ଚତୁର୍ଥଂ ଚୈଵ ଗାଂଧର୍ଵଂ ପୈଶାଚଂ ପଂଚମଂ ଵିଦୁଃ
ଚତୁର୍ଥଟିକୁ ଗାନ୍ଧର୍ବ ବୋଲାଯାଏ, ପଞ୍ଚମଟିକୁ ପୈଶାଚ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ ।
ଅଶୀତିହସ୍ତମାନେନ ନଲିନ୍ଯା ମଣିରୁଚ୍ଯତେ
ଅସୀଟି ହସ୍ତ ମାପର ଏକ ପଦ୍ମପୋଖରୀକୁ 'ମଣି' ବୋଲାଯାଏ ।
ଷଷ୍ଟିହସ୍ତେନ ନଲିନୀ ପ୍ରସ୍ତାଵେ ତୁର୍ଯହୀନକମ୍
ଷଷ୍ଟି ହସ୍ତ ମାପର ପଦ୍ମପୋଖରୀକୁ ଚତୁର୍ଥ ପ୍ରକାର ନଥିବା ବୋଲି ଚର୍ଚ୍ଚା କରାଯାଏ ।
ତୁର୍ଯହୀନଂ ଚ ପ୍ରସ୍ତାଵେ ଗର୍ତେ ମାନଂ ନ ଵିଦ୍ଯତେ
ଯେଉଁ ପୋଖରୀରେ ଚତୁର୍ଥ ପ୍ରକାର ନାହିଁ, ତାହାକୁ ଗର୍ତ୍ତର ମାପରେ ଗଣାଯାଏ ନାହିଁ ।
ଅଗ୍ନୌ ରୋଗୋ ବଂଧୁନାଶଶ୍ଚ ଯାମ୍ଯାଂ ମୃତ୍ଯୁଶ୍ଚୋଗ୍ରଃ ପ୍ରାପ୍ଯତେ ରାକ୍ଷସେ ଚ
ଅଗ୍ନି ଦିଗରେ ରୋଗ, ବନ୍ଧୁ ହାରାଇବା, ଯମ ଦିଗରେ ଭୟଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ, ଏବଂ ରାକ୍ଷସ ଦିଗରେ ମଧ୍ୟ ଏପରି ଫଳ ମିଳେ ।
ଵିପ୍ରାଦୀନାଂ ଦେଵତାନାଂ ସମାଜେ ମେରୁସ୍ଥାନେ ଯତ୍ର ତତ୍ରୈଵ କୁର୍ଯାତ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ, ଯେଉଁଠି ମେରୁ ସ୍ଥାନରେ ମିଳିଥିବା ସମ୍ମିଳନ ଅଛି, ସେଠି ଉପଚାର କରିବା ଉଚିତ ।
ଯଦା ପ୍ରତିଷ୍ଠାଂ ନ କରୋତି ମୂଢଃ ପ୍ରାସାଦଵାପ୍ଯାଦିଷୁ ପାପଚେତାଃ
ଯେଉଁ ମୂଢ଼ ଓ ଅଶୁଦ୍ଧ ମନ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ମନ୍ଦିର, ପୋଖରୀ ଓ ଏହିପରି ସ୍ଥାନରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରେନାହିଁ—
ଯଦା ତୁ ଦୀର୍ଘାସରସୀତଡାଗପ୍ରାସାଦକୂପାଦିଷୁ ନିର୍ମିତାନି
କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ଦୀର୍ଘ ଝିଲି, ନଦୀ, ପୋଖରୀ, ମନ୍ଦିର, କୂଆଁ ଓ ଏହିପରି ସ୍ଥାନ ତିଆରି ହୁଏ—
ଯଦପ୍ରତିଷ୍ଠେଷୁ ନିପାନକେଷୁ ପ୍ରାସାଦକୂପେଷୁ ଵନାଦିକେଷୁ
ଯେଉଁ ପାନୀୟ ସ୍ଥାନ, ମନ୍ଦିର କୂଆଁ, ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଏହିପରି ସ୍ଥାନରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ହୋଇନାହିଁ—
ତସ୍ମାତ୍ପ୍ରତିଷ୍ଠାଂ ଵିଧିନା ଜଲାଦେଃ କୁର୍ଯାଦ୍ଯଥେଷ୍ଟଂ ପ୍ରଯତୋ ମନୁଷ୍ଯଃ 2.1.9.
ସେହିପାଇଁ ମନୁଷ୍ୟ ଚେଷ୍ଟା କରି, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଜଳ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟର ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବା ଉଚିତ ।
ପ୍ରସାଦେ ମୃନ୍ମଯଂ ପୁଣ୍ଯଂ ମଯୈତତ୍କଥିତଂ ଦ୍ଵିଜାଃ
ମନ୍ଦିରରେ ମାଟିର ମୂର୍ତ୍ତିର ପୁଣ୍ୟକଥା ମୁଁ ଆପଣମାନେଙ୍କୁ କହିଛି, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ ।
ତୃଣମଯେ ଶତମଯଂ ତଦର୍ଧଂ ନଵଵଲ୍କଲେ
ଘାସରେ ତିଆରିଥିବାରେ ଏହା ଶତଗୁଣ, ଚାଲିରେ ତିଆରିଥିବାରେ ତାହାର ଅର୍ଧ ।
ତତୋ ଦଶଗୁଣଂ ପ୍ରୋକ୍ତମିଷ୍ଟିକାରଚିତେ ଶୁଭେ
ତାପରେ ଇଟାରେ ସୁନ୍ଦର ଭାବେ ତିଆରିଥିବାରେ ଦଶଗୁଣ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ ।
ତତଶ୍ଚ ଶତସାହସ୍ରଂ ସୌଵର୍ଣେ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମାଃ
ଏବଂ ସୁନାରେ ତିଆରିଥିବାରେ ଶତସାହସ୍ର ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ ।
ଯଦତୀତଂ ଭଵିଷ୍ଯଚ୍ଚ କୁଲାନାମଯୁତଂ ନରଃ
ଯାହା ଗତ ହୋଇଛି ଓ ଯାହା ଆସିବ, ଏଭଳି କରିଲେ ଏକ ମନୁଷ୍ୟ ଦଶ ହଜାର ପିଢ଼ିକୁ ଉପକୃତ କରେ ।
କନିଷ୍ଠଂ ମଧ୍ଯମଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ କାରଯିତ୍ଵା ହରେର୍ଗୃହମ୍
ହରିଙ୍କ ପାଇଁ କମ୍, ମଧ୍ୟମ କିମ୍ବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘର ତିଆରିଦେଇ—
ହସ୍ତାନାଂ ପୋଡଶୈର୍ଯାଵତ୍ପ୍ରସ୍ଥେ ସ୍ଯାତ୍କରହୀନକମ୍
ହାତର ମାପରେ ଯଦି ଏକ ଆଉଳି ନଥାଏ, ସେତେ ହେଲେ ଏହାକୁ ପୋଡ଼ା ବୋଲି କୁହାଯାଏ ଏବଂ ଏହି ମାପ ପ୍ରସ୍ଥର ଏକ ଅଂଶ ହୁଏ।
କନିଷ୍ଠଂ ତାରହସ୍ତଂ ସ୍ଯାଦୁତ୍ତମଂ ପଂଚଵିଂଶତିଃ
ସବୁଠୁ ଛୋଟ ଆଉଳିକୁ ତାର ହାତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ସବୁଠୁ ବଡ଼ ହେଉଛି ପঁଚିଶ ଗଣନା।
ପୁରଦ୍ଵାରଂ ଚ କର୍ତଵ୍ଯଂ ଚତୁରସ୍ରଂ ସମଂ ଭଵେତ୍
ନଗର ଦ୍ୱାରଟି ସମସ୍ତ ପାଖରୁ ସମାନ ଏବଂ ଚତୁରସ୍ର ରୂପେ ବନେଇବା ଉଚିତ।
ସୁରଵେଶ୍ମନି ଯାଵଂତୋ ଦ୍ଵିଜେନ୍ଦ୍ରାଃ ପରମାଣଵଃ 2.1.9.
ଦେବମନ୍ଦିରରେ ଯେତେ ଅଣୁ ଅଛି, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେତେ ଗଣନା ହୁଏ।
କର୍ତୁର୍ଦଶଗୁଣଂ ପ୍ରୋକ୍ତମାପାନପରିପାଲକଃ
ପାନୀୟ ଓ ଜଳର ରକ୍ଷାକାରୀ ଯିଏ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ଦଶଗୁଣ ହୁଏ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ପତିତଂ ପତମାନଂ ଚ ତଥାର୍ଦ୍ଧସ୍ଫୁଟିତଂ ତଥା
ଯେଉଁଠି କିଛି ପଡ଼ିଯାଇଛି, ପଡ଼ୁଛି କିମ୍ବା ଅର୍ଧଭାଗ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଛି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଗଣନା ହୁଏ।
ପତିତସ୍ଯ ତୁ ଯଃ କର୍ତା ପତମାନସ୍ଯ ରକ୍ଷିତା
ଯିଏ ପଡ଼ିଯାଇଥିବା କିଛିକୁ ମରାମତି କରେ, କିମ୍ବା ପଡ଼ୁଥିବାକୁ ରକ୍ଷା କରେ, ସେ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ।
ଯଃ କୁର୍ଯାଦ୍ଵିଷ୍ଣୁପ୍ରାସାଦଂ ଜ୍ଯୋତିର୍ଲିଂଗସ୍ଯ ଵା କ୍ଵଚିତ୍
ଯିଏ କେଉଁଠି ଭି ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମନ୍ଦିର କିମ୍ବା ଜ୍ୟୋତିର୍ଲିଙ୍ଗ ନିମନ୍ତେ ମନ୍ଦିର ତିଆରି କରେ,
ସ୍ଵଯଂ ସ୍ଵକୁଲମୁଦ୍ଧୃତ୍ଯ କଲ୍ପକୋଟିଂ ଵସେଦ୍ଦିଵି
ସେ ନିଜେ ଓ ନିଜ ପରିବାରକୁ ଉଦ୍ଧାର କରି, କୋଟି କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବାସ କରେ।
ଦେଵୀଲିଂଗେଷୁ ଯୋନୌ ଵା କୃତ୍ଵା ଦେଵକୁଲଂ ନରଃ
ଯଦି କେହି ଦେବୀଙ୍କ ଲିଙ୍ଗ କିମ୍ବା ଯୋନି ସ୍ଥାନରେ ଦେବମନ୍ଦିର ତିଆରି କରେ,
ପ୍ରାଵୃଟ୍କାଲେ ସ୍ଥିତଂ ତୋଯମଗ୍ନିଷ୍ଟୋମଫଲଂ ଲଭେତ୍
ବର୍ଷାକାଳରେ ଯେ ପାଣି ରଖାଯାଏ, ତାହା ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଦିଏ।
ନିଦାଘକାଲେ ପାନୀଯଂ ଯସ୍ଯ ତିଷ୍ଠତି ଵାପିନଃ
ଗରମିଓ କାଳରେ ଯାହାର ଜଳ ତାଙ୍କର ଜଳାଶୟରେ ଅଛି,
ଏକାହଂ ତୁ ସ୍ଥିତଂ ତୋଯଂ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମାଃ
ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପୃଥିବୀରେ ଏକ ଦିନ ଯାଏଁ ରହୁଥିବା ପାଣି,
ପୂର୍ଵଂ ପିତୃକୁଲେ ସପ୍ତ ତଦ୍ଵନ୍ମାତୃକୁଲେ ଦ୍ଵିଜାଃ 2.1.9.
ପ୍ରଥମେ, ପିତାଙ୍କ କୁଳରେ ସାତ ଜଣ ଏବଂ ସେପରି ମାଆଙ୍କ କୁଳରେ ମଧ୍ୟ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ।