କେଶରାସ୍ତ୍ରିଵିଧାଃ ପ୍ରୋକ୍ତା ମୂଲମଧ୍ଯାଗ୍ରଦେଶତଃ
କେଶର ତିନି ପ୍ରକାରର ହୁଏ—ମୂଳ, ମଧ୍ୟ ଓ ଶୀର୍ଷ ଅଂଶରେ।
ପାତ୍ରସଂଧିର୍ଭଵେଚ୍ଛ୍ଯାମଃ କୋଣେ ରକ୍ତେନ ରଂଜଯେତ୍
ପାତ୍ରର ଯୋଡ଼ା ଅଂଶ ଗାଢ଼ ରଙ୍ଗର ହେଉ, କୋଣଗୁଡ଼ିକୁ ଲାଲ ରଙ୍ଗରେ ରଙ୍ଗାଇବା ଉଚିତ।
ଅଷ୍ଟାଂଗୁଲପ୍ରମାଣଂ ଯଦ୍ଯଥାଵର୍ଣଂ ଵିନାଦିତଃ 2.2.1.
ଏହାର ମାପ ଅଷ୍ଟାଙ୍ଗୁଳି ହେଉ, ଆରମ୍ଭରୁ ଯେପରି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ରଙ୍ଗ ଦିଆଯାଇଛି, ସେହିପରି ରଖିବା ଉଚିତ।
ସୀମରେଖାଂଗୁଲୋଚ୍ଛ୍ରାଯଂ ତତ୍ତଦର୍ଧେନ ଯୋଜଯେତ୍
ସୀମା ରେଖାର ଉଚ୍ଚତା ପ୍ରତ୍ୟେକ ମାପର ଅର୍ଦ୍ଧ ଅଂଶ ଯୋଗ କରି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କରିବା ଉଚିତ।
ପ୍ରତିଷ୍ଠାଯାଂ ଚ ରାମାଂତଂ କୃଷ୍ଣାଂତଂ ଚ ଜଲାଶଯେ
ପ୍ରତିଷ୍ଠା ସମୟରେ ଜଳାଶୟରେ ଏକ ପାର୍ଶ୍ୱ ରାମଙ୍କ ନିକଟରେ ଓ ଅନ୍ୟ ପାର୍ଶ୍ୱ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ନିକଟରେ ରଖିବା ଉଚିତ।
ଗ୍ରହଯାଗେ ଚ ପୀତାଦୀନ୍କୁର୍ଯାଚ୍ଚ ନ ତଦନ୍ଯଥା
ଗ୍ରହ ପୂଜାରେ ହଳଦି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରଙ୍ଗ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ, ଏହା ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କିଛି ହେବା ଉଚିତ୍ନୁହେଁ।
ସର୍ଵଂ ଚ ପୂର୍ଵଵତ୍କାର୍ଯଂ ପଂକଜଂ ସୁଲିଖେତ୍ସୁଧୀଃ
ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ହେଉଛି, ସେହିପରି କରିବା ଉଚିତ; ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ବ୍ୟକ୍ତି ପଦ୍ମଟିକୁ ସାବଧାନରେ ଅଙ୍କନ କରିବା ଉଚିତ।
ଶୁକ୍ଲାରୁଣୈସ୍ତଥା ପୀତୈଃ ପୀତାରୁଣସିତୈରପି
ଧଳା, ଲାଲ ଓ ହଳଦି ଏବଂ ହଳଦି, ଲାଲ ଓ ଧଳା ରଙ୍ଗରେ ଅଙ୍କନ କରିବା ଉଚିତ।
କଲାଯଂତ୍ରଂ ତଦଂତେ ଚ ଗୁହ୍ଯପତ୍ରା ଗ୍ରକେଣ ତୁ
ଶେଷରେ କଳା ଯନ୍ତ୍ର ଓ ଗୁପ୍ତ ପତ୍ରକୁ ରେଖା ସହିତ ରଖିବା ଉଚିତ।
ଏଵଂ ମଂଡଲମଂତ୍ରାଣାଂ ଵର୍ଜଯେତ୍ପରମାର୍ଥତଃ
ଏପରି ଭାବରେ, ମଣ୍ଡଳର ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅର୍ଥରେ ଛାଡ଼ି ଦେବା ଉଚିତ।
ଦଶଦଂଡସମାକାରଂ ତ୍ରିଵର୍ଣଂ ପ୍ରତିରଂଜିତମ୍
ଦଶଟି ଦଣ୍ଡ ଆକୃତିରେ, ତିନିରଙ୍ଗରେ ଓ ବିପରୀତ ଭାବରେ ରଙ୍ଗାଇ ରଖିବା ଉଚିତ।
ପୀତେନାରଂ ଚ ସର୍ଵତ୍ର ତନ୍ମଧ୍ଯେ ଶୋଣତୁଂଡକମ୍
ସମସ୍ତଠାରେ ସୀମା ହଳଦି ରଖିବା ଓ ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଲାଲ ଠୁଣ୍ଡ ଅଂଶ ରଖିବା ଉଚିତ।
ନ ଶୂଦ୍ରୋ ମଂଡଲଂ କୁର୍ଯାନ୍ନ କୁର୍ଯାଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣବ୍ରୁଵଃ 2.2.1.
ଶୂଦ୍ର ମଣ୍ଡଳ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ୍ନୁହେଁ, ଏବଂ କେବଳ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭାବରେ କଥା କହୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ମଧ୍ୟ ଏହା କରିବା ଉଚିତ୍ନୁହେଁ।
ଲିଖିତ୍ଵା ନାର୍ଚଯେଦ୍ଯ ସ୍ତୁ ଅଗ୍ନିକାର୍ଯଵିହୀନକଃ
ଅଙ୍କନ କରିଲାପରେ ଯଦି ଅଗ୍ନି କାର୍ଯ୍ୟ ନଥାଏ, ତେବେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍ନୁହେଁ।
କ୍ରୌଞ୍ଚମାନଵର୍ଣନମ୍ କ୍ରୌଞ୍ଚମାନଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯଥାଵେଦାର୍ଥଵାଦିନାମ୍
କ୍ରଉଞ୍ଚ ମାପ ବିଷୟରେ ବର୍ଣ୍ଣନା—ଯେପରି ଵେଦ ଅନୁସାରେ କହାଯାଇଛି, ସେହିପରି କ୍ରଉଞ୍ଚ ମାପ ବିଷୟରେ ମୁଁ କହିବି।
ଆତ୍ମନୋଽରତ୍ନିମାନେନ ଦ୍ଵିଗୁଣଂ ପରିକଲ୍ପଯେତ୍
ନିଜ ଆଙ୍ଗୁଠିର ମାପ ନେଇ, ତାହାର ଦୁଇଗୁଣା ମାପ ଗଣନା କରିବା ଉଚିତ।
ଚତୁଷ୍ଟଯଂ ନ୍ଯସେଦ୍ଵୃତ୍ତଂ ମଧ୍ଯମାଧମଭାଵତଃ
ଚାରିଟି ଗୋଲାକାର ଚିତ୍ର ଏଭଳି ଆଙ୍କିବା ଉଚିତ, ଯେଉଁଥିରେ ଏକଟି ଉତ୍ତମ, ଏକଟି ମଧ୍ୟମ ଏବଂ ଏକଟି ଅଧମ ଭାବରେ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଚିହ୍ନଟ କରାଯିବ।
ତୃତୀଯେ ପଦ୍ମପତ୍ରାଣି ଚତୁର୍ଥେ ଷୋଡଶଚ୍ଛଦାଃ
ତୃତୀୟ ଗୋଲାକାର ଚିତ୍ରରେ ପଦ୍ମପତ୍ର ଆଙ୍କିବା ଦରକାର, ଚତୁର୍ଥରେ ଷୋଳ ଟି ପତ୍ର ରଖିବା ଉଚିତ।
ତଦ୍ଦକ୍ଷିଣାଗ୍ରଂ ସୁଲିଖେତ୍ପାର୍ଶ୍ଵଯୋଃ ପକ୍ଷକଦ୍ଵଯମ୍
ତାଳମେଳ ରଖି ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗର ଆଗରେ ଭଲଭାବେ ଚିତ୍ର ଆଙ୍କିବା ଦରକାର, ଏବଂ ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଦୁଇଟି ପାଖିର ପାଖ ଆକୃତି ଦେବା ଉଚିତ।
ଶୁକ୍ଲଂ ପୀତଂ ତଥା ରକ୍ତଂ କୃଷ୍ଣଂ ଲୋହିତସନ୍ନିଭମ୍
ଧଳା, ହଳଦିଆ, ଲାଲ ଏବଂ ତାମ୍ର ରଙ୍ଗ ସଦୃଶ କଳା ରଙ୍ଗ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ।
ଶୁକ୍ଲଂ ତଂଡୁଲଚୂର୍ଣୋତ୍ଥଂ ପୀତଂ ତୁ ନିଶଯା ସ୍ମୃତମ୍
ଧଳା ରଙ୍ଗ ଚାଉଳ ଚୁଣାରୁ ତିଆରି, ହଳଦିଆ ରଙ୍ଗ ହଳଦିରୁ ନିଷ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
