ଧର୍ମେଣ ଧାର୍ଯତେ ସର୍ଵଂ ଜଗତ୍ସ୍ଥାଵରଜଂଗମମ୍
ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଜଗତ, ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ, ସମ୍ଭଳିତ ହୁଏ।
କର୍ମଣା ପ୍ରାପ୍ଯତେ ଧର୍ମୋ ଜ୍ଞାନେନ ଚ ନ ସଂଶଯଃ
କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମ ଲାଭ ହୁଏ; ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ପ୍ରଵୃତ୍ତିଶ୍ଚ ନିଵୃତ୍ତିଶ୍ଚ ଦ୍ଵିଵିଧଂ କର୍ମ ଵୈଦିକମ୍
ବେଦ ଅନୁଯାୟୀ କାର୍ଯ୍ୟ ଦୁଇପ୍ରକାର—ଏକଟି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲାଗିରହିବା, ଅନ୍ୟଟି ବିରତି ଅଟୁଟ ରଖିବା।
ନିଵୃତ୍ତିଂ ସେଵମାନସ୍ତୁ ଯାତି ତତ୍ପରମଂ ପଦମ୍
ଯେଉଁଠି ବିରତିକୁ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରାଯାଏ, ସେଉଁଠି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପଦ ମିଳେ।
ଶମୋ ଦମୋ ଦଯା ଦାନମଲୋଭସ୍ତ୍ଯାଗ ଏଵ ଚ 2.1.1.
ଶାନ୍ତି, ନିଜକୁ ଦମନ କରିବା, ଦୟା, ଦାନ, ଲୋଭ ନ ଥିବା, ତ୍ୟାଗ—
ସତ୍ଯଂ ସଂତୋଷ ଆସ୍ତିକ୍ଯଂ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଚେନ୍ଦ୍ରିଯନିଗ୍ରହଃ
ସତ୍ୟବାଦି, ସନ୍ତୋଷ, ଦେବତାରେ ଆସ୍ଥା, ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ—
ଅହିଂସା ସତ୍ଯଵାଦିତ୍ଵମପୈଶୁନ୍ଯଂ ସୁକଲ୍ପତା
ଅହିଂସା, ସତ୍ୟ କହିବା, ଦୁଷ୍ଟତା ନ ଥିବା, ଭଲ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ରଖିବା—
ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ଵାଃ ସ୍ମୃତା ଧର୍ମାଃ ଶ୍ରଦ୍ଧାମଧ୍ଯେ ତୁ ସଂସ୍ଥିତାଃ
ଶ୍ରଦ୍ଧା ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏହି ଧର୍ମ ଶ୍ରଦ୍ଧା ମଧ୍ୟରେ ନିହିତ।
ପ୍ରାଜାପତ୍ଯଂ ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ଶ୍ରୁତଂ ସ୍ଥାନଂ କ୍ରିଯାଵତାମ୍
ଯେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ କ୍ରିୟା କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ଏବଂ ବେଦର ସ୍ଥାନ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି।
ଵୈଶ୍ଯାନାମମୃତଂ ସ୍ଥାନଂ ସ୍ଵଧର୍ମମନୁଵର୍ତତାମ୍
ଯେଉଁ ବୈଶ୍ୟ ନିଜ ଧର୍ମ ପାଳନ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅମରତ୍ୱର ସ୍ଥାନ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି।
ଅଷ୍ଟାଶୀତି ସହସ୍ରାଣାଂ ମୁନୀନାମୂର୍ଧ୍ଵରେତସାମ୍
ଅଷ୍ଟାଶୀହଜାର ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱରେତା ମୁନିମାନଙ୍କ ପାଇଁ—
ସପ୍ତର୍ଷୀଣାଂ ତୁ ଯତ୍ସ୍ଥାନଂ ଶ୍ରୁତଂ ତଦ୍ଵୈ ଵନୌକସାମ୍
ସପ୍ତ ଋଷିଙ୍କ ସ୍ଥାନ, ଅରଣ୍ୟବାସୀମାନଙ୍କ ସ୍ଥାନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଯତୀନାଂ ଯତଚିତ୍ତାନାଂ ତଦେଵ ଵନଵାସିନାମ୍
ଯେଉଁ ଯତିମାନେ ମନକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଛନ୍ତି, ସେହି ସ୍ଥାନ ଅରଣ୍ୟବାସୀମାନଙ୍କ ସ୍ଥାନ।
ଯୋଗିନାମମୃତଂ ସ୍ଥାନଂ ଵ୍ଯୋମାଖ୍ଯଂ ପରମାକରମ୍
ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅମରତ୍ୱର ସ୍ଥାନ ହେଉଛି ଆକାଶ ନାମକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆଶ୍ରୟ।
ସୃଷ୍ଟିଵର୍ଣନମ୍ ଵକ୍ଷ୍ଯେ କଲ୍ପାନୁସାରେଣ ମନ୍ଵତରଶତାନୁଗମ୍
ମୁଁ କଳ୍ପ ଅନୁଯାୟୀ ଏବଂ ଶତଶଖ୍ୟ ମନ୍ବନ୍ତର ଅନୁସାରେ ସୃଷ୍ଟି ବିବର୍ଣ୍ନନ କରିବି।
ଆସୀତ୍ତମୋମଯଂ ସର୍ଵମପ୍ରଜ୍ଞାତମଲକ୍ଷଣମ୍
ସମସ୍ତ କିଛି ତମସାରେ ଢାକା ଥିଲା, ଅପ୍ରକାଶିତ ଏବଂ ଚିହ୍ନଟ ହେବା ଯୋଗ୍ୟ ଲକ୍ଷଣ ବିନା।
ଆତ୍ମନା ସ୍ଵଯମାତ୍ମାନଂ ସଞ୍ଚିତ୍ଯ ଭଗଵାନ୍ଵିଭୁଃ
ସମସ୍ତ ଠାରେ ବ୍ୟାପିଥିବା ପ୍ରଭୁ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ନିଜକୁ ଏକତ୍ର କରି, ନିଜେ ଅବିର୍ଭାବ ହେଲେ।
ଅହଂକାରାତ୍ପ୍ରଜାନାତି ମହାଭୂତାନି ପଞ୍ଚ ଚ
ତାଙ୍କର ଅହଂକାରରୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଏବଂ ପାଞ୍ଚ ମହାଭୂତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।
ଶବ୍ଦଃ ସ୍ପର୍ଶଶ୍ଚ ରୂପଂ ଚ ରସୋ ଗଂଧସ୍ତଥୈଵ ଚ
ଶବ୍ଦ, ସ୍ପର୍ଶ, ରୂପ, ରସ ଏବଂ ଗନ୍ଧ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
ସତ୍ତ୍ଵଂ ରଜସ୍ତମଶ୍ଚୈଵ ଗୁଣାଃ ପ୍ରୋକ୍ତାସ୍ତୁ ତେ ତ୍ରଯଃ
ସତ୍ତ୍ୱ, ରଜଃ ଏବଂ ତମଃ — ଏହି ତିନିଟି ଗୁଣ ଭାବେ କୁହାଯାଏ।
ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣୁମୋହନାର୍ଥଂ ତତଃ ଶଂଭୁସ୍ତୁ ତେଜସା
ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ମୋହିତ କରିବା ପାଇଁ ଶମ୍ଭୁ ତାଙ୍କର ତେଜରେ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ।
ଵ୍ଯାମୋହଯିତ୍ଵା ତତ୍ସର୍ଵଂ ତେଜସାଽମୋହଯଜ୍ଜଗତ୍
ସେ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମୋହିତ କରି, ସାରା ଜଗତକୁ ଭ୍ରମିତ କରିଦେଲେ।
ବ୍ରହ୍ମା ଵିଷ୍ଣୁଶ୍ଚ ଦ୍ଵାଵେତାଵୁଦ୍ଭୂତୌ ଭଗଵତ୍ସୁତୌ
ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବିଷ୍ଣୁ — ଏହି ଦୁଇଁଜଣ ପ୍ରଭୁଙ୍କର ପୁତ୍ର ଭାବେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।
ଉପସଂହରତେ ଚୈଵ ନାନାଭୂତାନି ସର୍ଵଶଃ 2.1.2.
ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାରର ଜୀବକୁ ସଂହାର କରି ନେଇଥାନ୍ତି।
ଚତୁର୍ଦଶ ତୁ ତାନ୍ଯେଵଂ କଲ୍ପ ଇତ୍ଯଭିଧୀଯତେ
ଏହି ଚଉଦ ଅଂଶକୁ କଳ୍ପ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଏଵଂ ମାସଶ୍ଚ ଵର୍ଷଶ୍ଚ ତଥା ଚାଷ୍ଟଶତଂ ଦ୍ଵିଜାଃ
ଏଭଳି ମାସ, ବର୍ଷ ଏବଂ ଏଠି ଅଷ୍ଟଶତ ସଂଖ୍ୟା ଦ୍ୱିଜମାନେ।
ବ୍ରହ୍ମାଦିସ୍ତଂବପର୍ଯଂତଂ ନିମେଷଶ୍ଚ ଧ୍ରୁଵସ୍ଯ ଵୈ
ବ୍ରହ୍ମାରୁ ନେଇ ଷ୍ଟମ୍ଭ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏବଂ ଧ୍ରୁବଙ୍କର ଏକ ନିମେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ।
ଭୂର୍ଲୋକୋଽଥ ଭୁଵର୍ଲୋକଃ ସ୍ଵର୍ଲୋକଶ୍ଚ ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ
ଭୂର୍ଲୋକ, ତାପରେ ଭୁଵର୍ଲୋକ ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକ କୁହାଯାଏ।
ପାତାଲଂ ଵିତଲଂ ତଦ୍ଧି ଅତଲଂ ତଲମେଵ ଚ
ପାତାଳ, ବିତଳ, ଏହିପରି ଅତଳ ଓ ତଳ।
ଏତେଷୁ ସପ୍ତଵିଖ୍ଯାତା ଅଧଃପାତାଲଵାସିନଃ
ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସାତଟି ପାତାଳ ତଳ ଭିତରେ ବିଶେଷ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।