ଵର୍ଣସ୍ଯ ଶବଲତ୍ଵାଚ୍ଚ ଯମଃ କଲ୍ମାଷ ଉଚ୍ଯତେ
ତାଙ୍କର ରଙ୍ଗ ଚିତ୍ରିତ ଥିବାରୁ, ଯମଙ୍କୁ 'କଳ୍ମାଷ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ସ୍ଥିତୋ ଦକ୍ଷିଣତ ତସ୍ଯ ଦଂଡହସ୍ତସମନ୍ଵିତଃ
ସେ ଦକ୍ଷିଣ ପଟେ ଦଣ୍ଡ ଧରିଥିବା ହାତରେ ଦଣ୍ଡ ନେଇ ଦଣ୍ଡଧାରୀ ଭାବେ ଦଢ଼ିଆ ହୋଇ ରହିଛନ୍ତି।
କୁବେରୋ ଧନଦୋ ଜ୍ଞେଯୋ ହସ୍ତିରୂପୋ ଵିନାଯକଃ କୁବେରଃ କୁଶରୀରତ୍ଵାତ୍ସ ନାମ୍ନା ଧନଦଃ ସ୍ମୃତଃ
ଧନ ଦେଇଥିବା କୁବେରଙ୍କୁ ହସ୍ତୀ ଆକୃତିରେ ଚିହ୍ନିତ କରାଯାଏ; କୁବେରଙ୍କ ଦେହ କଠିନ ଥିବାରୁ ସେ 'ଧନଦ' ନାମରେ ପରିଚିତ।
ନାଯକଃ ସର୍ଵସତ୍ତ୍ଵାନାଂ ତେନ ନାଯକ ଉଚ୍ଯତେ
ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ନାୟକ, ଏହିକାରଣରୁ ତାଙ୍କୁ 'ନାୟକ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ରୈଵତଶ୍ଚୈଵ ଦିଂଡିଶ୍ଚ ତୌ ରଵେଃ ପୂର୍ଵତଃ ସ୍ଥିତୌ 1.124.
ରୈବତ ଓ ଦିଂଡି, ଏହି ଦୁଇଜଣ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପୂର୍ବ ପଟେ ଅବସ୍ଥିତ।
ପ୍ଲୁତଂ ଗଚ୍ଛତ୍ଯସୌ ଯସ୍ମାତ୍ସର୍ଵଲୋକନମସ୍କୃତଃ
ଏହିଁଜଣେ ବହୁତ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ଭାବରେ ଚାଲିଥିବାରୁ ସମସ୍ତ ଲୋକେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି ।
ଡୀଙ୍ଗତାଵସ୍ଯ ଵୈ ଧାତୋର୍ଦିଂଡିଶବ୍ଦୋ ନିପାତ୍ଯତେ
ଧାତୁର ବିଶେଷ ଅବସ୍ଥା ଦ୍ୱାରା 'ଡିଂଡି' ଶବ୍ଦର ବ୍ୟବହାର ହୁଏ ।
ଇତ୍ଯେତେ ପ୍ରଵରାଃ ପ୍ରୋକ୍ତା ଧାତ୍ଵର୍ଥା ନୈଗମୈଃ ଶୁଭୈଃ
ଏହିପରି ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ଶୁଭ ନୈଗମିକ ଅର୍ଥରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଲେ ।
ଅଶ୍ଵିନୌ ତୌ ତତୋ ଜ୍ଞେଯୌ ଦଂଡନାଯକପିଂଗଲୌ
ଏହା ପରେ ଦୁଇ ଅଶ୍ୱିନଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡନାୟକ ଓ ପିଙ୍ଗଳ ଭାବେ ଜଣାଯିବା ଉଚିତ ।
ରେଵତଶ୍ଚୈଵ ଦିଂଡିଶ୍ଚ ଇତ୍ଯେତେ ପ୍ରଵରା ମଯା
ରେବତ ଓ ଦିଣ୍ଡି — ଏହି ଦୁଇଜଣ ମହାନ ବ୍ୟକ୍ତି ବୋଲି ମୁଁ ବର୍ଣ୍ନନା କରିଛି।
ଇତ୍ଯେଭିର୍ନାମଭିସ୍ତ୍ଵନ୍ଯେ ଦାନଵାନାଂ ଜିଘାଂସଯା
ଏହି ନାମମାନେ ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଦାନବମାନଙ୍କୁ ସଂହାର କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ପରିଚିତ ହୁଅନ୍ତି।
ସରୂପାଶ୍ଚାନ୍ଯରୂପାଶ୍ଚ ଵିରୂପାଃ କାମରୂପିଣଃ
କେହି ଏକରୂପ, କେହି ଭିନ୍ନ ଆକୃତିର, କେହି ବିକୃତ ଦେହ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ଏବଂ କେବଳ ଇଚ୍ଛାକୁ ଅନୁସରି ଦେହ ଧାରଣ କରିପାରନ୍ତି।
ଧାତୁର୍ଦିଵିତି ଵୈ ପ୍ରୋକ୍ତୋ କ୍ରୀଡାଯାଂ ସ ତୁ ଉଚ୍ଯତେ
‘ଦି’ ଶବ୍ଦଟି କ୍ରୀଡାର ଅର୍ଥରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ, ଏହିପରି ନାମ ଦିଆଯାଇଛି।
