ମୁନୀନାଂ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସୂତଃ ପୌରାଣିକୋତ୍ତମଃ । ସୂତ ଉଵାଚ ନମସ୍କୃତ୍ଯ ଜଗଦ୍ଯୋନିଂ ବ୍ରହ୍ମରୂପଧରଂ ହରିମ୍
ମୁନିମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ପୁରାଣ ପାଠକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ସୂତ କହିଲେ — ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ମୂଳ ଓ ବ୍ରହ୍ମ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ହରିଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ ମୁଁ କହୁଛି ।
ଯଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ପାପକର୍ମାଣି ସ ଗଚ୍ଛେତ୍ପରମାଂ ଗତିମ୍
ଏହି କଥା ଯେଉଁଠି ଶୁଣିବେ, ଯଦିଓ କୌଣସି ପାପ କାମରେ ଲିପ୍ତ ଥିବେ, ସେ ଉଚ୍ଚତମ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବେ ।
ଭଵିଷ୍ଯପୁରାଣମଖିଲଂ ଯଜ୍ଜଗାଦ ଗଦାଧରଃ
ଏହି ସମସ୍ତ ଭବିଷ୍ୟ ପୁରାଣ ଗଦାଧର ଦ୍ୱାରା କହାଯାଇଛି ।
ଧର୍ମପ୍ରଶଂସନଂ ଚାତ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣାଦିପ୍ରଶଂସନମ୍
ଏଠାରେ ଧର୍ମର ପ୍ରଶଂସା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ପ୍ରଶଂସା ଅଛି ।
ପ୍ରତିମାକରଣଂ ଚୈଵ ସ୍ଥାପନାଚିତ୍ରଲକ୍ଷଣମ୍ 2.1.1.
ଏଠାରେ ପ୍ରତିମା ତିଆରି, ସ୍ଥାପନା ଓ ଚିତ୍ରକଳାର ଲକ୍ଷଣ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି ।
ପୁରାଣଲକ୍ଷଣଂ ଚୈଵ ଭୂଗୋଲସ୍ଯ ଚ ନିର୍ଣଯମ୍
ପୁରାଣର ଲକ୍ଷଣ ଓ ପୃଥିବୀର ଗୋଲାକାର ରୂପ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ଏଠି ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି ।
ମୁମୂର୍ଷୋରପି ଯତ୍କର୍ମ ଦାନମାହାତ୍ମ୍ଯମେଵ ଚ
ମୃତ୍ୟୁଶୟ୍ୟାରେ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ପାଇଁ କଣ କରିବା ଉଚିତ ଓ ଦାନର ମହିମା ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ଏଠି ଅଛି ।
ଉଚ୍ଚାଵଚାଵଧାନଂ ଚ ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତାଦିକଂ ଚ ଯତ୍
ଉଚ୍ଚ ଓ ନିମ୍ନ ଭେଦ ଓ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଓ ଏହା ସହିତ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବିଷୟ ଏଠି ଅଛି ।
ପଂଚତଂତ୍ରସମାଯୁକ୍ତଂ ପ୍ରତିତଂତ୍ରେ ଚ ଵିଂଶତିଃ
ଏହି ପୁରାଣ ପାଞ୍ଚଟି ତନ୍ତ୍ର ସହିତ ଯୋଡାଯାଇଛି, ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ତନ୍ତ୍ରରେ କୁଳି ଦଶଟି କରାଯାଇଛି ।
ତ୍ରଯାଣାମାଶ୍ରମାଣାଂ ଚ ଗୃହସ୍ଥୋ ଯୋନିରୁଚ୍ଯତେ
ତିନିଟି ଆଶ୍ରମ ମଧ୍ୟରେ ଗୃହସ୍ଥ ଆଶ୍ରମକୁ ସମସ୍ତଙ୍କ ମୂଳ ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।
ଏକାଶ୍ରମଂ ଗୃହସ୍ଥସ୍ଯ ତ୍ରଯାଣାଂ ମୂର୍ତିଦର୍ଶନମ୍
ଗୃହସ୍ଥ ପାଇଁ ଏକ ଆଶ୍ରମ ଅଛି, ଯାହା ତିନିଟି ରୂପ ଦେଖାଏ ।
ପରିତ୍ଯଜେଦର୍ଥକାମୌ ଯୌ ସ୍ଯାତାଂ ଧର୍ମଵର୍ଜିତୌ
ଯଦି ଧର୍ମ ନାହିଁ, ତେବେ ଧନ ଓ କାମକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ ।
ତଡାଗସ୍ଯ ଚ ସାନ୍ନିଧ୍ଯେ ତଡାଗଂ ପରିଵର୍ଜଯେତ୍
ପୋଖରୀ ନିକଟରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ପୋଖରୀକୁ ଏଡ଼ାଇବା ଉଚିତ ।
ଧର୍ମାତ୍ସଂଜାଯତେ ହ୍ଯର୍ଥୋ ଧର୍ମାତ୍କାମୋଽଭିଜାଯତେ
ଧର୍ମରୁ ଧନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଧର୍ମରୁ କାମ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ ।
ଧର୍ମଶ୍ଚାର୍ଥଶ୍ଚ କାମଶ୍ଚ ତ୍ରିଵର୍ଗସ୍ତ୍ରିଗୁଣୋ ମତଃ 2.1.1.
ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଓ କାମ — ଏହି ତିନିଟିକୁ ତିନି ଗୁଣ ଥିବା ଲକ୍ଷ୍ୟ ବୋଲି ମନାଯାଏ ।
ଊର୍ଧ୍ଵଂ ଗଚ୍ଛଂତି ସତ୍ତ୍ଵସ୍ଥା ମଧ୍ଯେ ତିଷ୍ଠଂତି ରାଜସାଃ
ଯେମାନେ ସତ୍ତ୍ୱରେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଉପରକୁ ଯାଆନ୍ତି; ରଜସ୍ରେ ଥିବାମାନେ ମଧ୍ୟଭାଗରେ ରହନ୍ତି ।
ଯସ୍ମିନ୍ଧର୍ମଃ ସମାଯୁକ୍ତୋ ହ୍ଯର୍ଥକାମୌ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତୌ
ଯେଉଁଠି ଧର୍ମ ଥାଏ, ସେଠି ଧନ ଓ କାମ ମଧ୍ୟ ସୁସ୍ଥିତ ରହେ।
ତସ୍ମାଦର୍ଥଂ ଚ କାମଂ ଚ ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଧର୍ମଂ ସମାଶ୍ରଯେତ୍
ସେଥିପାଇଁ ଧନ ଓ କାମକୁ ଧର୍ମ ସହିତ ଏକତ୍ର କରି, ମନୁଷ୍ୟ ଧର୍ମକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିବା ଉଚିତ।
ଏଵଂ ଧର୍ମସ୍ଯ ମଧ୍ଯେଽଯଂ ଚତୁର୍ଵର୍ଗଃ ପ୍ରଦର୍ଶିତଃ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଵାନୁତିଷ୍ଠେଚ୍ଚ ସ ଚାନଂତ୍ଯାଯ କଲ୍ପତେ
ଏଭଳି ଧର୍ମ ମଧ୍ୟରେ ଚାରିପ୍ରକାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ; ଏହାର ମହତ୍ତ୍ୱକୁ ମାନି ଚାଲିଥିବା ଲୋକ ଅମରତ୍ୱକୁ ପାଇଁଥାଏ।
ତସ୍ମାଦର୍ଥଂ ଚ କାମଂ ଚ ମୁକ୍ତ୍ଵା ଧର୍ମଂ ସମାଚରେତ୍
ତେଣୁ ଧନ ଓ କାମକୁ ଛାଡ଼ି, ମନୁଷ୍ୟ ଧର୍ମକୁ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଧର୍ମେଣ ଧାର୍ଯତେ ସର୍ଵଂ ଜଗତ୍ସ୍ଥାଵରଜଂଗମମ୍
ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଜଗତ, ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ, ସମ୍ଭଳିତ ହୁଏ।
କର୍ମଣା ପ୍ରାପ୍ଯତେ ଧର୍ମୋ ଜ୍ଞାନେନ ଚ ନ ସଂଶଯଃ
କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମ ଲାଭ ହୁଏ; ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ପ୍ରଵୃତ୍ତିଶ୍ଚ ନିଵୃତ୍ତିଶ୍ଚ ଦ୍ଵିଵିଧଂ କର୍ମ ଵୈଦିକମ୍
ବେଦ ଅନୁଯାୟୀ କାର୍ଯ୍ୟ ଦୁଇପ୍ରକାର—ଏକଟି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲାଗିରହିବା, ଅନ୍ୟଟି ବିରତି ଅଟୁଟ ରଖିବା।
ନିଵୃତ୍ତିଂ ସେଵମାନସ୍ତୁ ଯାତି ତତ୍ପରମଂ ପଦମ୍
ଯେଉଁଠି ବିରତିକୁ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରାଯାଏ, ସେଉଁଠି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପଦ ମିଳେ।
ଶମୋ ଦମୋ ଦଯା ଦାନମଲୋଭସ୍ତ୍ଯାଗ ଏଵ ଚ 2.1.1.
ଶାନ୍ତି, ନିଜକୁ ଦମନ କରିବା, ଦୟା, ଦାନ, ଲୋଭ ନ ଥିବା, ତ୍ୟାଗ—
ସତ୍ଯଂ ସଂତୋଷ ଆସ୍ତିକ୍ଯଂ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଚେନ୍ଦ୍ରିଯନିଗ୍ରହଃ
ସତ୍ୟବାଦି, ସନ୍ତୋଷ, ଦେବତାରେ ଆସ୍ଥା, ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ—
ଅହିଂସା ସତ୍ଯଵାଦିତ୍ଵମପୈଶୁନ୍ଯଂ ସୁକଲ୍ପତା
ଅହିଂସା, ସତ୍ୟ କହିବା, ଦୁଷ୍ଟତା ନ ଥିବା, ଭଲ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ରଖିବା—
ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ଵାଃ ସ୍ମୃତା ଧର୍ମାଃ ଶ୍ରଦ୍ଧାମଧ୍ଯେ ତୁ ସଂସ୍ଥିତାଃ
ଶ୍ରଦ୍ଧା ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏହି ଧର୍ମ ଶ୍ରଦ୍ଧା ମଧ୍ୟରେ ନିହିତ।
ପ୍ରାଜାପତ୍ଯଂ ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ଶ୍ରୁତଂ ସ୍ଥାନଂ କ୍ରିଯାଵତାମ୍
ଯେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ କ୍ରିୟା କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ଏବଂ ବେଦର ସ୍ଥାନ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି।
ଵୈଶ୍ଯାନାମମୃତଂ ସ୍ଥାନଂ ସ୍ଵଧର୍ମମନୁଵର୍ତତାମ୍
ଯେଉଁ ବୈଶ୍ୟ ନିଜ ଧର୍ମ ପାଳନ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅମରତ୍ୱର ସ୍ଥାନ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି।