ଵିଲୋମେ ଦଲସନ୍ଧୀନି ପୂରଯତ୍ସୁଵିଚକ୍ଷଣଃ
ଉଲ୍ଟା କ୍ରମରେ ପତ୍ର ଯୋଡ଼କୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକେ ପୂରଣ କରିବା ଉଚିତ।
ପୂର୍ଵପଶ୍ଚିମଦିଗ୍ଭାଗେ ଶୁକ୍ଲଂ ସ୍ଯାଦ୍ଦ୍ଵାରଦେଶତଃ
ପୂର୍ବ ଓ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗର ଦ୍ୱାର ସ୍ଥାନରେ ଧଳା ରଖିବା ଉଚିତ।
ତ୍ରିସ୍ଥାନେ ସମମଧ୍ଯେ ଚ ଦ୍ଵାଦଶାଂଗୁଲପ୍ରକ୍ରମାତ୍
ତିନିଟି ସ୍ଥାନରେ ଏବଂ ମଧ୍ୟରେ, ଦ୍ୱାଦଶ ଆଙ୍ଗୁଳ ମାପରେ।
ପଞ୍ଚାବ୍ଜମଣ୍ଡଲଂ ଜ୍ଞେଯଂ ଚତୁଃସ୍ଵସ୍ତିକଭୂଷିତମ୍ ।। 2.2.2.
ପାଞ୍ଚ ପଦ୍ମ ମଣ୍ଡଳ ଚାରିଟି ସ୍ୱସ୍ତିକ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଥାଏ।
ମୂଲ୍ଯକଥନଵର୍ଣନମ୍ ଅମାନେନ ହତୋ ଯଜ୍ଞସ୍ତସ୍ମାନ୍ମାନଂ ପ୍ରଶସ୍ଯତେ
ଯଜ୍ଞରେ ଯଦି ଠିକ୍ ମାପ ନ ହୁଏ, ସେଠାରେ ଯଜ୍ଞ ନଷ୍ଟ ହୁଏ; ତେଣୁ ସଠିକ୍ ମାପକୁ ସବୁବେଳେ ଗୁଣଗାନ କରାଯାଏ।
ଯସ୍ଯ ଯଜ୍ଞସ୍ଯ ଯନ୍ମାନଂ ତତ୍ତୁ ତେନୈଵ ଯୋଜଯେତ୍
ଯେଉଁ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଯେଉଁ ମାପ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ, ସେଠି ସେଇ ମାପକୁ ହିଁ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ।
ଆଚାର୍ଯହୋତୃବ୍ରହ୍ମାଣୋ ଵିଧିଜ୍ଞଃ ସହକର୍ତୃକଃ
ଅଚାର୍ଯ୍ୟ, ହୋତା, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ବିଧି ଜଣା ବ୍ୟକ୍ତି, ସହଯୋଗୀମାନେ ସହିତ—
ଅଶୀତିଭିର୍ଵରାଟୈଶ୍ଚ ପଣ ଇତ୍ଯଭିଧୀଯତେ
ଅସୀଟି ଭରାଟାକୁ ଏକ ପଣା ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ରାଜତୈଶ୍ଚାଷ୍ଟଭିଃ ସ୍ଵର୍ଣଂ ଯଜ୍ଞାଦୌ ଦକ୍ଷିଣା ସ୍ମୃତା
ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭରେ ଆଠଟି ଚାଁଦି ଟକାକୁ ଠିକ୍ ଦକ୍ଷିଣା ମନାଯାଏ।
ତୁଲସ୍ଯାମଲକୀଯାଗେ ସୁଵର୍ଣୈକଂ ପ୍ରଚକ୍ଷତେ
ତୁଳସୀ କିମ୍ବା ଆମଳାକୀ ପୂଜାରେ ଏକ ସୁନା ମୁଦ୍ରା ଦେବାକୁ କୁହାଯାଏ।
ନଵମେ କୋଟିହୋମେ ଚ ଦେଵତାନାଂ ଚ ସ୍ଥାପନେ
ନବମ କୋଟି ହୋମ କିମ୍ବା ଦେବତା ପ୍ରତିଷ୍ଠାରେ—
ତଡାଗେ ପୁଷ୍କରିଣ୍ଯାଂ ଚ ଅର୍ଧାର୍ଧଂ ପରି କୀର୍ତିତମ୍
ପୋଖରୀ କିମ୍ବା ତଳାବରେ ମାପର ଅର୍ଦ୍ଧ ଅଂଶ ଦେବାକୁ କୁହାଯାଏ।
ଜୀଵତଶ୍ଚ ଵୃଷୋତ୍ସର୍ଗେ ଗଯାଶ୍ରାଦ୍ଧେ ତଥୈଵ ଚ
ଜୀବନ କାଳରେ ବୃଷ ଛାଡ଼ିବା ଓ ଗୟାରେ ପିତୃ କାର୍ଯ୍ୟରେ—
ଦଂପତ୍ଯୋଶ୍ଚ ଵୃଷୋତ୍ସର୍ଗେ ମାନମେକମୁଦାହୃତମ୍ 2.2.3.
