍ 2.2.11.
ଭୃଙ୍ଗରାଜଙ୍କୁ ଜଟାଧାରୀ, ଶୁଭ୍ର, ହଳଦିଆ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା ଏବଂ ମଙ୍ଗଳମୟ ଭାବରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।