ଋଚୋ ଯଜୂଂଷି ସାମାନି ଯାନ୍ଯୁକ୍ତାନୀହ ଵୈ ମଯା
ମୁଁ ଏଠାରେ ଯେଉଁ ଋକ୍, ଯଜୁସ୍ ଓ ସାମ ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ କହିଛି,
ତେ ଶ୍ରୁତ୍ଵାରାଧ୍ଯ ଦେଵେଶଂ ସଂସିଦ୍ଧା ଦିଵି ସଂସ୍ଥିତାଃ ।। 1.124.
ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଶୁଣି ଏବଂ ଦେବତାମାନଙ୍କର ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପୂଜି, ସେମାନେ ସଫଳତା ଲାଭ କରି ସ୍ୱର୍ଗରେ ବସିଛନ୍ତି।
ଇତି ଶ୍ରୀଭଵିଷ୍ଯେ ମହାପୁରାଣେ ବ୍ରାହ୍ମେ ପର୍ଵଣି ସପ୍ତମୀକଲ୍ପେ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିସଂଵାଦେ ପ୍ରଵରଵର୍ଣନଂ ନାମ ଚତୁର୍ଵିଂଶତ୍ଯୁତ୍ତରଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀଭବିଷ୍ୟ ପୁରାଣର ବ୍ରାହ୍ମ ପର୍ବରେ, ସପ୍ତମୀ କଳ୍ପରେ, ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନଙ୍କର ସଂବାଦରେ, 'ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନଙ୍କର ବର୍ଣ୍ଣନା' ନାମକ ଏହି ଏକଶେ ଚବିଶିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଅଛି।
ପାତାଲଵର୍ଣନମ୍ ଓଁ ନମଃ କମଲଦଲନଯନାଭିରାମାଯ ସ୍ଵଚ୍ଛଂ ଚଂଦ୍ରାଵଦାତଂ କଵିକରମକରକ୍ଷୋଭସଂଜାତଫେନଂ ବକ୍ଷୋଦ୍ଭୂତିପ୍ରସୂକ୍ତୈର୍ଵ୍ରତନିଯମପରୈଃ ସେଵିତଂ ଵିପ୍ରମୁଖ୍ଯୈଃ
ଓଁ, କମଳପତ୍ର ନୟନର ଆନନ୍ଦଦାୟକଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଯିଏ ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭା ଭଳି ଶୁଭ୍ର ଏବଂ ପବିତ୍ର, କବିମାନଙ୍କର ଚିନ୍ତାଧାରାରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ଫେନ ଯାହାର ଶୋଭା, ଏବଂ ଯିଏ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କର ନିୟମ ଓ ବ୍ରତର ଫଳରେ ଉପସ୍ଥାପିତ ହୁଅନ୍ତି।
୧ ଜଯତି ଭୁଵନଦୀପୋ ଭାସ୍କରୋ ଲୋକକର୍ତା ଜଯତି ଚ ଶିତିଦେହଃ ଶାର୍ଙ୍ଗଧନ୍ଵା ମୁରାରିଃ
ଜଗତର ଆଲୋକ, ସମସ୍ତ ଜୀବର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବଙ୍କୁ ବିଜୟ ହେଉ। ଏବଂ ଚମକୁଥିବା ଦେହ ଧାରଣ କରିଥିବା, ଶାର୍ଙ୍ଗଧନ୍ୱା ଧାରଣ କରୁଥିବା, ମୁରାସୁଦନ ଭଗବାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ବିଜୟ ହେଉ।
ନମସ୍କୃତ୍ଯାପ୍ରମେଯାଯ ଦେଵାଯ ବ୍ରହ୍ମରୂପିଣେ
ଅପାର, ବ୍ରହ୍ମ ରୂପୀ ଦେବଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ ସମ୍ମାନ କଲେ ।
ପୁରାଣସଂହିତାଂ ପୁଣ୍ଯାଂ ପପ୍ରଚ୍ଛୂ ରୌମହର୍ଷଣିମ୍
ସେମାନେ ପୁଣ୍ୟମୟ ପୁରାଣ ସଂହିତା ବିଷୟରେ ରୌମହର୍ଷଣଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ ।