ଦମ୍ପତି ମିଶି ବୃଷ ଛାଡ଼ିବାରେ ଏକ ମାପ ଦେବାକୁ କୁହାଯାଏ।
ରାଜ୍ଞଃ କରଗ୍ରହେ ଚୈଵ ଦୀକ୍ଷାଯାଂ ଦାନ କର୍ମଣି
ରାଜା ଯେତେବେଳେ କିଛି ଜମିଦାରି ନେଇଥାଏ, ଦୀକ୍ଷା କିମ୍ବା ଦାନ କାର୍ଯ୍ୟରେ—
ଗ୍ରହଯାଗେ ପ୍ରତିଷ୍ଠାଯାଂ ସୁଵର୍ଣଶତରତ୍ତିକଃ
ଗ୍ରହ ପୂଜା କିମ୍ବା ପ୍ରତିଷ୍ଠାରେ ସୁନାର ଶତଗୁଣା ମାପ ଦେବାକୁ କୁହାଯାଏ।
ଦେଵାନାଂ ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ଚ ଦାନଂ ଯସ୍ଯ ପ୍ରକଲ୍ପିତମ୍
ଦେବତା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଯେଉଁ ଦାନ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ—
ନାନାସ୍ଯ କିଞ୍ଚିଦ୍ଦାତଵ୍ଯଂ ସଂଗଭଂଗୋ ଭଵେଦ୍ଯତଃ
ସେଠି ଅନ୍ୟ କିଛି ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ନହେଲେ କ୍ରମ ଭଙ୍ଗ ହେବ।
ଯଜ୍ଞେଷୁ ହୋମେ ଯଦ୍ଦ୍ରଵ୍ଯଂ କାଷ୍ଠମାଜ୍ଯାଦିକଂ ଚ ଯତ୍
ଯଜ୍ଞ ଓ ହୋମରେ ଯେଉଁ ସାମଗ୍ରୀ, କାଠ, ଘିଅ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବ୍ୟବହାର ହୁଏ—
ଅନାଦିଦେଵତାର୍ଚାଯାଂ ପୂଜାସ୍ନାନାଦିକର୍ମଣି
ଅନାଦି ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜା ଓ ସ୍ନାନ ଆଦି କାର୍ଯ୍ୟରେ—
ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଂ ଦକ୍ଷିଣାଂ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଯଜ୍ଞଦାନଵ୍ରତାଦିକେ
ଯଜ୍ଞ, ଦାନ ଓ ବ୍ରତ ଆଦିରେ ଠିକ୍ ଦକ୍ଷିଣା ସିଧାସଳଖ ଦେବା ଉଚିତ।
ଅତୋ ଦତ୍ତଂ ପୁରା ଦତ୍ତଂ ଦାତଵ୍ଯଂ ଚୈଵ ସଂପ୍ରତି
ଏହିପରି, ଯାହା ପୂର୍ବେ ଦିଆଯାଇଛି, ଏବେ ଦିଆଯାଉଛି ଓ ବର୍ତ୍ତମାନ ଦେବାକୁ ଉଚିତ—
ଦତ୍ତାନି ଵିଧିଵତ୍ପୁଂସାଂ ଦେଵଦାନାନି ଯାନି ହି
ପୁରୁଷମାନେ ଯେଉଁ ଦେବତାଙ୍କୁ ନିୟମମାନେ ଅନୁସାରି ଦାନ କରନ୍ତି, ସେହି ଦାନଗୁଡିକ ଦେବତାଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥାଏ ।
ଦାତଵ୍ଯାନ୍ଯପି ତାନ୍ଯେଵ କାରଯେତ୍ପରିଵର୍ତ୍ତନମ୍ 2.2.3.
ସେହି ଦାନଗୁଡିକୁ ଦେବା ଉଚିତ, ଏବଂ ତାହାର ଠିକ୍ ବଦଳ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଦରକାର ।
ଵରଣଂ ଚ କଦା କୁର୍ଯାତ୍ତନ୍ତ୍ରେ କୁର୍ଯାଚ୍ଚ ଦକ୍ଷିଣାମ୍
କେବେ ବିକଳ୍ପ ନିବା କରିବା ଉଚିତ? ତନ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ଦକ୍ଷିଣା ଦେବା ଦରକାର ।
କାଂଚନସ୍ଯ ଭଵେଦ୍ରୌପ୍ଯଂ ରୌପ୍ଯେ କାଂଚନମୁଦ୍ଵିଶେତ୍
ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପାଇଁ ରୌପ୍ୟ ଦିଆଯିବ; ରୌପ୍ୟ ପାଇଁ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦିଆଯିବ ।
ପାନୀଯସ୍ଯ ତୁ ପାନୀଯଂ ଵ୍ରୀହୀଣାଂ ଵ୍ରୀହିଦକ୍ଷିଣା
ପାଣି ପାଇଁ ପାଣି ଦିଆଯିବ; ଚାଉଳ ପାଇଁ ଦକ୍ଷିଣା ଚାଉଳ ହେବ ।
ପଶୂନାଂ ଚ ଚତୁଷ୍ପାଦା ଦେଵସ୍ଯ ଦେଵଦକ୍ଷିଣା
ଚାରିପାଏ ଜନ୍ତୁମାନେ ପାଇଁ ଦେବତାଙ୍କୁ ଦେବଦକ୍ଷିଣା ଦିଆଯିବ ।
ଆଚାର୍ଯସ୍ଯୈଵ ଭାଗୈକଂ ଯଜମାନଃ ପ୍ରଦାସ୍ଯତି
ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଆଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଏକ ଭାଗ ଦେବା ଦରକାର ।
ପାତ୍ରାଣାମୃତ୍ଵିଗାଦୀନାଂ ଭାଗତ୍ରଯମୁଦାହୃତମ୍
ଋତ୍ବିଜ୍ ଓ ଅନ୍ୟ ପାତ୍ରମାନେ ପାଇଁ ତିନି ଭାଗ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କରାଯାଇଛି ।