ଅଶ୍ଵାଗ୍ନିର୍ମଂଥରୋ ନାମ ରଥାଗ୍ନିର୍ଜାତଵେଦସଃ
ଘୋଡ଼ାର ଅଗ୍ନିକୁ ମନ୍ଥର କୁହାଯାଏ, ରଥର ଅଗ୍ନି ହେଉଛନ୍ତି ଜାତବେଦସ।
ତୋଯାଗ୍ନିର୍ଵରୁଣୋନାମ ବ୍ରାହ୍ମଣାଗ୍ନିର୍ହଵିର୍ଭୁଜଃ
ପାଣିର ଅଗ୍ନିକୁ ବରୁଣ କୁହାଯାଏ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ଅଗ୍ନି ହେଉଛି ହବି ଭୋକ୍ତା।
ଦୀପାଗ୍ନିଃ ପାଵକୋ ନାମ ଗୃହ୍ଯାଗ୍ନିର୍ଧରଣୀପତିଃ
ଦୀପର ଅଗ୍ନିକୁ 'ପାବକ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଘରର ଅଗ୍ନିକୁ ଧରଣୀର ମାଲିକ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଇତି ଶ୍ରୀଭଵିଷ୍ଯେ ମହାପୁରାଣେ ମଧ୍ଯମପର୍ଵଣି ପ୍ରଥମଭାଗେଽଗ୍ନିନାମଵର୍ଣନଂନାମ ସପ୍ତଦଶୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀଭବିଷ୍ୟ ପୁରାଣର ମଧ୍ୟମ ଭାଗର ପ୍ରଥମ ଅଂଶରେ 'ଅଗ୍ନିଙ୍କର ନାମ ବିବରଣୀ' ନାମକ ସତରେ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।
ହୋମଦ୍ରଵ୍ଯକଥନମ୍ ପ୍ରମାଣେ ଚାପ୍ରମାଣେ ଚ ନିଷ୍ଫଲଂ ଭଵତି ଧୁଵମ୍
ହୋମରେ ଯେଉଁ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦିଆଯାଏ, ତାହା ମାପି କିମ୍ବା ଅମାପି ଦେଲେ ମଧ୍ୟ, ସେଥିରୁ କିଛି ଫଳ ମିଳେନାହିଁ।
କର୍ଷମାତ୍ରଂ ଘୃତଂ ହୋମେ ଶୁକ୍ତିମାତ୍ରଂ ପଯଃ ସ୍ମୃତମ୍
ହୋମ ପାଇଁ ଘିଅ କର୍ଷ ପରିମାଣ ଦେବା ଉଚିତ; ଦୁଧ ଶଙ୍ଖ ପରିମାଣ ଦେବାକୁ କୁହାଯାଏ।
ମୁଷ୍ଟିମାନେନ ପୃଥୁକା ଲାଜାଃ ସ୍ଯୁର୍ମୁଷ୍ଟିସଂମିତାଃ
ଚିଡ଼େ ଓ ଲାଉଜ ମୁଠି ପରିମାଣରେ, ଅର୍ଥାତ୍ ଏକ ମୁଠି ସମାନ ଦେବା ଉଚିତ।
ତ୍ରିତୋଲକଂ ଗୁଡଂ ଵିଦ୍ଯାଦିକ୍ଷୁପର୍ଵଵି ଧିର୍ଭଵେତ୍
ଗୁଡ଼ ତିନି ତୋଲା ପରିମାଣ ଦେବା ଉଚିତ; ଇଖ୍ୟୁ ପୂଜାରେ ଏହିପରି ମାପ ହେବ।
ଏକଲଗ୍ନେ ନ ଜୁହୁଯାନ୍ନ ପୃଥଗ୍ଜୁହୁଯାତ୍କ୍ଵଚିତ୍
ଏକାଥିରେ କେବେ ଅହୁତି ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏବଂ ଅଲଗା ଅଲଗା ଭାବରେ ମଧ୍ୟ କେବେ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଏକୈକଶଶ୍ଚ ପଦ୍ମାନାଂ ଜଲଜାନାଂ ତଥୈଵ ଚ
