ପଶୁଶ୍ଚତୁର୍ଵିଧଶ୍ଚୈଵ କୃପଣୋପି ହି ଵୈ ଦ୍ଵିଧା 2.1.5.
ପଶୁ ଚାରି ପ୍ରକାରର, ଏବଂ କଞ୍ଜୁସ ଦୁଇ ପ୍ରକାରର ଥାଏ ।
କଷ୍ଟଃ ସ୍ଯାତ୍ପଞ୍ଚଧା ଜ୍ଞେଯୋ ରୁଷ୍ଟୋପି ସ୍ଯାଦ୍ଦ୍ଵିଧା ଦ୍ଦ୍ଵିଜାଃ ।। ଦୁଷ୍ଟଃ ସ୍ଯାତ୍ଷଡ୍ଵିଧୋ ଜ୍ଞେଯଃ ପୁଷ୍ଟଶ୍ଚୈଵ ଭଵେଦ୍ଦ୍ଵିଧା
କଠିନ ଲୋକ ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାରର ହୁଏ, କ୍ରୋଧୀ ଦୁଇ ପ୍ରକାରର, ଦୁଷ୍ଟ ଛଅ ପ୍ରକାରର ଓ ପୁଷ୍ଟ ଦୁଇ ପ୍ରକାରର ଥାଏ ।
ହୃଷ୍ଟଶ୍ଚାଷ୍ଟଵିଧଃ ପ୍ରୋକ୍ତଃ କୁଣ୍ଠଶ୍ଚୈଵ ତ୍ରିଧୋଦିତଃ
ଖୁସି ଆଠ ପ୍ରକାରର ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି, ମନ୍ଦ ତିନି ପ୍ରକାରର ହୁଏ ।
ଦ୍ଵୌ ଚଣ୍ଡୌ ଚପଲଶ୍ଚୈକାଵଣ୍ଡଚଣ୍ଡୋ ଦ୍ଵିଗୁର୍ଭଵେତ୍
ଦୁଇ ଜଣ ଭୟଙ୍କର ଅଛନ୍ତି, ଏକ ଚଞ୍ଚଳ ଅଛି; ଅନ୍ଧ ଭୟଙ୍କର ଦୁଇ ପ୍ରକାରର ହୁଏ ।
ଵାଚାଲଶ୍ଚ କଦର୍ଯଶ୍ଚ କ୍ରମାତ୍ତ୍ରିଭିରୁଦାହୃତଃ
ବହୁ କଥା କହୁଥିବା ଓ କଞ୍ଜୁସ ତିନି ପ୍ରକାରର ଦେଖାଯାନ୍ତି ।
ଦ୍ଵାଵେକୌ ଚତୁରଶ୍ଚୈଵ ସ୍ତେଯୀ ଚୈକଵିଧୋ ଭଵେତ୍
ଦୁଇ ଜଣ ଏକ ପ୍ରକାରର, ଚାରି ଜଣ ଚାରି ପ୍ରକାରର; ଚୋର ଏକ ପ୍ରକାରର ହୁଏ ।
ସମ୍ଯଗ୍ଯସ୍ଯ ପରିଜ୍ଞାନଂ ନରୋ ଦେଵତ୍ଵମାପ୍ନୁଯାତ୍
ଯିଏ ସଠିକ୍ ବୁଝିବାକୁ ଶିଖିଥାଏ, ସେ ଦେବତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ ।
ଉଚ୍ଚାସନଂ ଗୁରୋରଗ୍ରେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାଂ କରୋତି ଯଃ
ଯିଏ ଗୁରୁଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଉଚ୍ଚ ଆସନରେ ବସେ କିମ୍ବା ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ଯାତ୍ରା କରେ—
ନିମଜ୍ଜ୍ଯ ତୀର୍ଥେ ଵିଧିଵଦ୍ଗ୍ରାମ୍ଯଧର୍ମେଣ ଵର୍ତଯନ୍
ବିଧିମତେ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି, ସାଧାରଣ ନୀତି ଅନୁସାରେ ଚାଲିଥାଏ—
ଵାଚୈଵ ମଧୁରା ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣା ହୃଦି ହାଲାହଲଂ ଵିଷମ୍
ମୁଁହରେ ମିଠା ଓ ମୃଦୁ କଥା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ହୃଦୟରେ ହାଳାହଳ ବିଷ ରହିଥାଏ ।
ମୋକ୍ଷଚିନ୍ତାମତିକ୍ରମ୍ଯ ଯୋଽନ୍ଯଚିନ୍ତାପରିଶ୍ରମଃ 2.1.5.
ଯିଏ ମୋକ୍ଷ ଭାବନାକୁ ଛାଡ଼ି, ଅନ୍ୟ କଥାରେ ଦୁଃଖ କରେ—
ପ୍ରଯାଗେ ଵିଦ୍ଯମାନେଽପି ଯୋଽନ୍ଯତ୍ର ସ୍ନାନମାଚରେତ୍
ପ୍ରୟାଗ ଥିବା ସ୍ଥାନରେ ମଧ୍ୟ, ଯିଏ ଅନ୍ୟ କୋଉଠି ସ୍ନାନ କରେ—
ଆଯୁଷସ୍ତୁ କ୍ଷଯାର୍ଥାଯ ଶାସ୍ତ୍ରେଯମୃଷିସଂମତଃ
ଏହା ଆୟୁଷ୍ୟ କମିବା ପାଇଁ, ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ଋଷିମାନେ ମନ୍ତ୍ରଣା କରିଛନ୍ତି ।
ବହୂନି ପୁସ୍ତକାନୀହ ଶାସ୍ତ୍ରାଣି ଵିଵିଧାନି ଚ
ଏଠି ବହୁ ପୁସ୍ତକ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଶାସ୍ତ୍ର ଅଛି ।
ବଲେନ ଚ୍ଛଲଛଦ୍ମେନ ଉପାଯେନ ପ୍ରବଂଧନମ୍
ଶକ୍ତି, ଚତୁରତା, ଉପାୟ ଓ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଦ୍ୱାରା କାମ କରାଯାଏ ।
ମଧୁରାନ୍ନଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠାପ୍ଯ ଦୈଵେ ପିତ୍ର୍ଯେ ଚ କର୍ମଣି
ଦେବତା ଓ ପିତୃ କାର୍ଯ୍ୟରେ ମିଠା ଖାଦ୍ୟ ଦେଇ ସ୍ଥାପନ କରାଯାଏ—
କୃପଣଃ ସ ତୁ ଵିଜ୍ଞେଯୋ ନ ସ୍ଵର୍ଗୀ ନ ଚ ମୋକ୍ଷଭାକ୍
ସେ କଞ୍ଜୁସ ବୋଲି ଚିହ୍ନଟ ହେବା ଉଚିତ, ସେ ସ୍ୱର୍ଗ କିମ୍ବା ମୋକ୍ଷ ପାଉନାହିଁ ।
ସ ଏଵ କୃପଣଃ ଖ୍ଯାତଃ ସର୍ଵଧର୍ମବହିଷ୍କୃତଃ
ସେଇ କଞ୍ଜୁସ ସମସ୍ତ ଧର୍ମରୁ ବାହାର ହୋଇଯାଏ, ସେଇପରି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ।
ପିତୃମାତୃଗୁରୁତ୍ଯାଗୀ ଶୌଚାଚାରଵିଵର୍ଜିତଃ
ପିତା, ମାତା ଓ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଛାଡିଦେଇଥିବା, ଶୁଚିତା ଓ ଭଲ ଆଚରଣରେ ଅଭାବ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି।
ଜୀଵତ୍ପିତୃପରିତ୍ଯକ୍ତଂ ସୁତଂ ସେଵନ୍ନ ଵା କ୍ଵଚିତ୍
ଜେତେବେଳେ ପିତାମାତା ଜୀବନ୍ତ, ସେ ସନ୍ତାନକୁ ଅନଦେଖା କରେ, ସେ ଚାହେଁ ସେବା କରୁନ୍ଥିବା କିମ୍ବା ନକରୁନ୍ଥିବା, କେବେ ମଧ୍ୟ।
ସାଧ୍ଵାଚାରଂ ଚ ପ୍ରଚ୍ଛାଯ ସେଵନଂ ଚାପି ଦର୍ଶଯେତ୍ 2.1.5.
