ସୁମଂତୁରୁଵାଚ ତଥା ଚାଶ୍ଵଯୁଜେ ମାସି ପଞ୍ଚମ୍ଯାଂ କୁରୁନଂଦନ
ସୁମନ୍ତୁ କହିଲେ: ଏହିପରି ଭାବରେ ଆଶ୍ୱିନ ମାସର ପଞ୍ଚମୀ ଦିନରେ, ହେ କୁରୁବଂଶୀ—
ଘୃତୋଦକାଭ୍ଯାଂ ପଯସା ସ୍ନପଯିତ୍ଵା ଵିଶାଂପତେ
ଘୀ, ପାଣି ଓ ଦୁଧରେ ସ୍ନାନ କରାଇବା ପରେ, ହେ ଜନମାନ୍ୟ—
ଯସ୍ତ୍ଵସ୍ଯାଂ ଵିଧିଵନ୍ନାଗାଞ୍ଛୁଚିର୍ଭକ୍ତ୍ଯା ସମନ୍ଵିତଃ
ଯେଉଁଠି ଶୁଚି ଓ ଭକ୍ତିସହିତ ଏହି ଦିନରେ ନାଗମାନଙ୍କୁ ଯଥାଯଥିକ ଭାବରେ ପୂଜା କରେ—
ନାଗାଃ ପ୍ରୀତା ଭଵଂତୀହ ଶାଂତିମାପ୍ନୋତି ଵା ଵିଭୋ
ନାଗମାନେ ଏଠାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି, ଏବଂ ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଶାନ୍ତି ପାଉଥିବେ।
ଇତ୍ଯେଷ କଥିତୋ ଵୀର ପଞ୍ଚମୀକଲ୍ପ ଉତ୍ତମଃ । ଯତ୍ରାଯମୁଚ୍ଯତେ ମଂତ୍ରଃ ସର୍ଵସର୍ପନିଷେଧକଃ
ଏହିପରି, ହେ ବୀର, ପଞ୍ଚମୀ ଦିନର ଉତ୍ତମ ବିଧି ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଲା, ଯେଉଁଠି ସମସ୍ତ ସର୍ପ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ପଠାଯାଏ।
ଓଁ କୁରୁକୁଲ୍ଲେ ଫଟ୍ ସ୍ଵାହା
ଓଁ କୁରୁକୁଲ୍ଲେ ଫଟ୍ ସ୍ୱାହା।
ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ ଵ୍ଯୋମ୍ନଃ ପରଂ ତିଷ୍ଠତି ଯସ୍ତୁ ମଗ୍ନଃ ସ ମୁଚ୍ଯତେ ରୁଦ୍ର ଇହାପି ଦିଂଡୀ
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: ଯେଉଁଠି ଆକାଶରୁ ଉପରେ ଅଟୁଛି, ଯଦି ସେ ପତିତ ହେଉଛି, ତେବେ ଏଠାରେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ, ହେ ରୁଦ୍ର, ହେ ଦିଣ୍ଡି।
ସ୍ଥିତ୍ଵା ପୁରା ବ୍ରହ୍ମଶିରଃ କିଲାସୌ ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ତତ୍ତସ୍ଯ ଶିରଃକପାଲମ୍
ପୂର୍ବେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ନେଇ ସେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲା, ଏବଂ ଏହି ମୁଣ୍ଡକପାଳ ତାଙ୍କର ହେଲା।
ନଗ୍ନୋ ଯଦା ଦାରୁଵନେ ମୁନୀନାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚ ତଂ ଭୈକ୍ଷ୍ଯଚରଂ ସୁରେଶମ୍ ଵିହାଯ ଦିଂଡିଃ ସ ତୁ ତାନ୍ସୁରର୍ଷୀଂସ୍ତତୋ ରଵେର୍ଲୋକମଥାଜଗାମ
ଦାରୁବନରେ ମୁନିମାନେ ତାଙ୍କୁ ନଗ୍ନ ଦେଖିଲେ, ଭିକ୍ଷା ମାଗୁଥିବା ଦେବମାନ୍ୟ, ଦିଣ୍ଡି ସେମାନେକୁ ଛାଡି ରବିର ଲୋକକୁ ଗଲେ।
ଆଗଚ୍ଛମାନଂ ପ୍ରମଥାସ୍ତମୂଚୁର୍ଦେଵେଶ ନିତ୍ଯଂ ଭ୍ରମସେ କିମର୍ଥମ୍
ସେ ଆସୁଥିବାବେଳେ ପ୍ରମଥମାନେ ପଚାରିଲେ: 'ହେ ଦେବମାନ୍ୟ, ତୁମେ ସଦା କାହିଁକି ଘୁଞ୍ଚି ଘୁଞ୍ଚି ଚାଲୁଛ?'
ତେ ଭୂଯ ଊଚୁଃ ପ୍ରମଥାସ୍ତମେଵମତ୍ରୈଵ ତିଷ୍ଠସ୍ଵ ରଵେଃ ପୁରସ୍ତାତ୍
ପ୍ରମଥମାନେ ପୁନି କହିଲେ: 'ଏଠାରେ ରବିଙ୍କ ପ୍ରତିମୁଖରେ ରୁହ।'
ଇତ୍ଯେଵମୁକ୍ତଃ ପ୍ରମଥୈସ୍ତୁ ରୁଦ୍ରସ୍ତତ୍ରୈଵ ତସ୍ଥୌ ରଵିତୋଷଣାଯ
ପ୍ରମଥମାନେ ଏପରି କହିବା ପରେ, ରୁଦ୍ର ଏଠାରେ ରବିଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ରହିଲେ।
ଉକ୍ତଃ ସ ତୁଷ୍ଟେନ ତତଃ ସଵିତ୍ରା ପ୍ରୀତୋସ୍ମି ଦେଵାଗମନାତ୍ତଵାହମ୍
ତାହାପରେ, ସବିତୃ ଖୁସିହୋଇ କହିଲେ, "ତୁମେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆସିଛ, ଏହିଥିରେ ମୁଁ ବହୁତ ପ୍ରସନ୍ନ।"
ଅଷ୍ଟାଦଶୈତେ ପ୍ରମଥାସ୍ତୁ ଭାନୋଶ୍ଚତୁର୍ଦଶାନ୍ଯେ ତୁ ରଵେ ରଥସ୍ଥାଃ
ଏହି ଅଷ୍ଟାଦଶ ପ୍ରମଥାମାନେ ଭାନୁଙ୍କ ସଂଗରେ ଅଛନ୍ତି, ଏବଂ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ଅନ୍ୟମାନେ ରବିଙ୍କ ରଥରେ ବସିଛନ୍ତି।
ଯକ୍ଷୌ ଚ ସିଦ୍ଧୌ ଚ ନିଶାଚରୌ ଚାଦିତ୍ଯାତ୍ମଜାଵପ୍ସରସାଂ ପ୍ରଧାନୌ 1.124.
ଯକ୍ଷ ଓ ସିଦ୍ଧମାନେ, ଏବଂ ରାତିରେ ଘୁରୁଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଦୁଇ ଅଦିତ୍ୟପୁତ୍ର ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଧାନ।
ଇତ୍ଯାଦିଦେଵପ୍ରଵରାସ୍ତୁ ସର୍ଵେ ଧାତ୍ଵର୍ଥଶବ୍ଦୈଶ୍ଚ ଭଵଂତି ସିଦ୍ଧାଃ
ଏଭଳି, ସମସ୍ତ ପ୍ରମୁଖ ଦେବତାମାନେ ଧାତୁର ଅର୍ଥ ଦେଉଥିବା ଶବ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ସିଦ୍ଧି ପାଆନ୍ତି।
ଯତଶ୍ଚ କୌତୁକଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ନସ୍ମାକମିହ ଜାଯତେ
ଏହିପରି, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆମ ମଧ୍ୟରେ ଏଠାରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ ଭୂଯସ୍ତଵ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଦଂଡନାଯକପିଂଗଲୌ
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, "ମୁଁ ତୁମକୁ ଆଉ ଦଣ୍ଡନାୟକ ଓ ପିଙ୍ଗଳ ବିଷୟରେ କହିବି।"
ମଯା ସହ ସମାଗମ୍ଯ ପୁରା ଦେଵୈର୍ଵିଚାରିତମ୍
ପୁରୁଣା ଦିନରେ, ମୋ ସହିତ ଦେବତାମାନେ ଏହି ବିଷୟରେ ଆଲୋଚନା କରିଥିଲେ।
ତେ ତୁ ଲବ୍ଧଵରା ଭୂତ୍ଵା ଅମାତ୍ଯାଦ୍ଯା ହ୍ଯଭୀକ୍ଷ୍ଣଶଃ
ସେମାନେ ବର ପାଇ, ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ବାରମ୍ବାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଉଥିଲେ।
ତସ୍ମାତ୍ତେଷାଂ ଵିଘାତାର୍ଥଂ ପ୍ରଵରାଶ୍ଚ ଭଵାମହେ
ସେଥିପାଇଁ, ସେମାନଙ୍କ ବିରୋଧରେ ଅଟକାଇବାକୁ, ଆମେ ସମସ୍ତେ ପ୍ରମୁଖ ହେଲୁ।
ସଂମଂତ୍ର୍ଯୈଵଂ ତତଃ ସ୍କଂଦୋ ଵାମପାର୍ଶ୍ଵେ ରଵେଃ ସ୍ଥିତଃ
ଏପରି ଆଲୋଚନା ପରେ, ସ୍କନ୍ଦ ରବିଙ୍କ ବାମପାଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ।
ଉକ୍ତଶ୍ଚ ସ ତଦାର୍କେଣ ତ୍ଵଂ ପ୍ରଜାଦଂଡନାଯକଃ
ତାହାପରେ ଅର୍କ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ତୁମେ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦଣ୍ଡ ଦେବାର ପ୍ରଧାନ।"
ଲିଖତେ ଯଃ ପ୍ରଜାନାଂ ଚ ସୁକୃତଂ ଯଚ୍ଚ ଦୁଷ୍କୃତମ୍
ସେ ଲୋକମାନଙ୍କର ସୁକୃତ ଓ ଦୁଷ୍କୃତ କାର୍ଯ୍ୟ ଲେଖିଥାଏ।
ଆଶ୍ଵିନୌ ଚାପି ସୂର୍ଯସ୍ଯ ପାର୍ଶ୍ଵଯୋରୁଭଯୋଃ ସ୍ଥିତୌ 1.124.
ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଦୁଇ ପାଖରେ ଦୁଇ ଅଶ୍ୱିନୀ ମଧ୍ୟ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଅଛନ୍ତି।
ଦ୍ଵାରପାଲୌ ସ୍ମୃତୌ ତସ୍ଯ ରାଜ୍ଞଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠୌ ମହାବଲୌ
ସେମାନେ ସେ ରାଜାଙ୍କ ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦ୍ୱାରପାଳ ବୋଲି ସ୍ମୃତିରେ ଅଛନ୍ତି।
ରାଜୃଦୀପ୍ତୌ ସ୍ମୃତୋ ଧାତୁର୍ନକାରସ୍ତସ୍ଯ ପ୍ରତ୍ଯଯଃ ତସ୍ମାତ୍ସ କାର୍ତିକେଯସ୍ତୁ ନାମ୍ନା ରାଜ୍ଞ ଇତି ସ୍ମୃତଃ
ସେ ରାଜା ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ବୋଲି ସ୍ମୃତିରେ ଅଛନ୍ତି; ଧାତୁ 'ନ' ତାଙ୍କର ପ୍ରତ୍ୟୟ। ତେଣୁ କାର୍ତ୍ତିକେୟଙ୍କୁ 'ରାଜା' ନାମରେ ମଧ୍ୟ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।
ସ୍ରୁ ଗତୌ ଚ ସ୍ମୃତୋ ଧାତୁର୍ଯସ୍ଯ ସ ପ୍ରତ୍ଯଯଃ ସ୍ମୃତଃ
ଧାତୁ 'ସ୍ରୁ' ଗତିକୁ ଦର୍ଶାଏ, ଏବଂ ତାହାର ପ୍ରତ୍ୟୟ ସ୍ମୃତିରେ ଅଛି।
ପ୍ରଥମଂ ଯଦ୍ଭଵେଦ୍ଦ୍ଵାରଂ ଧର୍ମାର୍ଥାଭ୍ଯାଂ ସମାଶ୍ରିତମ୍
ପ୍ରଥମ ଦ୍ୱାର ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥ ପାଇଁ ନିର୍ମିତ।
ଦ୍ଵିତୀଯାଯାଂ ତୁ କକ୍ଷାଯାମପ୍ରଧୃଷ୍ଟୌ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତୌ
ଦ୍ୱିତୀୟ କକ୍ଷରେ, ଦୁଇ ଅପରାଜେୟ ଅଟକି ରହିଛନ୍ତି।