ସ ଚ ତିଥ୍ଯାତ୍ମକୋ ମାସଶ୍ଚାନ୍ଦ୍ରଃ ଶ୍ରଵଣଭାସ୍କରଃ
ଏହି ଚନ୍ଦ୍ରମାସଟି ତିଥି ଆଧାରିତ ଥାଏ ଏବଂ ଏହାକୁ 'ଶ୍ରବଣ ଭାସ୍କର' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଗୌଣୋଽପ୍ଯସୌ ଯୁଗାଦ୍ଯାଦେରନୁରୋଧେନ ଵର୍ଧନାତ୍
ଏହାକୁ ମଧ୍ୟ ଦ୍ୱିତୀୟ ମାନାଯାଏ, କାରଣ ଏହା ଯୁଗ ଆରମ୍ଭ ସହିତ ବଢିଯାଏ।
ଚୈତ୍ରାଦ୍ଯାଶ୍ଚାନ୍ଦ୍ରମାସା ଯେ ଦ୍ଵାଦଶାପି ତୁ ଯୋଗତଃ
ଚୈତ୍ର ଆଦିରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ଦ୍ୱାଦଶ ଚନ୍ଦ୍ରମାସ ଯୋଗ ଅନୁଯାୟୀ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହୁଏ।
ଵିଶାଖଯାଦ୍ଯେଷୁ ଯା ଵା ତଥା ଭାଦ୍ରପଦେନ ଵା
ବିଶାଖା ଆଦି ମାସମାନେ ହେଉ କିମ୍ବା ଭାଦ୍ରପଦ ଆଦି ମାସମାନେ ହେଉ, ଏହି ଭଳି ହୁଏ।
ଯୋଽସୌ ଯଦ୍ଯପି ଚୈତ୍ରାଦୌ ନୈଷ୍ଠିକୋଽପି ପ୍ରଲଭ୍ଯତେ 2.2.6.
ଯଦିଓ ଏହା ଚୈତ୍ର ଆଦିରେ ମିଳିନଥାଏ, ତଥାପି ଏହାକୁ 'ନୈଷ୍ଠିକ' ବୋଲି ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ।
ତଥା ଚ ମାସସାମାନ୍ଯେ ଯୋଗେନାଯଂ ଭଵେତ୍କ୍ଵଚିତ୍
ଏଭଳି ସାଧାରଣ ମାସମାନେ ମଧ୍ୟ କେତେବେଳେ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଏହା ଘଟିପାରେ।
ସଂଯୁକ୍ତା ଲଭ୍ଯତେ ଯତ୍ର ଭଵେଦ୍ରାଜ୍ଯଵିନାଶନମ୍
ଯେଉଁଠି ଏହି ଯୋଗ ହୁଏ, ସେଠି ରାଜ୍ୟର ନାଶ ହେବ।
ଦଣ୍ଡଦ୍ଵଯେ ଭୁକ୍ତଶେଷେ ନ ଭୁଞ୍ଜୀତ କଦାଚନ
ଯେତେବେଳେ ଦୁଇ ଦଣ୍ଡ ଖାଇବା ପରେ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଯାଏ, ସେତେବେଳେ ପୁନି ଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଯତ୍ର ଵିଂଶତ୍ତିଥିସ୍ତସ୍ମାତ୍ସଞ୍ଚିତୈକା ଭଵେଦିତି
ଯେଉଁଠି କୁଡିଟି ତିଥି ରହିଛି, ସେଠାରୁ କେବଳ ଗୋଟିଏ ସଞ୍ଚିତ ମନେ କରିବା ଉଚିତ।
ସ ଚାଧିକୋ ଯତୋ ମାସସ୍ତତଃ ସ୍ଯାଦଧିମାସକଃ
ଯେହেতୁ ସେଇ ମାସ ଅଧିକ ହୁଏ, ତେଣୁ ଏହାକୁ 'ଅଧିମାସ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଗଶେ ରାଶ୍ଯଂତରେ ସୂର୍ଯୋ ଯାଵଦ୍ଗଚ୍ଛତି ଭାନୁମାନ୍
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ରାଶି ମଧ୍ୟରେ ଚଳନ କରେ, ସେଉଁଠି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହା ଘଟେ।
ଵର୍ଧତେ ତିଥଯୋ ଯାଵତ୍ତୁଲାଂ ଯାତି ଦିଵା କରଃ
ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦିନରେ ତୁଳା ରାଶିକୁ ପହଞ୍ଚିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତିଥିମାନେ ବଢିଯାନ୍ତି।
ସ୍ଵଭାଵାତ୍ସମଗତ୍ଯା ତୁ ଯତଃ ସଂକ୍ରମତେ ରଵିଃ ନିଶାସ୍ଵପି ତୁ ସୌରେ ତା ଏକସ୍ମିଂସ୍ତିସ୍ର ଇତ୍ଯପି
ସୂର୍ଯ୍ୟ ନିଜ ଗତି ଏବଂ ସମ ଚଳନ ଦ୍ୱାରା ଯେତେବେଳେ ସଂକ୍ରାନ୍ତି କରେ, ତାହାଲେ ରାତିରେ ମଧ୍ୟ ସେଇ ସୂର୍ଯ୍ୟ ତିଥି ଗୋଟିଏ ମାସରେ ତିନିଟି ହୋଇପାରେ।
ସଂପୂର୍ଣତ୍ରିଂଶତ୍ତିଥିଭିର୍ମାସ୍ଯେକସ୍ମିନ୍ଯଦା ଭଵେତ୍
ଯେତେବେଳେ ଗୋଟିଏ ମାସରେ ତିରିଶଟି ପୂର୍ଣ୍ଣ ତିଥି ଥାଏ।
ଭୁକ୍ତୋଚ୍ଛିଷ୍ଟା ତୁ ତନ୍ମାସାଦସଂସ୍ପୃଷ୍ଟଦିଵାକରଃ 2.2.6.
ସେଇ ମାସରୁ ଯାହା ଖାଇଯାଏ, ସେଠାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଛୁଁଇନଥାଏ।
ସାର୍ଧଵର୍ଷଦ୍ଵଯେ ପୂର୍ଣେ ପତତ୍ଯେଵଂ ନିଶାକରଃ ତିଥଯସ୍ତେ ନିଯୋକ୍ତଵ୍ଯା ନରୋ ନ ସ୍ଯାତ୍ସ ପୂରଣଃ
ଦେଢ଼ ବର୍ଷ ଦୁଇଟି ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ, ଏଭଳି ଚନ୍ଦ୍ରମା ତଳେ ପଡ଼େ; ସେଇ ତିଥିମାନେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହେବା ଉଚିତ, ଏବଂ କୌଣସି ବ୍ୟକ୍ତି ପୂରଣକାରୀ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ନୈର୍ଋତ୍ଯାଂତଂ ହିତାର୍ଥାଯ ଜଲକେତୁର୍ନିଗଚ୍ଛତି
ମଙ୍ଗଳ ଲାଗି ଜଳଧ୍ୱଜ ଦକ୍ଷିଣପଶ୍ଚିମ ଶେଷକୁ ଯାଏ।
ଅତଃ ପ୍ରେତକ୍ରିଯାଃ ସର୍ଵାଃ କାର୍ଯା ମଲିମ୍ଲୁଚେଽପି ଚ
ଏହି କାରଣରୁ, ସମସ୍ତ ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟ ମଳିନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।
ତଦିଦାନୀଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି କଥିତଂ ଚ ପ୍ରସଂଗତଃ ମଲମାସେଽପି ତତ୍କାର୍ଯଂ ଵିଶି ନଷ୍ଟି ସପିଂଡନମ୍
ଏବେ ମୁଁ ଏହି କଥାଟିକୁ ସଂଦର୍ଭରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି— ମଳିନ ମାସ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ, ବିଶେଷ କରି ସପିଣ୍ଡୀକରଣ ଅନୁଷ୍ଠାନ।
ଯଦା ତୁ ଦ୍ଵାଦଶୋ ମାସୋ ଦୈଵାନ୍ମଲିମ୍ଲୁଚୋ ଭଵେତ୍। ତତ୍ରୈଵ ଯତ୍ନାତ୍କର୍ତଵ୍ଯା କ୍ରିଯା ପ୍ରେତସ୍ଯ ଵାର୍ଷିକୀ
ଯେତେବେଳେ ଦ୍ୱାଦଶମ ମାସ ଦୁର୍ଦ୍ରୁଷ୍ଟିକୁ ମଳିନ ହୋଇଯାଏ, ସେହି ମାସରେ ମୃତକଙ୍କର ବାର୍ଷିକ କାର୍ଯ୍ୟ ଉତ୍ସାହର ସହିତ କରିବା ଦରକାର।
ମାସାଂତରେ ତୁ ପତିତେ ତସ୍ମିନ୍ନେଵ ମଲିମ୍ଲୁଚେ
ଯଦି ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ମାସ ମଳିନ ହୋଇପଡ଼େ,
ଵର୍ଜ୍ଯଂ ମାସିକଯା ଶ୍ରାଦ୍ଧମେକଂ ତସ୍ମିଂସ୍ତ୍ରଯୋଦଶେ
ତେବେ ତେରୋଟିଏ ମାସରେ ଏକଥର ମାସିକ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ବାଦ ଦେବା ଉଚିତ।
କୁର୍ଯାତ୍ପତ୍ଯାବ୍ଦିକଂ କର୍ମ ପ୍ରଯତ୍ନେନ ମଲିମ୍ଲୁଚେ
ମଳିନ ମାସରେ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ତାଙ୍କର ପତିଙ୍କର ବାର୍ଷିକ କାର୍ଯ୍ୟ ଉତ୍ସାହରେ କରିବା ଉଚିତ।
ତୀର୍ଥସ୍ନାନମଲଭ୍ଯଂ ତତ୍ତଦାଦ୍ଯଂ ଦେଵଦର୍ଶନମ୍
ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ, ଦେବତାଙ୍କର ପ୍ରଥମ ଦର୍ଶନ ଓ ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଆର୍ତଵର୍ଜଂ ପୁଂସଵନଂ ପୁତ୍ରାଦିମୁଖଦର୍ଶନମ୍ 2.2.6.
ବ୍ୟଥା ଛାଡ଼ି, ପୁଂସବନ, ପୁଅ ଇତ୍ୟାଦିର ପ୍ରଥମ ଦର୍ଶନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଏହି ସମୟରେ ବାଦ ଦେବା ଉଚିତ।
ମଲମାସେପି କୁର୍ଵୀତ ନୃପାଣାମଭିଷେଚନମ୍
ମଳିନ ମାସରେ ମଧ୍ୟ ରାଜାଙ୍କର ଅଭିଷେକ କରିବା ଉଚିତ।
ମଂତ୍ରୋପାସାଂ ରହସ୍ଯଂ ଚ ମହାଦାନଂ ସୁମଙ୍ଗଲମ୍
ମନ୍ତ୍ର ଉପାସନା, ଗୁପ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ, ବଡ଼ ଦାନ ଓ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକ କରିପାରିବେ।
ଉପଗ୍ରହଂ ଗଵାଦୀନାମାଶ୍ରମାଂତରସଂକ୍ରମମ୍
ଗାଈ ଇତ୍ୟାଦି ପଶୁଙ୍କର ଚିହ୍ନ ଦେବା, ଓ ଆଶ୍ରମ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଏହି ସମୟରେ କରିପାରିବେ।
ଵର୍ଷଵୃଦ୍ଧିଵୃଷୋତ୍ସର୍ଗକନ୍ଯା ଦ୍ଵିର୍ନଯନାଦି ଚ
ବର୍ଷିକ ବୃଦ୍ଧି, ବୃଷ ଛାଡ଼ିବା, ଦୁଇଥର କନ୍ୟା ଦାନ ଓ ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକ କରିପାରିବେ।
ଏଵମସ୍ତଂ ଗତେ ଶୁକ୍ରେ ଵୃଦ୍ଧବାଲ୍ଯେ ଚ ସଂତ୍ଯଜେତ୍
ଏଭଳି, ଶୁକ୍ର ଅସ୍ତ ହେବାବେଳେ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା କିମ୍ବା ଶିଶୁବୟସରେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ଛାଡ଼ିଦେବା ଉଚିତ।