କୃଷ୍ଣଂ ପୁଲକାଦିଦଗ୍ଧଂ ରକ୍ତଂ ପୀତାସ୍ଯଯୋଗତଃ
କଳା ରଙ୍ଗ ଧାନ ଛୋଲି ଇତ୍ୟାଦି ଜଳିଥିବା ଜିନିଷରୁ ହୁଏ, ଲାଲ ରଙ୍ଗ ହଳଦିଆ ସହିତ ମିଶାଇ ତିଆରି କରାଯାଏ।
ତାମ୍ରଵର୍ଣଂ କୁସୁଂଭେନ ଶ୍ଯାମଲଂ ବିଲ୍ଵପତ୍ରଜମ୍
ତାମ୍ର ରଙ୍ଗ କୁସୁମ୍ଭ ଫୁଲରୁ ମିଳେ, ଗାଢ଼ା କଳା ରଙ୍ଗ ବେଲପତ୍ରରୁ ତିଆରି ହୁଏ।
ସର୍ଵରେଖାସୁ ଵିଭଜେଚ୍ଛୁକ୍ଲଂ ମଧ୍ଯେ ତୁ ପୀତକମ୍ 2.2.2.
ସମସ୍ତ ରେଖା ମଧ୍ୟରେ ଧଳା ରଙ୍ଗକୁ ବିଭାଜନ କରିବା ଦରକାର, ଏବଂ ମଧ୍ୟରେ ହଳଦିଆ ରଖିବା ଉଚିତ।
ପୂର୍ଵାଦିକ୍ରମଯୋଗେନ ଶୁକ୍ଲାଦୀନି ପ୍ରଯୋଜ ଯେତ୍
ପୂର୍ବ ଦିଗରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଧଳା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରଙ୍ଗ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ।
ତତଃ ଷୋଡଶପତ୍ରେଷୁ ପୂର୍ଵାଦିକ୍ରମତୋ ଭଵେତ୍
ତାପରେ, ଷୋଳ ପତ୍ର ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ପୂର୍ବ ଦିଗରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଏହି କ୍ରମରେ କାମ କରିବା ଦରକାର।
ଶ୍ଯାମଲଂ କୁଂକୁମାଭଂ ଚ ରକ୍ତଂ ଶୁକ୍ଲଂ ଚ କୃଷ୍ଣକମ୍
ଗାଢ଼ା, କୁଙ୍କୁମ ରଙ୍ଗ ସଦୃଶ, ଲାଲ, ଧଳା ଏବଂ କଳା ରଙ୍ଗ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ।
ଏଵଂ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଦ୍ଵିଜଃ ପୂର୍ଵେ ଈଶାନାଂତଂ ଵିଭାଵଯେତ୍
ଏଭଳି ଭାବେ, ଦ୍ୱିଜମାନେ ପୂର୍ବ ଦିଗରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଈଶାନ କୋଣ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚିନ୍ତା କରି ଏହି ରଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା ଉଚିତ।
ତୁଂଡଭାଗେ ଭଵେତ୍ପୀତଂ ଗ୍ରୀଵାଯାଂ ଶୁକ୍ଲମେଵ ଚ
ଚିଲିକା ଭାଗରେ ହଳଦିଆ ରଖିବା ଉଚିତ, ଗଳା ଭାଗରେ ଧଳା ରଖିବା ଦରକାର।
ଷଡଂଗୁଲେଷ୍ଵଂଡଭାଗେ ପୀତେନ ପରିକଲ୍ପଯେତ୍
ଅଣ୍ଡା ଆକୃତି ଭାଗରେ ଛଅ ଆଙ୍ଗୁଳ ଚଉଡ଼ା ମାପରେ ହଳଦିଆ ରଙ୍ଗ ଦେଇ ସଜାଇବା ଉଚିତ।