ହୀନେ ହୀନତରଂ କୁର୍ଯାଦ୍ଧସ୍ତମାନେନ ହ୍ରାସଯେତ୍ ମାନସ୍ତଥା ଷୋଡଶହସ୍ତସମ୍ମିତୋ ରତ୍ନାତ୍ସଗଣ୍ଡୀଯୁଗକାମଯୋଜିତୈଃ
ଯଦି ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ, ତେବେ ଏହାକୁ ଆଉ ଅଧିକ କମ୍ କରିବା ଉଚିତ, ହସ୍ତ ପରିମାଣ ହ୍ରାସ କରିବା ଉଚିତ। ଏହାର ମାପ ଶୋଳହ ହସ୍ତ ଭାବରେ ଧରାଯାଏ, ରତ୍ନ ଓ ଗଣ୍ଡୀ ଯୁଗଳ ସହିତ।
ଆନାହଭଗ୍ନେ ଚ ଭଵେଚ୍ଚ ତସ୍ଯ ଵିଂଶାଂ ଗୁଲୋ ଦ୍ଵିଗୁଣୋ ମଧ୍ଯଗଶ୍ଚ
ଯଦି ଅପୂର୍ଣ୍ଣ କିମ୍ବା ଭଙ୍ଗି ଯାଏ, ତେବେ ମଧ୍ୟଭାଗର ଲୋକ ପାଇଁ ଏହାର ମୂଲ୍ୟ ଦୁଇଗୁଣା ହୁଏ।
ଏଵଂଵିଧଶ୍ଚୈଵ ତଡାଗଯୂପୋ ମଧ୍ଯେ ତଥା ଷୋଡଶହସ୍ତସଂମିତଃ
ଏଭଳି ଏକ ତାଳାବର ମଧ୍ୟରେ ଯଜ୍ଞସ୍ତମ୍ଭ ରଖିବା ଉଚିତ, ଏହାର ଲମ୍ବ ଶୋଳହ ହସ୍ତ ହେବା ଦରକାର।
ଆରାମଯୋଗେଽପ୍ଯଥ ମଣ୍ଡପେ ଚ କାର୍ଯଶ୍ଚତୁର୍ହସ୍ତମିତୋଽଥ ଯୂପଃ ହସ୍ତଦ୍ଵଯଂ ପ୍ରାପିତଵ୍ଯଂ ତଡାଗେ ହସ୍ତଃ ସାର୍ଧଃ ପୁଷ୍କରିଣ୍ଯାଂ ପ୍ରରୋପଃ
ଉଦ୍ୟାନ କିମ୍ବା ମଣ୍ଡପରେ ଯଜ୍ଞସ୍ତମ୍ଭ ଚାରି ହସ୍ତ ଲମ୍ବ ହେବା ଉଚିତ; ତାଳାବରେ ଦୁଇ ହସ୍ତ ଲମ୍ବ ରଖିବା ଦରକାର, ଓ ପଦ୍ମପୁଷ୍କରିଣୀରେ ଏକ ହସ୍ତ ଓ ଅଧ ଲମ୍ବ ଲଗାଇବା ଉଚିତ।
ପ୍ରାଦେଶଂ ଵୈ ହସ୍ତମାନଂ କୂପଯୂପସ୍ଯ ରୋପତଃ
କୁଆଁ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞସ୍ତମ୍ଭ ଏକ ତଳ ଲମ୍ବ ରଖିବା ଉଚିତ।
ତଡାଗେ ଚାପି ଆରାମେ ସ୍ଥାପଯେଚ୍ଚ ଜଲୋପରି ଵାପ୍ଯାଂ ଗର୍ତେ ପୁଷ୍କରିଣ୍ଯାଂ ପ୍ରକୁର୍ଯାଜ୍ଜଲସଂମିତମ୍
ତାଳାବ କିମ୍ବା ଉଦ୍ୟାନରେ ଯଜ୍ଞସ୍ତମ୍ଭ ପାଣି ଉପରେ ରଖିବା ଉଚିତ; ଭଣ୍ଡାର, ଗଡ଼ି କିମ୍ବା ପଦ୍ମପୁଷ୍କରିଣୀରେ ପାଣିର ସମାନ ଉଚ୍ଚତାରେ ରଖିବା ଦରକାର।
ଯାଵତ୍ପ୍ରତୋଲୀଗତରେଣୁସଂଗସଂଖ୍ଯାଗଣୋ ନୋ ଜରତାମୁପୈତି
ମୁଖ୍ୟ ରାସ୍ତାରେ ଯେତେ ଧୂଳିକଣା ଅଛି, ସେତେ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହା ଅବିନାଶୀ ରହେ।
କିଂ ଵା ଵାଚ୍ଯଃ ପୁଷ୍କରିଣ୍ଯା ପ୍ରଭାଵଃ କର୍ତା ଯଃ ସ୍ଯାଦ୍ଵାରୁଣୋ ବ୍ରହ୍ମଲୋକାତ୍
ଯଦି ପଦ୍ମପୁଷ୍କରିଣୀର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ବଡ଼ ବରୁଣ କିମ୍ବା ବ୍ରହ୍ମାଲୋକର ହୁଏ, ତେବେ ତାହାର ଶକ୍ତି ବିଷୟରେ କଣ କହିବାକୁ ଅଛି?