ପଦ୍ମ ଓ ଅନ୍ୟ ଜଳବିହାରୀ ଗଛର ଫୁଲ ଏକ ଏକ କରି ଅହୁତି ଦେବା ଉଚିତ।
ଵସଂତକଂ ଧାତ୍ରିମାନେ ମୋଦକସ୍ଯ ପ୍ରମାଣତଃ
ମିଠା ଲଡୁର ପରିମାଣ ହେଉଛି ଏକ ବସନ୍ତକ ଓ ଏକ ଧାତ୍ରୀ ଫଳର ଓଜନ ସମାନ।
ଅଷ୍ଟଧା ନାଲିକେରସ୍ଯ ପନସଂ ଦଶଧା ଭଵେତ୍
ନାଡ଼ିଆକୁ ଆଠ ଭାଗ କରିବା ଉଚିତ; ପଣସକୁ ଦଶ ଭାଗ କରିବା ଉଚିତ।
ଉର୍ଵାରୁକଂ ଚାଷ୍ଟଧା ଚ ଗୁଡୂଚୀ ଚତୁରଂଗୁଲମ୍
କକୁଡ଼ିକୁ ମଧ୍ୟ ଆଠ ଭାଗ କରିବା ଉଚିତ; ଗୁଡ଼ୁଚି ଚାରି ଆଙ୍ଗୁଠି ଲମ୍ବା ହେବା ଉଚିତ।
ଅନ୍ଯତ୍ର ବଦରୀମାନଂ ତିଂଦୁକଂ ଚ ତ୍ରିଧା କୃତମ୍ 2.1.18.
ଅନ୍ୟଠାରେ ବଦରି ଫଳର ପରିମାଣ ଦିଆଯାଏ; ଟିଣ୍ଡୁକକୁ ତିନି ଭାଗ କରିବା ଉଚିତ।
ଭୂର୍ଜପତ୍ରଂ ଚ ଗୃହ୍ଣୀଯାଚ୍ଛମୀଂ ପ୍ରାଦେଶମାତ୍ରିକାମ୍
ଭୂର୍ଜପତ୍ର ଓ ଶମୀ ପତ୍ର ଦୁହିଁଟିକୁ ଏକ ଆଙ୍ଗୁଠି ଚଉଡ଼ା ମାପରେ ନେବା ଉଚିତ।
ମରିଚାଃ ସ୍ଯୁର୍ଵିମା ନେନ ମୃଣାଲଂ ଚାଥ ମୂଲକମ୍
ଗୋଲମରିଚ ମାପି ନେବା ଉଚିତ; ଏଭଳି ହିଁ ପଦ୍ମନାଳ ଓ ମୂଳାକୁ ମଧ୍ୟ।
ଚଂଦନାଗୁରୁକର୍ପୂରକସ୍ତୂରୀକୁଂକୁମାନି ଚ
ଚନ୍ଦନ, ଅଗୁରୁ, କର୍ପୂର, କସ୍ତୂରୀ ଓ କୁଙ୍କୁମ ମଧ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ।
ସମିଦାପ୍ଲଵନେ ତ୍ର୍ଯଂଗତିଲାନାମପି ମଧ୍ଯତଃ
ସମିଦ୍ ଦେବାବେଳେ ତିନି ଭାଗ ତିଳ ମଧ୍ୟଭାଗରୁ ନେବା ଉଚିତ।
ଏଵଂ ଵ୍ରୀହିପ୍ଲାଵନେ ଚ କାଷ୍ଠଵଦି କ୍ଷୁଦଂଡକମ୍
ଭାତ ଦେବାବେଳେ ମଧ୍ୟ, କାଠ ଦେବା ପରି, ଏକ ଛୋଟ ଥୁପି ପରିମାଣ ହେବ।
ପାଯସାନ୍ନେ ତଥାନ୍ନେ ଚ ମୋଦକେ ପିଷ୍ଟକେଽପି ଚ
ପାୟସ, ଭାତ, ମିଠା ଲଡୁ ଓ ପିଠା ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏହି ନିୟମ ଲାଗୁ ହୁଏ।
ବିଲ୍ଵପତ୍ରସ୍ଯ ପ୍ଲଵନଂ ଦଂଡଂ ହିତ୍ଵା ଚ ପ୍ଲାଵଯେତ୍
ବିଲ୍ବପତ୍ରକୁ ଭାସାଇବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ଛଡ଼ିକୁ ଦୂରେ ରଖି, ବିଲ୍ବପତ୍ରକୁ ଏକାକି ପାଣିରେ ଭାସାଇବା ଉଚିତ।
ବିଲ୍ଵପତ୍ରସ୍ଯ ପୂର୍ଵାର୍ଧପ୍ରାପ୍ତମାତ୍ରେଣ ଯୋଜ ଯେତ୍
ବିଲ୍ବପତ୍ରର ପୂର୍ବାର୍ଧ ଅର୍ଥାତ୍ ସାମ୍ନା ଅଂଶଟି କେବଳ ଛୁଇଁଥିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହାକୁ ଯୋଡ଼ିବା ଉଚିତ।