ସଦା ଭଲ ଆଚରଣ ଦେଖାଇବା ଉଚିତ, ଏବଂ ଯଥାଯଥି ଭାବରେ ସେବା କରି ସମ୍ମାନ ଦେଖାଇବା ଉଚିତ।
ଜୀଵେଦ୍ଦେଵଲଵୃତ୍ତିର୍ଯଃ ଭାର୍ଯାଵିପଣଜୀଵକଃ
ଯେଉଁଠି ବ୍ୟକ୍ତି ଦେବଳୟରେ କାମ କରି ଜୀବନ ଚାଲାଇଥାଏ କିମ୍ବା ଜନାନୀକୁ ବେଚି ଜୀବିକା କରେ।
ଷଡେଵ ନଷ୍ଟାଃ ଶାସ୍ତ୍ରେ ଚ ନ ସ୍ଵର୍ଗମୋକ୍ଷଭାଗିନଃ
ଏହି ଛଅଜଣ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାନ୍ତି, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗ କିମ୍ବା ମୋକ୍ଷ ପାଆନ୍ତି ନାହିଁ।
ଭ୍ରୁକୁଟୀକୁଟିଲଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ରୁଷ୍ଟଃ ପଂଚଵିଧୋଦିତଃ
ଯେଉଁଠି ବ୍ୟକ୍ତି ଭୃକୁଟି ଚିହ୍ନିତ, ବାକ୍ର ମୁହଁ, କ୍ରୋଧିତ ଓ ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାର କ୍ରୋଧରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ।
ନିଦ୍ରାଲୁର୍ଵ୍ଯସନାସକ୍ତୋ ମଦ୍ଯପଃ ସ୍ର୍ତ୍ରୀନିଷେଵକଃ
ଯେଉଁଠି ବ୍ୟକ୍ତି ଅତିରିକ୍ତ ଘୁମରେ ଆସକ୍ତ, ଦୁର୍ବ୍ୟସନରେ ଲିପ୍ତ, ମଦପାନ କରେ ଓ ନାରୀସଙ୍ଗରେ ଲାଗିଥାଏ।
ଏକାକୀ ମିଷ୍ଟମଶ୍ନାତି ଵଂଚକଃ ସାଧୁନିଂଦକଃ
ଯେଉଁଠି ବ୍ୟକ୍ତି ମିଠା ଖାଦ୍ୟ ଏକା ଖାଏ, ଚତୁର୍ଯ୍ୟ ଓ ସଜ୍ଜନଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରେ।
ନିଗମାଗମତଂତ୍ରାଣି ନାଧ୍ଯାପଯତି ଯୋ ଦ୍ଵିଜଃ
ଯେଉଁ ଦ୍ୱିଜ ନିଗମ, ଆଗମ ଓ ତନ୍ତ୍ର ପାଠ ଶିଖାଇନାହିଁ।
ଶ୍ରୁତିଃ ସ୍ମୃତିଶ୍ଚ ଵିପ୍ରାଣାଂ ନଯନେ ଦ୍ଵେ ଵିନିର୍ମିତେ
ବେଦ ଓ ସ୍ମୃତି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁଇଟି ଚକ୍ଷୁ ଭଳି ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି।
ଵିଵାଦଃ ସୋଦରୈଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ପିତ୍ରୋରପ୍ରିଯକୃଦ୍ଵଦେତ୍
ଯେଉଁଠି ବ୍ୟକ୍ତି ଭାଇମାନେ ସହିତ ବିବାଦ କରେ ଓ ପିତାମାତାଙ୍କୁ ଅପ୍ରିୟ କଥା କହେ।
ପିଶୁନୋ ରାଜଗାମୀ ଚ ଶୂଦ୍ରସେଵକ ଏଵ ଚ
ଯେଉଁଠି ବ୍ୟକ୍ତି ଅନ୍ୟଙ୍କ କଥା ରାଜାଙ୍କୁ କହେ, ରାଜାଙ୍କୁ ଯାଏ ଓ ଶୂଦ୍ରଙ୍କୁ ସେବା କରେ।