ତେ ଭୂଯ ଊଚୁଃ ପ୍ରମଥାସ୍ତମେଵମତ୍ରୈଵ ତିଷ୍ଠସ୍ଵ ରଵେଃ ପୁରସ୍ତାତ୍
ପ୍ରମଥମାନେ ପୁନି କହିଲେ: 'ଏଠାରେ ରବିଙ୍କ ପ୍ରତିମୁଖରେ ରୁହ।'
ଇତ୍ଯେଵମୁକ୍ତଃ ପ୍ରମଥୈସ୍ତୁ ରୁଦ୍ରସ୍ତତ୍ରୈଵ ତସ୍ଥୌ ରଵିତୋଷଣାଯ
ପ୍ରମଥମାନେ ଏପରି କହିବା ପରେ, ରୁଦ୍ର ଏଠାରେ ରବିଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ରହିଲେ।
ଉକ୍ତଃ ସ ତୁଷ୍ଟେନ ତତଃ ସଵିତ୍ରା ପ୍ରୀତୋସ୍ମି ଦେଵାଗମନାତ୍ତଵାହମ୍
ତାହାପରେ, ସବିତୃ ଖୁସିହୋଇ କହିଲେ, "ତୁମେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆସିଛ, ଏହିଥିରେ ମୁଁ ବହୁତ ପ୍ରସନ୍ନ।"
ଅଷ୍ଟାଦଶୈତେ ପ୍ରମଥାସ୍ତୁ ଭାନୋଶ୍ଚତୁର୍ଦଶାନ୍ଯେ ତୁ ରଵେ ରଥସ୍ଥାଃ
ଏହି ଅଷ୍ଟାଦଶ ପ୍ରମଥାମାନେ ଭାନୁଙ୍କ ସଂଗରେ ଅଛନ୍ତି, ଏବଂ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ଅନ୍ୟମାନେ ରବିଙ୍କ ରଥରେ ବସିଛନ୍ତି।
ଯକ୍ଷୌ ଚ ସିଦ୍ଧୌ ଚ ନିଶାଚରୌ ଚାଦିତ୍ଯାତ୍ମଜାଵପ୍ସରସାଂ ପ୍ରଧାନୌ 1.124.
ଯକ୍ଷ ଓ ସିଦ୍ଧମାନେ, ଏବଂ ରାତିରେ ଘୁରୁଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଦୁଇ ଅଦିତ୍ୟପୁତ୍ର ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଧାନ।
ଇତ୍ଯାଦିଦେଵପ୍ରଵରାସ୍ତୁ ସର୍ଵେ ଧାତ୍ଵର୍ଥଶବ୍ଦୈଶ୍ଚ ଭଵଂତି ସିଦ୍ଧାଃ
ଏଭଳି, ସମସ୍ତ ପ୍ରମୁଖ ଦେବତାମାନେ ଧାତୁର ଅର୍ଥ ଦେଉଥିବା ଶବ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ସିଦ୍ଧି ପାଆନ୍ତି।
ଯତଶ୍ଚ କୌତୁକଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ନସ୍ମାକମିହ ଜାଯତେ
ଏହିପରି, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆମ ମଧ୍ୟରେ ଏଠାରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ ଭୂଯସ୍ତଵ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଦଂଡନାଯକପିଂଗଲୌ
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, "ମୁଁ ତୁମକୁ ଆଉ ଦଣ୍ଡନାୟକ ଓ ପିଙ୍ଗଳ ବିଷୟରେ କହିବି।"
ମଯା ସହ ସମାଗମ୍ଯ ପୁରା ଦେଵୈର୍ଵିଚାରିତମ୍
ପୁରୁଣା ଦିନରେ, ମୋ ସହିତ ଦେବତାମାନେ ଏହି ବିଷୟରେ ଆଲୋଚନା କରିଥିଲେ।
ତେ ତୁ ଲବ୍ଧଵରା ଭୂତ୍ଵା ଅମାତ୍ଯାଦ୍ଯା ହ୍ଯଭୀକ୍ଷ୍ଣଶଃ
