ଇତ୍ଯେଭିର୍ନାମଭିସ୍ତ୍ଵନ୍ଯେ ଦାନଵାନାଂ ଜିଘାଂସଯା
ଏହି ନାମମାନେ ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଦାନବମାନଙ୍କୁ ସଂହାର କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ପରିଚିତ ହୁଅନ୍ତି।
ସରୂପାଶ୍ଚାନ୍ଯରୂପାଶ୍ଚ ଵିରୂପାଃ କାମରୂପିଣଃ
କେହି ଏକରୂପ, କେହି ଭିନ୍ନ ଆକୃତିର, କେହି ବିକୃତ ଦେହ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ଏବଂ କେବଳ ଇଚ୍ଛାକୁ ଅନୁସରି ଦେହ ଧାରଣ କରିପାରନ୍ତି।
ଧାତୁର୍ଦିଵିତି ଵୈ ପ୍ରୋକ୍ତୋ କ୍ରୀଡାଯାଂ ସ ତୁ ଉଚ୍ଯତେ
‘ଦି’ ଶବ୍ଦଟି କ୍ରୀଡାର ଅର୍ଥରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ, ଏହିପରି ନାମ ଦିଆଯାଇଛି।
ଋଚୋ ଯଜୂଂଷି ସାମାନି ଯାନ୍ଯୁକ୍ତାନୀହ ଵୈ ମଯା
ମୁଁ ଏଠାରେ ଯେଉଁ ଋକ୍, ଯଜୁସ୍ ଓ ସାମ ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ କହିଛି,
ତେ ଶ୍ରୁତ୍ଵାରାଧ୍ଯ ଦେଵେଶଂ ସଂସିଦ୍ଧା ଦିଵି ସଂସ୍ଥିତାଃ ।। 1.124.
ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଶୁଣି ଏବଂ ଦେବତାମାନଙ୍କର ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପୂଜି, ସେମାନେ ସଫଳତା ଲାଭ କରି ସ୍ୱର୍ଗରେ ବସିଛନ୍ତି।
ଇତି ଶ୍ରୀଭଵିଷ୍ଯେ ମହାପୁରାଣେ ବ୍ରାହ୍ମେ ପର୍ଵଣି ସପ୍ତମୀକଲ୍ପେ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିସଂଵାଦେ ପ୍ରଵରଵର୍ଣନଂ ନାମ ଚତୁର୍ଵିଂଶତ୍ଯୁତ୍ତରଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀଭବିଷ୍ୟ ପୁରାଣର ବ୍ରାହ୍ମ ପର୍ବରେ, ସପ୍ତମୀ କଳ୍ପରେ, ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନଙ୍କର ସଂବାଦରେ, 'ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନଙ୍କର ବର୍ଣ୍ଣନା' ନାମକ ଏହି ଏକଶେ ଚବିଶିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଅଛି।
ପାତାଲଵର୍ଣନମ୍ ଓଁ ନମଃ କମଲଦଲନଯନାଭିରାମାଯ ସ୍ଵଚ୍ଛଂ ଚଂଦ୍ରାଵଦାତଂ କଵିକରମକରକ୍ଷୋଭସଂଜାତଫେନଂ ବକ୍ଷୋଦ୍ଭୂତିପ୍ରସୂକ୍ତୈର୍ଵ୍ରତନିଯମପରୈଃ ସେଵିତଂ ଵିପ୍ରମୁଖ୍ଯୈଃ
ଓଁ, କମଳପତ୍ର ନୟନର ଆନନ୍ଦଦାୟକଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଯିଏ ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭା ଭଳି ଶୁଭ୍ର ଏବଂ ପବିତ୍ର, କବିମାନଙ୍କର ଚିନ୍ତାଧାରାରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ଫେନ ଯାହାର ଶୋଭା, ଏବଂ ଯିଏ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କର ନିୟମ ଓ ବ୍ରତର ଫଳରେ ଉପସ୍ଥାପିତ ହୁଅନ୍ତି।
୧ ଜଯତି ଭୁଵନଦୀପୋ ଭାସ୍କରୋ ଲୋକକର୍ତା ଜଯତି ଚ ଶିତିଦେହଃ ଶାର୍ଙ୍ଗଧନ୍ଵା ମୁରାରିଃ
ଜଗତର ଆଲୋକ, ସମସ୍ତ ଜୀବର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବଙ୍କୁ ବିଜୟ ହେଉ। ଏବଂ ଚମକୁଥିବା ଦେହ ଧାରଣ କରିଥିବା, ଶାର୍ଙ୍ଗଧନ୍ୱା ଧାରଣ କରୁଥିବା, ମୁରାସୁଦନ ଭଗବାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ବିଜୟ ହେଉ।
ନମସ୍କୃତ୍ଯାପ୍ରମେଯାଯ ଦେଵାଯ ବ୍ରହ୍ମରୂପିଣେ
ଅପାର, ବ୍ରହ୍ମ ରୂପୀ ଦେବଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ ସମ୍ମାନ କଲେ ।
ପୁରାଣସଂହିତାଂ ପୁଣ୍ଯାଂ ପପ୍ରଚ୍ଛୂ ରୌମହର୍ଷଣିମ୍
ସେମାନେ ପୁଣ୍ୟମୟ ପୁରାଣ ସଂହିତା ବିଷୟରେ ରୌମହର୍ଷଣଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ ।
ମୁନୀନାଂ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସୂତଃ ପୌରାଣିକୋତ୍ତମଃ । ସୂତ ଉଵାଚ ନମସ୍କୃତ୍ଯ ଜଗଦ୍ଯୋନିଂ ବ୍ରହ୍ମରୂପଧରଂ ହରିମ୍
ମୁନିମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ପୁରାଣ ପାଠକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ସୂତ କହିଲେ — ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ମୂଳ ଓ ବ୍ରହ୍ମ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ହରିଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ ମୁଁ କହୁଛି ।
ଯଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ପାପକର୍ମାଣି ସ ଗଚ୍ଛେତ୍ପରମାଂ ଗତିମ୍
ଏହି କଥା ଯେଉଁଠି ଶୁଣିବେ, ଯଦିଓ କୌଣସି ପାପ କାମରେ ଲିପ୍ତ ଥିବେ, ସେ ଉଚ୍ଚତମ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବେ ।
ଭଵିଷ୍ଯପୁରାଣମଖିଲଂ ଯଜ୍ଜଗାଦ ଗଦାଧରଃ
ଏହି ସମସ୍ତ ଭବିଷ୍ୟ ପୁରାଣ ଗଦାଧର ଦ୍ୱାରା କହାଯାଇଛି ।
ଧର୍ମପ୍ରଶଂସନଂ ଚାତ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣାଦିପ୍ରଶଂସନମ୍
ଏଠାରେ ଧର୍ମର ପ୍ରଶଂସା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ପ୍ରଶଂସା ଅଛି ।
ପ୍ରତିମାକରଣଂ ଚୈଵ ସ୍ଥାପନାଚିତ୍ରଲକ୍ଷଣମ୍ 2.1.1.
ଏଠାରେ ପ୍ରତିମା ତିଆରି, ସ୍ଥାପନା ଓ ଚିତ୍ରକଳାର ଲକ୍ଷଣ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି ।
ପୁରାଣଲକ୍ଷଣଂ ଚୈଵ ଭୂଗୋଲସ୍ଯ ଚ ନିର୍ଣଯମ୍
ପୁରାଣର ଲକ୍ଷଣ ଓ ପୃଥିବୀର ଗୋଲାକାର ରୂପ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ଏଠି ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି ।
ମୁମୂର୍ଷୋରପି ଯତ୍କର୍ମ ଦାନମାହାତ୍ମ୍ଯମେଵ ଚ
ମୃତ୍ୟୁଶୟ୍ୟାରେ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ପାଇଁ କଣ କରିବା ଉଚିତ ଓ ଦାନର ମହିମା ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ଏଠି ଅଛି ।
ଉଚ୍ଚାଵଚାଵଧାନଂ ଚ ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତାଦିକଂ ଚ ଯତ୍