ଲକ୍ଷୈକମାରାମମଯୋତ୍ତମଃ ସ୍ଯାନ୍ମଧ୍ଯଂ ତଦର୍ଧଂ ଚ କନିଷ୍ଠମାନମ୍ ଵିନାର୍ଜୁନୈର୍ବଦରୈଃ ଶୈଲୁକୈଶ୍ଚ ହୀନଂ କୁର୍ଯାଚ୍ଛାନଲୈଃ ପାତିଲୈଶ୍ଚ ।। 2.1.9.
ଏକ ଲକ୍ଷ ଗଛ ଥିବା ଉଦ୍ୟାନ ସର୍ବୋତ୍ତମ; ତାହାର ଅର୍ଧ ମଧ୍ୟମ ଓ ତାହାର ଅର୍ଧ ସବୁଠାରୁ ଛୋଟ। ଅର୍ଜୁନ, ବଦରି, ଶୈଳୁକ, ଶାନଳ କିମ୍ବା ପାଟିଲା ଗଛ ନଥିଲେ ଏହା ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ।
ପୂର୍ତନିର୍ଣଯଵର୍ଣନମ୍ ଦଶହସ୍ତେନ ଦଣ୍ଡେନ ପଞ୍ଚହସ୍ତେନ ଵା ପୁନଃ
ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ବିଷୟରେ: ଭୂମିକୁ ଦଶ ହସ୍ତ କିମ୍ବା ପାଞ୍ଚ ହସ୍ତ ଲମ୍ବ ଦଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ମାପିବା ଉଚିତ।
ଵାହଯେତ୍ସଦା ଵୃଷଭୈସ୍ତଡାଗାର୍ଥେଽପି ଭୂମିକାମ୍
ତାଳାବ ପାଇଁ ଭୂମି ସଦା ବଳଦ୍ବାଡ଼ି ଚାଷ କରିବା ଦରକାର।
ଯା ଭୂମିର୍ଗ୍ରହଯାଗାର୍ଥେ ତନ୍ନ ଵାହୈରପି ସ୍ପୃଶେତ୍
ଯେ ଭୂମି ଯଜ୍ଞଶାଳା ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ, ସେଠାରେ କେବେ ଚାଷ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଵାହଯେତ୍ତ୍ରିଦିନଂ ଵିପ୍ରାଃ ପଞ୍ଚଵ୍ରୀହୀଂଶ୍ଚ ଵାପଯେତ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତିନି ଦିନ ଚାଷ କରାଇବା ଓ ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ଧାନ ବିଆପଣ କରିବା ଉଚିତ।
ମୁଦ୍ଗମାଷୌ ଧାନ୍ଯ ତିଲାଃ ଶ୍ଯାମାକଶ୍ଚେତି ପଞ୍ଚମଃ
ମୁଗ, ବୁଟ, ଧାନ, ତିଳ ଓ ଶ୍ୟାମାକ ଏହି ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାର।
ସର୍ଷପଶ୍ଚ କଲାଯଶ୍ଚ ମୁଦ୍ଗୋ ମାଷଶ୍ଚତୁର୍ଥକଃ
ସରିଷପ, କଲାୟ, ମୁଗ ଓ ବୁଟ ଏହି ଚାରି ପ୍ରକାର।
ସୁଵର୍ଣମୃତ୍ତିକା ଗ୍ରାହ୍ଯା ଵର୍ଣାନାମନୁପୂର୍ଵଶଃ
ସୁନା ମାଟି ସଠିକ୍ ଅନୁକ୍ରମରେ ନେବା ଉଚିତ।
ଅରତ୍ନିମାତ୍ରଂ ଵିଜ୍ଞେଯଂ ପ୍ରଶସ୍ତଂ ଯଷ୍ଟିହସ୍ତକମ୍
ଏକ ହସ୍ତ ଲମ୍ବ ଦଣ୍ଡ ମାପିବା ପାଇଁ ଉତ୍ତମ ବୋଲି ଗଣାଯାଏ।
କ୍ଷୀରଦାରୁଗର୍ତଯୁତଂ ଦ୍ଵାଦଶାଂଗୁଲମେଵ ଚ ।। ଜ୍ଵାଲଯେତ୍ତିଲତୈଲେନ ତଥା କେଶରଜେନ ଵା
ଦୁଧ ଗଛ ଓ ଦ୍ୱାଦଶ ଅଙ୍ଗୁଳ ଗଭୀର ଗଡ଼ି ନେଇବା ଉଚିତ; ଏହାକୁ ତିଳ ତେଲ କିମ୍ବା କେଶ ଧୂଳି ଦ୍ୱାରା ଜଳାଇବା ଦରକାର।
ପୂର୍ଵଦିକ୍ପ୍ରଣଵେ ସିଦ୍ଧିଃ ପଶ୍ଚିମାଶାଗତିଃ ଶୁଭା 2.1.10.
ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ ସିଦ୍ଧି ମିଳେ; ପଶ୍ଚିମ ଦିଗ ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ଶୁଭ।
କଲ୍ପେ ଵିପତ୍କରଂ ଵିଦ୍ଯାତ୍ତଥା ଚୈଵ ଚ ଦିଗ୍ଗତେ
ଅନୁଷ୍ଠାନରେ କଣ ଅଶୁଭ ଆଣେ ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦିଗର ଗୁଣ ଅବଗତ ହେବା ଉଚିତ।
ମାସେ ଘଟେ ତଥା ମାସଂ କୁର୍ଯାଦ୍ଭୂମିପରିଗ୍ରହମ୍
ଏହି ମାସର ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟରେ ଜମି ନେବା ପାଇଁ ଉଦ୍ୟମ କରିବା ଉଚିତ।
ତତୋ ଵାସ୍ତୁବଲିଂ ଦଦ୍ଯାତ୍ଖନିତ୍ରଂ ପରିପୂଜଯେତ୍
ତାପରେ ବାସ୍ତୁ ବଳି ଦେଇବା ଏବଂ କୁଦାଳକୁ ଯଥାଯଥ ଆଦର ସହିତ ପୂଜା କରିବା ଦରକାର।
ଆଜ୍ଯେନ ମଧୁଯୁକ୍ତେନ ଗାତ୍ରମେକଂ ପ୍ରଲେପଯେତ୍
ଘିଅ ଓ ମଧୁ ମିଶାଇ ଏକ ଅଙ୍ଗକୁ ଲେପନ କରିବା ଉଚିତ।
ଈଶାନାଭିମୁଖେନୈଵ କୂପପକ୍ଷେ ଵିଦୁର୍ବୁଧାଃ
ଜ୍ଞାନୀମାନେ କହନ୍ତି, ଉତ୍ତରପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ଓ କୁଆଁ ପାଖରେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।
ତସ୍ଯ ଵୈଵସ୍ଵତୋ ରାଜା ଧର୍ମସ୍ଯାର୍ଧଂ ନିକୃନ୍ତତି
ସେଠାରେ ବୈବସ୍ବତ ରାଜା ଧର୍ମର ଅର୍ଧାଂଶ କାଟିଦିଅନ୍ତି।
ଗୃହାରଂଭେ ଚ ଵିପ୍ରେଂଦ୍ରା ଦଦ୍ଯାଦ୍ଵାସ୍ତୁ ବଲିଂ ତତଃ ।। ଶାଲୈଶ୍ଚ ଖାଦିରୈଶ୍ଚୈଵ ପଲାଶୈଃ କେଶରସ୍ଯ ଚ
ଘର ତିଆରି ଆରମ୍ଭ କଲେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶାଳ, ଖଦିର, ପଳାଶ ଓ କେଶର କାଠ ଦ୍ୱାରା ବାସ୍ତୁ ବଳି ଦେବା ଉଚିତ।
ବିଲ୍ଵସ୍ଯ ବକୁଲସ୍ଯୈଵ କଲୌ ଯୂପଃ ପ୍ରଶସ୍ଯତେ
କଳିଯୁଗରେ ବିଲ୍ବ ଓ ବକୁଳ କାଠର ବଳିଖୁଣ୍ଟି ସର୍ବୋତ୍ତମ ମନାଯାଏ।
ସର୍ପାକାରସ୍ତଡାଗେ ଚ କୂପେ କୁମ୍ଭାକୃତିର୍ଭଵେତ୍
ପୋଖରୀରେ ସାପ ଆକୃତିରେ ଓ କୁଆଁରେ କୁମ୍ଭ ଆକୃତିରେ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ।
କୁର୍ଯାଚ୍ଛୁନାକୃତିଂ ସେତୌ ଵିଷ୍ଣୁଗେହେ ଗଦାକୃତିମ୍ 2.1.10.
ସେତୁରେ କୁକୁର ଆକୃତିରେ ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁ ମନ୍ଦିରରେ ଗଦା ଆକୃତିରେ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ।
ଗୋଯାଗେ ଚ ଵୃଷାକାରଂ ଗୃହଯାଗେ ଧ୍ଵଜାକୃତିମ୍
ଗୋଯାଜ୍ଞରେ ବୃଷ ଆକୃତିରେ ଏବଂ ଘରଯାଜ୍ଞରେ ପତାକା ଆକୃତିରେ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ।