ଏକମେଵାତ୍ମକଂ ବ୍ରହ୍ମ ତତ୍ପ୍ରକୃତ୍ଯାତ୍ମକଂ ଦ୍ଵଯମ୍
ବ୍ରହ୍ମ ଏକ ଅଟୁଟ ଆତ୍ମା, ତାହାର ସ୍ୱଭାବରେ ଦୁଇ ପ୍ରକାର ରୂପ ଅଛି।
ରୁଦ୍ର ଏକାଦଶଶ୍ଚୈଵ ଅର୍କାର୍କଶ୍ଚାପି ଦ୍ଵାଦଶଃ
ଏଗାରଟି ରୁଦ୍ର ଓ ବାରଟି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।
ତିଥ୍ଯାତ୍ମକଂ ପଂଚଦଶେ ଷୋଡଶାଖ୍ଯା କଲାପରା
ପନ୍ଦରତିଠି ଚନ୍ଦ୍ରମାସିକ ତିଥିର ଗୁଣ ନେଇଥିବା, ଛଉଡ଼ିଶ ଅତ୍ୟୁତ୍ତମ କଳା ଭାବରେ ପରିଚିତ।
ଅଷ୍ଟାଦଶାକ୍ଷରୋ ମଂତ୍ରଃ ପୁରାଣାତ୍ମକ ଏଵ ଚ 2.1.8.
ଅଠାର ଅକ୍ଷରର ମନ୍ତ୍ର ପୁରାଣର ମୂଳ ଭାବକୁ ଧାରଣ କରେ।
ଜ୍ଯୋତିର୍ମଯଶ୍ଚୈକଵିଂଶୋ ଦ୍ଵାଵିଂଶେ କେଶଵାର୍ଚନମ୍
ଏକୁଇଶ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଆଲୋକରେ ଭରିଥାଏ; ବାଇଶରେ କେଶବଙ୍କର ପୂଜା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ।
ପଂଚଵିଂଶେ ଚ ତୀର୍ଥାନି ଷଡ୍ଵିଂଶେ ଚ ତ୍ରିଯଂବକଃ
ପଚିଶରେ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥଗୁଡିକ ଅଛି, ଛଉଇଶରେ ତ୍ରିନୟନ ମହାଦେବ।
ତ୍ରିଂଶଦ୍ଯୋଗେ ଶିଵଃ ପ୍ରୋକ୍ତଃ ପାତାଲମେକତ୍ରିଂଶକେ
ତିରିଶ ଯୋଗରେ ଶିବଙ୍କ ବିଶେଷ ଉଲ୍ଲେଖ ହୁଏ; ଏକତିରିଶରେ ପାତାଳ ଅଛି।
ପଂଚତ୍ରିଂଶେ ତଦଂତଃ ସ୍ଯାଚ୍ଛତେ ପୂର୍ଣେ ଦିଵାକରଃ
ପଞ୍ଚତିରିଶରେ ସେଇ ଶେଷ ଅସ୍ତିତ୍ୱରେ ପହଞ୍ଚିଯାଏ; ଏକ ଶତରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅଛି।
ଲକ୍ଷେ ବ୍ରହ୍ମା ତଥା କୋଟ୍ଯାଂ ଦେଵୋ ନାରାଯଣଃ ପରଃ
ଏକ ଲକ୍ଷରେ ବ୍ରହ୍ମା, ଏବଂ କୋଟିରେ ପରମ ଦେବ ନାରାୟଣ।
ଶୁଦ୍ଧବ୍ରହ୍ମମଯଂ ନିତ୍ଯଂ ଜ୍ଞାନରୂପଂ ପରଂ ମହତ୍ କ୍ଷଣେ ବ୍ରହ୍ମମଯଂ ଯାତି ଇତ୍ଯାହ ଭଗଵାନ୍ମନୁଃ
ସଦା ପବିତ୍ର, ବ୍ରହ୍ମାର ମୂଳ ଭାବ, ଜ୍ଞାନର ରୂପ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ବଡ଼— ଏକ କ୍ଷଣରେ ବ୍ରହ୍ମାର ଭାବକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ, ଏହିପରି ବିଦ୍ୟାମାନ ମନୁ କହିଛନ୍ତି।
ପୂର୍ତନିର୍ଣଯଵର୍ଣନମ୍ ବହିର୍ଵେଦଂ ତଥୈଵୋକ୍ତଂ ଶସ୍ତଂ ସ୍ଯାଦ୍ଦ୍ଵାପରେ କଲୌ
ପୂର୍ତ୍ତ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ବିବରଣା: ବେଦର ଅତିରିକ୍ତ ଭାଗରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି, ଦ୍ୱାପର ଓ କଳିଯୁଗରେ ଏହା ପ୍ରଶଂସିତ।
ଜ୍ଞାନସାଧ୍ଯଂ ତୁ ଯତ୍କର୍ମ ଅଂତର୍ଵେଦୀତି କଥ୍ଯତେ
ଯେ କର୍ମ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ସାଧିତ ହୁଏ, ତାହାକୁ 'ଆନ୍ତରିକ ବେଦ' ଭାବରେ କୁହାଯାଏ।
ପ୍ରପାପୂର୍ତାଦିକଂ ଚୈଵ ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ଚ ତୋଷଣମ୍
କୁଆଁ, ପୋକରି ତିଆରି କରିବା ଭଳି କାର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବା।
ଅକାମେନ କୃତଂ କର୍ମ କର୍ମ ଚ ଵ୍ଯସନାଦିକମ୍
ଅଇଛାରେ କରାଯାଇଥିବା କର୍ମ ଏବଂ ଦୁଃଖରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କର୍ମ।
ଧର୍ମସ୍ଯ କାରଣଂ ରାଜା ଧର୍ମମେତଦ୍ଭଵେନ୍ନୃପଃ
ଧର୍ମର କାରଣ ରାଜା; ରାଜନ୍, ଏହି ଧର୍ମ।
ସପ୍ତାଶୀତିର୍ବହିର୍ଵେଦୀ ସାରମେଷାଂ ତୃତୀଯକମ୍
ବେଦର ବାହ୍ୟ କ୍ରିୟା ଏକାଉଁଅଠି ଅଛି; ସାର ମେଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ତୃତୀୟ।
ତଡାଗକରଣଂ ଚୈଵ ତୃତୀଯଂ ନ ଚତୁର୍ଥକମ୍
ପୋକରି ତିଆରି କରିବା ମଧ୍ୟ ତୃତୀୟ, ଚତୁର୍ଥ ନୁହେଁ।
ଅଧିଵାସଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଚ ଦେଵତାନାମଵିକ୍ରିଯା
ଦେବତାମାନଙ୍କର ଅଧିବାସ ଓ ପ୍ରତିଷ୍ଠା, ଏବଂ ତାଙ୍କର ଅପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ ଭାବ।
ତ୍ରିଵିଧା ସା ଵିନିର୍ଦିଷ୍ଟା ଉତ୍ତମା ଚାଥ ମଧ୍ଯମା
ଏହାକୁ ତିନି ପ୍ରକାରରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି: ଉତ୍ତମ, ଏବଂ ମଧ୍ୟମ।
ତ୍ରିଧା ଭଵତି ସର୍ଵତ୍ର ପ୍ରତିଷ୍ଠାଦିଵିଧିର୍ମତଃ 2.1.9.
ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଓ ଏହା ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ କ୍ରିୟା ସବୁଠି ତିନି ପ୍ରକାରରେ ମନାଯାଏ।
ତ୍ର୍ଯହସାଧ୍ଯଵିଧାନେନ ଅଷ୍ଟାଵିଂଶତିଦେଵତାଃ
ତିନି ଦିନ ଧରି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅନୁସାରେ ଅଠାଇଶି ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯିବା ଉଚିତ।
ପ୍ରତ୍ଯହଂ ପୂଜଯେତ୍ତତ୍ର ଜାପକାସ୍ତତ୍ର ଷୋଡଶ
ସେଠାରେ ପ୍ରତିଦିନ ପୂଜା କରିବା ଦରକାର; ଏହି ସ୍ଥାନରେ ଷୋଳ ଜପକ ଅଛନ୍ତି।
ଚତ୍ଵାରୋ ଯାଜକାସ୍ତତ୍ର ତ୍ରଯୋଵିଂଶତିଦେଵତାଃ
ସେଠାରେ ଚାରି ଯାଜକ ଅଛନ୍ତି ଏବଂ ଏଠି ଏକୋଇଶି ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଏ।
ଏକାହେନୈଵ ପୂଜା ଚ ମଧ୍ଯମଃ କଥିତୋ ଵିଧିଃ
ଏକ ଦିନରେ ଯେଉଁ ପୂଜା କରାଯାଏ, ସେହିପରି ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ମଧ୍ୟମ ବିଧି ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ସଂପୂଜ୍ଯ ପୂଜ୍ଯତେ ଯତ୍ର କନିଷ୍ଠୋଽସୌ ଵିଧିଃ ସ୍ମୃତଃ
ଯେଉଁଠାରେ ପୂଜା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ, ସେହିଠାରେ ଏହାକୁ କନିଷ୍ଠ ବିଧି ବୋଲି ଗଣାଯାଏ।
ନଲିନୀଦୀର୍ଘିକାଗର୍ତଵାପୀମଲପ୍ରପାଦିକମ୍
ପଦ୍ମପୁଷ୍କରୀଣୀ, ଗଭୀର ଜଳାଶୟ, କୁଆଁ ଓ ପାଦ ଧୋଇବା ସ୍ଥାନ—
ଅଗ୍ନିକାର୍ଯଂ ତତଃ କୃତ୍ଵା ନ କୁର୍ଯାଦ୍ଵିଧିଵିସ୍ତରମ୍
ସେଠାରେ ଅଗ୍ନିକାର୍ଯ୍ୟ କରି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ବିସ୍ତୃତ ପ୍ରକ୍ରିୟା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ଵାପ୍ଯାଦେଃ ପୁଷ୍କରିଣ୍ଯାଶ୍ଚ କ୍ଷିପେଦ୍ଗଂଗାଜଲଂ ତତଃ
ବାପୀ କିମ୍ବା ପୁଷ୍କରିଣୀରେ ଗଙ୍ଗା ଜଳ ଢାଳିବା ଉଚିତ।
ସେତୁପ୍ରାସାଦଵାପୀନାଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠାଂ ନୈଵ କାରଯେତ୍
ସେତୁ, ରାଜମହଳ କିମ୍ବା ବାପୀ ପାଇଁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ବିଧି କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ତ୍ରିଭିର୍ଵର୍ଣୈଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠାର୍ହା ଜୀର୍ଣାନାଂ ତୁ ସମୁଦ୍ଗତାଃ 2.1.9.
ଯେଉଁଗୁଡ଼ିକି ପୁନଃ ପୁନଃ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇ ବାହାରିଛି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ତିନି ପ୍ରକାର ରଙ୍ଗରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବା ଯୋଗ୍ୟ।