ଉଚ୍ଚ ଓ ନିମ୍ନ ଭେଦ ଓ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଓ ଏହା ସହିତ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବିଷୟ ଏଠି ଅଛି ।
ପଂଚତଂତ୍ରସମାଯୁକ୍ତଂ ପ୍ରତିତଂତ୍ରେ ଚ ଵିଂଶତିଃ
ଏହି ପୁରାଣ ପାଞ୍ଚଟି ତନ୍ତ୍ର ସହିତ ଯୋଡାଯାଇଛି, ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ତନ୍ତ୍ରରେ କୁଳି ଦଶଟି କରାଯାଇଛି ।
ତ୍ରଯାଣାମାଶ୍ରମାଣାଂ ଚ ଗୃହସ୍ଥୋ ଯୋନିରୁଚ୍ଯତେ
ତିନିଟି ଆଶ୍ରମ ମଧ୍ୟରେ ଗୃହସ୍ଥ ଆଶ୍ରମକୁ ସମସ୍ତଙ୍କ ମୂଳ ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।
ଏକାଶ୍ରମଂ ଗୃହସ୍ଥସ୍ଯ ତ୍ରଯାଣାଂ ମୂର୍ତିଦର୍ଶନମ୍
ଗୃହସ୍ଥ ପାଇଁ ଏକ ଆଶ୍ରମ ଅଛି, ଯାହା ତିନିଟି ରୂପ ଦେଖାଏ ।
ପରିତ୍ଯଜେଦର୍ଥକାମୌ ଯୌ ସ୍ଯାତାଂ ଧର୍ମଵର୍ଜିତୌ
ଯଦି ଧର୍ମ ନାହିଁ, ତେବେ ଧନ ଓ କାମକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ ।
ତଡାଗସ୍ଯ ଚ ସାନ୍ନିଧ୍ଯେ ତଡାଗଂ ପରିଵର୍ଜଯେତ୍
ପୋଖରୀ ନିକଟରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ପୋଖରୀକୁ ଏଡ଼ାଇବା ଉଚିତ ।
ଧର୍ମାତ୍ସଂଜାଯତେ ହ୍ଯର୍ଥୋ ଧର୍ମାତ୍କାମୋଽଭିଜାଯତେ
ଧର୍ମରୁ ଧନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଧର୍ମରୁ କାମ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ ।
ଧର୍ମଶ୍ଚାର୍ଥଶ୍ଚ କାମଶ୍ଚ ତ୍ରିଵର୍ଗସ୍ତ୍ରିଗୁଣୋ ମତଃ 2.1.1.
ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଓ କାମ — ଏହି ତିନିଟିକୁ ତିନି ଗୁଣ ଥିବା ଲକ୍ଷ୍ୟ ବୋଲି ମନାଯାଏ ।
ଊର୍ଧ୍ଵଂ ଗଚ୍ଛଂତି ସତ୍ତ୍ଵସ୍ଥା ମଧ୍ଯେ ତିଷ୍ଠଂତି ରାଜସାଃ
ଯେମାନେ ସତ୍ତ୍ୱରେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଉପରକୁ ଯାଆନ୍ତି; ରଜସ୍ରେ ଥିବାମାନେ ମଧ୍ୟଭାଗରେ ରହନ୍ତି ।
ଯସ୍ମିନ୍ଧର୍ମଃ ସମାଯୁକ୍ତୋ ହ୍ଯର୍ଥକାମୌ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତୌ
ଯେଉଁଠି ଧର୍ମ ଥାଏ, ସେଠି ଧନ ଓ କାମ ମଧ୍ୟ ସୁସ୍ଥିତ ରହେ।
ତସ୍ମାଦର୍ଥଂ ଚ କାମଂ ଚ ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଧର୍ମଂ ସମାଶ୍ରଯେତ୍
ସେଥିପାଇଁ ଧନ ଓ କାମକୁ ଧର୍ମ ସହିତ ଏକତ୍ର କରି, ମନୁଷ୍ୟ ଧର୍ମକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିବା ଉଚିତ।
ଏଵଂ ଧର୍ମସ୍ଯ ମଧ୍ଯେଽଯଂ ଚତୁର୍ଵର୍ଗଃ ପ୍ରଦର୍ଶିତଃ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଵାନୁତିଷ୍ଠେଚ୍ଚ ସ ଚାନଂତ୍ଯାଯ କଲ୍ପତେ
ଏଭଳି ଧର୍ମ ମଧ୍ୟରେ ଚାରିପ୍ରକାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ; ଏହାର ମହତ୍ତ୍ୱକୁ ମାନି ଚାଲିଥିବା ଲୋକ ଅମରତ୍ୱକୁ ପାଇଁଥାଏ।
ତସ୍ମାଦର୍ଥଂ ଚ କାମଂ ଚ ମୁକ୍ତ୍ଵା ଧର୍ମଂ ସମାଚରେତ୍
ତେଣୁ ଧନ ଓ କାମକୁ ଛାଡ଼ି, ମନୁଷ୍ୟ ଧର୍ମକୁ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଉଚିତ।