ଶ୍ଵେତଂ ଚତୁର୍ଭୁଜଂ ଶାଂତଂ କୁଣ୍ଡଲାଦ୍ଯୈରଲଂକୃତମ୍
ସେ ଧଳା, ଚାରିଟି ହାତ, ଶାନ୍ତ ଓ କୁଣ୍ଡଳ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗହନାରେ ଶୋଭିତ।
ପିତୃଵୈଶ୍ଵାନରୋପେତଂ କୁଟିଲଭ୍ରୂପଶୋଭିତମ୍
ସେ ପିତୃ ଓ ବୈଶ୍ୱାନର ସହିତ ଅଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ବାକୁଡ଼ି ଭୃକୁଟି ଅତି ଶୋଭା ପାଉଛି।
thumb|500px|ଵାସ୍ତୁପୁରୁଷ thumb|500px|ଵାସ୍ତୁପୁରୁଷଃ. ମୂର୍ଧନ୍ଯଗ୍ନିଂ ସମାଵିଶ୍ଯ ମୁଖେ ଵାଯୁଃ ସମାହିତଃ
ମୁଣ୍ଡର ଶିରେ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ପ୍ରାଣବାୟୁ ମୁଁହରେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ହୁଏ।
ଵକ୍ଷସ୍ଥଲେ ଽପରାଂ ସଂଧ୍ଯାଂ ଯଜେଚ୍ଚୈଵ ଯଥାଵିଧି
ଛାତିରେ ଯଥାବିଧି ସଂଧ୍ୟାକୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ସର୍ପେନ୍ଦ୍ରାଵାସନସ୍ଥୌ ଚ ଵାମେ ଦକ୍ଷଂ ଵିଭାଵଯେତ୍
ସର୍ପରାଜଙ୍କ ଆସନର ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଦକ୍ଷଙ୍କୁ ଭାବିବା ଉଚିତ।
ରୁଦ୍ରଶ୍ଚ ରାଜଯକ୍ଷ୍ମା ଚ ଵାମହସ୍ତେ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତୌ
ବାମ ହାତରେ ରୁଦ୍ର ଓ ରାଜୟକ୍ଷ୍ମା ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି।
ଉଭୌ ଜ୍ଞେଯୌ ତଥା ଜାନ୍ଵୋରୁଭୌ ଗନ୍ଧର୍ଵପୁଷ୍ପକୌ
ଦୁଇ ଜଣଙ୍କୁ ଗୁଡ଼ିକୁ ଜାଙ୍ଘରେ ଜାଣିବା ଉଚିତ, ଦୁଇ ଉରୁରେ ଗନ୍ଧର୍ବ ପୁଷ୍ପକ ଅଛନ୍ତି।
ଜଯଶକ୍ରୌ ତଥା ମେଢ୍ରେ ପଦଯୋଃ ପିତରସ୍ତଥା
ଯୌନେନ୍ଦ୍ରିୟରେ ଜୟ ଓ ଶକ୍ର ଅଛନ୍ତି, ପାଦରେ ପିତୃମାନେ ଅଛନ୍ତି।
ମନ୍ଦରଂ ଦୀର୍ଘଯୁକ୍ତେନ ଷଡଙ୍ଗାନି ସମାଚରେତ୍
ଦୀର୍ଘ ମନ୍ଦର ସହିତ ଷଡଂଗ ପୂରଣ କରିବା ଉଚିତ।
ଵାସ୍ତ୍ଵୀଶାଯ ଵିଦ୍ମହେତି ତନ୍ନୋ ଵିଷ୍ଣୁଃ ପ୍ରଚୋଦଯାତ୍ 2.2.11.
ଆମେ ବାସ୍ତୁର ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଜାଣିବା, ବିଷ୍ଣୁ ଆମକୁ ପ୍ରେରଣା ଦିଅନ୍ତୁ।
ଆସନଂ ପୂଜଯେତ୍ପୂର୍ଵଂ ଧର୍ମେଣାପି ସ୍ଵଶକ୍ତିତଃ
ପ୍ରଥମେ, ନିଜ ଶକ୍ତି ଓ ଧର୍ମ ଅନୁସାରେ ଆସନକୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଆଧାରଶକ୍ତିଂ ପୃଥିଵୀଂ ପୂଜଯେତ୍ତତ୍ର ପଙ୍କଜମ୍
ସେଠାରେ ଆଧାର ଶକ୍ତି ଭାବେ ପୃଥିବୀକୁ ଓ ପଦ୍ମକୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ସିତଚନ୍ଦନଯୁକ୍ତେନ ଶ୍ଵେତପୁଷ୍ପଂ ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ଚ
ଧଳା ଚନ୍ଦନ ଦେଇ ଧଳା ଫୁଲ ଧରିବା ଉଚିତ।
ଆଵାହ୍ଯ ଚାସନଂ ଦଦ୍ଯାତ୍ତତଃ ପାଦ୍ଯାଦିକତ୍ରଯମ୍
ଆବାହନ କରି, ଆସନ ଦେବା ଓ ପାଦ୍ୟାଦି ତିନି ପ୍ରକାର ଦେବା ଉଚିତ।
ଅସ୍ଯ ମନ୍ତ୍ରସ୍ଯ ଚ ଋଷିଶ୍ଛନ୍ଦୋ ଗାଯତ୍ରମୀରିତମ୍
ଏହି ମନ୍ତ୍ରର ଋଷି ଓ ଛନ୍ଦ ଗାୟତ୍ରୀ ବୋଲି କହାଯାଇଛି।
ମଂଦରଂ ଵିଜଯଂ ସୋମଂ ମହାଦେଵଂ ଚ ମାଧଵମ୍
ମନ୍ଦର, ବିଜୟ, ସୋମ, ମହାଦେବ ଓ ମାଧବ।
ଜଯା ଚ ଵିଜଯା ଚୈଵ ସତ୍ଯା ମାଯା ଶିଵାଂବିକା
ଜୟା, ବିଜୟା, ସତ୍ୟା, ମାୟା, ଶିବା ଓ ଅମ୍ବିକାଙ୍କୁ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି।
ପୁଷ୍ପାଞ୍ଜଲିତ୍ରଯଂ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଵାସ୍ତୋଷ୍ପତଯ ଇତ୍ଯପି
ଏଠାରେ ତିନି ମୁଠି ଫୁଲ ଦେବାକୁ କୁହାଯାଇଛି, ଯାହାକୁ ବାସ୍ତୋଷ୍ପତି ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ।
ଵାସ୍ତୋଷ୍ପତେ ଭଵ ମତେ ଇତି ଧ୍ଯାତ୍ଵା ଋତଂ ଚେତି ମଂତ୍ରେଣ ପୂଜଯେତ୍
‘ବାସ୍ତୋଷ୍ପତେ ଭବ ମତେ’ ଏହି ମନ୍ତ୍ରକୁ ଚିନ୍ତା କରି, ‘ଋତଂ ଚ’ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ସୂର୍ଯଶ୍ଚ ଦେଵତା ଖ୍ଯାତଃ ପ୍ରୀଣିତଃ କୁଲିଶାଯୁଧଃ 2.2.11.
ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦେବତା ଭାବେ ପରିଚିତ, ଯିଏ କୁଳିଶ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିଥାନ୍ତି, ସେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।
ରକ୍ତପଦ୍ମଦ୍ଵଯଧରଂ କୁଂଡଲାଦ୍ଯୈଃ ସୁଶୋଭିତମ୍
ଦୁଇଟି ଲାଲ ପଦ୍ମ ଧରିଥିବା, କୁଣ୍ଡଳ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଆଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ।
ହଂସସ୍ଯ ଇତି ମଂତ୍ରସ୍ଯ ଋଷିରୌତଥ୍ଯ ଈରିତଃ
‘ହଂସସ୍ୟ’ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ପାଇଁ ଋଷି ହେଲେ ଔତଥ୍ୟ, ଏହିପରି କୁହାଯାଇଛି।
ନୀଲୋତ୍ପଲଦ୍ଵଯଧରଂ ସତ୍ଯଂ ମୃତ୍ଯୂପରିସ୍ଥିତମ୍
ଦୁଇଟି ନୀଳ କମଳ ଧରିଥିବା, ସତ୍ୟ, ମୃତ୍ୟୁ ଉପରେ ଅବସ୍ଥିତ।
ସ୍ଵଂ ମଦାତ୍ଵମିତି ମନ୍ତ୍ରେଣ ଶ୍ଵେତଚନ୍ଦନପୁଷ୍ପକୈଃ
‘ସ୍ୱଂ ମଦାତ୍ୱମିତି’ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ଧଳା ଚନ୍ଦନ ଓ ଫୁଲ ଦେଇ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଉଦ୍ଧର୍ଷଣ ଇତି ମଂତ୍ରେଣ କୃଷ୍ଣପୁଷ୍ପୈରଥାର୍ଚଯେତ୍ ସଵିତା ଚୈଵ ଵିଜ୍ଞେଯଃ ପ୍ରୀତଯେ ଚ ଵୃଷସ୍ଯ ଚ
‘ଉଦ୍ଧର୍ଷଣ’ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ସହିତ କଳା ଫୁଲ ଦେଇ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ସବିତାଙ୍କୁ ବୃଷଭଙ୍କ ପ୍ରସନ୍ନତା ପାଇଁ ମନେ କରିବା ଉଚିତ।
ଶୁଲ୍କଵର୍ଣଂ ତଥାକାଶମୃଷ୍ଟିସଂଘୈଶ୍ଚ ସଂସ୍ତୁତମ୍
ପିତଳ ରଙ୍ଗର ଓ ଆକାଶ ସଦୃଶ, ଋଷିମାନେ ଯାହାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି।
ଶନ୍ନୋ ଦେଵୀତି ପଠନାଦ୍ଗନ୍ଧପୁଷ୍ପାଦିଭିର୍ଯଜେତ୍ ଦେଵତା ଚ ଭଵେଚ୍ଚାଗ୍ନିରାକାଶପ୍ରୀତଯେ ନ୍ଯସେତ୍
‘ଶନ୍ନୋ ଦେବୀ’ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ପଢି ଗନ୍ଧ, ଫୁଲ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ଦେବତା ହେଉଛନ୍ତି ଅଗ୍ନି, ଆକାଶର ପ୍ରସନ୍ନତା ପାଇଁ ଏହିପରି କରିବା ଉଚିତ।
ଧ୍ଵଜହସ୍ତମହାବାହୁଂ ମରୁଦ୍ଭିଶ୍ଚୋପସେଵିତମ୍
ଧ୍ୱଜ ଧରିଥିବା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁ ଓ ମରୁତମାନେ ଯାହାଙ୍କୁ ସେବନ୍ତି।
ରାଜାନ ଇତି ମନ୍ତ୍ରେଣ ପୂଜଯେତ୍ସିତତଂଡୁଲୈଃ
‘ରାଜାନ’ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ଧଳା ଚାଉଳ ଦେଇ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଦେଵତା ଚ ଭଵେଦ୍ଵାଯୁଃ ପ୍ରୀତଯେ ତସ୍ଯ ଯୋଜଯେତ୍ 2.2.11.
ଦେବତା ହେଉଛନ୍ତି ବାୟୁ; ତାଙ୍କର ପ୍ରସନ୍ନତା ପାଇଁ ଏହିପରି କରିବା ଉଚିତ।