ନ ଦ୍ଵିତ୍ରିପ୍ଲଵନଂ କୁର୍ଯାତ୍କୃତ୍ଵା ଯାତି ରସାତଲମ୍
ବିଲ୍ବପତ୍ରକୁ ଦୁଇ କିମ୍ବା ତିନିଥର ଭାସାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏମିତି କଲେ ଏହା ତଳସ୍ଥଳକୁ ଯାଇଯାଏ।
ପୂର୍ଵାଶାଭିମୁଖୋ ଭୂତ୍ଵା ପାଵଯେଚ୍ଚ ଯଥାକ୍ରମାତ୍ 2.1.18.
ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି, ନିୟମ ଅନୁସାରେ ବିଲ୍ବପତ୍ରକୁ ପବିତ୍ର କରିବା ଉଚିତ।
ପାଯସାନ୍ଯନ୍ଯଦେଵେଷୁ ଯତ୍ନେନ ପରିଵ ର୍ଜଯେତ୍
ଅବଶିଷ୍ଟ ପାୟସ ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଯଥାସମ୍ଭବ ଢାକିବା ଉଚିତ।
କନିଷ୍ଠାଂଗୁଲିମାସାଦ୍ଯ ପ୍ରକୁର୍ଯାତ୍ପର୍ଵଭୂଷଣମ୍
କନିଷ୍ଠା ଆଙ୍ଗୁଠିକୁ ଛୁଇଁ, ଆଙ୍ଗୁଠିର ଯୋଡ଼ାଠାରେ ଭୂଷଣ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ।
ଅଂଗୁଲୈର୍ଦ୍ଵିତ୍ରିଚତୁରୈଃ ପତ୍ରହୋମାକୃତିକ୍ରମାତ୍
ପତ୍ରହୋମର ରୂପ ଅନୁଯାୟୀ, ଦୁଇ, ତିନି କିମ୍ବା ଚାରିଟି ଆଙ୍ଗୁଠି ଦ୍ୱାରା ଯଥାଯଥ ଭାବେ କରିବା ଉଚିତ।
ସ୍ରୁଵଦର୍ଵୀନିର୍ଣଯଵର୍ଣନମ୍ ସ୍ରୁଵେ ପ୍ରଶସ୍ତାସ୍ତରଵଃ ସିଦ୍ଧିଦା ଯାଗକର୍ମଣି
ଘୃତାର୍ଥ ଚମଚମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ଗଛର କାଠରୁ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଗୁଡିକୁ ଯଜ୍ଞ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସଫଳତା ଦେଇଥାଏ ବୋଲି ଗୁଣଗାନ କରାଯାଏ।
ପ୍ରତିଷ୍ଠାଯାଂ ପ୍ରଶସ୍ତାସ୍ତୁ ଧାତ୍ରୀଖଦିରକେଶରାଃ
ପ୍ରତିଷ୍ଠା କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଧାତ୍ରୀ, ଖଦିର ଓ କେଶର ଗଛକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି ଗଣାଯାଏ।
ସଂପ୍ରାଶେ ଯଃ ସ୍ରୁଵଃ ପ୍ରୋକ୍ତଃ ସଂସ୍କାରେ ଯଜ୍ଞସାଧନେ
ଯେଉଁ ଚମଚ ଚଖିବା ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ, ସେହି ଚମଚ ସଂସ୍କାର ଓ ଯଜ୍ଞ କାର୍ଯ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ।