ତତ୍ସଂଗ୍ରହେପି କଵିନା ନିଯୋକ୍ତଵ୍ଯଃ ସ ଏଵ ହି
ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କ ସଂଗ୍ରହ କରିବାରେ, କବି ଯେଉଁ ଜଣକୁ ନିଯୁକ୍ତ କରିଥାନ୍ତି, ସେଉଁଠି ସେଠି ସେ ଏକମାତ୍ର ହେବା ଉଚିତ।
ତତ୍ତଦକ୍ଷରସଖ୍ଯାନାଂ ବ୍ରହ୍ମଲୋକାନ୍ନ ତଚ୍ଚ୍ଯୁତିଃ
ସେହି ଅକ୍ଷରମାନଙ୍କର ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ, ବ୍ରହ୍ମଲୋକରୁ କେବେ ତଳକୁ ପଡ଼ିବା ନାହିଁ।
ମୋହାତ୍କୃତ୍ଵା ହୋମଧେନୁଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ଶୁଦ୍ଧିର୍ଭଵିଷ୍ଯତି
ମୂଢ଼ତାରେ ହୋମ ଗାଈ ଦେଇ କରିଲେ ଏବଂ ଦାନ କଲେ, ଶୁଦ୍ଧି ହେବ।
କଲୌ ଯଃ ସଂଗ୍ରହଂ କୁର୍ଯାତ୍ପ୍ରସୁପ୍ତେ ଚୈଵ କେଶଵେ ।। 2.1.8.
କଳିଯୁଗରେ, ଯେଉଁଠି କେଶବ ଶୁଏ, ସେଠି ଯିଏ ସଂଗ୍ରହ କରେ—
ଯାଵତ୍ପ୍ରଵର୍ତତେ ଲୋକସ୍ତାଵତ୍ସ୍ଵର୍ଗେ ମହୀଯତେ
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ଜଗତ ଚାଲିଛି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ୱର୍ଗରେ ସେ ମାନ୍ୟତା ପାଏ।
ପ୍ରାତଃକାଲେ ନ କୁର୍ଵୀତ୍ ତଥା ମଧ୍ଯଂଦିନେ ଦ୍ଵିଜାଃ
ପ୍ରଭାତବେଳେ କିମ୍ବା ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ଏହା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ।
ମଲମାସେ ଵିଶେଷେଣ ସନ୍ଧ୍ଯଯୋଶ୍ଚ ଵିଵର୍ଜନେ
ବିଶେଷକରି ମଳିନ ମାସରେ, କିମ୍ବା ସନ୍ଧ୍ୟା ବିଳମ୍ବ ହେଲେ,
ପୂତଂ ସ୍ଯାତ୍ତତ୍କ୍ଷଣାଦ୍ଵିପ୍ରାଶ୍ଚତୁଃ ପଂଚାକ୍ଷରେଣ ଵା
ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ଚାରି କିମ୍ବା ପାଞ୍ଚ ଅକ୍ଷର ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଏହା ପବିତ୍ର ହୁଏ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ।
ମାଯାଵିଭଵଵିନ୍ଯସ୍ତେ ମହାପାପକଲେଵରେ
ମାୟାର ପ୍ରଭାବରେ ଦେହଟି ବଡ଼ ପାପରେ ଲିପ୍ତ ହେଲେ,
ସ୍ତ୍ରିଯୋ ଵା ନିଂଦିତୋ ଵାପି ମ୍ଲେଚ୍ଛୋ ଯାତି ପରାଂ ଗତିମ୍ ସ ଗର୍ଦଭୀଂ ଖରୀଂ ଯୋନିଂ ପ୍ରଵିଶେନ୍ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ସ୍ତ୍ରୀମାନେ, କିମ୍ବା ଯିଏ ଅପମାନିତ, କିମ୍ବା ବିଦେଶୀ, ସେମାନେ ଉଚ୍ଚ ଦଶାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି; ସେମାନେ ଗଧିରାଣୀ କିମ୍ବା ଖରିରାଣୀର ଗର୍ଭକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଏକମେଵାତ୍ମକଂ ବ୍ରହ୍ମ ତତ୍ପ୍ରକୃତ୍ଯାତ୍ମକଂ ଦ୍ଵଯମ୍
ବ୍ରହ୍ମ ଏକ ଅଟୁଟ ଆତ୍ମା, ତାହାର ସ୍ୱଭାବରେ ଦୁଇ ପ୍ରକାର ରୂପ ଅଛି।
ରୁଦ୍ର ଏକାଦଶଶ୍ଚୈଵ ଅର୍କାର୍କଶ୍ଚାପି ଦ୍ଵାଦଶଃ
ଏଗାରଟି ରୁଦ୍ର ଓ ବାରଟି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।
ତିଥ୍ଯାତ୍ମକଂ ପଂଚଦଶେ ଷୋଡଶାଖ୍ଯା କଲାପରା
ପନ୍ଦରତିଠି ଚନ୍ଦ୍ରମାସିକ ତିଥିର ଗୁଣ ନେଇଥିବା, ଛଉଡ଼ିଶ ଅତ୍ୟୁତ୍ତମ କଳା ଭାବରେ ପରିଚିତ।
ଅଷ୍ଟାଦଶାକ୍ଷରୋ ମଂତ୍ରଃ ପୁରାଣାତ୍ମକ ଏଵ ଚ 2.1.8.
ଅଠାର ଅକ୍ଷରର ମନ୍ତ୍ର ପୁରାଣର ମୂଳ ଭାବକୁ ଧାରଣ କରେ।
ଜ୍ଯୋତିର୍ମଯଶ୍ଚୈକଵିଂଶୋ ଦ୍ଵାଵିଂଶେ କେଶଵାର୍ଚନମ୍
ଏକୁଇଶ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଆଲୋକରେ ଭରିଥାଏ; ବାଇଶରେ କେଶବଙ୍କର ପୂଜା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ।
ପଂଚଵିଂଶେ ଚ ତୀର୍ଥାନି ଷଡ୍ଵିଂଶେ ଚ ତ୍ରିଯଂବକଃ
ପଚିଶରେ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥଗୁଡିକ ଅଛି, ଛଉଇଶରେ ତ୍ରିନୟନ ମହାଦେବ।
ତ୍ରିଂଶଦ୍ଯୋଗେ ଶିଵଃ ପ୍ରୋକ୍ତଃ ପାତାଲମେକତ୍ରିଂଶକେ
ତିରିଶ ଯୋଗରେ ଶିବଙ୍କ ବିଶେଷ ଉଲ୍ଲେଖ ହୁଏ; ଏକତିରିଶରେ ପାତାଳ ଅଛି।
ପଂଚତ୍ରିଂଶେ ତଦଂତଃ ସ୍ଯାଚ୍ଛତେ ପୂର୍ଣେ ଦିଵାକରଃ
ପଞ୍ଚତିରିଶରେ ସେଇ ଶେଷ ଅସ୍ତିତ୍ୱରେ ପହଞ୍ଚିଯାଏ; ଏକ ଶତରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅଛି।
ଲକ୍ଷେ ବ୍ରହ୍ମା ତଥା କୋଟ୍ଯାଂ ଦେଵୋ ନାରାଯଣଃ ପରଃ
ଏକ ଲକ୍ଷରେ ବ୍ରହ୍ମା, ଏବଂ କୋଟିରେ ପରମ ଦେବ ନାରାୟଣ।
ଶୁଦ୍ଧବ୍ରହ୍ମମଯଂ ନିତ୍ଯଂ ଜ୍ଞାନରୂପଂ ପରଂ ମହତ୍ କ୍ଷଣେ ବ୍ରହ୍ମମଯଂ ଯାତି ଇତ୍ଯାହ ଭଗଵାନ୍ମନୁଃ
ସଦା ପବିତ୍ର, ବ୍ରହ୍ମାର ମୂଳ ଭାବ, ଜ୍ଞାନର ରୂପ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ବଡ଼— ଏକ କ୍ଷଣରେ ବ୍ରହ୍ମାର ଭାବକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ, ଏହିପରି ବିଦ୍ୟାମାନ ମନୁ କହିଛନ୍ତି।
ପୂର୍ତନିର୍ଣଯଵର୍ଣନମ୍ ବହିର୍ଵେଦଂ ତଥୈଵୋକ୍ତଂ ଶସ୍ତଂ ସ୍ଯାଦ୍ଦ୍ଵାପରେ କଲୌ
ପୂର୍ତ୍ତ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ବିବରଣା: ବେଦର ଅତିରିକ୍ତ ଭାଗରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି, ଦ୍ୱାପର ଓ କଳିଯୁଗରେ ଏହା ପ୍ରଶଂସିତ।
ଜ୍ଞାନସାଧ୍ଯଂ ତୁ ଯତ୍କର୍ମ ଅଂତର୍ଵେଦୀତି କଥ୍ଯତେ
ଯେ କର୍ମ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ସାଧିତ ହୁଏ, ତାହାକୁ 'ଆନ୍ତରିକ ବେଦ' ଭାବରେ କୁହାଯାଏ।
ପ୍ରପାପୂର୍ତାଦିକଂ ଚୈଵ ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ଚ ତୋଷଣମ୍
କୁଆଁ, ପୋକରି ତିଆରି କରିବା ଭଳି କାର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବା।
ଅକାମେନ କୃତଂ କର୍ମ କର୍ମ ଚ ଵ୍ଯସନାଦିକମ୍
ଅଇଛାରେ କରାଯାଇଥିବା କର୍ମ ଏବଂ ଦୁଃଖରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କର୍ମ।
ଧର୍ମସ୍ଯ କାରଣଂ ରାଜା ଧର୍ମମେତଦ୍ଭଵେନ୍ନୃପଃ
ଧର୍ମର କାରଣ ରାଜା; ରାଜନ୍, ଏହି ଧର୍ମ।
ସପ୍ତାଶୀତିର୍ବହିର୍ଵେଦୀ ସାରମେଷାଂ ତୃତୀଯକମ୍
ବେଦର ବାହ୍ୟ କ୍ରିୟା ଏକାଉଁଅଠି ଅଛି; ସାର ମେଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ତୃତୀୟ।
ତଡାଗକରଣଂ ଚୈଵ ତୃତୀଯଂ ନ ଚତୁର୍ଥକମ୍
ପୋକରି ତିଆରି କରିବା ମଧ୍ୟ ତୃତୀୟ, ଚତୁର୍ଥ ନୁହେଁ।
ଅଧିଵାସଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଚ ଦେଵତାନାମଵିକ୍ରିଯା
ଦେବତାମାନଙ୍କର ଅଧିବାସ ଓ ପ୍ରତିଷ୍ଠା, ଏବଂ ତାଙ୍କର ଅପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ ଭାବ।
ତ୍ରିଵିଧା ସା ଵିନିର୍ଦିଷ୍ଟା ଉତ୍ତମା ଚାଥ ମଧ୍ଯମା
ଏହାକୁ ତିନି ପ୍ରକାରରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି: ଉତ୍ତମ, ଏବଂ ମଧ୍ୟମ।
ତ୍ରିଧା ଭଵତି ସର୍ଵତ୍ର ପ୍ରତିଷ୍ଠାଦିଵିଧିର୍ମତଃ 2.1.9.
ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଓ ଏହା ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ କ୍ରିୟା ସବୁଠି ତିନି ପ୍ରକାରରେ ମନାଯାଏ।