ସେମାନେ ବର ପାଇ, ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ବାରମ୍ବାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଉଥିଲେ।
ତସ୍ମାତ୍ତେଷାଂ ଵିଘାତାର୍ଥଂ ପ୍ରଵରାଶ୍ଚ ଭଵାମହେ
ସେଥିପାଇଁ, ସେମାନଙ୍କ ବିରୋଧରେ ଅଟକାଇବାକୁ, ଆମେ ସମସ୍ତେ ପ୍ରମୁଖ ହେଲୁ।
ସଂମଂତ୍ର୍ଯୈଵଂ ତତଃ ସ୍କଂଦୋ ଵାମପାର୍ଶ୍ଵେ ରଵେଃ ସ୍ଥିତଃ
ଏପରି ଆଲୋଚନା ପରେ, ସ୍କନ୍ଦ ରବିଙ୍କ ବାମପାଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ।
ଉକ୍ତଶ୍ଚ ସ ତଦାର୍କେଣ ତ୍ଵଂ ପ୍ରଜାଦଂଡନାଯକଃ
ତାହାପରେ ଅର୍କ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ତୁମେ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦଣ୍ଡ ଦେବାର ପ୍ରଧାନ।"
ଲିଖତେ ଯଃ ପ୍ରଜାନାଂ ଚ ସୁକୃତଂ ଯଚ୍ଚ ଦୁଷ୍କୃତମ୍
ସେ ଲୋକମାନଙ୍କର ସୁକୃତ ଓ ଦୁଷ୍କୃତ କାର୍ଯ୍ୟ ଲେଖିଥାଏ।
ଆଶ୍ଵିନୌ ଚାପି ସୂର୍ଯସ୍ଯ ପାର୍ଶ୍ଵଯୋରୁଭଯୋଃ ସ୍ଥିତୌ 1.124.
ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଦୁଇ ପାଖରେ ଦୁଇ ଅଶ୍ୱିନୀ ମଧ୍ୟ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଅଛନ୍ତି।
ଦ୍ଵାରପାଲୌ ସ୍ମୃତୌ ତସ୍ଯ ରାଜ୍ଞଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠୌ ମହାବଲୌ
ସେମାନେ ସେ ରାଜାଙ୍କ ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦ୍ୱାରପାଳ ବୋଲି ସ୍ମୃତିରେ ଅଛନ୍ତି।
ରାଜୃଦୀପ୍ତୌ ସ୍ମୃତୋ ଧାତୁର୍ନକାରସ୍ତସ୍ଯ ପ୍ରତ୍ଯଯଃ ତସ୍ମାତ୍ସ କାର୍ତିକେଯସ୍ତୁ ନାମ୍ନା ରାଜ୍ଞ ଇତି ସ୍ମୃତଃ
ସେ ରାଜା ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ବୋଲି ସ୍ମୃତିରେ ଅଛନ୍ତି; ଧାତୁ 'ନ' ତାଙ୍କର ପ୍ରତ୍ୟୟ। ତେଣୁ କାର୍ତ୍ତିକେୟଙ୍କୁ 'ରାଜା' ନାମରେ ମଧ୍ୟ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।
ସ୍ରୁ ଗତୌ ଚ ସ୍ମୃତୋ ଧାତୁର୍ଯସ୍ଯ ସ ପ୍ରତ୍ଯଯଃ ସ୍ମୃତଃ
ଧାତୁ 'ସ୍ରୁ' ଗତିକୁ ଦର୍ଶାଏ, ଏବଂ ତାହାର ପ୍ରତ୍ୟୟ ସ୍ମୃତିରେ ଅଛି।
ପ୍ରଥମଂ ଯଦ୍ଭଵେଦ୍ଦ୍ଵାରଂ ଧର୍ମାର୍ଥାଭ୍ଯାଂ ସମାଶ୍ରିତମ୍
ପ୍ରଥମ ଦ୍ୱାର ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥ ପାଇଁ ନିର୍ମିତ।
ଦ୍ଵିତୀଯାଯାଂ ତୁ କକ୍ଷାଯାମପ୍ରଧୃଷ୍ଟୌ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତୌ
ଦ୍ୱିତୀୟ କକ୍ଷରେ, ଦୁଇ ଅପରାଜେୟ ଅଟକି ରହିଛନ୍ତି।
ଵର୍ଣସ୍ଯ ଶବଲତ୍ଵାଚ୍ଚ ଯମଃ କଲ୍ମାଷ ଉଚ୍ଯତେ
ତାଙ୍କର ରଙ୍ଗ ଚିତ୍ରିତ ଥିବାରୁ, ଯମଙ୍କୁ 'କଳ୍ମାଷ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ସ୍ଥିତୋ ଦକ୍ଷିଣତ ତସ୍ଯ ଦଂଡହସ୍ତସମନ୍ଵିତଃ
ସେ ଦକ୍ଷିଣ ପଟେ ଦଣ୍ଡ ଧରିଥିବା ହାତରେ ଦଣ୍ଡ ନେଇ ଦଣ୍ଡଧାରୀ ଭାବେ ଦଢ଼ିଆ ହୋଇ ରହିଛନ୍ତି।
କୁବେରୋ ଧନଦୋ ଜ୍ଞେଯୋ ହସ୍ତିରୂପୋ ଵିନାଯକଃ କୁବେରଃ କୁଶରୀରତ୍ଵାତ୍ସ ନାମ୍ନା ଧନଦଃ ସ୍ମୃତଃ
ଧନ ଦେଇଥିବା କୁବେରଙ୍କୁ ହସ୍ତୀ ଆକୃତିରେ ଚିହ୍ନିତ କରାଯାଏ; କୁବେରଙ୍କ ଦେହ କଠିନ ଥିବାରୁ ସେ 'ଧନଦ' ନାମରେ ପରିଚିତ।
ନାଯକଃ ସର୍ଵସତ୍ତ୍ଵାନାଂ ତେନ ନାଯକ ଉଚ୍ଯତେ
ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ନାୟକ, ଏହିକାରଣରୁ ତାଙ୍କୁ 'ନାୟକ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ରୈଵତଶ୍ଚୈଵ ଦିଂଡିଶ୍ଚ ତୌ ରଵେଃ ପୂର୍ଵତଃ ସ୍ଥିତୌ 1.124.
ରୈବତ ଓ ଦିଂଡି, ଏହି ଦୁଇଜଣ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପୂର୍ବ ପଟେ ଅବସ୍ଥିତ।
ପ୍ଲୁତଂ ଗଚ୍ଛତ୍ଯସୌ ଯସ୍ମାତ୍ସର୍ଵଲୋକନମସ୍କୃତଃ
ଏହିଁଜଣେ ବହୁତ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ଭାବରେ ଚାଲିଥିବାରୁ ସମସ୍ତ ଲୋକେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି ।
ଡୀଙ୍ଗତାଵସ୍ଯ ଵୈ ଧାତୋର୍ଦିଂଡିଶବ୍ଦୋ ନିପାତ୍ଯତେ
ଧାତୁର ବିଶେଷ ଅବସ୍ଥା ଦ୍ୱାରା 'ଡିଂଡି' ଶବ୍ଦର ବ୍ୟବହାର ହୁଏ ।
ଇତ୍ଯେତେ ପ୍ରଵରାଃ ପ୍ରୋକ୍ତା ଧାତ୍ଵର୍ଥା ନୈଗମୈଃ ଶୁଭୈଃ
ଏହିପରି ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ଶୁଭ ନୈଗମିକ ଅର୍ଥରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଲେ ।
ଅଶ୍ଵିନୌ ତୌ ତତୋ ଜ୍ଞେଯୌ ଦଂଡନାଯକପିଂଗଲୌ
ଏହା ପରେ ଦୁଇ ଅଶ୍ୱିନଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡନାୟକ ଓ ପିଙ୍ଗଳ ଭାବେ ଜଣାଯିବା ଉଚିତ ।
ରେଵତଶ୍ଚୈଵ ଦିଂଡିଶ୍ଚ ଇତ୍ଯେତେ ପ୍ରଵରା ମଯା
ରେବତ ଓ ଦିଣ୍ଡି — ଏହି ଦୁଇଜଣ ମହାନ ବ୍ୟକ୍ତି ବୋଲି ମୁଁ ବର୍ଣ୍ନନା କରିଛି।