ଦୁର୍ଗୋତ୍ଥାନଂ ତୁଲାଯାଂ ତୁ ଵିଷ୍ଣୁର୍ନିଦ୍ରାଂ ଜହାତ୍ଯସୌ
ତୁଳା ରାଶି ଉଦୟ ହେଲେ, ସେ ସମୟରେ ବିଷ୍ଣୁ ନିଦ୍ରା ଛାଡ଼ନ୍ତି ।
ତିଥିଵିଧାନଵର୍ଣନମ୍ କାଲେ ତାନ୍ଯେଵ କର୍ମାଣି ଫଲଂ ଯଚ୍ଛଂତି କୁର୍ଵତାମ୍
ଯଥାସମୟରେ କରାଯାଇଥିବା ସେଇ କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ତାହାର ଫଳ ମିଳେ ।
ମୁହୁର୍ବାଲ୍ଯେ କର୍ମଫଲଂ ତ୍ରିକାଲେଽପି ନ ଵିଦ୍ଯତେ
ଶିଶୁବୟସରେ, ତିନି ବେଳା ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ମିଳେ ନାହିଁ ।
କାଲସ୍ତୁ ଗୁଣଭାଵେନ ସର୍ଵକାଲାଶ୍ରିତା କ୍ରିଯା
ସମୟ ତାହାର ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟର ଆଧାର ହୁଏ ।
ଅତଃ କାଲଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ନିମିତ୍ତଂ କର୍ମଣାମିହ । କାଲେ ହ୍ଯମୂର୍ତିର୍ଭଗଵାନେକ ଏଵ ତୁ ଯଦ୍ଯପି
ଏହିଠାରେ କାର୍ଯ୍ୟର କାରଣ ଭାବରେ ସମୟକୁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି; କାରଣ ଭଗବାନ ଅରୂପ ଏବଂ ଏକ, ତଥାପି ସମୟ ତାଙ୍କର ରୂପ ।
ତିଥିନକ୍ଷତ୍ରଵାରାଦୌ ରାତ୍ରିଯୋଗାଦଯୋପି ଯେ ସାଧନାନି ଭଵନ୍ତ୍ଯେତେ ସ୍ଵାତନ୍ତ୍ର୍ଯେଣ ନ କସ୍ଯଚିତ୍
ତିଥି, ନକ୍ଷତ୍ର, ବାର, ରାତିର ଯୋଗ ଇତ୍ୟାଦି ଯେଉଁ ସାଧନ ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକ କାହାର ପାଇଁ ନିଜେ ନିଜେ କାମ କରେ ନାହିଁ ।
ଧର୍ମସ୍ଯ ଵାପ୍ଯଧର୍ମସ୍ଯ ମୁଖ୍ଯୋ ଵ୍ଯାପାର ଏଵ ସଃ
ଧର୍ମ କିମ୍ବା ଅଧର୍ମ ପାଇଁ, ପ୍ରଧାନ କାରଣ କାର୍ଯ୍ୟ ହିଁ ।
ପାଲଯନ୍ସ୍ଵର୍ଗମାପ୍ନୋତି ହିତ୍ଵା ପ୍ରାପ୍ନୋତ୍ଯଧୋଗତିମ୍
ଏହାକୁ ଅନୁସରଣ କଲେ ସ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ; ଛାଡ଼ିଦେଲେ ନିମ୍ନ ଗତି ମିଳେ ।
କାଲଭାଗୋ ନିଃସହାଯୋ ଯେଽପି ସ୍ଯୁଃ କର୍ମସାଧନାଃ
ସମୟର ଅଂଶ ନଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧନ ମଧ୍ୟ ଶକ୍ତିହୀନ ହୁଏ ।
ଏକୋଦ୍ଦିଷ୍ଟଂ ତୁ ମଧ୍ଯାହ୍ନଵ୍ଯାପିନ୍ଯାଂ ହି ସମାଚରେତ୍
ଏକୋଦ୍ଦିଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟାହ୍ନ ବେଳେ କରିବା ଉଚିତ ।
ନ ତୁ ପୂର୍ଵାହ୍ଣମଧ୍ଯାହ୍ନପରାହ୍ଣେଷୁ ଯଥୋଚିତମ୍ 2.2.7.
କିନ୍ତୁ ପ୍ରଭାତ, ମଧ୍ୟାହ୍ନ କିମ୍ବା ବିକାଶ ସମୟରେ ଏହା ଉପଯୁକ୍ତ ନୁହେଁ ।
ଏକୋ ହି କାଲଃ ପ୍ରାତସ୍ତୁ ଵୃଦ୍ଧିଶ୍ରାଦ୍ଧାଦିସାଧନେ
ବୃଦ୍ଧି ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଇତ୍ୟାଦି କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ପ୍ରଭାତ ବେଳେ ଏକମାତ୍ର ସମୟ ଅଛି ।
ଦେଵେଭ୍ଯୋ ବ୍ରହ୍ମଣା ଦତ୍ତଃ ପୂର୍ଵାହ୍ଣସ୍ତିଥିଭିଃ ସହ
ପ୍ରଭାତ ସମୟ ଓ ତିଥିଗୁଡ଼ିକୁ ବ୍ରହ୍ମା ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ଦେଇଥିଲେ ।
ପୂର୍ଵାହ୍ଣମାତ୍ରସଂପ୍ରାପ୍ତୌ ତତୋ ଦେଵାନ୍ପ୍ରପୂଜଯେତ୍
ପ୍ରଭାତ ସମୟ ଆସିଲେ, ସେତେବେଳେ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ ।
ଖର୍ଵା ଦର୍ପା ତଥା ହିଂସ୍ରା ତିଥିଶ୍ଚ ତ୍ରିଵିଧା ଭଵେତ୍
ତିଥି ତିନି ପ୍ରକାରର ହୁଏ—ଖର୍ବା, ଦର୍ପା ଓ ହିଂସ୍ରା।
ହିଂସ୍ରା ତୁ କ୍ଷଯଜା ଜ୍ଞେଯା କାଲଭେଦେନ ଗୃହ୍ଯତେ
ହିଂସ୍ରା ତିଥି କ୍ଷୟ ହେଉଥିବା ବେଳେ ହୁଏ ବୋଲି ଜଣାଯିବା ଉଚିତ, ଏହା ସମୟର ଭିନ୍ନତା ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରାଯାଏ।
ଶୁକ୍ଲପକ୍ଷେ ପରା ଗ୍ରାହ୍ଯା କୃଷ୍ଣେ ପୂର୍ଵା ପ୍ରଶସ୍ଯତେ
ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ପରେ ଆସୁଥିବା ତିଥି ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ, କୃଷ୍ଣପକ୍ଷରେ ପୂର୍ବରୁ ଥିବା ତିଥି ସ୍ତୁତିୟ।
ଯଥାଵାସ୍ତେ ରଵିର୍ଭାତି ଘଟିକା ଦଶ ଵାପି ଵା
ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ରହିଥାଏ, ସେପରି ଦଶ ଘଟିକା କିମ୍ବା ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ସମୟ ଆଲୋକିତ କରେ।
ଶୁକ୍ଲେ ଵା ଯଦି ଵା କୃଷ୍ଣେ ଖର୍ଵା ଦର୍ପା ତିଥିଶ୍ଚ ଯା 2.2.7.
ଶୁକ୍ଳ କିମ୍ବା କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ଯେଉଁଥିରେ ଥାଉ, ଯେଉଁ ତିଥି ଖର୍ବା କିମ୍ବା ଦର୍ପା ଅଟୁଟ ରହିଥାଏ।
ଦିନଦ୍ଵଯେଽପି କୁତପେ ଅସ୍ତଗାଂ ତିଥିମାଶ୍ରଯେତ୍ ଵ୍ରତେ ଚ ଵୃଦ୍ଧିଗାମିନ୍ଯାଂ ଯତ୍ରୋଦଯୋ ରଵେର୍ଭଵେତ୍
ଦୁଇ ଦିନ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁ ତିଥି ଅସ୍ତ ହୋଇଯାଏ, ସେହି ତିଥିକୁ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ। ଯେଉଁ ବ୍ରତ ଉନ୍ନତିକୁ ନେଇଯାଏ, ସେଠାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ଯେଉଁ ତିଥିରେ ହୁଏ, ସେଉଁଠି ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଅମାଵାସ୍ଯପାର୍ଵଣେ ଚ ସା ତିଥିଃ ପିତୃପୂଜନେ
ଅମାବାସ୍ୟା ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ, ସେହି ତିଥି ପିତୃପୂଜା ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ।
ଅସ୍ତଗାମିତିଥିର୍ଯତ୍ର ସା ତିଥିଃ ପିତୃମଂଦିରମ୍
ଯେଉଁଠି ତିଥି ଅସ୍ତ ହୋଇଯାଏ, ସେହି ତିଥି ପିତୃମନ୍ଦିର ପାଇଁ ହୁଏ।
ଶୁକ୍ଲପକ୍ଷେ ଚ କୃଷ୍ଣେ ଚ ଯୋ ଯୋଗଃ ପରପୂର୍ଵଯୋଃ ସା ପୂଜ୍ଯା ଚ ସ୍ଵକୃତ୍ଯେଷୁ ପକ୍ଷଯୋରୁଭଯୋରପି
ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ଓ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ଦୁହିଁରେ, ପରେ ଓ ପୂର୍ବରୁ ଆସୁଥିବା ତିଥିର ଯୋଗ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଦୁହିଁ ପକ୍ଷରେ ପୂଜ୍ୟ।
ପୂଜ୍ଯା ହି ଵ୍ଯସ୍ତଂ ସଂତ୍ଯଜ୍ଯ ପୂର୍ଵଂ ଚୈକାଦଶୀଯୁଗମ୍
ଯେଉଁ ତିଥି ପୂଜ୍ୟ, ତାହାକୁ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ, ଅଲଗା ଥିବା ଓ ପୂର୍ବରୁ ଏକାଦଶୀ ଯୋଗକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।
ଏତା ଉପୋଷ୍ଯାସ୍ତିଥଯଃ ପୁଣ୍ଯାଃ ସ୍ଯୁର୍ଧର୍ମଵେଦିଭିଃ
ଏହି ତିଥିଗୁଡ଼ିକୁ ଉପବାସ ଭାବେ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଉଚିତ; ଏହା ଧର୍ମ ଜାଣିଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଶୁଭ।
ବାଣେନ ଵିଦ୍ଧା ଯା ଷଷ୍ଠୀ ମୁନିଵିଦ୍ଧା ତଥାଷ୍ଟମୀ
ବାଣ ଦ୍ୱାରା ବିଦ୍ଧ ଯେଉଁ ଷଷ୍ଠୀ ଓ ଋଷି ଦ୍ୱାରା ବିଦ୍ଧ ଯେଉଁ ଅଷ୍ଟମୀ।
ଅମାଵାସ୍ଯା ଭୂତଵିଦ୍ଧା ନୋପୋଷ୍ଯା ମୁନିନାପି ଚ
ଭୂତ ଦ୍ୱାରା ବିଦ୍ଧ ଅମାବାସ୍ୟା ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ଉପବାସ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଵିଦ୍ଧା ଯେ ନାଭିନିନ୍ଦ୍ଯାଃ ସ୍ଯୁର୍ଯୁକ୍ତାସ୍ତେନାଭିନନ୍ଦିତାଃ
ଯେଉଁ ବିଦ୍ଧ ତିଥିଗୁଡ଼ିକ ଅପମାନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଯେତେବେଳେ ଯଥାଯଥ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ତୁତି କରିବା ଉଚିତ।
ତାମସ୍ତାଂ ତୁ ତିଥିଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଯୁଗ୍ମାନ୍ଯପୂଜ୍ଯତାମିଯୁଃ 2.2.7.
ଏପରି ତିଥି ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ, ଯୁଗଳ ତିଥିଗୁଡ଼ିକ ପୂଜାଯୋଗ୍ୟ ରହିନଥାନ୍ତି।
ନକ୍ତାଦିଵ୍ରତଯୋଗେ ତୁ ଦିଵାସଂଵର୍ଦ୍ଧମର୍କରାନ୍
ରାତି ଓ ଅନ୍ୟ ବ୍ରତର ଯୋଗରେ, ଦିନରେ ସୂର୍ଯ୍ୟର ତେଜ ବଢ଼ିଯାଏ।