ରସାତଲମିତି ଖ୍ଯାତଂ ସର୍ଵଶୋଭାସମନ୍ଵିତମ୍ 2.1.3.
ରସାତଳ ଏହି ନାମରେ ପରିଚିତ, ସମସ୍ତ ଶୋଭାରେ ଭରିପୂର୍ଣ୍ଣ।
ଶଂକୁକର୍ଣେନ ସଂଭିନ୍ନଂ ତଥା ନମୁଚିପୂର୍ଵକମ୍
ଶଙ୍କୁକର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ୱାରା ଭାଙ୍ଗାଯାଇଛି, ଏବଂ ନମୁଚି ପୂର୍ବକ।
ତେଷାମଧସ୍ତାନ୍ନରକା ରୌରଵାଦ୍ଯାଶ୍ଚ କୋଟଯଃ
ସେମାନଙ୍କ ତଳେ ଅନେକ ନରକ ଅଛି, ରୌରବ ଆଦି ଆରମ୍ଭରୁ।
ପାତାଲା ନାମଧଶ୍ଚାଂତେ ଶେଷାଖ୍ଯା ଵୈଷ୍ଣଵୀ ତନୁଃ
ସେଠି ତଳେ ଶେଷ ନାମକ ପାତାଳ ଏବଂ ବୈଷ୍ଣବ ଦେହ ଅଛି।
ଯୋଽନଂତଃ ପଠ୍ଯତେ ଦେଵୋ ନାଗରୂପୀ ଜନାର୍ଦନଃ
ଯିଏ ଅନନ୍ତ ନାମରେ ପରିଚିତ, ସେ ନାଗ ଆକାରରେ ଜନାର୍ଦନ ଦେବ।
ତମାଵିଶ୍ଯ ମହାଯୋଗୀ କାଲସ୍ତଦ୍ଵଦନାନଲଃ
ତାଙ୍କୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ମହାଯୋଗୀ, କାଳ ଏବଂ ଉଚ୍ଚାରଣ ଅଗ୍ନି ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।
ତାମସୀ ଶାଂଭଵୀ ମୂର୍ତିଃ କାଲାତ୍ମା ପରମେଶ୍ଵରଃ
ତାମସୀ ଶାଂଭବ ମୂର୍ତି, କାଳର ସ୍ୱରୂପ, ପରମେଶ୍ୱର।
ଜ୍ଯୋତିଶ୍ଚକ୍ରଵର୍ଣନମ୍ ଅତଃ ପରଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଭୂର୍ଲୋକସ୍ଯ ଵିନିର୍ଣଯମ୍
ଏବେ ଆଲୋକ ଚକ୍ରର ବର୍ଣ୍ଣନା। ଏବେ ମୁଁ ଭୂଲୋକର ନିର୍ଣୟ କହିବି।
ତଦ୍ଦ୍ଵୀପପ୍ରଧାନୋ ଜଂବୂଃ ପ୍ଲକ୍ଷଃ ଶାଲ୍ମଲ ଏଵ ଚ
ସେହି ଦ୍ୱୀପଗୁଡିକ ମଧ୍ୟରେ ଜମ୍ବୁ ଦ୍ୱୀପ ସବୁଠାରୁ ପ୍ରଧାନ, ପ୍ଲକ୍ଷ ଓ ଶାଲମଳା ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ଏତେ ସପ୍ତ ମହାଦ୍ଵୀପାଃ ସମୁଦ୍ରୈଃ ସପ୍ତଭିର୍ଵୃତାଃ
ଏହି ସପ୍ତ ମହାଦ୍ୱୀପ ସପ୍ତ ସମୁଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିବା।
କ୍ଷୀରୋଦେକ୍ଷୁରସୋଦୋଽଥ କ୍ଷାରୋଦଶ୍ଚ ଘୃତୋଦକଃ
ସମୁଦ୍ରଗୁଡିକ ଦୁଧ, ଇଖର ରସ, ଲୁଣ ଜଳ ଓ ଘିର ଜଳ ଅଟେ।
ପଂଚାଶତ୍କୋଟିଵିସ୍ତୀର୍ଣା ସମୁଦ୍ରଵଲଯା ସ୍ମୃତା
ସମୁଦ୍ର ଚକ୍ରଗୁଡିକ ପ୍ରତ୍ୟେକଟି ପଞ୍ଚାଶତ କୋଟି ପ୍ରସ୍ତରେ ଅଛି।
ଜଂବୂଦ୍ଵୀପଃ ସମସ୍ତାନାଂ ଦ୍ଵୀପାନାଂ ମଧ୍ଯତଃ ଶୁଭଃ
ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପ ସମସ୍ତ ଦ୍ୱୀପ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଅଛି ଓ ଶୁଭ।
ଚତୁରାଶୀତିସାହସ୍ରଯୋଜନୈରସ୍ଯ ଚୋଚ୍ଛ୍ରଯଃ
ଏହାର ଉଚ୍ଚତା ଚଉଁଠି ଅଠାଉଁ ହଜାର ଯୋଜନ।
ମୂଲେ ଷୋଡଶସାହସ୍ରଂ ଵିସ୍ତାରସ୍ତସ୍ଯ ସର୍ଵତଃ
ତଳଭାଗରେ ଏହାର ପ୍ରସ୍ତ ସବୁଦିକୁ ଶୋଳ ହଜାର।
ହିମଵାନ୍ହିମକୂଟଶ୍ଚ ନିଷଧସ୍ତ ସ୍ଯ ଦକ୍ଷିଣେ
ହିମବାନ, ହିମକୁଟ ଓ ନିଷଧ ଏହାର ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଅଛି।
ଲକ୍ଷପ୍ରମାଣୌ ଦ୍ଵୌ ମଧ୍ଯେ ଦଶହୀନାସ୍ତଥାପରେ ।।2.1.4.
ଏହାର ମଧ୍ୟରେ ଦୁଇଟି ପର୍ବତ ପ୍ରତ୍ୟେକଟି ଏକ ଲକ୍ଷ ପ୍ରମାଣରେ ଅଛି, ଅନ୍ୟଗୁଡିକ ଦଶ ଅଉ ଅପେକ୍ଷା କମ।
ଭାରତଂ ଦକ୍ଷିଣଂ ଵର୍ଷଂ ତତଃ କିଂପୁରୁଷଂ ସ୍ମୃତମ୍
ଭାରତ ଦକ୍ଷିଣ ଭାଗ ଅଟେ, ତାପରେ କିମ୍ପୁରୁଷ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି।
ଚଂପକଂ ଚୋତ୍ତରଂ ଵର୍ଷଂ ତଥୈଵାଶ୍ଵହିରଣ୍ମଯମ୍
ଚମ୍ପକ ଉତ୍ତର ଭାଗ ଅଟେ, ଏହିପରି ଅଶ୍ୱହିରଣ୍ମୟ ମଧ୍ୟ।
ନଵସାହସ୍ରମେକୈକମେତେଷାଂ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମାଃ
ଏହି ସମସ୍ତର ପ୍ରତ୍ୟେକଟି ନବ ହଜାର ପ୍ରସ୍ତରେ ଅଛି, ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ।
ମେରୋଶ୍ଚତୁର୍ଦିଶସ୍ତତ୍ର ନଵସାହସ୍ରଵିଷ୍କୃତମ୍
ମେରୁ ପର୍ବତର ଚାରି ଦିଗରେ ପ୍ରତ୍ୟେକଟି ନବ ହଜାର ପ୍ରସ୍ତରେ ବିସ୍ତୃତ।
ଵିଷ୍କଂଭା ରଚିତା ମେରୋର୍ଯୋଜନାଯୁତମୁଚ୍ଛ୍ରିତାଃ
ମେରୁ ପର୍ବତର ଭିତ୍ତିଗୁଡିକ ଦଶ ହଜାର ଯୋଜନ ଉଚ୍ଚତାରେ ତିଆରି।
ଵିପୁଲଃ ପଶ୍ଚିମେ ଭାଗେ ସୁପାର୍ଶ୍ଵଶ୍ଚୋତ୍ତରେ ସ୍ଥିତଃ
ବିପୁଳ ପଶ୍ଚିମ ଭାଗରେ ଅଛି, ସୁପାର୍ଶ୍ୱ ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଅଛି।
ଜଂବୂଦ୍ଵୀପସ୍ଯ ସା ଜଂବୂର୍ନାମହେତୋର୍ମହର୍ଷଯଃ
ମହର୍ଷିମାନେ କହନ୍ତି ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପର ନାମ ଜମ୍ବୁ ଗଛ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଛି।
ପତଂତି ଭୂଭୃତଃ ପୃଷ୍ଠେ ଶୀର୍ଯମାଣାନି ସର୍ଵଶଃ
ପର୍ବତମାନେ ଏହାର ପୃଷ୍ଠରେ ପଡ଼ି ଭଙ୍ଗ ହେଉଛନ୍ତି।
ସରିତ୍ତୁ ଵର୍ତତେ ସାପି ପୀଯତେ ତତ୍ର ଵାସିଭିଃ ଉତ୍ପନ୍ନାଃ ସ୍ଵଚ୍ଛମନସୋ ନରାସ୍ତତ୍ର ଭଵନ୍ତି ଵୈ
ଏଠାରେ ଏକ ନଦୀ ବହିଯାଉଛି, ସେଥିରେ ବାସିନ୍ଦାମାନେ ପାନ କରନ୍ତି; ଏଠାରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଲୋକମାନେ ସ୍ୱଚ୍ଛ ମନ ଥାନ୍ତି।
ତୀରସୂତ୍ରଂ ସମଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଵାଯୁନା ଚ ଵିଶୋଷିତମ୍ 2.1.4.
ସମତଳ ତୀରକୁ ପହଞ୍ଚି, ପବନରେ ଶୁଖି ଯାଇଛି।
ଭଦ୍ରାଶ୍ଵଃ ପାର୍ଶ୍ଵତୋ ମେରୋଃ କେତୁମାଲଶ୍ଚ ପଶ୍ଚିମେ
ମେରୁ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଭଦ୍ରାଶ୍ୱ ଅଛି, ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ କେତୁମାଳ ଅଛି।
ମେରୋରୁପରି ଵିପ୍ରେଂଦ୍ରା ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସ୍ଥାନମୁତ୍ତମମ୍
ମେରୁ ଉପରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ସର୍ବୋତ୍ତମ ନିବାସ ଅଛି।
ତଦୂର୍ଧ୍ଵଂ ଵୈଷ୍ଣଵୋ ଲୋକୋ ଦୁଗାର୍ଲୋକସ୍ତଦୂର୍ଧ୍ଵତଃ
ତାହାଠାରୁ ଉପରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଲୋକ ଅଛି, ଏବଂ ତାହାଠାରୁ ଉପରେ ଦୁର୍ଗାଙ୍କର ଲୋକ ଅଛି।