ମୁନୀନାଂ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସୂତଃ ପୌରାଣିକୋତ୍ତମଃ । ସୂତ ଉଵାଚ ନମସ୍କୃତ୍ଯ ଜଗଦ୍ଯୋନିଂ ବ୍ରହ୍ମରୂପଧରଂ ହରିମ୍
ମୁନିମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ପୁରାଣ ପାଠକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ସୂତ କହିଲେ — ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ମୂଳ ଓ ବ୍ରହ୍ମ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ହରିଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ ମୁଁ କହୁଛି ।
ଯଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ପାପକର୍ମାଣି ସ ଗଚ୍ଛେତ୍ପରମାଂ ଗତିମ୍
ଏହି କଥା ଯେଉଁଠି ଶୁଣିବେ, ଯଦିଓ କୌଣସି ପାପ କାମରେ ଲିପ୍ତ ଥିବେ, ସେ ଉଚ୍ଚତମ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବେ ।
ଭଵିଷ୍ଯପୁରାଣମଖିଲଂ ଯଜ୍ଜଗାଦ ଗଦାଧରଃ
ଏହି ସମସ୍ତ ଭବିଷ୍ୟ ପୁରାଣ ଗଦାଧର ଦ୍ୱାରା କହାଯାଇଛି ।
ଧର୍ମପ୍ରଶଂସନଂ ଚାତ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣାଦିପ୍ରଶଂସନମ୍
ଏଠାରେ ଧର୍ମର ପ୍ରଶଂସା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ପ୍ରଶଂସା ଅଛି ।
ପ୍ରତିମାକରଣଂ ଚୈଵ ସ୍ଥାପନାଚିତ୍ରଲକ୍ଷଣମ୍ 2.1.1.
ଏଠାରେ ପ୍ରତିମା ତିଆରି, ସ୍ଥାପନା ଓ ଚିତ୍ରକଳାର ଲକ୍ଷଣ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି ।
ପୁରାଣଲକ୍ଷଣଂ ଚୈଵ ଭୂଗୋଲସ୍ଯ ଚ ନିର୍ଣଯମ୍
ପୁରାଣର ଲକ୍ଷଣ ଓ ପୃଥିବୀର ଗୋଲାକାର ରୂପ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ଏଠି ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି ।
ମୁମୂର୍ଷୋରପି ଯତ୍କର୍ମ ଦାନମାହାତ୍ମ୍ଯମେଵ ଚ
ମୃତ୍ୟୁଶୟ୍ୟାରେ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ପାଇଁ କଣ କରିବା ଉଚିତ ଓ ଦାନର ମହିମା ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ଏଠି ଅଛି ।
ଉଚ୍ଚାଵଚାଵଧାନଂ ଚ ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତାଦିକଂ ଚ ଯତ୍
ଉଚ୍ଚ ଓ ନିମ୍ନ ଭେଦ ଓ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଓ ଏହା ସହିତ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବିଷୟ ଏଠି ଅଛି ।
ପଂଚତଂତ୍ରସମାଯୁକ୍ତଂ ପ୍ରତିତଂତ୍ରେ ଚ ଵିଂଶତିଃ
ଏହି ପୁରାଣ ପାଞ୍ଚଟି ତନ୍ତ୍ର ସହିତ ଯୋଡାଯାଇଛି, ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ତନ୍ତ୍ରରେ କୁଳି ଦଶଟି କରାଯାଇଛି ।
ତ୍ରଯାଣାମାଶ୍ରମାଣାଂ ଚ ଗୃହସ୍ଥୋ ଯୋନିରୁଚ୍ଯତେ
ତିନିଟି ଆଶ୍ରମ ମଧ୍ୟରେ ଗୃହସ୍ଥ ଆଶ୍ରମକୁ ସମସ୍ତଙ୍କ ମୂଳ ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।